Lųgmansrųšan 1998

101-1 FRĮGREIŠING FRĮ LŲGMANNI 1998

 

PARTUR I
    A. Framlųga lųgmans
    B. Samantak
PARTUR II
    C. Mįlsųki śtgreinaš
    D. Uttanlandsmįl
   E. Kommunumįl
   F. Sjįlvstżrismįl
    G. Lųgmįl
   H. Fķggjar- og bśskaparmįl
   I. Fiskivinnumįl
    J. Vinnumįl
   K. Oljuvinna
   L. Umhvųrvismįl
    M. Almanna- og heilsumįl
    N. Undirvķsingar- og mentamįl
PARTUR III
   O. Lųglisti

Framlųga Lųgmans

Harra formašur.

Skjųtil er settur į eina nżggja tingsetu og eitt nżtt valskeiš, iš rųkkur inn ķ nęstu ųld.

Eftir lųgtingsvališ tann 30. aprķl ķ įr varš nżggj samgonga skipaš millum Fólkaflokkin, Tjóšveldisflokkin og Sjįlvstżrisflokkin, og samgonguavtala varš undirskrivaš tann 9. mai. Lųgmašur varš valdur 15. mai og landsstżri sķšani skipaš.

Frįgreišing lųgmans fer at višgera stųšu landsins sum heild og leggja dent į tey politisku hųvušsmįlini, sum landsstżriš hevur ķ hyggju at fremja ķ hesi tingsetu og hesum valskeiši.

Framtķšarvišurskifti
Seinastu 8-10 įrini hevur fųroyska samfelagiš veriš merkt av politiskum og bśskaparligum turbulensi. Hetta hevur elvt til, at stórur partur av teirri politisku orkuni er farin til at višgera fortķšina og at hóra undan ķ nśtķšini.

Bśskaparliga eru fortreytirnar broyttar almikiš seinastu įrini. Viš seinastu avtaluni millum landsstżriš og donsku stjórnina um endurgjald fyri bankamįliš fer nettouttanlandsskuldin helst at koma nišur į 0 ķ hesum įri, eftir at hon var omanfyri 8 milliardir krónur ķ 1991.

Seinasta frįgreišingin frį Bśskaparrįšnum stašfestir, at taš gongur sum heild framį ķ fųroyska bśskapinum. Framgongd er ķ flestu vinnugreinum grundaš į ųkta framleišslu og betraš kappingarfųri.

Įręši, virkishugur og įlit į framtķšina merkjast aftur ķ samfelagnum. Tó eru nógvir trupulleikar eftir at loysa fyri at fįa grundarlag undir ųktum og stųšugum framburši.

Tķšin er nś komin at višgera tey politisku stórmįlini, sum hava ligiš į lįni.

Landsstżriš hevur sett sęr fyri, at hetta valskeišiš skal snśgva seg um at skipa framtķšarkarmarnar um fųroyska samfelagiš:

* Tann grundleggjandi karmin - okkara rķkisręttarligu stųšu og okkara višurskifti viš śtheimin.

* Marknašarkarmarnar, har samrįšingar um nżggja avtalu viš ES skulu fyrireikast og višgerast politiskt.

* Innanhżsis politisku karmarnar, har nżggj kommunuskipan veršur višgjųrd.

* Bśskaparligu og fķggjarligu karmarnar fyri fųroyska samfelagiš framyvir.

* Vinnuligu karmarnar fyri fiskivinnu, ųšrum vinnum og mųguliga oljuvinnu.

* Śtbygging av fųroyska samfelagnum į samferšsluųkinum og mųguleikar hjį śtjašaranum at mennast.

* Vęlferšarskipanina, har vit skulu tryggja varandi loysnir ķ heilsuverkinum og ķ almannaverkinum.

* Mentanarligar karmar, har vit skulu fóta okkum ķ śtbśgving, gransking og tųkni ķ altjóša menningini.

Taš skal vera mķn vón og mķn įheitan į lųgtingiš, at vit viš opnum sinni višgera hesi stórmįl, og at vit kunnu finna breišar politiskar semjur um framtķšarkarmarnar um fųroyska samfelagiš.

Hųvušssetningur landsstżrisins
Samgonguflokkarnir eru samdir um, at taš er neyšugt at hava fult ręši og fulla įbyrgd av landinum til tess at skapa eitt trygt grundarlag undir fųroyska samfelagnum ķ framtķšini.

Hųvušssetningur landsstżrisins er greišur sambęrt samgonguavtaluni: Fųroyar verša skipašar sum fullveldi, har alt politiskt vald og įbyrgd eru hjį fųroyskum myndugleikum. Taš vil ikki siga, at bondini viš Danmark og umheimin verša kvett. Endamįliš er at samstarva į einum nżggjum grundarlagi sum javnbjóšis partar. Ķ samgonguskjalinum er įsett, at hetta veršur at gera eftir eini skipašari ętlan:

* Ein partur snżr seg um at fyrireika og samrįšast viš donsku stjórnina um ein samstarvssįttmįla landanna millum, sum tvey sjįlvstųšug lond eins og Ķsland og Danmark ķ 1918. Herundir skal samrįšast viš stjórnina um eina bśskaparliga og fķggjarliga skiftisskipan.

* Ein partur snżr seg um at gera eina grundlóg fyri Fųroyar.

* Og ein partur snżr seg um at gera fųroyskar skipanir į ųllum mįlsųkjum ķ fųroyska samfelagnum, at meta um fķggjarligan tųrv, lóggįvutųrv og umsitingarligan tųrv, og ikki minst at gera bśskaparligar ętlanir og framrokningar fyri einum sjįlvberandi fųroyskum bśskapi.

Lyklaoršini ķ hesum arbeiši eru: Fyrireiking, kunning og demokratisk višgerš. Fųroya lųgting višger ųll mįl og ger av, hvųrjar broytingar skulu gerast. Haraftrat hevur samgongan bundiš seg til, at uppskot til nżggjan sįttmįla viš Danmark og uppskot til eina fųroyska grundlóg verša send til fólkaatkvųšu ķ Fųroyum.

Til tess at fyrireika hesi stóru stig eru sjįlvstżrismįl eitt nżtt mįlsųki ķ landsstżrinum, og landsstżrismašur er settur til hetta mįl burturav. Fyrireikingarnar eru byrjašar, og fyrsta uppskotiš um framtķšarstųšu Fųroya veršur lagt fyri tingiš eftir ólavsųku.

Avtalan viš donsku stjórnina
Arbeišiš at skipa framtķšarkarmarnar um fųroyska samfelagiš byrjaši longu ķ samrįšingunum viš donsku stjórnina ķ juni ķ įr, sum var fyrsta stóra uppgįvan hjį hesum landsstżri. Tann 10. juni varš avtala undirskrivaš ķ Keypmannahavn millum landsstżriš og donsku stjórnina um m.a. endurgjald fyri bankamįliš, afturgjalding av uttanlandsskuld, blokkstušul og tilsųgn um samrįšingar um rķkisręttarligu stųšu Fųroya.

Landsstżriš legši ķ fyrireikingunum til samrįšingarnar dent į, at talan var um politiskar samrįšingar, sum ikki bert skuldu snśgva seg um tann lųgfrųšiliga partin av bankamįlinum.

Landsstżriš mišaši ķmóti eini heildaruppgerš um bankamįliš, skuldina til rķkiskassan og tey politisku krepputiltųkini, sum vóršu ein beinleišis partur av bankamįlinum. Harafturat skuldi avtalan leggja lunnar undir komandi samrįšingar um rķkisręttarligu stųšu Fųroya. Taš eydnašist at fįa eina góša heildaravtalu.

Ķ veruleikanum er avtalan byrjanin til eitt nżtt tķšarskeiš ķ višurskiftunum Fųroya og Danmarkar millum. Vit hava fingiš eitt bśskaparligt og politiskt rįsarśm at styrkja fųroyska samfelagiš og leggja lunnar undir at broyta rķkisręttarligu stųšu okkara. Avtalan ber ķ sęr, at vit taka fulla bśskaparliga įbyrgd av Fųroyum.

Taš er at fegnast um, at eitt samt lųgting tók undir viš avtaluni.

Ķ stuttum veršur nortiš viš tey ymsu mįlsųkini, men vķst veršur til 2. part av lųgmansrųšuni, har einstųku mįlsųkini eru nęrri śtgreinaš.

Stytt mįlsųki

Uttanlandsmįl
Seinastu įrini hevur lųgmašur lagt frįgreišing um uttanlandsmįl fyri lųgtingiš, sum vęntandi veršur lųgd fyri tingiš ķ heyst.

Her skal tó verša triviš ķ tey mįl, iš hava havt tżdning fyri Fųroya land seinasta įriš, og sum landsstżriš fer at leggja stóran dent į nęstu įrini.

Samrįšingarnar viš Bretland um landgrunsmarkiš hava veriš drśgvar og torfųrar. Taš hevur frį samrįšingarbyrjan veriš stųša landsstżrisins at fįa ķ lag eina semju viš bretar, iš fęr breiša undirtųku į lųgtingi.

Marknatrętan er tikin upp til mįls millum danska forsętismįlarįšharran og lųgmann. Gongdin seinasta hįlvįriš hevur vķst, at vilji er frį bįšum pųrtum at royna semju heldur enn at leggja marknamįliš fyri altjóša dómstólin ķ Haag.

Ķ lųtuni verša fyrieikingar gjųrdar til tess at greina śt, hvussu fręgast er at fara fram ķ hesum mįli. Ętlanin er at rųkka einari loysn į marknamįlinum innan rķmiliga tķš.

Heimshandilin er merktur av, at samhandilin ķ millumlandafelagsskapum og teirra millum mennist. Hóast Fųroyar higartil hava valt at standa uttan fyri hesar felagsskapir, eru vit farin ķ holt viš at endurskoša hesi višurskifti.

Kommunumįl
Skattainntųkurnar hjį kommununum vaksa stųšugt. Gongdin higartil ķ įr vķsir, at skattainntųkurnar verša uml. 740 mió. kr, sum er nakaš hęgri enn mett ķ fķggjarętlanini. Mešal kommunuskattaprosentiš er óbroytt į 19,85%.

Rakstrar- og ķlųguśtreišslurnar eru hękkašar munandi, og hetta er tekin um ųkt virksemi ķ landinum.

Kommunurnar eiga at seta munandi upphęddir av til rentur og avdrįttir fyri at gjalda skuldina aftur. Flestu kommunur eru fųrar fyri at gjalda skuld aftur, men hjį teimum, sum hava meir enn 3 įlķkningar ķ skuld, er taš sera tųrfųrt at koma burtur śr hesum hafti. Nakrar kommunur mugu enn fįa hjįlp śr vešhaldsgrunninum fyri at rinda rentur og avdrįttir.

Landsstżriš fer at leggja įheršslu į at fįa loysn į kommunuskuldini, soleišis at kommunurnar leggja doyin į at gjalda skuld aftur og ikki at taka nżggj lįn.

