Vestmannasundskanning


 

0. Samandrįttur

 

Frįgreišingin er ein samfelagsbśskaparlig kanning av ymiskum alternativum til at rųkja sambandiš um Vestmannasund. Trż ymisk alternativ verša višgjųrd: Sigling viš einari stórari ferju (vanliga stųšan ķ dag), sigling viš tveimum smęrri ferjum, og undirsjóartunnil viš trimum ymiskum bummpengaprķsum: 1) įjavnt viš galdandi feršasešlaprķsir ķ dag 2) ein lęgri satsur, iš er umleiš helvtina av galdandi prķslegu 3) ongin bummpengainnkrevjing.

Tżdningarmestu avleišingar av ymisku verkętlanunum verša kvantifiserašar og prķssettar, og sķšani uppgjųrdar ķ mun til stųšuna ķ dag, t.e. sigling viš einari ferju. Avleišingarnar, iš verša višgjųrdar eru: tķšarkostnašur, akfarskostnašur, foršingarkostnašur, nytta av ųktari feršslu, rakstrarkostnašur og ķlųgukostnašur.

Śtrokningin vķsir, at sigling viš tveimum ferjum ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga ķ mun til stųšuna ķ dag. Tann spardi tķšar- og foršingarkostnašurin er ikki nóg stórur til at uppviga tann ųkta rakstrarkostnašin.

Ętlanin um at gera ein undirsjóartunnil veršur eisini kannaš, og vķsir śrslitiš, at ein slķkur viš stórari vissu loysir seg samfelagsbśskaparliga, um metti ķlųgukostnašurin upp į 240 mió. kr. er eftirfarandi.

Ķ endaligu śtrokningunum veršur hędd tikin fyri lopi ķ feršsluni, ķ fyrsta lagi ķ upplatingarįrinum, ķ ųšrum lagi tį bummpengatķšarskeišiš upp į 15 įr er av, um bummpengar verša kravdir. Śrslitiš av hesum śtrokningum veršur, at um landskassin hevši óavmarkaš tilfeingi at nżta, hevši stųrsti samfelagsbśskaparligi įvųksturin veršiš viš einum undirsjóartunnli uttan bummpengar, av tķ at fleiri fólk fara at nżta hann, tį iš nżtslan er ókeypis.

Taš er tó eingin loyna, at landskassin bert hevur avmarkaš tilfeingi at nżta til ķlųgur ķ samferšslukerviš, og tķ eigur stórur dentur at verša lagdur į, hvussu stóra samfelagsbśskaparliga nyttu fęst burturśr ķ mun til hvųrja krónu landskassin nżtir til verkętlanina. Śrslitini vķsa, at tį bummprķsirnir koma upp į eitt įvķst stųši, fęst meira nytta burturśr hvųrjari almennari krónu tį bummpengar verša kravdir, enn tį eingir bummpengar verša kravdir. Ķ frįgreišingini veršur mett, at bummprķsirnir minst skulu verša įjavnt viš galdandi feršasešlaprķsir į ferjunum ķ dag, um meira nytta fyri hvųrja landskassakrónu skal fįast burturśr eini bummpengainnkrevjing.

Samlašu śtreišslurnar hjį Landskassanum av verkętlanini verša eisini višgjųrdar. Havast mį ķ huga, at ferjusiglingin um Vestmannasund ķ dag vęl og viršiliga hvķlur ķ sęr sjįlvari. Samlaši kostnašurin fyri Landskassan veršur yvir 30 įr uml. 320 mió. kr. ķ nśtķšarvirši ķ mun til framhaldandi ferjusigling, um eingir bummpengar verša kravdir. Um bummpengar verša kravdir ķ 15 įr įjavnt viš galdandi feršasešlaprķs fyri feršing um sundiš, minkar nettośtreišslan hjį Landskassanum vęntandi nišur ķ gott 175 mió. kr. ķ mun til ferjurnar. Ein bummpengaskipan kann sostatt fķggja stóran part av ķlųgukostnašinum, men kann neyvan fķggja meira enn helvtina av samlaša kostnašinum hjį landskassanum, um ikki prķsirnir fyri feršing um sundiš hękka ķ mun til ķ dag. Linjufųringin, Landsverkfrųšingurin valdi ķ 1992, er tó tann kostnašarmiklasta fyri Landskassan av ųllum linjufųringum, iš eru kannašar. Um ein styttri linjufųring varš vald (t.d. LV II), hųvdu śtreišslurnar hjį Landskassanum til ķlųgu minkaš viš 40 mió. kr. og til rakstur minkaš uml. 1 mió kr. um įriš. Samfelagsbśskaparliga er hendan linjufųring eisini gagnligari, og kann tķ tykjast skilagott at endurskoša linjufųringina.

1. Inngangur

1.1. Samferšsluverkętlanin
Henda samfelagsbśskaparliga kanning av ymiskum alternativum til at rųkja sambandiš um Vestmannasund er ein partur av tķ samferšsluverkętlan, sum verkętlanarbólkur undir Vinnumįlastżrinum varš settur at gera į vįri 1998. Samferšsluverkętlanin skal vera ein heildarętlan fyri alt samferšsluųkiš, og kostnaš-nyttu kanningar eru ein partur av grundarlagnum undir hesum arbeiši.

Śrslitiš frį hesari kostnaš-nyttu kanning kann tó ikki einsamalt nżtast sum grundarlag undir rašfestingum į samferšsluųkinum. Fķggjarligu karmarnir til samferšsluųkiš kunnu ikki vęntast at verša hękkašir nógv komandi įrini, og tķ er alneyšugt, at hugt veršur eftir heildini.

Orsųkin til, at henda frįgreišing veršur gjųrd nś, er tķskil bert fyri at almannakungerša samfelagsbśskaparliga grundarlagiš undir fasta sambandinum um Vestmannasund. Tį ętlanir eru um stórar ķlųgur, har samband er frammanundan, kann taš tykjast skilagott at kanna, um samfelagiš sum heild veršur betri fyri av slķkum ķlųgum.

1.2. Kanningin frį 1992
Ķ 1992 varš ein kostnaš-nyttu kanning av fųstum sambandi um Vestmannasund gjųrd ķ samstarvi millum Hagstovu Fųroya og Fķggjardeild Landsstżrisins. Śrslitiš av hesari vęl śr hondum greiddu kanning gjųrdist, at ein ķlųga ķ fast samband viš stórari vissu loysti seg, um ķlųgukostnašurin lį nišanfyri uml. 150 mió. kr.

Orsųkin til, at ein nżggj kanning veršur gjųrd nś er fyri taš fyrsta, at stórar broytingar eru hendar sķšani 1992, sum kunnu hugsast at įvirka śrslitiš munandi. Nevnast kann, at rentustųšiš ķ 1992 var óvanliga hųgt, og at tališ av feršandi um sundiš er hękkaš. Einki bendir į, at hetta tališ fer at lękka aftur, heldur tvųrturķmóti. Fyri taš nęsta var kanningin frį 1992 ķ so varin ķ metingunum av samfelagsbśskaparliga kostnašinum av ferjusambandinum. Nevnast kann, at kostnašurin av frķtķš varš settur til 0. Hetta merkir, at fólk ķ frķtķšarųrindum einki leggja ķ um taš tekur 45 heldur enn 5 minuttir at feršast yvir um sundiš. Eingin ivi er um, at um fólk hųvdu frķtt at velja, hųvdu tey valt teir 5 minuttirnar, eisini um tey feršast ķ frķtķšarųrindum. Eisini var foršingarkostnašurin av ferjusambandi ikki ķroknašur, t.e. taš eyka strķšiš, iš stendst av einum ferjusambandi: óvissa um plįss til akfųr, avmarkaš tķšarskeiš, iš til ber at feršast ķ, o.s.fr. Bįšir hesir nevndu faktorar eru ķroknašir ķ kostnaš-nyttu kanningum ķ grannalondunum.

Ķ kanningini frį 1992 varš ikki roknaš viš feršslulopi, um so var, at taš gjųrdist landfast. Royndir śr m.a. Noreg vķsa, at hetta ikki er ein realistisk fortreyt.

2. Eitt sindur um kostnaš-nyttu kanningar

2.1. Hvat er ein kostnaš-nyttu kanning?
Ein kostnaš-nyttu kanning er ein kanningarhįttur har fyrimunir og vansar, iš standast av einari verkętlan systematiskt verša uppgjųrdir į ein hįtt, so hesir beinleišis kunnu sammetast viš kostnašin av projektinum. Kostnaš-nyttu kanningar verša nżttar sum rašfestingaramboš innan ymisk ųkir, men serliga vęlegnašar eru tęr, tį avgerš skal takast um ķlųgur ķ samferšslukerviš. Um kapasitetur er til at gera eitt stórt tal av kostnaš-nyttu kanningum, kunnu tęr verša nżttar til at rašfesta millum ymiskar verkętlanir. Meira vanligt hevur tó veriš at nżta kanningarhįttin til at kanna samfelagsbśskaparliga įriniš av ymiskum tekniskum loysnum til at rųkja okkurt samband. T.d. er vanligt at nżta henda kanningarhįttin, tį avgerš skal takast um at byggja ein motorveg, ella tį avgerš skal takast um, hvųrt fast samband skal avloysa ferjusigling į onkrari farleiš.

2.2. Endamįliš viš einari kostnaš-nyttu kanning
Endamįliš viš at gera eina kostnaš-nyttu kanning er at kanna um ein verkętlan loysir seg samfelagsbśskaparliga ella ikki. Ein verkętlan loysir seg samfelagsbśskaparliga, tį teir persónar, iš fįa ųkta nyttu burturśr verkętlanini hųvdu kunnaš endurgoldiš teimum, iš verša verri fyri av verkętlanini, og hóast hetta vera betri fyri enn įšrenn. Dentur mį leggjast į "hųvdu kunnaš", tķ ikki er neyšugt, at vinnararnir ķ veruleikanum kompensera teimum, iš verša verri fyri. Hetta merkir bert, at einans samlaša nyttan er av tżdningi. Hvussu spjašingin av nyttuni er, veršur ikki višgjųrt.

Styrkin ķ samfelagsbśskaparligum metingum av almennum ķlųgum er fyrst og fremst, at ein slķk kanning kann vķsa, um samfelagiš sum heild gerst betur fyri av einari ętlašari ķlųgu. Um kostnaš-nyttu kanningin vķsir, at hetta ikki er so, noyšast fyritalarar fyri verkętlanum at hava góšar próvgrundir fyri, hvķ taš hóast alt er eitt gott hugskot at fremja hesa ķlųgu.

Samanumtikiš kann taš sigast, at um nyttan av teimum avleišingum, iš standast av einari verkętlan er stųrri enn kostnašurin, loysir verkętlanin seg samfelagsbśskaparliga. Spurningurin er so hvųrjar avleišingar, iš eiga at verša višgjųrdar ķ einari kostnaš-nyttu kanning.

2.3. Hvųrjar avleišingar verša višgjųrdar ķ einari kostnaš-nyttu kanning?
Ķ einari kostnaš-nyttu kanning eru taš bert avleišingarnar fyri tann einstaka persónin, iš eru av tżdningi. Hetta merkir, at t.d. dįlking av umhvųrvinum bert veršur višgjųrd ķ einari slķkari kanning, um taš beinleišis įvirkar einstaklingin į onkran hįtt, t.d. at luftin veršur ring at anda, śtsjóndin į landslagnum broytist ella nógv óljóš veršur. Samlašu samfelagsbśskaparliga nyttuna av einari verkętlan finnur tś so viš at leggja broytingar ķ nyttuni hjį ųllum einstaklingum saman. Sjįlvandi hevši veriš best, um allar hugsandi avleišingar av einari verkętlan vóršu višgjųrdar, men taš er ikki altķš mųguligt at gera ķ praksis.