Fķggjar- og bśskaparmįl
Framgongdin frį seinasta įri heldur fram ķ 1998. Hetta sęst millum annaš ķ hagtųlunum, sum liggja viš sum fylgiskjųl til lųgmansrųšuna. Nišanfyri nevndu tųl ķ įr eru samanborin viš sama tķšarskeiš ķ fjųr.

* Fólkatališ veksur stųšugt. Fólkatališ veršur viš įrslok eini 500 fólk fleiri enn ķ fjųr.

* Arbeišsloysiš minkar alsamt, śr 10% ķ fjųr nišur ķ eini 8% ķ įr.

* Lųngjaldingarnar eru 11% hęgri, javnvįgin millum framleišsluvinnuna og almennar tęnastur er voršin betri.

* Handilsjavnin, skip ikki ķroknaš, er 34 mió. kr. betri fyrsta įrsfjóršing ķ įr.

* Gjaldsjavnaavlopiš, sum ķ fjųr var 881 mió.kr. veršur helst į sama stųši ķ įr.

* Nettouttanlandsskuldin, sum viš įrslok ķ fjųr var 2,2 mia. kr. minkar ķ įr samsvarandi bankaendurgjaldinum 1 mia.kr., og veršur nettouttanlandsskuldin umleiš 0 viš įrslok, um gjaldsjavnaavlopiš veršur į leiš taš sama sum ķ fjųr.

Ein av hųvušsorsųkunum fyri hesum śrslitum er tann skatta- og avgjaldspolitikkur, iš fųrdur er seinastu įrini, har kappingarfųriš hjį vinnuni er batnaš, og at taš aftur loysir seg at arbeiša.

Avtalan viš donsku stjórnina fęr avgerandi tżdning fyri framtķšar fķggjarpolitikk landsins, hon leggur eitt fast gjald til rentur og avdrįtt av landskassans skuld til danska statin til 323 mio. um įriš ķ 20 įr. Hetta er uml. 80 mio. kr. minni enn taš, iš vit hava goldiš ķ rentu av hesi skuld. Rentan er fųst, 5% p.a. fyri alt tķšarskeišiš.

Avtalan stašfestir, at vit hava fullan avgeršarrętt og įbyrgd av bśskaparpolitikkinum ķ framtķšini.

Hetta ber ķ sęr, at neyšugt er at fųra ein varligan fķggjar- og bśskaparpolitik fyri at styrkja samfelagiš og fyri at kunna standa ķmóti bakkųstum.

Landsstżriš fer tķ at skipa fyri, at avlop veršur į fķggjarlógini ķ komandi įrum, og nżggj lįn til landskassan koma ikki upp į tal.

Eisini fer landsstżriš at laga almennu ķlųgurnar til privatu ķlųgurnar, so vit ikki aftur fįa ovurvirksemi ķ bśskapin.

Fiskivinnumįl
Rikin veršur ein varin fiskivinnupolitikkur. Reguleringartiltųkini skulu tryggja, at fiskastovnarnir undir Fųroyum verša gagnnżttir buršardyggiliga viš fiskidųgum, stongdum ųkjum og frišingum į gżtingarleišum, so endamįliš ķ lógini um vinnuligan fiskiskap veršur rokkiš.

Hugt mį verša at heildini, og ikki bert at pųrtunum hvųr sęr. Ųll lišini mugu verša buršardygg, skal taš geva śrslit. Dentur veršur lagdur į allar tęttir, samstarv millum framleišsluliš og sųluliš, ųkismenning, arbeišsumhvųrvi, góšskukrųv, hagreišingarskipanir, meira umsetilig fiskiręttindi og stųrri liberalisering ķ veišilišinum.

Fiskiveišiavtalurnar fyri 1998 vķsa į ųkt fųroysk veiširęttindini į fjarleišum, tó verša śtlendsk veiširęttindi į fųroysku landleišini skerd. Hesar broytingar stava frį eini skerjing ķ ųllum botnfiski og eini ųking ķ uppsjóvarfiski og ķdnašarfiski.

Vinnumįl
Ein nśtķšarvinnupolitikkur leggur dent į at vķška um ręsur, fųrleika og mųguleikar hjį so mongum einstaklingum og fyritųkum ķ landinum sum gjųrligt fyri at fremja virksemi, iš veksur um bśskapin og gerst sostatt ein sameinandi lišur ķ politiska arbeišinum.

Hóast ein góš semja viš danir longu nś hevur slóšaš fyri ųktum politiskum sjįlvręši, slepst ikki undan, at ein sterkur bśskapur ķ longdini er besta trygdin fyri varandi sjįlvbjargni.

Fiskieydnan kann vera svikalig, og blokkstušulin fer einaferš at hvųrva. Taš er tķ umrįšandi, at landskassin fęr ašrar inntųkukeldur at lķta į.

Grundstųšiš undir fųroyska bśskapinum veršur ov veikt, finna vit ikki ašrar vinnur, iš kunnu tryggja javnvįgina ķ bśskapinum, tį fiskivinnan hevur ring įr.

Alivinnan er eitt dųmi um vinnu, iš brįddliga hevur fingiš stóran tżdning fyri bśskapin. Vit byggja ķ lųtuni skip til Grųnlands, vit śtflyta trol og nótir, blanda alifóšur til Hetlands, smķša hśs ķ Norra, dżpa havnir ķ Ķslandi, og vit flyta feršafólk millum lond. Sostatt eru mong dųmi um, at vit eru kappingarfųr, har vit hava rętta fólkiš og ręttan hugburš.

Somuleišis veršur tryggjaš eitt hóskandi ferša- og flutningssamband innanoyggja, sum hevur alstóran tżdning fyri vinnumųguleikar, menning og trivnaš ķ śtjašaranum.

Landsstżriš hevur sett eina verkętlan ķ gongd um oršing av vinnupolitikki, og ętlanin er, at verkętlanin veršur grundarlag undir politisku višgeršini, nś broyttar politiskar fortreytir krevja, at vit ganga nżggjar vinnuvegir.

Oljuvinna
Tulkingar av innkomnum datamongdum frį seismiskum kanningum undir Fųroyum benda į, at grundarlag er fyri at bjóša śt ųki til oljuleiting. Stóri įhugin hjį oljufelųgum fyri fųroyska landgrunninum er gott tekin.

Oljuleiting og oljuvinna eiga fyrst og fremst at menna fųroysku vinnuna, so hon betur kann laga seg til broytingar og gerast kappingarfųr ķ altjóša hųpi. Fyrsta stigiš er at vera viš ķ oljuvinnu viš Fųroyar, og at tryggja fųroyskum fyritųkum mųguleikar at veita oljufelųgum vųrur og tęnastur, tį leitingarloyvi verša givin.

Almanna- og heilsumįl
Stórar avbjóšingar standa fyri framman, og tilmęli til fųroyskan almannapolitikk veršur eftir ętlan lagt fyri lųgtingiš til ašaloršaskiftis.

Ķ nżggju almannalóggįvuni veršur mišaš ķmóti at gera greišar reglur fyri skyldum hjį landi og kommunum og at avmarka galdandi afturgjalds- og refusiónskipanir.

Lóggįvan er į fleiri ųkjum ótķšarhóskandi og veršur at endurskoša samsvarandi fķggjarorku landsins, soleišis at greišir karmar verša gjųrdir um skyldur og ręttindi okkara mótvegis teimum, sum į einhvųnn hįtt eru viš skerdan lut, eins og hin einstaki hevur įbyrgdina av lķvi og heilsu sķni, mešan at taš almenna stušlar undir.

Ķbśšartųrvurin hjį fólki broytist viš įrunum. Vit eiga at umhugsa at broyta endamįliš viš Hśsalįnsgrunninum til at rųkja hesa uppgįvu, so fólk ikki verša so bundin at tķ bśstaši, tey einaferš valdu sęr.

Ein pensjóns- og eftirlųnarįbót er neyšug. Veršur einki gjųrt, gerast eftirlųnar- og pensjónskipanirnar fleiri, umframt tvęr samhaldsfastar skipanir, sum landiš rindar, men sum ikki nųkta tųrvin hjį teimum, sum liva av fólkapensjónini burturav.

Heilsutęnastan sum heild eigur at gerast betri bęši višvķkjandi hųlum og tųkni. Jśst tųkni kann gerast eitt tżšandi stušulsamboš. Hugsandi er, at teldutųkni og kunningartųkni kunnu veita sjśklingum ķ śtjašaraųkjum tęnastur og vera ein trygd hjį óttafullum fólki ķ einbżli.

Undirvķsingar- og mentamįl
Mentanarpolitikkur er ein natśrligur partur av heildarpolitikkinum og er ein av fortreytunum fyri menning ķ nśtķšarsamfelagnum. Landsstżriš hevur sett sęr fyri at orša ein mentanarpolitikk til at seta ķ verk ķ seinasta lagi įr 2000. Ķmešan eiga vit at bųta um fortreytirnar fyri mentanarliga virkseminum ķ landinum, tķ įbųtur eru neyšugar į fleiri ųkjum.

Nżggj fólkaskślalóg kemur ķ gildi 1. august ķ įr. Nżggja lógin ber ķ sęr ręttiliga stórar broytingar, og til tess at lśka krųvini, iš lógin setur, er neyšugt viš ųktari jįttan til fólkaskślan komandi įrini.

Neyšugt er at veita lęrarum eina munadygga eftirśtbśgving, so teir gerast betur fųrir fyri at taka ķmóti teimum avbjóšingum, iš nżggja lógin fųrir viš sęr.

Gransking er ein fortreyt fyri framburši. Skal granskingin ikki verša afturśtsigld, mega vit skifta kós, tķ śtbśgvingartųrvurin er stórur.

Višvķkjandi kunningartųkni og teldusamskifti eiga vit ikki standa aftanfyri. Arbeitt veršur viš eini KT-ętlan fyri vinnu- og mišnįmsskślaųkiš, sum kann gera karmar um menningina ķ skślunum og vķsa į mųguleikarnar, sum kunningartųkni gevur.

Ķ hesum višfangi kann verša nevnt, at lųgmansrųšan liggur sum tingmįl į heimasķšu lųgtingsins į vevsķšu, har hon er tųk hjį borgarum landsins.

Samantak
Harra formašur.
Risatųk liggja fyri framman, og neyšugt er tķ viš breišari politiskari semju um tey mįl, iš višgerast skulu. Sera umrįšandi er at nįa eina felags fatan av teim ymisku mįlunum ķ hesi višgerš, hóast vit ikki eru samd um smįlutirnar.

Eg fari viš hesum oršum at bjóša lųgtinginum - samgongu sum andstųšu - til eitt tżdningarmikiš og avgerandi samstarv viš eitt vegamót ķ framtķšarstųšu Fųroya.

Góša ólavsųku.

PARTUR II

Mįlsųki śtgreinaš

Uttanlandsmįl
Seinastu įrini hevur lųgmašur lagt frįgreišing um uttanlandsmįl fyri lųgtingiš. Henda frįgreišing veršur vęntandi lųgd fyri lųgtingiš ķ heyst.

Her skal tó verša triviš ķ tey mįl, iš hava havt tżdning fyri Fųroya land seinasta įriš, og sum landsstżriš fer at leggja stóran dent į nęstu įrini.

Altjóša samrįšingar

Marknamįliš
Eitt sera tżdningarmikiš mįl er tann framvegis óloysti spurningurin um landgrunsmarkiš millum Fųroya og Bretlands.

Mįliš hevur veriš į skrįnni ķ 20 įr. Tęr samrįšingarnar, sum byrjašu fyri 7 įrum sķšani hava veriš truplar og hava ikki higartil fųrt til nakaš śrslit. Sķšan 1993 hevur landsstżriš havt įbyrgdina av samrįšingarleišsluni. Ongin fundur hevur veriš millum samrįšingarnevndirnar sķšan september 1997. Hinvegin hevur hvųrgin parturin bošaš mótpartinum frį, at samrįšingarnar verša hildnar at verša endašar śrslitaleysar. Sambandiš millum partarnar er ikki avbrotiš.

Seinastu tķšina hava avvaršandi bretsku myndugleikar viš fleiri ymisk hųvi sagt seg fśsar at gera sķtt til tess at nįa fram til eina samrįšingarloysn. Landsstżriš er ķ holt viš at kanna, hvat bżr undir hesum bretska bošskapi.

Skilligt er, at įhugin hjį oljuvinnuni at sleppa ķ gongd viš leiting bįšumegin eitt komandi mark er stórur, og at bįšir partar hųvdu stašiš seg viš at fingiš įsett markiš įšrenn langt um lķšur.

Altjóša handilsmįl
Heimshandilin er merktur av, at samhandilin ķ millumlandafelagsskapum og teirra millum mennist. Hóast Fųroyar higartil hava valt at standa uttan fyri hesar felagsskapir, eru vit tó farin ķ holt viš at endurskoša okkara višurskifti ķ samstarvinum viš hesar.

Samrįšingar viš ES
Samstarviš viš ES er grundaš į ein fiskivinnusįttmįla og ein handilssįttmįla. Landsstżriš hevur ta įskošan, at handilssįttmįlin viš ES er ikki nųktandi. Tķskil varš ein nevnd sett ķ fjųr at kanna mųguleikarnar fyri sįttmįla viš ES um eina EBS lķknandi skipan. Nevndin er lišug viš sķn setning og frįgreišing veršur handaš lųgmanni ķ nęstum.

Eftir ętlan veršur fariš undir samrįšingar um sķnamillum heilsufrųšilig višurskifti ķ heyst. Mįliš er at fįa semju ķ lag lķknandi tķ ķslendsku.

Samrįšingar viš Miš- og Eystureuropa
Įheitan um samrįšingar um frķhandil er send tķggju miš- og eystureuropeiskum londum. Sįttmįlin viš Estland veršur lagdur aftur fyri lųgtingiš ķ heyst. Harumframt veršur sįttmįlin viš Pólland vęntandi undirritašur um stutta tķš og lagdur fyri lųgtingiš seinni ķ tingsetuni.

Trygdarmįl

Skjalarannsóknir
Viš stųši ķ lųgtingssamtykt tann 19. aprķl 1996 setti lųgmašur stżrisbólk at skipa fyri rannsóknararbeišinum ķ sambandi viš herstųširnar ķ Fųroyum. Stżrisbólkurin setti sųgufrųšing at savna skjųl ķ USA, og bólkurin hevur savnaš skjųl ķ Danmark og Fųroyum. Tó resta nakrar skjalarannsóknir ķ Danmark og Fųroyum ķ.

Eitt stórt og įhugavert skjalatilfar er fingiš til vega. Tilfariš veršur višgjųrt og frįgreišing veršur latin ķ mįlinum seinni.

Noršurlandamįl

Sjįlvstųšug umbošan
Sum stašfest ķ samgonguskjalinum er ętlan landsstżrisins at fįa sjįlvstųšuga umbošan ķ Noršurlandarįšnum ķ samsvari viš, at Fųroyar gerast eitt land viš fullveldi.

Neyšugt veršur at endurskoša leiklut Fųroya ķ Noršurlandarįšnum og at taka stųšu til gongdina ķ noršurlendskum samstarvi.

Noršurlendska samstarviš er ķ eini broytingartķš. Samstarviš viš ES og samstarviš viš tey sonevndu nęrųkini, sum fevna um Russland og londini ķ Eystrasalti, verša rašfest hųgt ķ rįšharrarįšnum. Samstarv millum Noršurlandarįšiš og Barentsųkiš eins og samstarviš viš arktiska ųkiš tvųrturum Atlantshav til Kanada veršur ment.

Śtnoršur
Dentur veršur lagdur į at styrkja stųšu Śtnoršurlanda og at vera viš ķ nżggju samstarvsųkjunum hjį Noršurlandarįšnum.

Meting av samstarvinum
Stig eru tikin til tess at fįa metingar um leiklut landsstżrisins ķ Noršurlandasamstarvinum og at fįa tilmęli um, hvussu samstarviš kann styrkjast į ymsu ųkjunum.

Kommunumįl

Skattainntųkur
Skattainntųkurnar hjį kommununum vaksa stųšugt. Ķ 1992 vóru tęr 562 mió. kr. og ķ 1997 uml. 730 mió. kr.

Gongdin higartil ķ įr vķsir, at skattainntųkurnar verša uml. 740 mió. kr, sum er nakaš hęgri enn mett ķ fķggjarętlanini. Mešal kommunuskattaprosentiš er óbroytt į 19,85%.

Rakstrar- og ķlųguśtreišslurnar eru hękkašar uml. 38 mió. kr. upp ķ 483 mió. kr.

Kommunurnar hava sett 126 mió. kr. av til avdrįttir av lįnum, men rentuśtreišslurnar eru lękkašar 15 mió. kr. til 109 mió. kr., sum stendst av, at rentustųšiš er lękkaš og skuldin minkaš.

Kommunuskuld
Kommunuskuldin veršur viš įrslok uml. 1,5 mia. kr., sum er gott og vęl 2 įlķkningar. Hetta er ein įlķkning minni enn ķ 1995, tį avtala varš gjųrd viš lįnsveitararnar. Skuldin er tó enn sera tyngjandi fyri raksturin hjį flestu kommunum, tķ uml. 1/3 av kommunalu fķggjarętlanunum fer til rentur og avdrįttir av lįnum.

Flestu kommunur eru fųrar fyri at gjalda skuld aftur, men hjį teimum, sum hava meir enn 3 įlķkningar ķ skuld, er taš sera tųrfųrt at koma burtur śr hesum hafti. Einstakar kommunur mugu enn fįa hjįlp śr vešhaldsgrunninum fyri at rinda rentur og avdrįttir.

Ongantķš ov skjótt mį finnast ein loysn į kommunuskuldini. Landsstżriš fer at leggja įheršslu į, at kommunurnar halda fram viš at leggja doyin į at gjalda skuldina aftur og halda seg frį at taka nżggj lįn.

Kommunubygnašur
Kommununevndin, sum landsstżriš setti ķ 1996 at endurskoša kommunbygnašin, fer at leggja fram įlit ķ nęstum. Ķ įlitinum er uppskot um nżtt uppgįvu- og įbyrgdarbżti millum land og kommunur og nżtt kommunuuppbżti. Eisini višurskifti višvķkjandi śtjavning, fķggjarvišurskiftum og serskipanum verša umrųdd og viš er uppskot um nżggja kommunulóg, nżggja vallóg og eina samanleggingarlóg.

Sjįlvstżrismįl
Sjįlvstżrismįl eru skipaš sum sjįlvstųšugt mįlsųki ķ landsstżrinum. Endamįliš er at samskipa og fyrireika taš politiska og umsitingarliga arbeišiš at skipa Fųroyar sum fullveldi. Gjųrd veršur ein verkętlan, sum Lųgmansskrivstovan samskipar.

Sjįlvstżrismįlini verša sundurlišaš ķ trż:

Sįttmįli viš Danmark
Beint eftir ólavsųku veršur uppskot lagt fyri lųgtingiš at skipa Fųroyar sum fullveldi. Uppskotiš skal reika fyri samrįšingum viš donsku stjórnina um ein sįttmįla, iš skal stašfesta Fųroyar sum fullveldi og įseta framtķšarsamstarviš viš Danmark. Haraftrat veršur samrįšst um eina fķggjarliga og bśskaparliga uppgerš og skiftisskipan landanna millum.

Eftir tingsins višgerš og samtykt skal grundarlagiš undir samrįšingum og sįttmįla byggja į eitt neyvt fyrireikingararbeiši:

* Serfrųšingar greina taš sųguliga rķkisręttarliga og fólkaręttarliga grundarlagiš fyri, at Fųroyar gerast fullveldi.

* Serfrųšingar gera grundarlagiš fyri eini bśskaparligari og fķggjarligari uppgerš millum Fųroyar og Danmark bygd į sųguligar metingar og į verandi višurskifti.

* Tųrvurin į lóggįvu og fyrisiting fyri tey mįlsųki, sum Fųroyar ikki umsita ķ dag, veršur śtgreinaš og uppskot til framtķšarsamstarv og skiftisskipanir veršur gjųrt.

* Į teimum mįlsųkjum, sum Fųroyar heilt og lutvķst hava yvirtikiš, veršur mett um tųrvin į nżggjari lóggįvu og samstarvi viš Danmark og onnur lond.

* Fķggjarligar og bśskaparligar framrokningar verša gjųrdar um ein sjįlvberandi fųroyskan bśskap.

Til tess at tryggja eina neyva politiska višgerš veršur frįgreišing um fyrireikingarnar lųgd fyri tingiš til ašaloršaskiftis.

Grundlóg fyri Fųroyar
Ķ heyst veršur uppskot lagt fyri tingiš um grundlógarnevnd. Hetta arbeišiš fer fram samstundis sum sįttmįlin veršur gjųrdur.

Nevndin skal gera uppskot til grundlóg fyri Fųroyar og uppskot til, hvussu dómsvaldiš veršur skipaš óheft av lųgtingi og landsstżri. Ętlanin er, at uppskotiš til grundlóg fyri Fųroyar veršur lagt fyri tingiš og til fólkaatkvųšu.

Kunning
Ein tann tżdningarmesti parturin ķ arbeišinum viš sjįlvstżrismįlum er kunningin. Politiska višgeršin į tingi og ķ almenninginum er ein tżdningarmikil lišur ķ hesum setningi. Ętlanin er at seta pening av til politiska upplżsing ķ samband viš fólkaatkvųšurnar.

Landsstżriš ętlar at skipa fyri eini rįšstevnu ķ Fųroyum um smįtjóšir saman viš Fróšskaparsetrinum. Rįšstevnan skal lżsa og samanbera royndirnar hjį sjįlvsstųšugum smįtjóšum ķ politiskum, bśskaparligum, vinnuligum, almonnum og mentanarligum hųpi.