Hųvušsreglan er, at allar tżšandi avleišingar iš standast av einari įvķsari verkętlan eiga at verša višgjųrdar ķ einari slķkari kanning. Treytin er tó, at hesar avleišingar kunnu:

Um tżšandi avleišingar av einari verkętlan ikki kunnu kvantifiserast og prķssetast, kann taš hóast alt verša skilagott at gera eina kostnaš-nyttu kanning, tķ tś tį betri kanst meta um, hvussu stórt viršiš av teimum ikki-prķssettu avleišingunum skal vera, įšrenn verkętlanin ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga. Um śtrokningar t.d. vķsa, at ein verkętlan gevur eitt samfelagsbśskaparligt ķkast iš er 50 mió. kr., men samstundis fer illa viš landslagnum, kann stųša takast til, um hetta avlop er nóg stórt til at verkętlanin skal fremjast, hóast hon hevur eitt negativt įrin į landslagiš.

Nakrar avleišingar av einum projekti eru lęttar at kvantifisera og prķsseta. Hetta eru serliga avleišingar, har ein marknašarprķsur finst at prķsseta viš. Sum eitt dųmi kann nevnast spardar bensinśtreišslur og tķšarkostnašur hjį fólki ķ vinnuųrindum.

Ašrar tżšandi avleišingar eru verri at kvantifisera, men taš veršur ofta roynt, hóast eingin ķtųkiligur marknašarprķsur finst. Sum dųmi kann nevnast kostnašur av frķtķš og foršingarkostnašur. Tį eingin marknašarprķsur er at styšja seg til mugu ašrir hęttir nżtast, t.d. spurnarkanningar.

2.4. Samanumtikiš

Kostnaš-nyttu kanningar

3. Sambandiš um Vestmannasund

3.1. Ymiskir mųguleikar fyri sambandi
Tį eitt samband skal rųkjast millum Vįgoynna og Streymoynna eru nógvar mųguligar loysnir ķ at velja. Grundleggjandi er mųguligt at velja millum tvęr loysnir:
1) Ferjusigling
2) Fast samband

Tó eru óendaliga nógvir variatiónsmųguleikar fyri hvųrja av hesum loysnum. Innan ferjusigling kanst tś m.a. broyta:
*    stųddina į ferjuni
*    tališ av ferjum, iš rųkja sambandiš
*    feršaętlanina
*    prķsur į feršasešli
mųguleikar at bķleggja plįss

Hvat tķ fasta sambandinum višvķkur, eru tżdningarmestu variatiónsmųguleikarnir hesir:
*    tunnilsloysn ella brśgv
*    linjufųringar
*    prķsur į mųguligum bummpengum

Ķ hesari kanning verša 5 ymiskir mųguleikar višgjųrdir. Hesir mųguleikar eru valdir eftir samrįš viš Landsverkfrųšingin og Strandferšsluna um, hvat er realistiskt og tekniskt mųguligt. Mųguleikin fyri brśgvasambandi veršur ikki višgjųrdur ķ hesari frįgreišing, tķ at ongar realitetskanningar eru gjųrdar. Taš skal tó nevnast, at tveir verkfrųšingalesandi ķ hųvušsuppgįvu sķni hava višgjųrt ymsar brśgvaloysnir um Vestmannasund. Ein brśgv hevši helst veriš nakaš dżrari enn ein tunnil at gjųrt, men rakstrarkostnašurin av einari brśgv hevši veriš minni. Ein leyslig meting er, at spardar verša umleiš 2 mió. kr. įrliga ķ rakstri og višlķkahaldi.

Mųguleikarnir fyri tunnils- og ferjuloysnir, iš eru višgjųrdir ķ hesari frįgreišing, eru lżstir ķ talvu 1 og 2.

Talva 1: Lżsing av ferjusambandi

Alternativ 0:

Ein stór ferja

Alternativ 1:

Tvęr smęrri ferjur

Kapasitetur (ein ferja)

persónbilar

uml. 35

persónbilar

uml. 20

feršafólk

uml. 300

feršafólk

uml. 150

Mišaltal av dagligum frįferšum av Vestmanna

15

25

Mųguligt at bķleggja plįss?

Nei

Nei

Feršasešlaprķsir

Stųk feršandi (mišal)

kr. 25

Stųk feršandi (mišal)

kr. 25

Persónbilur v. fųrara (mišal)

kr. 70

Persónbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 70

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 300

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 300

Livitķš

30 įr

30 įr

Samanberingarstrekki A-B

16,4 km

16,4 km

Talva 2: Lżsing av fųstum sambandi

Alternativ 2:

Undirsjóvartunnil (III)

Longd į tunli

4,7 km

Longd į tilkoyrsilsvegum

2,0 km

Samanberingarstrekki A-B

7,7 km

Bummpengaprķsir

Persónbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr. b) 70 kr. c) 35 kr.

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr b) 300 kr. c) 150 kr.

Eyka feršandi ķ akfari

(mišal)

a) 0 kr. b) 25 kr. c) 15 kr.

Mettur ķlųgukostnašur

v/u. MVG

240/206 mió. kr.

Til lżsingina av undirsjóvartunnlinum kann višmerkjast, at nógvar ymiskar linjufųringar hava veriš upp į tal, hóast ein partur av hesum vóršu sķlašar frį av tekniskum ella jaršfrųšisligum orsųkum. Av teimum loysnum, iš mettar vóršu at vera tekniskt forsvarligar, veršur gjųrt mest burturśr tķ linjufųringini, iš hevur fingiš heitiš Tunnil III. Hetta er tann loysnin, iš Landsverkfrųšingurin hevur kannaš mest nįgreiniliga, og har hol varš sett į viš Leynar ķ 1992. Nomiš veršur tó viš ašrar mųguligar linjufųringar, tį śrslitini verša višgjųrd.