Lųgmįl

Lóggįva
Landsstżriš heitti ķ sķni tķš į rķkismyndugleikarnar at dagfųra familjuręttarligu lóggįvuna ķ Fųroyum ķ mun til ta donsku. Talan er um hjśnabandslógina, ręttarvirknašarlógina, ęttleišingarlógina og lógina um lógaldur. Lųgmįlarįšiš hevur nś lagt fyri landsstżriš uppkast til uppskot til fyriskipan um at seta hjśnabandslógina ķ gildi fyri Fųroyar, sum vęntandi veršur lagt fyri tingiš ķ hesi tingsetu. Uppskotiš hevur munandi broytingar viš sęr.

Ųll ręttargangslógin veršur endurskošaš og samanskrivaš. Hetta veršur grundarlag undir eini sjįlvstųšugari fųroyskari ręttargangslóg. Arbeišiš veršur vęntandi lišugt um eitt įr.

Lógtųkni
Arbeitt veršur viš at leggja allar galdandi lógir og reglur ķ Fųroyum į ein lógdatabasa, og at gera hetta atgongt hjį fólki um internótina og telduflųgu. Tilboš at gera skrį til lógdatabasan eru umbišin, og peningur veršur avsettur į fķggjarlógini.

Fķggjar og bśskaparmįl
Framgongdin ķ fųroyska samfelagnum er sjónsk. Taš sęst aftur ķ hagtųlunum higartil ķ įr, sum vķst veršur til, og sum eru fylgiskjųl til lųgmansrųšuna.

Fólkatališ veksur
Fyrstu fżra mįnaširnar ķ įr fluttu nųkulunda eins nógv fólk til landiš og fyrstu fżra mįnaširnar ķ fjųr, tvs. eini 500 fólk, og fęrri fólk flyta av landinum ķ įr ķ mun til somu tķš ķ fjųr. Samanumtikiš er nettotilflytanin nakaš stųrri higartil ķ įr - 200 fólk mótvegis 70 fólkum ķ fjųr. Higartil hava bruttotųlini veriš heldur hųg, eini 1700–2000 fólk fluttu hvųnn vegin. Vęntandi veršur buršaravlopiš uml. 200 ķ įr, so fólkatališ fer viš įrslok at vera ķ minsta lagi 500 fólk fleiri.

Arbeišsloysiš minkar
Arbeišsloysiš minkar alsamt. Ķ prosentum er talan um 8% móti einum 10% um sama mundiš ķ fjųr.

Lųnargjaldingar
Lųnargjaldingarnar eru 11% hęgri ķ įr enn somu tķš ķ fjųr, sum er nakaš hęgri enn vųksturin ķ 1997, tį hann var 8 %. Gongdin ķ einstųku vinnubólkunum vķsir, at stórur munur er į vųkstrinum ķ lųnargjaldingum millum einstųku vinnubólkarnar. Vųksturin er stųrstur ķ framleišsluvinnuni, serliga fiskiskapinum, eini 17%. Hetta er 10 stig meira enn alt 1997.

Serliga įhugavert er taš, at lųnarśtgjaldingarnar ķ fiskavųruķdnašinum eru ųktar 11% eftir at hava falliš ķ fjųr. Ein orsųk er, at kappingarfųriš hjį fiskavirkjunum mótvegis śtlandinum er batnaš. Hetta er ein framgongd, iš eigur at halda fram. Bygging, handil og ašrar tęnastur eru ųktar nakaš taš sama sum ķ fjųr, t.v.s. 11%. Tvey tey sķšstu įrini eru lųnargjaldingarnar serliga ķ byggivirkseminum hękkašar. Higartil ķ įr er talan um 50% ķ mun til įvikavist 48% og 20% tvey tey sķšstu įrini. Lųnargjaldingar fyri almennar tęnastur eru ųktar eini 7% ķ mun til 6% ķ fjųr.

Śtflutningur
Śtflutningurin, skip ikki ķroknaš, er 8% hęgri ķ virši 1. įrsfjóršing ķ įr ķ mun til sama tķšarskeiš ķ fjųr, hóast śtflutta nųgdin, skip ikki ķroknaš, higartil ķ įr er minkaš 18% samanboriš viš ķ fjųr. Viršiš av virkašum fiski er ųkt 59% og nųgdin 35%.

Fiskurin veršur ķ stųrri mun virkašur į landi, śtflutningsviršiš hękkar, og taš sęst aftur ķ lųnargjaldingum ķ fiskavųruķdnašinum. Fyri 1. įrsfjóršing ķ įr samanboriš viš 1. įrsfjóršing 1997 er ųll tann śtflutta nųgdin av óvirkašum toski og hżsu minkaš 14%, śr 6.000 tonsum nišur ķ uml. 5.100 tons. Toskurin er lękkašur śr 3.624 tonsum nišur ķ 1.475 tons, mešan hżsan er ųkt śr 2.352 tonsum uppķ 3.664 tons.

Innflutningur
Innflutningurin, skip ikki ķroknaš, fyrsta įrsfjóršing er hękkašur 3%. Hetta er munandi minni enn įriš frammanundan, har vųksturin ķ innflutninginum var 9%. Higartil ķ įr er lķtiš innflutt av feskum og heilum fiski. Tó er taš ųkt serliga ķ byggivirkis- og framleišsluvinnuni eini 30%, men eisini vųrubólkar sum fóšur 14%, bilar 8% og nżtsluvųrur 11%, eru ųktir. Innflutningurin av brennivķni er tó minkašur munandi, eini 35%.

Landingar
Landingar av fiski til fųroysk flakavirki eru ųktar 10% 1. įrsfjóšring ķ įr ella eitt sindur meira enn 2.000 tons ķ mun til landingar somu tķš ķ fjųr. Landingar av hżsu eru ųktar meira enn 3.000 tons, upsa 500 tons og havtasku 100 tons. Harafturķmóti minkašu landingarnar av toski 1.900 tons og svartkalva 300 tons.

Handilsjavni
Handilsjavnin, skip ikki ķroknaš, hevši eitt avlop į kr. 138 mió. fyri 1. įrsfjóršing. Hetta er 34 mió. kr. meira enn ķ sama tķšarskeiš ķ fjųr.

Gjaldsjavni
Gjaldsjavnaavlopiš, sum fyri 1997 fyribils er mett at vera uml. 881 mió.kr., veršur sum gongdin higartil er, ikki minni ķ 1998. Framgongdin į handilsjavnanum og lęgru rentuśtreišslurnar merkja, at gjaldsjavnaavlopiš fyri 1998 helst fer at vera į sama stųši sum ķ 1997 ella heldur meira.

Nettouttanlandsskuldin
var viš įrslok 1997 komin nišur į 2,2 mia.kr. Tį fara Fųroyar helst at hava eina nettoįogn ķ śtheiminum. Alt taš almenna viš kommunum hevur tó framvegis eina stóra uttanlandsskuld.

Fiskivinnumįl

Heildarętlan
Ikki ber til bert at hyggja at pųrtunum ķ fiskivinnuni. Hugt mį verša at heildini. Ųll lišini mugu verša buršardygg, skal śrslit koma burturśr. Dentur veršur lagdur į allar tęttir, samstarv millum framleišsluliš og sųluliš, marknašarfųring, ųkismenning, arbeišsumhvųrvi, góšskukrųv og hagreišingarskipanir o.a.

Skipanin at forša fyri, at so nógvur fiskur fer óvirkašur av landinum, virkar vęl. Allur fiskur, sum fer óvirkašur av landinum, skal hava veriš alment bošin śt ķ Fųroyum. Hetta hevur bųtt um stųšuna og ųkt um framleišsluna į virkjunum.

Lóg um vinnuligan fiskiskap
Lógin um vinnuligan fiskiskap varš broytt ķ fjųr, og eitt broytingaruppskot varš lagt fyri lųgtingiš ķ vįr, sum hevši til endamįls at gera lųgtekstin einfaldari, at gera veiširęttindi umsetiligari, at gera fortreytir fyri at leggja veišiloyvi og fiskiręttindi saman ķ bólkar og at fįa rśmari ręsur sum heild fyri fiskivinnuna. Lógaruppskotiš veršur lagt fram aftur saman viš uppskoti um broytingar ķ fiskidųgum o.a.

Buršardygd
Landsstżriš fer at reka ein varnan fiskivinnupolitik, har fiskivinnan kann bera seg viš tķ tilfeingi, iš grunnarnir į Fųroyaleišini og avtalur viš onnur lond geva. Javningartiltųkini skulu tryggja, at fiskastovnarnir undir Fųroyum verša gagnnżttir buršardyggiliga viš fiskidųgum, stongdum ųkjum og frišingum į gżtingarleišum, so endamįliš ķ lógini um vinnuligan fiskiskap veršur rokkiš.

Veišiflotin
Ķ samgonguskjalinum stendur, at samtykt veršur nżggj lóg um at endurnżggja veišiflotan, so hann veršur betri samansettur fyri at stimbra fiskivinnuna sum heild, soleišis at til ber at stušla nżķlųgum at gera fiskivinnuna til eina buršardygga vinnu.

Veišitrżst
Veišitrżstiš į landleišini er ivaleysa stórt, og kann hetta minka viš alternativum veišimųguleikum sum gulllaksaveiši og ašrari veiši į djśpum vatni. Taš gongur framį at gagnnżta fjarleiširnar og at endurnżggja uppsjóvarflotan.

Tó eigur at verša havt ķ huga, at flestu av teimum veišimųguleikum og teimum kvotum, sum fųroysk skip kunnu veiša uttan fyri 200 fjóršinga fiskimarkiš veršur umbżtt viš tilfeingiš į landleišunum ķ teimum fiskiveišiavtalum, sum Fųroyar hava. Avtalurnar viš onnur lond įvirka eisini fųroysku fiskimųguleikarnar ķ fųroyskum ųki.

Almennur stušul
Almenni stušulin til fiskivinnuna er broyttur. Stųrri dentur veršur lagdur į, at teir tęttir, sum elva til ovurorku, verša tiknir burtur, og bert teir, sum eru neyšug inntųkutrygd og sum fųra til menning og nżskapan, verša varšveittir sum tķšaravmarkašur stušul. Lógaverkiš um inntųkutrygd veršur eftirkannaš.

Noršhavssild
Dentur veršur lagdur į at stušla royndum at virka stųrri part av fiski okkara. Bśskaparliga kundi noršhavssildin veriš eitt gott ķkast, nś hon er afturkomin ķ fųroyskan sjógv ķ nógv stųrri mun enn mett.

Innaneftirlit
Almennu myndugleikarnir stušla tilevningini av innaneftirlitsskipanum, góškenna tęr og hava eftirlit viš teimum.