Valt er at kanna avleišingarnar av undirsjóartunnli viš trimum ymiskum bummpengaprķsum, sum eru lżstir ķ talvu 2, og veršur višgeršin av undirsjóartunnli sostatt bżtt upp ķ trż alternativ: 2a, 2b og 2c, har einasti munur er bummpengaprķsurin og taš feršslulop, iš roknast kann viš fyri hvųnn bummpengaprķs. Annars eru allar tekniskar spesifikatiónir lķka.

3.2. Hvųrjar avleišingar verša višgjųrdar

Sum nevnt ķ broti 2.2. verša bert avleišingar višgjųrdar, iš eru tżšandi, og sum taš er mųguligt at kvantifisera og prķsseta. Tį flutningssambandiš millum Vįgoynna og Streymoynna veršur višgjųrt, verša hesar avleišingar mettar at lśka krųvini:

Av ųšrum tżšandi broytingum, iš taš er ringt at kvantifisera ella prķsseta kunnu nevnast: broytingar ķ landslagnum, sjśkraflutning millum Havnina og Vįgoynna, įvirkan į feršslutrygdina og tunnilsótta. Hesar eru ikki višgjųrdar ķ kanningini.

Annars er vanligt at ķrokna feršslutrygdina ķ kostnaš-nyttu kanningum, iš verša gjųrdar ķ londunum rundan um okkum, t.d. ķ Noreg og Danmark. Orsųkin til, at feršslutrygdin ikki veršur višgjųrd ķ hesari frįgreišing er, at sera torfųrt er at meta um samlaša įriniš į feršslutrygdina av einari tunnilsloysn. Vanliga veršur feršslutrygdin positivt įvirkaš, um teinurin veršur styttri at koyra. Hinvegin benda royndir śr Noreg į, at tunnlar viš halli hava serliga nógv óhapp, tķ bilfųrarar undirmeta bremsulongdina. Eisini er ringt at meta, um mišalferšin įvirkast av fųstum sambandi. Ķ ųllum fųrum hevši įriniš av broytingum ķ feršslutrygdini snśš seg um upphęddir upp į fįar 100.000 kr. įrliga.

3.3. Prķsseting av avleišingum

Tķšarkostnašur

Um fast samband millum Streymoynna og Vįgoynna veršur veruleiki, mį roknast viš munandi styttri feršatķš. Somuleišis vil eitt feršasamband viš tveimum ferjum minka um mišal bķšitķšina ķ mun til feršasamband viš einari ferju.

Fżra slųg av tķšarkostnaši hava vanliga tżdning: koyritķš, siglitķš, verulig bķšitķš og fjald bķšitķš. Koyritķšin veršur roknaš sum funktión av strekkinum og mešalferšini, mešan siglitķšin viš mįting er sett til 20 min. Roknaš veršur viš einari mišal bķšitķš, iš er 15 min. Fjalda bķšitķšin er tķšin, iš stendst av, at ferjan ikki akkurįt siglir, tį tś hevur taš fyri neyšuni. Av tķ, at mųguligt er planleggja tķšina hjį sęr, so fjalda bķšitķšin kann brśkast til okkurt munagott, vektast fjalda bķšitķšin ķ hesari kanning bert viš 1/3 av vanligari bķšitķš. Ķ śtrokningum er fjalda bķšitķšin roknaš uppķ veruligu bķšitķšina.

Tį tķšarkostnašurin skal įsetast mį skynast millum fólk ķ arbeišsųrindum og fólk ķ frķtķšarųrindum.

1) feršandi ķ vinnuųrindum

Tį fólk ķ arbeišsųrindum nżta tķš upp į at flyta seg frį einum staši til eitt annaš, fer tķš til spillis, iš kundi veriš nżtt produktivt. Tķ skal viršiš av styttri feršatķš setast įjavnt viš mišal tķmalųnina. Fyri fólk ķ persónbilum og stųk feršandi (feršandi ķ bussum) veršur mišal tķmalųnin fyri faklęrd nżtt, mešan tķšarkostnašurin fyri fólki ķ lastbilum veršur sett įjavnt viš mišal tķmalųnina fyri ófaklęrd.

Sostatt veršur roknaš viš, at spard tķš veršur nżtt produktivt.

2) feršandi ķ frķtķšarųrindum

Meira torfųrt er at įseta prķsin fyri frķtķš, tķ eingin marknašarprķsur finst at taka stųši ķ. Tį prķsurin fyri frķtķš skal įsetast, er tķ neyšugt viš spurnarkanningum, har fólk verša spurd, hvat tey hųvdu veriš til reišar at goldiš fyri sparda feršatķš. Ongar fųroyskar kanningar finnast har hesin spurningur veršur višgjųrdur, men ķ ųšrum noršanlondum eru slķkar kanningar gjųrdar. Prķsurin fyri hvųnn spardan tķma varierar her millum 25-40% av einari mišal tķmalųn hjį einum faklęrdum. Av tķ at taš er óvist, hvussu feršandi um Vestmannasund viršisseta nżttu frķtķšina, og av tķ, at stórur partur av teimum feršandi eru śtlendsk feršafólk, er ein meira varin satsur nżttur ķ hesari kanning. Kostnašurin av frķtķš er settur til 10% av mišal tķmalųnini hjį einum faklęrdum.