Fiskivinnusamrįšingar
Fiskiveišiavtalurnar fyri 1998 vķsa, at fųroysku veiširęttindini į fjarleišum samanlagt eru ųkt 2,5% ķ 1998, mešan śtlendsk skip verša skerd 14% į fųroysku landleišini. Broytingarnar stava frį eini skerjing ķ ųllum botnfiski og eini ųking ķ uppsjóvarfiski og ķdnašarfiski. Haraftrat kann avtalan viš Grųnland gerast spennandi ķ framtķšini, um toskurin kemur aftur ķ grųnlendskan sjógv.

Noreg
Gongdin er tann, at fųroyska toskakvotan lękkar. Fyri at bųta um veišimųguleikan hjį fųroyskum skipum, nś fiskiskapurin er so nógv minkašur ķ eystara partinum av Barentshavinum sum heild, eru įvķsar nųgdir av toski, hżsu og ųšrum fluttar śr russiska partinum av Barentshavinum ķ norska partin. Višvķkjandi botnfiskakvotuni viš Svalbard varš fiskidagaskipanin ķ rękjuveišini viš Svalbard broytt ķ 1997 sambęrt norska forskrift um rękjuveiši į ųkinum. Ķ avtaluni viš Noreg fyri 1998 fįa Fųroyar veiširęttindi eftir rękjum viš Jan Mayen.

Russland
Sįttmįlin viš Russland er ķ įr į sama stųši sum ķ fjųr. Roynt veršur at troyta rękjuveišina viš Russland og Svalbard, so hon kann verša virkaš ķ Fųroyum.

ES
Fiskivinnusamrįšingar viš ES broyttu ikki bżtiš millum partarnar, og kvoturnar eru tęr somu sum ķ 1997. Skipanin av fiskiskapinum eftir makreli varš nógv višgjųrd. Sum strandaland kunnu vit ikki góštaka skipanina um bżtiš av makreli. Mįliš um makrel og svartkjaft er tikiš upp ķ NEAFC og roynt veršur at finna eina hóskandi umsitingarskipan fyri feršingamynstur og veiši.

Strandalond
Samrįšingar um fiskiskapin eftir noršhavssild ķ 1998 vóru millum strandalondini Russland, Noreg, ES, Ķsland og Fųroyar. Grundaš į tilmęli frį ICES um at minka veišina śr 1,5 mió nišur ķ 1,2 mió. tons samtyktu strandalondini, at heildarveišin fyri 1998 ikki skal fara upp um 1,3 mió. tons. Hetta svarar til eina skerjing uppį 13% ķ veišini, heildarkvoturnar til strandalondini eru sostatt 13% minni enn ķ 1997. Tó er lutfalliš millum strandalondini óbroytt.

NEAFC
Fyri fiskiskap ķ NEAFC-skipanarųkinum, taš er Noršureysturatlantshavinum, eru vištųkur gjųrdar fyri fiskiskap į opnum havųki, altjóša sjógvi, um fiskiskap eftir sild, svartkjafti og kongafiski, um fiskiveišieftirlit og um at samskipa innsavningina um veišihagtųl. Įsetingarnar eru gjųrdar sambęrt broytingum ķ havręttarsįttmįlanum, ST-semjuni um langfara- og vķšspjaddar fiskastovnar og FAO avtaluna um fiskiskap viš įbyrgd.

NEAFC įsetti fiskiskapin ķ altjóša sjógvi eftir noršhavssild grundaš į strandalandaavtaluna ķ fjųr fyri fiskiįriš 1998. Heildarveišin į svartkjafti varš įsett samsvarandi tilrįšingini frį ICES til 650 tśs. tons og heildarveišin eftir kongafiski ķ Irmingarhavinum til 150 tśs. tons. Fiskiskapurin į djśpum vatni varš eisini višgjųrdur og samtykt varš at gera eina betri frįbošanarskipan fyri hesa veiši.

NAFO
Fyri NAFO skipanarųkiš ķ Noršurvesturatlantshavinum eru vištųkur um fiskiskapin uttan fyri 200 fjóršinga fiskimark hjį strandalondunum Kanada og Grųnlandi įsettar. Vķsindaliga nevndin kom viš nżggjum tilrįšingum t.d. fyri rękjur į Flemish Cap. Fiskivinnunevndin hjį NAFO įsetti kvotur į ųll hųvušsfiskaslųg og įsetti reglur fyri rękjufiskiskapi į Flemish Cap.

Fyri Fųroyar hevur rękjuveišin og toskurin į Flemish Cap stųrsta tżdningin. Ķ vķsindaligu rįšgevingini um toskin į Flemish Cap varš beinleišis męlt til toskabann fyri 1998. Taš eydnašist tó at fįa semju um eina heildarkvotu fyri tosk. Svartkalvakvotan er óbroytt ķ mun til 1997, og rękjuveišan er skipaš viš mest loyvdu dųgum og mest loyvdum skipatali.

Įsettar vóršu reglur um tiltųk móti londum, sum veiša į ųkinum, og sum ikki eru limir ķ NAFO. Reglurnar fevna um tekniskar reguleringar, fiskiveišieftirlit, reglur um fylgisveinaeftirlit og eygleišaraskipan, reglur um trętur og mótmęli móti įsetingum, um fyrivarni ķ fiskiskapinum, kvotuįsetan og įsetan av fiskiręttindum og um langtķšarleigu av skipum.

Hóast striltiš hevur gingist at fįa avtalu viš ųll tey Baltisku londini, so eru fiskivinnusįttmįlarnir į einum góšum bśskaparligum stųši.

Mųguleikar eru nś serstakliga fyri ųktum veišimųguleikum eftir uppsjóvarfiskaslųgum so sum noršhavssild, svartkjafti og lodnu. Haraftrat veksur veišiviršiš av uppsjóvarfiskaslųgum stųšugt. Fyri rękjuveišina eru śtlitini betri ķ 1998 viš ųktum veišimųguleikum og betri fiskiskapi į Flemish Cap fyrra hįlvįr.

Įhugin at veiša uppsjóvarfiskaslųg er vaksandi. Skip eru komin til landiš og onnur eru į veg. Samanumtikiš fęst nógv meira fyri uppsjóvarfiskin, og tķ er įhugin fyri śtskifting vaksandi. Skipaflotin kann sostatt verša endurnżggjašur so sum landsstżriš hevur męlt til.

Fiskiskapurin į djśpum vatni uttan fyri 200 fjóršingar er ķ dag eitt gott ķskoyti hjį djśpvatnstrolarum. Fųroysk skip hava fingiš loyvi at veiša tunfisk ķ fųroyskum sjógvi, og kann hetta gerast eitt gott ķskoyti til bśskapin, um hesin fiskiskapur veruliga kann fara fram einar 4 mįnašir og ķ longdini geva okkum mųguleikan at fiska ķ altjóša sjógvi.

Sjóvinnumįl
FAS skipanin er endurskošaš og fer uppskot at verša sett fram aftur ķ lųgtinginum fyri at bųta um kappingarfųri fųroyinga ķ farmasigling.

Fyri at menna kappingarfųriš į handilsskipum og at veita fiskiskipum lęttari atgongd til fiskiręttindi, varš ein skipan fyri langtķšarleigu sett ķ verk. Fųroysk skip sum eru skrįsett undir fremmandum flaggi, hava vunniš sęr fiskiręttindi til makrel og tosk, sum ikki fyrr hava veriš mųgulig og hava giviš eitt gott ķkast til fųroyska bśskapin.

Skipini eru framvegis fųroysk og verša bert fyribils skrįsett undir fremmandum flaggi, tó uttan at verša strikaš śr fųroysku skipaskrįnni. Skipanin hevur fingiš stóran tżdning fyri fųroysk fiskiskip, har Fųroyar fįa atgongd til fleiri veišimųguleikar ķ sjóųki hjį londum, sum Fųroyar samstarva viš.

Fyri at lśka nżggju krųvini frį IMO og taš vaksandi eftirlitiš viš handils- og fiskiskipum eru broytingarnar ķ manningarlógini og sjómanslógini framdar. Skipanin um trygdarskeiš fyri fiskimenn er sett ķ verk.

Sjįlvstųšug umbošan ķ IMO
Višurskiftini millum Danmark og Fųroyar verša skipaš soleišis, at Fųroyar fįa sjįlvstųšuga umbošan ķ IMO og ręttindi sum sjįlvstųšugt limaland.

Mišaš veršur ķmóti, at Fųroyar hava alla įbyrgd av mįlsųkinum sjóvinna viš teimum skyldum, sum verša okkum įlagdar ķ altjóša hųpi, so teir millumlanda sįttmįlar, sum hava gildi fyri Danmark og Fųroyar ķ dag, verša lagdir til fųroyskar myndugleikar at umsita, og at neyšugar altjóša frįbošanir fylgja frįbošan til IMO beinleišis ella umvegis Danmark.

Skipaeftirlit
Skipaeftirlitiš veršur yvirtikiš. Tann parturin av lóggįvuni, sum enn er felagsmįl sum skipatryggleikalógin, sjóreglur og sigling umframt sjólógin, verša fųroysk sermįl. Fyrisitingin av skipaeftirlitinum veršur lųgd saman viš sjóvinnufyrisitingini.

Dentur veršur lagdur į, at fųroysk lóggįva og umsiting veršur einfųld, herundir taš tųkniliga regluverkiš og tvųrgangandi samskipan ķ regluverkinum.

Hvalaveišimįl
Landsstżriš heldur fast um, at sśgdjór ķ havinum verša gagnnżtt į buršardyggan hįtt og virkar fyri ųktum samstarvi viš ašrar tjóšir į hesum ųki. Dentur veršur lagdur į višurskifti, sum įvirka hval og kóp.

Ķ NAMMCO, sum fevnir um buršardygga umsiting av sśgdjórum ķ Noršuratlantshavi, lśka Fųroyar treytirnar um millumlandasamstarv, sum įsett ķ havręttarsįttmįlanum. Harumframt er karmur gjųrdur um vķsindaligt samstarv, sum skal tryggja buršardygga gagnnżtslu av sśgdjórum ķ fųroyskum sjóųki.

Grindahvalurin er ikki hóttur og grindadrįp heldur fram. Mųguleikar eiga at vera fyri at taka upp aftur veiši eftir smįhvali.

Vinnumįl

Vinnupolitikkur
Ein av hųvušsuppgįvunum hjį landsstżrinum er at tryggja vinnuni stųšugar karmar og ķ samstarvi viš vinnuna at leggja lunnar undir einari fjųltįttari framtķšarvinnu, sum ikki er ov bundin at nįttśrutilfeingi og staši.

Landsstżriš kann vera viš til at betra um kappingarfųriš hjį vinnuni viš at tryggja hóskandi undirstųšukervi, arbeišsmegi viš vinnuligari śtbśgving, skipaš višurskifti viš śtheimin, góšar marknašaravtalur, lįgt skattatrżst, dygga almenna tęnastu og einfalda og stųšuga lóggįvu.

Taš vķsir seg, at tey samfelųg, sum hava megnaš at orša eina strategi og hava lagt ein stųšugan vinnupolitikk tilręttis og hava havt tol at bķša, til hesin politikkur hevur virkaš, hava betri megnaš at bygt eitt gróšrarrķkt vinnulķv.

Landsstżriš hevur sett eina verkętlan ķ gongd um oršing av vinnupolitikki, og ętlanin er, at verkętlanina veršur grundarlag undir politisku višgeršini.

Vinnuframi
Grunnar og vinnuframaskipanir verša endurskošaš viš tķ fyri eyga at gera alla skipanina smidligari, so taš veršur lęttari hjį fyritųkum og einstaklingum at fįa rįš og vegleišing.

Vištųkur Framtaksgrunsins verša endurskošašar, so grunnurin ķ stųrri mun skal menna nżggjar vinnur og fremja ųkismenning eftir handilsligum fortreytum. Vinnuframaskipanir verša lagašar til vinnupolitikkin, sum oršašur veršur ķ nęstum.

Tilfeingis- og tęnastumišdepil
Fyri at gera Fųroyar til ein tżšandi tilfeingis- og tęnastumišdepil ķ Noršuratlantshavi veršur kannaš, hvųrjar śtbyggingar į samferšslu- og samskiftisųkinum v.m. eru neyšugar fyri at koma longur į leiš.

Kappingarfųri
Skatta- og avgjaldsskipanir verša endurskošašar, so fųroyskar fyritųkur gerast uppaftur kappingarfųrari.

Marknašarfųring
Fųroyskar fyritųkur hava seinnu įrini gjųrt eitt mišvķst arbeiši at menna marknašarfųringina uttanlands. Hetta er ein tżšandi tįttur ķ strembanini at gera fųroyska vinnu meira fjųltįttaša og samfelagiš meira sjįlvbjargiš.

Arbeišsmarknašur
Saman viš pųrtunum į arbeišsmarknašinum veršur hildiš fram viš at gera eina skipan, sum kann loysa trętur į arbeišsmarknašinum so skjótt, tęr koma ķ. Skipanin um semingsstovn veršur endurskošaš, m.a. so hon fevnir um allan arbeišsmarknašin. Somuleišis veršur lóggįvan um arbeišsumhvųrvi endurskošaš.

Alivinna

Buršardygd
Śtflutningur av alifiski og vųrum śr alifiski var 484 mió. kr ķ fjųr ella umleiš 20% av ųllum śtflutninginum og roknaš veršur viš, at framleišslan fer at vaksa ķ nęstum. Landsstżriš hevur sett sęr fyri at seta tiltųk ķ verk at stušla gransking , menna og elva til ųkta framleišslu og at ala nżggj fiskaslųg viš neyšugum fyrivarni fyri umhvųrvinum.

Kynbótararbeiši
Mišvķsa kynbótararbeišiš heldur fram, herundir ętlan at ala kalva. Royndir verša gjųrdar at ala į minni vardum ųkjum fyri at ųkja framleišsluna uppaftur meira.

Landbśnašur

Lóggįvan endurskošaš
Landbśnašurin veršur styrktur, soleišis at Fųroyar gerast mest mųguligt sjįlvbjargnar viš landbśnašarvųrum. Virkaš veršur fyri, at ųll landbśnašarjųrš veršur gagnnżtt. Jaršarlóggįvan veršur endurskošaš, soleišis at bśstašarmynstriš į smęrru plįssunum veršur stušlaš og umstųšurnar hjį festibóndum gerst greišari.

Ķ sambandi viš at leggja landbśnašarmenningina til ręttis er taš umrįšandi at taka fyrilit fyri umhvųrvinum og nįttśruni sum heild. Landsstżriš umhugsar, hvussu umsiting og fųrleiki į ųkinum kann samskipast.

Samskiftismįl

Samferšsluętlan
Setningur landsstżrisins er at tryggja hóskandi ferša- og flutningssamband innanoyggja. Feršasambandiš hevur alstóran tżdning fyri vinnumųguleikar og trivnaš ķ landinum.

Sum grundarlag undir politiskari stųšutakan er arbeišsbólkur settur at gera eina samferšsluętlan, iš skal lżsa samferšslukerviš og tųrvin į įbótum og śtbyggingum viš rašfestingum.

Somuleišis veršur uppskot gjųrt um at samskipa tęnastuveitingar og at endurskoša verandi lóggįvu. Viš eini langtķšarętlan veršur lęttari at leggja til ręttis, so vit samfelagsliga fįa sum mest burturśr.

Seinnu įrini eru fįar ķlųgur gjųrdar į samferšsluųkinum. Roknast kann viš stórum ķlųgum komandi įrini, serliga ķ strandferšsluskip orsakaš m.a. av IMO-krųvum. Sandoyarleišin veršur rašfest frammaliga eins og fast samband um Vestmannasund.

Fjarskifti
Mįlsųkiš telegraf- og telefonmįl eru formliga yvirtikin, nżggj fjarskiftislóg er samtykt og Telefonverk Fųroya lųgtings er skipaš sum p/f Telefonverkiš. Viš privatiseringini eru fyrireikingar gjųrdar at fįa kapping į fjarskiftisųkinum, soleišis at borgarum og vinnuni kann verša veitt bestu og bķligastu tęnastu.

Myndugleikaheimildin į radiosamskiftisųkinum veršur yvirtikin, soleišis at tingiš fęr lógarheimild į radioųkinum og fjarskiftisųkinum, og lóggįvan veršur gjųrd tķšarhóskandi.

Postvirksemi
Uppskot til nżggja lóg um postvirksemi og Postverk Fųroya veršur lųgd fyri tingiš, sum fer at lķkjast tķ į fjarskiftisųkinum. Hetta ųkiš er somuleišis fyri liberaliseringum, og lógakarmarnir verša at laga til samsvarandi.

Tilbśgving
Gongd er komin į arbeišiš at fremja eina tilbśgvingarętlan fyri Fųroyar. Hetta er neyšugt, fyri at vit kunnu vera į hędd viš onnur lond, tį um ręšur at bjarga mannalķvi og avmarka skašar, um stųrri vanlukkur skuldu hent į fųroyskum land- og sjóųki.

Samferšsla
Grundaš į royndirnar, sum gjųrdar verša ķ summar viš farmaflutningi og feršafólkaflutningi sjó- og loftvegis, veršur mett um, hvussu flutningur millum Fųroyar og śtlond fęst ķ eina trygga legu, sum er nųktandi fyri allar partar.

Feršslulógin veršur dagfųrd, soleišis at hon veršur į sama stųši sum ķ grannalondum okkara.

Feršavinna
Feršavinnan gevur eitt gott ķkast til samfelagsbśskapin. Ętlanin er stųšugt at menna feršavinnuna fyri at fjųltįtta vinnugrundarlagiš.

Viš dyggari marknašarfųring av Fųroyum sum feršamannalandi, kunning av feršafólki og innanlands menning veršur mišaš ķmóti at fįa feršavinnuna at gerast ein stųrri partur av landsbśskapinum. Lóg um Feršarįš Fųroya veršur dagfųrd.

Kunningartųkni
Landsstżriš hevur sett sęr fyri, at Fųroyar ikki skulu standa aftanfyri višvķkjandi kunningartųkni og elektroniskum infrastrukturi.

Mišfyrisitingin fer at samstarva um at gera karmar fyri elektroniskum samskifti ķ tķ almenna, sķnamillum og viš fyritųkur og borgarar. Įvķsar verkętlanir eru ķ gongd, sum skulu fremja kunningartųkni og styrkja um grundarlagiš hjį fųroyskum kunningartųknifyritųkum.

Oljuvinna

Forkanningar
Nógvar forkanningar eru gjųrdar sķšan fariš varš undir at gera seismiskar kanningar av fųroysku undirgrundini ķ 1994. Tulkingar av innkomnum datamongdum benda į, at grundarlag er fyri at bjóša śt ųki til oljuleiting. Įhaldandi įhugin hjį oljufelųgum fyri fųroyska landgrunninum er gott tekin.

Śtbjóšing
Śtbjóšingin veršur framd sambęrt reglunum ķ lųgtingslógini um kolvetnisvirksemi, sum lųgtingiš samtykti ķ vįr. Kolvetnislógin, iš gevur fųroyskum myndugleikum neyšugu ambošini at stżra eini komandi oljuvinnu, įsetir m.a., at śtbjóšingarųki og -treytir verša įsett viš lųgtingslóg. Ętlanin er at leggja lógaruppskot fyri lųgtingiš ķ hesi tingsetu, men avgeršin mį verša tikin viš atliti at okkara įhugamįlum ķ samrįšingunum viš Bretland um landgrunsmarkiš.

Landsstżrismašur er settur til mįlsųkiš burturav, sum fer at skipa fyri fyrireikingunum til 1. śtbjóšingarumfar. Kortini mį įsannast, at tųrvur er į serkųnari hjįlp uttaneftir.

Menna fųrleikan
Landsstżriš hevur sett sęr fyri, at oljuleiting og oljuvinna fyrst og fremst eiga at menna fųrleikan ķ fųroysku vinnuni, soleišis at hon kann laga seg til broytingar og gerast kappingarfųr ķ altjóša hųpi. Fyrsta stigiš er kortini at vera viš ķ oljuvinnu viš Fųroyar. Dentur fer at verša lagdur į, at leitingarloyvini tryggja fųroyskum fyritųkum mųguleikar at veita oljufelųgum, sum virka į fųroyska landgrunninum, vųrur og tęnastur.

Kolvetnisskattur
Seinastu hond veršur lųgd į uppskot um kolvetnisskatt. Eftir ętlan veršur uppskot lagt fyri lųgtingiš ķ heyst.

Umhvųrvismįl

Havumhvųrviš yvirtikiš
Mųguleikarnir at gera havumhvųrviš til fųroyskt mįlsųki burturav verša kannašir.

Veršur havumhvųrviš yvirtikiš, er ętlan landsstżrisins at kanna, um endurskošaša lųgtingslógin um umhvųrvisvernd kann fevna um land- og havumhvųrviš.

Viš atliti at MARPOL-sįttmįlanum um verju móti dįlking frį skipum, er neyšugt at samskipa eina lóggįvu um skipatryggleika og eina fųroyska umhvųrvislóg. Taš er tķ ein spurningur, um taš er rętt at seta eina danska havumhvųrvislóg ķ gildi fyri Fųroyar, tķ nógv mįl snśgva seg um sigling, tryggleika į sjónum og sjólógina.

Almanna- og heilsumįl
Į almanna- og heilsuųkinum standa stórar avbjóšingar fyri framman.

Almannamįl
Tilmęli til fųroyskan almannapolitikk veršur eftir ętlan lagt fyri lųgtingiš til ašaloršaskiftis viš serligum atliti til, at nżggj fųroysk forsorgarlóg og barnaforsorgarlóg skal verša samtykt ķ 1999.

Nżggj lóggįva
Ķ nżggju almannalóggįvuni veršur mišaš ķmóti at gera greišar reglur fyri skyldum hjį landi og kommunum og at avmarka allar tęr afturgjalds- og refusiónskipanir, sum eru galdandi ķ dag.