Akfarskostnašur

Samlaši akfarskostnašurin kann finnast sum summin av fųstum og variablum akfarskostnaši. Tann fasti akfarskostnašurin er tann avskrivingin, iš mį gerast, um so bilurin koyrir ella ikki. Hesin kostnašur er ein funktión av tķšini, og veršur sostatt śtroknašur sum eitt krónutal fyri hvųnn tķma. Tann variabli akfarskostnašurin er tann eyka kostnašurin, iš stendst av, at bilurin koyrir: brennievni, slit į materiell o.s.fr. Tann variabli kostnašurin veršur roknašur sum eitt krónutal fyri hvųnn koyrdan km. Prķsurin fyri hvųnn km. er gjųrdur viš stųši ķ roknihętti hjį danska Vegdirektoratinum, tó er hędd tikin fyri fųroysku prķsleguni.

Skynast mį eisini her millum akfųr ķ vinnuųrindum og akfųr ķ frķtķšarųrindum.

Fasti akfarskostnašurin hjį persónbilum ķ frķtķšarųrindum er mettur at vera so lķtil, at hann ķ hesi kanning er settur til 0. Persónbilar ķ vinnuųrindum hava ein nakaš hęgri fastan akfarskostnaš enn akfųr ķ frķtķšarųrindum. Hetta er m.a. orsakaš av śtreišslum til administratión, garagu og alternativkostnaš. Variabli kostnašurin er tann sami fyri persónbilar ķ frķtķšar- og arbeišsųrindum.

Roknaš veršur viš ymiskum satsum fyri persón- og lastbilum. Roknaš veršur viš, at allir lastbilar eru ķ vinnuųrindum.

Foršingarkostnašur

Norskar kanningar hava vķst, at annar kostnašur enn bert fjald bķšitķš stendst av at vera bundin til eitt ferjusamband. Hesin foršingarkostnašur er m.a., at fólk halda taš verša mųšsamt at skula feršast til ferjuleguna, bera višfųri umborš, finna ein buss hinumegin aftur o.s.fr. Harafturat kanst tś viš einum ferjusambandi ikki feršast seint um kvųldiš og um nįttina. Feršandi setast tķ ofta aftur, tķ tey ikki halda taš vera alt strķšiš vert at feršast, og so noyšast at skunda sęr avstaš aftur. Foršingarkostnašur er eisini eitt śrslit av óvissuni um plįss er umborš, um feršast veršur ķ bili. Hesin kostnašur er enn stųrri fyri feršandi ķ vinnuųrindum. Tess styttri, iš er millum ferjufrįferširnar, tess minni er hesin foršingarkostnašur.

Norskar royndir hava vķst, at um foršingarkostnašurin ikki veršur ķroknašur, undirmeta forsųgnir um feršslulop taš veruliga feršslulopiš.

Prķssetingin av foršingarkostnašinum er gjųrd viš stųši ķ norskum kanningum. Roknaš er viš ymiskum prķsum, alt eftir hvussu tķtt ferjurnar sigla. Prķssetingin veršur gjųrd fyri hvųnn feršandi persón.

Nytta av ųktari feršslu

Um feršslulop veršur, verša śtreišslurnar til feršing eisini ųktar. Sostatt kann taš tykjast sum, at ųkt feršsla bert er ein śtreišsla fyri samfelagiš. Tó mį havast ķ huga, at orsųkin til, at fólk feršast meira er, at nyttan tey fįa burturśr at feršast er ųkt. Hetta er nyttan av ųktari feršslu, t.e. tann eyka nyttan, iš er orsųk til taš ųktu feršingina. Hendan veršur funnin viš at meta um broytingina ķ tķ sonevnda forbrśkarayvirskotinum. Hetta finst sum stųddin į einum ųki undir eftirspurningskurvini fyri feršing um sundiš.

Rakstrarkostnašur

Rakstrarkostnašurin veršur uppgjųrdur fyri hvųrt alternativiš sęr. Rakstrarkostnašurin av ferjusambandinum er śtreišslur til manning, brennievni, višlķkahald, ferjulegu o.t. Prķssetingin av rakstrarkostnašinum er gjųrd viš stųši ķ rakstrarśtreišslunum fyri farleišina Vestmanna-Oyrargjógv fyri įriš 1997. Tųl frį Strandferšsluni eru nżtt.

Rakstrarkostnašurin av tunnilssambandinum er śtreišslur til el (ljós, pumpur, ventilatorar), višlķkahald av tunnli og tilkoyrsilsvegum, og evt. rakstur av bummpengaskipan. Metingar frį Landsverkfrųšinginum eru nżttar til at prķsseta viš.

Ķlųgukostnašur

Til at prķsseta ķlųgukostnašin av undirsjóartunnli og ferjum eru metingar frį Strandferšsluni og Landsverkfrųšinginum nżttar. Metingin av tunnilskostnašinum er grundaš į, at arbeišiš gongur sum ętlaš, og at stórir trupulleikar ikki stinga seg upp.

Felags um prķssetingina

Allir prķsir eru frįroknašir MVG, men faldašir viš einum avgjaldsfaktori. Hesin avgjaldsfaktor veršur nżttur til at taka hędd fyri tķ avlaging, iš stendst av skattum og avgjųldum. Orsųkin til, at ein avgjaldsfaktor veršur nżttur er, at tį ķlųgur verša gjųrdar ķ feršing um Vestmannasund, veršur tilfeingi nżtt, iš annars kundi veriš nżtt til ašra produktión. Hvat er so marknašarvirši av hesum tilfeingi? Eitt dųmi kann lżsa stųšuna.

Um ein persónur veršur settur til at arbeiša upp į ein undirsjóvartunnil til eina standardtķmalųn o.u. 100 kr. ķ tķman, mį roknast viš, at viršiš av tķ arbeiši, viškomandi kundi gjųrt ķ ašrari produktión mį vera 100 kr. ab fabrik. Marknašarviršiš av hesum arbeiši er tó 100 kr. + avgjųld. T.v.s. at um t.d. 25% MVG er į tķ vųru, viškomandi hevši gjųrt, hevši marknašarvirši fyri 1 tķma framleišslu veriš 125 kr. Taš er tó ógjųrligt at siga nįgreiniliga, hvųrja framleišslu, hesin hevši arbeitt viš, um hann ikki hevši arbeitt viš undirsjóvartunnlinum. Tķ mį roknast viš einum mišalavgjaldi fyri alla framleišslu ķ landinum.