Lóggįvan į hesum ųkjum, sum fevna um nęrum helmingin av fķggjarlógini, er framvegis ķ hųvušsheitinum donsk lóggįva ella fųroysk lóggįva eftir donskum leisti. Lóggįvan er į fleiri tżšandi ųkjum gomul og ótķšarhóskandi. Harafturat hevur samfelagskreppan lagt alt stųrri byršar į almanna- og heilsuverkiš.

Landsstżriš hevur bundiš seg til at fylla karmarnar į rammulógini frį 1995 seinast ķ avtaluni viš donsku stjórnina ķ juni ķ įr. Til tess at tryggja at vit rųkka į mįl ķ hesum spurningi, viš so stórari undirtųku frį Fųroya fólki sum mųguligt, er neyšugt at veita ųllum borgarum trygg višurskifti į almanna- og heilsuųkinum.

Hetta setir krųv til okkara at bróta upp śr nżggjum eina lóggįvu fyri almanna- og heilsuverkiš, sum er lagaš til fųroyska samfelagiš og fķggjarorku landsins.

Lóggįvan skal seta greišar karmar fyri skyldum og ręttindum okkara mótvegis einstaklingi, samfelagi og einstaklingum sķnįmillum og ręttindum hjį bųrnum, og veita ųllum teimum tryggleika, sum vegna sjśku, ófullfųri ella arbeišsloysi eru viš skerdan lut. Ein lóggįva, iš ger greitt, at taš er hin einstaki, sum fyrst og fremst hevur įbyrgdina av egnum lķvi og egnari heilsu; men at taš almenna stušlar undir.

Vęlferšarhugtakiš
Ašrastašni ķ vesturheiminum eru stjórnir og fakbólkar farin at hugsa um at endurskoša grundarlagiš undir vęlferšarhugtakinum įsannandi, at stųšug śtgjalding av peningi til višskiftafólk ikki nóg vęl tryggjar, at fólk fįa mųguleika at brśka sķni evni fult ella lutvķst.

Ónżtt arbeišsmegi
Ķ Fųroyum eru framvegis nógv fólk, iš eru pśra óvirkin, hóast teirra vinnuevni bert partvķs eru skerd. Henda stųša er til mikiš ógagns fyri hin einstaka og elvir til framleišslumiss fyri samfelagiš.

Taš er eitt stórt og verdugt mįl fyri almanna- og heilsuverkiš saman viš skślaverkinum og vinnulķvinum annars at fįa ónżttu arbeišsmegina til gagns. Ein tķlķk ętlan krevur, at tey ymsu verkini ķ landinum samstarva neyvt. Eins vęl og taš veršur neyšugt at seta onnur og meira bindandi krųv til Arbeišsloysisskipanina.

Eldraųkiš
Į eldraųkinum er tųrvurin į viršiligum umstųšum og rųkt alsamt vaksandi. Neyšugt er, at hesin tųrvur veršur śtgreinašur ikki minst, hvussu tųrvurin į rųktarplįssum og eldraķbśšum skal nųktast.

Spurningurin um mųguleika fyri tķšaravmarkašari rųkt, tį eldri verša śtskrivaš av sjśkrahśsi, eigur at verša tikin til višgeršar.

Pensjónsmįl
Fyrireikaš veršur ein pensións- og eftirlųnarįbót, har hin einstaki ķ stųrri mun hevur skyldu at tryggja sķn aldurdóm. Umrįšandi er ķ tķlķkum fyrireikingum at hava fyrilit fyri sosialum óręttvķsi og fyri tķ veruleika, at arbeišsmegin ķ dag er flytfųr, og at fólk skifta starv oftari nś enn fyrr. Veršur einki gjųrt endar taš skjótt viš nógvum ymiskum eftirlųnar- og pensjónskipanum umframt tvęr samhaldsfastar skipanir, sum landiš rindar, men sum ikki megna at nųkta tųrvin hjį teimum, sum skulu liva av fólkapensjónini burturav.

Ķbśšamįl
So hvųrt sum tųrvur og fųrleiki hjį fólki broytist, broytist eisini ķbśšatųrvurin. Tey, sum ķ ungum įrum sótu ķ stórum hśsum, ynskja sęr kanska į ellisįrum fittligari ķbśš ķ grannalagnum hjį bųrnunum, ella kanska tųrvar tķ avlamna ella gamla eina umfatandi umbygging so til ber at feršast innandura viš breki.

Ķbśšamarknašurin hevur veriš ręttuliga stirvin, serliga ķ nķtiįrunum, og tķ er spuringurin, um almanna- og heilsuverkiš ikki įtti at havt ein virknan lut til tess at gera fólk minni bundin at tķ bśstaši, tey einaferš valdu sęr. Vit eiga at umhugsa at broyta endamįliš viš Hśsalįnsgrunninum til at rųkja hesa uppgįvu.

Heilsumįl
Hildiš veršur fram at betra um heilsutęnastuna, herundir at śtbyggja landssjśkrahśsiš.

Fyribyrging
Fyribyrging er neyšug, bęši tį talan er um likamliga og sįlarliga heilsu og višvķkjandi sosialari trongstųšu.

Heilsuligu rokningina fyri lķvsstķl rinda fólk vanliga ikki ķ einum valskeiši, men heldur tekur taš 4-5 valskeiš, įšrenn tann rokningin kemur. Fyribyrgjandi arbeišiš er sostatt ein langtķšarķlųga.

Rśsevni
Ręttiliga stórt arbeiši veršur gjųrt og peningur jįttašur at bųta um skašan av ovnżtslu, sum rśsevni elva til. Men tį talan er um royking veršur lķtiš og einki gjųrt fyri at upplżsa um vanda og skaša. Fųroyar hava evropeiskt met ķ tali į ungum, sum roykja. Hesa gongd eiga vit at broyta.

Teldutųkni
Tųkni kann gerast tżšandi stušulsamboš ķ almannaheilsu. Taš ber vęl til at hugsa sęr, at teldutųkni og kunningartųkni verša nżtt at tryggja sjśklingum ķ śtjašaraųkjum tęnastur, iš byggja į fullgott kunningargrundarlag, t.d. ķ samband viš kommunulęknavitjan. Eisini ber til at hugsa sęr kunningartųkni brśkt sum trygd hjį óttafullum fólki ķ einbżli.

Undirvķsingar- og mentamįl

Fólkaskślin
Ķ komandi skślaįri veršur skipaš fyri einari kanningarverkętlan viš atliti at byrjanarundirvķsing ķ fólkaskślanum.

Undirvķsingartilboš
Nęmingum ķ 10. flokki stendur ķ boši verkętlanararbeiši, evniskunnandi undirvķsing og undirvķsingartilboš, har verkligt og įstųšiligt innihald er samskipaš ķ eina undirvķsing, iš kann fara fram ķ skślanum og uttan fyri skślan.

Harumframt kann skślasamstarv verša skipaš um 10. flokkarnar ķmillum fólkaskślar sķnamillum og ašrar skśla- og śtbśgvingarhęttir, vinnulķv, almanna- og heilsuverk o.o. višvķkjandi breytatilbošum, iš kunnu standa hesum nęmingum ķ boši.

Stig verša nś tikin til at geva mųguleika fyri slķkum śtbśgvingartilbošum, sum mųguliga kunna hjįlpa til at nųkta 9 įra undirvķsingarskylduna.

Kunningartųkni
Kunningartųkni ķ fólkaskślanum er įtrokandi mįl. Ętlanin er at seta skjųtil į longu ķ hesum skślaįri.

Rįšgevaskipan
Nįmsligu- og lęrugreinarįšgevaskipanin, iš nś hevur virkaš į fólkaskślaųkinum seinastu 10 įrini, veršur endurskošaš. Įlit veršur skrivaš ķ lųtuni um, hvussu hon kann verša samskipaš.

Mišnįm

Oljuśtbśgvingar
Nęstu įrini mį setast orka av til at menna śtbśgving viš atliti at oljuvinnuni fyri at lśka neyšugu fakligu fortreytirnar. Saman viš vinnuskślunum veršur stķlaš fyri śtbśgving av lęrarum į skślunum, soleišis at vinnuskślarnir kunnu fara undir skeiš višvķkjandi oljuvinnu.

Kunningartųkni
Ętlanin er at śtbśgva fólk viš fųrleika ķ kunningartųkni (KT), sum nųktar tųrvin hjį vinnulķvinum, og samstundis er ein hjįlp hjį teimum ungu, tį tey fara undir hęgri lestur. Arbeitt veršur viš eini KT-ętlan fyri vinnu- og mišnįmsskślaųkiš, sum kann verša viš til at skapa karmar fyri menningina į skślunum og vķsa į nżggju mųguleikarnar, sum kunningartųkni gevur bęši nįmsfrųšiliga og fakliga ķ undirvķsingini.

Nżggj datagrundśtbśgving undir heitinum teldustųšingur er byrjaš į handilsskślanum, og teldustųšingurin kann halda fram til teldufrųšing į Fróšskaparsetrinum. Ein flokkur veršur tikin upp annašhvųrt įr, og arbeitt veršur fram ķmóti, at tann fyrsti flokkurin byrjar ķ įr.

Skślabygging
Į fķggjarlógini fyri 1998 vóršu 2 mill. avsettar til forprojektering av nżggjum studentaskśla ķ Tórshavn. Skślin, sum var bygdur fyrst ķ 60’unum, er ikki tķšarhóskandi, nęmingatališ er tvķfaldaš ķ mun til taš, hann varš bygdur til, og stórar tųkniligar og nįmsfrųšiligar broytingar eru farnar fram seinastu įrini. Arkitektakapping veršur vęntandi śtskrivaš ķ nęstum.

Mentamįl

Mentanarpolitikkur
Ein vęl lżstur og mišvķsur mentanarpolitikkur er ein av fortreytunum fyri menning ķ nśtķšarsamfelagnum. Samgongan hevur sett sęr fyri at orša ein mentanarpolitikk at seta ķ verk ķ seinasta lagi įr 2000. Ķmešan eiga vit at bųta um fortreytirnar fyri mentanarliga virkseminum ķ landinum.

Mentanarpolitikkur er ein natśrligur partur av tķ heildarpolitkki, ein stjórn rekur.

Taš snżr seg m.a. um at varšveita okkara felags mentanararv. Hugsaš veršur her um taš arbeišiš, iš veršur gjųrt į sišsųguligum sųvnum, granskingarstovnum og ķ felagsskapum um alt landiš. Eisini her er tųrvur į įbótum.

Skal fķggjarkarminum fyri mentamįl ųkjast er neyšugt viš rašfestingum og mįlsetningum.

Ętlanin er at stušla skapandi og śtinnandi virksemi eitt nś leiklist, rithųvundavirksemi meira enn gjųrt hevur veriš.