Sostatt er marknašarviršiš ķ flestu fųrum prķsurin ab fabrik faldaš viš einum nettoavgjaldsfaktori, iš er eitt mišaltal fyri skattir og avgjųld į vųrum og tęnastum. Undantųk eru tó. Fyri nįgreiniligari višgerš, sķ Samfundsųkonomisk projektvurdering (1989) frį danska Finansministeriinum.

Vanliga verša tveir tķlķkir avgjaldsfaktorar nżttir:

  1. Almennur nettoavgjaldsfaktor fyri innlanda framleiddar vųrur

  2. Nettoavgjaldsfaktor fyri innfluttar vųrur

Tann ķ 1) nevndi faktorur er śtroknašur til at vera uml. 1,13. Tann ķ 2) nevndi faktorur er śtroknašur til uml. 1,17. Ofta vil taš tó vera ómųguligt ella ógvuliga tķšarkrevjandi ķ hvųrjum einstųkum fųri at įseta, hvussu stórur partur av einari vųru ella produktión, iš er innflutt. Ķ hesum fųrum veršur roknaš viš einum mišalfaktori, iš er 1,15.

3.4. Prķsir og roknifortreytir

Tķšarkarmurin hjį kostnaš-nyttu kanningini er 30 įr, og taš sigur taš seg sjįlvt, at ringt er at meta um, hvat fer at henda ķ hesum tķšarskeišnum. Taš er mųguligt, at tęr fortreytir, iš eru galdandi ķ dag, eru nógv broyttar, longu um 10 įr. Taš er mųguligt, at t.d. ein framtķšar oljuvinna fer at broyta tųrvin fyri feršing nógv, men įšrenn tś veitst, um olja yvirhųvur finst ķ undirgrundini, er ómųguligt at meta um, hvussu stórar broytingar, iš kunnu standast av hesum.

Tķ er ķ hesari kanning valt at nżta stųšuna ķ dag sum stųši fyri śtrokningunum. Tķ veršur ķ fyrstu syftu roknaš viš at:

Um annar flogvųllur veršur bygdur innan nęstu 30 įrini, og taš hevur viš sęr, at feršafólk til og frį śtlondum ikki feršast um Vestmannasund, kann hetta įvirka śrslitini av kostnaš-nyttu kanningini. Tķ veršur nomiš viš hendan spurning, tį śrslitini verša višgjųrd.

Ķ talvu 3 finnast felags tųl og prķsir, iš verša nżtt ķ śtrokningunum. Onnur tųl eru serstųk fyri hvųrt alternativiš, og finnast sum hjįlųgd skjųl aftast ķ frįgreišingini.

Talva 3: Felags prķssetingar og roknifortreytir

Variabul

Eind

Tal

Reellur diskonteringsfaktor

%

4

Įrsferšsla

fólk (inkl. bilfųrarar)

300.000

smįbilar

70.000

lastbilar ot

12.000

Bensinprķsur

uttan avgjųld

kr/l

3,08

viš avgjųldum

kr/l

7,66

Dieseloljuprķsur

uttan avgjųld

kr/l

2,04

viš avgjųldum

kr/l

3,42

Bensinnżtsla hjį persónbilum

km/l

12

Dieseloljunżtsla hjį lastbilum

km/l

6

Mešalferš hjį bilum

km/t

60

Kostnašur av frķtķš

partur av tķmalųn

%

10

Tķmalųn

faklęrd

kr/t

100

ófaklęrd

kr/t

85

Fastur akfarskostnašur

persónbilar

vinnu

kr/t

15

frķtķš

kr/t

0

lastbilar

kr/t

75

Variabul akfarskostnašur

(ekskl. orkunżtsla)

persónbilar

kr/km

0,60

lastbilar

kr/km

0,75

El-nżtsla ķ tunnli

kWh/km/įr

300.000

Marginalur elprķsur

Framleiddur viš gassolju

kr/kWh

0,40

Rakstur av tunnli

ekskl. el, inkl. asfalt

kr/km/įr

500.000

Siglingartķš um sundiš

t

0,33

Partur av stųkum feršandi/ ķ bussi ķ vinnuųrindum

%

5

Partur av persónbilum ķ vinnuųrindum

%

10

Mešaltal av fólki ķ akfųrum umframt fųrara

1

Śtrokningarlųn

partur av sįttmįlalųn

%

90

Vęntaš įramįl viš arbeišsloysi ķ landinum

0

Nettoavgjaldsfaktor fyri inn-lendskt framleiddar vųrur

1,13

Nettoavgjaldsfaktor fyri innfluttar vųrur

1,17

Mišal nettoavgjaldsfaktor

1,15

4. Śrslit

Ķ ųšrum kapitli ķ hesi frįgreišing varš stašfest, at ein ķlųga bert loysir seg samfelagsbśskaparliga, um tęr positivu og negativu avleišingarnar, iš standast av henni tilsamans kasta so stóra nyttu av sęr, at taš ķ minsta lagi samsvarar kostnašin av ķlųguni. Tess stųrri samfelagsbśskaparligan įvųkstur, tess meira gagnlig er ein ķlųga fyri samfelagiš.

Tališ av feršandi um sundiš er ķ stóran mun treytaš av samlaša kostnašinum av at feršast, t.v.s. tķšarkostnaši, foršingarkostnaši, feršasešlakostnaši o.s.fr. Roknast kann tķ viš, at t.d. stytt feršatķš alt annaš lķka fer at fųra viš sęr, at tališ av feršandi um sundiš hękkar. Įvirkanin av hesum vęntaša feršslulopi veršur višgjųrt ķ śtrokning B ķ broti 4.2. Fyrst veršur tó ķ broti 4.1. samfelagsbśskaparliga śrslitiš śtroknaš, um so var, at einki feršslulop stóšst av mųguligum alternativum. T.d. kundi ein hugsa sęr, at feršasešlaprķsir/bummpengar vóršu settir so hųgt, at taš uppvigaši feršakostnašin, iš annars varš spardur. Orsųkin til, at taš kann vera įhugavert at kanna śrslitiš viš ongum feršslulopi er m.a., at ein įvķs óvissa er ķ forsųgninum um feršslulop.

4.1. Śtrokning A: Einki feršslulop

Ķ śtrokning A veršur bert hugt at broytingum ķ samlašu nettonyttuni, iš standast av einari ķlųgu. Um broytingar ķ samlašu nettonyttuni eru positivar, loysir ein ķlųga seg samfelagsbśskaparliga. Roknaš veršur sostatt ķ fyrstu syftu viš, at landiš hevur óavmarkaš tilfeingi til at fremja gagnligar ķlųgur, og sostatt frķtt kann velja ta ķlųgu, iš kastar mest nettonyttu av sęr.

Śrslitiš av einari slķkari śtrokning sęst ķ talvu 4. Tųlini eru samfelagsbśskaparliga viršiš av teimum avleišingum, iš standast av įvķkavist einari verkętlan at seta tvęr smęrri ferjur ķ sigling, og av verkętlanini at gera ein undirsjóartunnil roknaš ķ mun til stųšuna ķ dag.

Talva 4: Broytingar ķ samfelagsbśskaparligu nyttu ķ mun til alternativ 0. Einki feršslulop.

Avleišing

Alternativ 1:

Tvęr ferjur

Alternativ 2

Undirsjóartunnil (III)

mió. kr

mió. kr

Tķšarkostnašur

18,2

111,6

Variabul akfarskostnašur

0,0

11,2

Fastur akfarskostnašur

2,8

16,2

Nyttan av ųktari feršslu

0,0

0,0

Foršingarkostnašur

22,4

54,5

A: Sum nytta

43,4

193,5

Tunnilsķlųga

0,0

229,9

Tunnilsrakstur

0,0

61,1

Ferjuķlųga

15,6

-31,9

Ferjurakstur

55,2

-128,7

Bummskipan, rakstur

0,0

36,1

B: Sum ķlųga og rakstur

70,7

166,5

C: Netto nytta (A-B)

-27.3

27,0

Śrslitiš av hesari śtrokning veršur, at ein ķlųga ķ tvęr smęrri ferjur at reka sambandiš gevur ein samfelagsbśskaparligan meirkostnaš, iš er gott 27 mió. kr, fyrst og fremst orsakaš av, at tvęr ferjur eru so mikiš nógv dżrari at reka enn ein ferja. Spardi tķšar- og foršingarkostnašurin kann ikki uppviga tann eyka rakstrar- og ķlųgukostnašin. Samfelagsbśskaparliga loysir ein ķlųga ķ tķttari ferjusamband viš smęrri ferjum seg tķ ikki.

Ein ķlųga ķ ein undirsjóartunnil gevur eitt samfelagsbśskaparligt ķkast, iš er 27,0 mió. kr. um ķlųgukostnašurin uppį 240 mió. kr. kann haldast. Taš er serliga spardur ferjurakstur, tķšarkostnašur og foršingarkostnašur, iš meira enn uppvigar eina so stóra ķlųgu. Samfelagsbśskaparliga loysir taš seg sostatt at fremja hesa ķlųgu.

4.2. Śtrokning B: Feršslulop og avmarkaš tilfeingi

Ķ Śtrokning A vóršu tveir órealistiskir forśtsetningar gjųrdir fyri śtrokningunum:

1) Einki lop var ķ feršsluni um sundiš

2) Tilfeingiš hjį Landskassanum var óavmarkaš

Ķ śtrokning B verša hesar fortreytir broyttar, so at tilfeingiš hjį Landskassanum er avmarkaš, og mųguleiki veršur fyri lopi ķ feršsluni um sundiš. Sostatt veršur roknistykkiš meira realistiskt, men samstundis veršur śrslitiš heft viš stųrri óvissu. Orsųkin er fyrst og fremst at eingi nżtilig fųroysk tųl finnast fyri, hvųrjar avleišingar fast samband hevur fyri feršsluna. Tķ skulu metingarnar av feršslulopinum gerast viš stųrsta varsemi.

Um tilfeingiš hjį Landskassanum hevši veriš óavmarkaš, hevši einki veriš at himprast viš. Tį hevši einasta treytin fyri at framt verkętlanir veriš, at samlaša nettonyttan var positiv og at velja ta verkętlan, sum hevši stųrstu samlašu nettonyttu. Tķverri er tilfeingiš hjį Landskassanum avmarkaš, og serliga ķ hesum tķšum veršur hvųr króna snaraš fleiri feršir fyri at fįa endarnar at rųkka saman.

Tķ er neyšugt eisini at kanna, hvussu nógv nettonytta fęst burturśr hvųrjari almennari krónu, iš nżtt veršur. Tį iš veljast skal millum ymsar verkętlanir, er umrįšandi, hvussu nógva nyttu borgararnir ķ landinum fįa burturśr hvųrjari krónu, iš nżtt veršur.

Tį iš hugt veršur eftir śrslitinum av samfelagsbśskaparligu kanningini, skal tķ bęši havast ķ huga:

Metingar av feršslulopi

Stųddin į feršslulopinum veršur funnin viš at meta um eftirspurningskurvuna fyri feršslu um sundiš. Metingar av hesari eftirspurningskurvu vilja tó sum įšur nevnt altķš vera heftar viš stórari óvissu. Av tķ at eingin fųroysk hagtųl finnast, eru norsk tųl nżtt til at geva eina įbending um, hvussu stórt feršslulop kann vęntast, ķ mun til hvųrja krónu, samlaši feršakostnašurin minkar.