Forngripir
Heimflutningur av forngripum, skjųlum og handritum eru spurningar, sum eru um at verša loystir Ętlandi kunnu mętastu dżrgripir okkara uttanlands varšveitast og sżnast fram ķ Fųroyum ķ nęstum. Fornminnissavniš, sum fyllir hundraš įr ķ hesum dųgum, hevur bųtt heilt vęl um sķni framsżningarhųli.

Gransking
Gransking er ein fortreyt fyri framburši. Virksemiš hjį Fróšskaparsetrinum og ųšrum granskingarstovnum hevur tó veriš nógv darvaš av skerjingum seinastu įrini.

Vit mega broyta kós, um okkara gransking ikki skal verša sigld afturśt. Her eru taš spurningar sum rakstrarjįttan, nżtt ęttarliš av granskarum, samstarv viš śtlendskar granskingarstovnar, rašfestingar, hųlistrupulleikar og śtbśgvingartųrvur, iš eru įtroškandi.

Kirkjan

Yvirtųka
Ein av teimum stóru yvirtųkunum, iš liggja fyri framman, er yvirtųkan av kirkjufyrisiting okkara. Yvirtųkan krevur stórar fyrireikingar, og vęntandi veršur lóggįvuverkiš fyri eina fųroyska kirkjufyrisiting lagt fyri tingiš į vįri įr 2000.

1000 įra hįtķšarhald
Jśst įr 2000 veršur 1000 įra hįtķšarhald fyri kristnitųku Fųroya į Tinganesi į sinni. Tann stóra tżdning kristindómurin ķ ųldir hevur havt fyri Fųroya fólk sum mentannarberi er ómetaligur. Ętlanin er at hįtķšarhalda hetta merkisįr, og veršur peningur settur av į fķggjarlógini til hetta endamįl.

PARTUR III

LŲGLISTI
Mįl, iš Fųroya landsstżri hevur ķ hyggju at fremja ķ hesi tingsetu

Lųgmįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Broyting ķ lųgtingslóg um fólkanųvn
Broyting ķ lųgtingslóg um privatar skrįir
Broyting ķ lųgtingslóg um ķtróttarvedding
Broyting ķ lųgtingslóg um eydnuspęl v.m.
Broyting ķ lųgtingslóg um fųroyskan happadrįtt
Broyting ķ lųgtingslóg um flaggiš

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Broyting ķ lųgtingslóg um kommunur
Broyting ķ lųgtingslóg um kommunuval
Lųgtingslóg um kommunusamanlegging

Uppskot til rķkislógartilmęli:
Lóg um broyting ķ revsilógini
Lóg um broyting ķ lóg um skifti av deyšsbśgvi
Lóg um broyting ķ lóg um hjśnalag og hjśnaskilnaš
Lóg um broyting ķ lóg um śtlendingar
Lóg um endurgjaldsįbyrgd

Uttanlandsmįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um yvirtųku av "Fęrųernes Realkreditinstitut"
Lųgtingslóg um 12 fjóršinga mark

Uppskot til samtyktar:
Samrįšingar viš donsku stjórnina um rķkisręttarligu stųšu Fųroya
Setan av nevnd at gera uppskot um nżggja stżrisskipan
Handilssįttmįlar viš Baltisku londini og Pólland
Noršurlendskur sįttmįli um atgongd til hęgri śtbśgvingar
Noršurlendskur sįttmįli um mentan
Millumlandasįttmįli um śtbśgving, sjóvinnu og vaktarhald fyri manning į fiskiskipum
ST-sįttmįli um forboš móti kjarnorkuroyndarspreingingum
ST-sįttmįli frį 1995 um vķšspjaddar og langfarafiskastovnar
Avtala um fyrisiting av vįrgżtandi noršhavssild
Millumlandasįttmįli um havumhvųrvisvernd ķ Landnyršingsatlantshavi
Rammuavtala millum Fųroya landsstżri og Grųnlands landsstżri um sķnįmillum fiskiręttindi
Millumlandasįttmįli um fķggjar-, almanna- og mentanarręttindi
Europeiskur Almannasįttmįli
Noršurlendskur millumlandasįttmįli um almannastušul og almannatęnastur

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr:
Sįttmįlar viš eysturevropeisku londini

Fķggjar- og bśskaparmįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Eykafķggjarlóg 1998
Fķggjarlųgtingslóg 1999
Lųgtingslóg um Fųroya Realkreditstovn
Lųgtingslóg um umsiting av gjaldfųrislįnum
Lųgtingslóg um eftirgeving av ella gjaldsskipan fyri skuld til landskassan
Lųgtingslóg um gjald av vinningi viš burturluting v.m
Broyting ķ lųgtingslóg um įseting av skatti til landskassan
Broyting ķ lųgtingslóg um toll- og skattafyrisiting
Broyting ķ lųgtingslóg um skattligar avskrivingar v.m.
Broyting ķ lųgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt
Broyting ķ lųgtingslóg um stušul til rentuśtreišslur
Broyting ķ lųgtingslóg um toll
Broyting ķ lųgtingslóg um meirviršisgjald
Broyting ķ lųgtingslóg um skrįsetingargjald į motorakfųrum v.m.
Broyting ķ lųgtingslóg um bśskaparrįš

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um kolvetnisskattaskipan
Lųgtingslóg um arvaavgjųld
Broyting ķ lųgtingslóg um rentutrygging

Fiskivinnumįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Broyting ķ lųgtingslóg um vinnuligan fiskiskap
Lųgtingslóg um endurnżgging av feskfiskaflotanum um umlegging og javnskipan av veišiorku
Broyting ķ lųgtingslóg um telefonstušul
Lųgtingslóg um at taka av Vaktar- og bjargingartęnastuna
Lųgtingslóg um skipatryggleika og sigling
Broyting ķ lųgtingslóg um manning av skipum
Broyting ķ lųgtingslóg um Lųnjavningargrunn
Broyting ķ lųgtingslóg um forskotsgrunn fiskimanna
Broyting ķ lųgtingslóg um minstulųn og dagstudning
Broyting ķ lųgtingslóg um mįnašarligan minstaforvinning til śtróšrarmenn
Broyting ķ lųgtingslóg um stušul til fiskaflutning
Broyting ķ lųgtingslóg um stušul til bygging av fiskifųrum į fųroyskum skipasmišjum til śtflutnings
Broyting ķ lųgtingslóg um įbyrgd fyri lįnum til fiskamjųl og lżsi v.m.
Broyting ķ lųgtingslóg um stušul til menning av fiskivinnu į landi
Broyting ķ lųgtingslóg um stušul til śtróšrarbįtar undir 20 BRT
Broyting ķ lųgtingslóg um Fųroyska Altjóša Skipaskrįseting
Broyting ķ lųgtingslóg um bjargingarśtgerš į opnum bįtum og fųrum undir 20 tons

Uppskot til rķkislógartilmęli:
Lóg um broyting ķ sjólógini

Vinnumįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um postvirksemi
Lųgtingslóg um umlegging av Postverki Fųroya til partafelag
Lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um feršslu
Lųgtingslóg um gjųld fyri tęnastur hjį Heilsufrųšiligu Starvsstovuni og landsdjóralęknanum
Lųgtingslóg um djóralęknavirksemi
Lųgtingslóg um vinnugrunn (fyrr grunnurin til ķdnašarfremjandi endamįl)
Broyting ķ lųgtingslóg um umhvųrvisvernd
Lųgtingslóg um stušul til śtoyggjar

Uppskot til rķkislógartilmęli:
Lóg um havumhvųrvi

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Broyting ķ lųgtingslóg um Feršarįš Fųroya
Broyting ķ lųgtingslóg um trygging
Broyting ķ lųgtingslóg um Fųroya Ķdnašargrunn (yvirtųka av Menningargrunninum) Lųgtingslóg um at taka av Menningargrunn Ķdnašarins
Lųgtingslóg um at leggja Grunn Feršavinnunnar saman viš Fųroya Ķdnašargrunn
Broyting ķ lųgtingslóg um fuglaveiši
Broyting ķ lųgtingslóg um matvųrur
Broyting ķ lųgtingslóg um umhvųrvi
Lųgtingslóg um grunn ķ samband viš fast samband um Vestmannasund
Lųgtingslóg um ųki og treytir fyri fyrsta śtbjóšingarumfar ķ kolvetnisvirksemi

Almanna- og heilsumįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um sosialar pensjónir
Lųgtingslóg um at javna almannaveitingar
Lųgtingslóg um vanlukkutrygging
Broyting ķ lųgtingslóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl.

Uppskot til rķkislógartilmęli:
"Lov om patientforsikring"
"Lov om videnskabsetisk komité og behandling af biomedicinske forskningsprojekter"

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um kommunulęknar
Broyting ķ lųgtingslóg um forsorg (bygnašarbroytingar)
Broyting ķ lųgtingslóg um barnaforsorg (bygnašarbroytingar)
Lųgtingslóg um forsorg og barnaforsorg
Lųgtingslóg um bųrn og ung
Lųgtingslóg um gjald til pensjónistar, sum fara į stovn, sambżli ella rųktarheim
Lųgtingslóg um sjśkratrygging (sjśkrakassarnir)
Lųgtingslóg um apoteksverk og heilivįg (evt. bert broyting ķ lųgtingslóg)
Broyting ķ lųgtingslóg um Hśsalįnsgrunnin
Broyting ķ lųgtingslóg um dagpening

Uppskot til rķkislógartilmęli:
"Lov om frihedsberųvelse og anden tvang i psykiatrien"
"Lov om patientrettigheder"

Undirvķsingar- og mentamįl

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram ķ įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um yrkisskślar
Lųgtingslóg um yrkisśtbśgvingar
Broyting ķ lųgtingslóg um stųšisśtbśgving innan tųkni
Broyting ķ lųgtingslóg um fólkaskślan
Lųgtingslóg um hęgri handilsśtbśgving
Lųgtingslóg um almanna- og heilsuśtbśgvingar į mišnįmsstigi
Broyting ķ lųgtingslóg um granskingarrįš Fųroya
Broyting ķ lųgtingslóg um Fųroya Landsskjalasavn
Lųgtingslóg um śtbśgvingar stśšulsskipanir
Lųgtingslóg um almanna- og heilsuśtbśgvingar
Lųgtingslóg um stųšisśtbśgving innan fyrisiting, handil og skrivstovuyrki, FHS śtbśgving

Mįl, iš ętlanin er at leggja fram nęsta įr:

Uppskot til lųgtingslóg:
Lųgtingslóg um musikkskśla
Lųgtingslóg um maskinmeistaraśtbśgvingar
Lųgtingslóg um navigatųrśtbśgvingar
Lųgtingslóg um stųšisśtbśgving innan tųkni
Lųgtingslóg um atstųšisśtbśgving innan tųkni
Lųgtingslóg um hęgri tųkniliga śtbśgving
Lųgtingslóg um skipskokkaśtbśgving
Lųgtingslóg um frišan av fornminnum og bygningum

Fylgiskjųl til lųgmansrųšuna 1998: Hagtķšindi nr. 1, 1998, Juli 1998