Serlig višurskifti eru tó, sum hava viš sęr, at norsk tųl ikki fyrilitaleyst kunnu nżtast til at meta um feršslulopiš um Vestmannasund. Fyri taš fyrsta eru ein stórur partur av teimum feršandi ķ ųrindum til og frį flogvųllin. Roknast mį viš, at tališ av fólki, iš feršast um flogvųllin, ikki įvirkast stórvegis av feršasambandinum um Vestmannasund. Tó kann roknast viš, at feršatališ ųkist nakaš av fólki, iš koma at taka ķmóti. Eisini er sannlķkt, at taš hendir eitt sundur bżti av fólki frį felags feršslu til privata feršslu, tį taš veršur lęttari at fįa bilin yvirum. Norskar royndir vķsa, at tališ av akfųrum ųkist meira enn tališ av feršafólki, og at fęrri bussar ķ mun til persónbilar koyra, tį fast samband veršur, m.a. orsakaš av, at samlaši feršakostnašurin fyri bilar minkar meira ķ mun til feršandi ķ bussi, sum enn eru bundin av feršaętlanini.

Tęr norsku royndirnar eru óivaš meira sambęrligar viš "traditionella" partin av feršingini, t.e. tann parturin av feršsluni, iš ikki hevur beinleišis samband viš flogferšsluna.

Feršslulopiš kann her standast av, at Vįgafólk, iš arbeiša ķ Havn kunnu bśgva ķ Vįgunum, um fast samband veršur (og ųvugt). Eisini kann roknast viš, at fólk ķ frķtķšarųrindum feršast meira, um ongar avmarkingar eru ķ feršsluni. T.d. ber eisini til at feršast seint į kvųldi, so meira fęst burturśr degnum, um tś feršast til ella śr Vįgunum at vitja vinfólk og familju. Virkir ķ Vįgunum fįa eitt stųrri ųki, har tey kunnu virka, og virkir į Streymoynni fįa hųgligari samband til potentiellar kundar ķ Vįgunum. Alt hetta kann vęntast at fųra til broytingar ķ feršslumynstrinum.

Aftanį at hava kannaš stųddina į feršslulopum ķ Noreg, har oyggjar eru voršnar landfastar viš fastlandiš, eru metingar gjųrdar av eftirspurningskurvuni fyri feršing um Vestmannasund. Av tķ, at metingarnar eru so mikiš óvissar, er skilabest at vera eitt sindur varin, serliga um tęr skulu vera grundarlagiš undir avgeršini at taka bummpengar ella ikki. Vanligt er, at eitt markant lop er beint aftanį at taš er voršiš landfast, og so aftur, tį tķšarskeišiš, har bummpengar verša kravdir, er av. Roknaš veršur ķ hesari kanning viš, at įrliga feršslan annars er tann sama, t.v.s. eingin vųkstur ķ feršsluni, uttan tį feršslulop er. Har bummpengar verša kravdir, veršur roknaš viš, at feršslan aftanį uppkrevjingartķšarskeišiš er av, kemur upp į sama stųši sum alternativiš uttan bummpengar.

Feršslulopini, roknaš veršur viš, eru at sķggja ķ talvu 5:

Talva 5: Vęntaš feršslulop ķ fyrsta įri aftanį verkętlan er framd. Elastisitetur: -0,3

 

Alternativ 1:

Tvęr ferjur

Alternativ 2a:

Tunnil u. bumm

Alternativ 2b:

Tunnil v. bumm

Prķsir sum ķ dag

Alternativ 2c:

Tunnil v. bumm

Lęgri prķsir

Feršandi v. bili

3 %

135 %

20 %

40 %

Stųk feršandi / v. bussi

0 %

50 %

10 %

25 %

Um roknaš veršur viš óbroyttum nżtsluprosenti ķ hvųrjum akfari sęr, og at tey stųku feršandi ųll feršast viš bussi, um landfast veršur, kann sostatt roknast viš hesum feršatųlum fyrsta įriš aftanį verkętlanin er framd (talva 6):

Talva 6: Vęntaš įrligt tal av feršandi/akfųrum um sundiš ķ fyrsta nżtsluįri. Avrundaši tųl.

 

Alternativ 1:

Tvęr ferjur

Alternativ 2a:

Tunnil u. bumm

Alternativ 2b:

Tunnil v. bumm

Prķsir sum ķ dag

Alternativ 2c:

Tunnil v. bumm

Lęgri prķsir

Persónbilar

72.000

165.000

84.000

98.000

Lastbilar o.t.

12.500

28.000

14.500

17.000

Feršandi ķ bilum inkl. fųrara

169.000

386.000

197.000

230.000

Stųkferšandi /feršandi ķ bussi

138.000

207.000

152.000

173.000

Av tķ, at roknaš er viš fųstum elastisiteti, iš er –0,3 veršur marginala feršslulopiš stųrri viš lįgum feršakostnaši, enn viš hęgri kostnaši. Tķ er óvissan eisini stųrst, har kostnašurin er minst, t.v.s. feršslulopiš viš tunnil uttan bumm. Elastisiteturin vķsur, hvussu nógv feršslan um sundiš broytist ķ mun til broytingina ķ samlaša feršakostnašinum.

Samfelagsbśskaparligt śrslit

Um roknaš veršur viš feršslulopunum ķ brotinum frammanundan, ber til at śtrokna nyttuna av ųktari feršslu og at ķrokna almennu inntųkurnar frį bummpengum ķ kostnašinum hjį Landskassanum av ymsu verkętlanunum. Hetta veršur sostatt lagt afturat śtrokningunum ķ śtrokning A, so eitt endaligt, meira realistiskt śrslit fęst burturśr.

Ķ talvu 7 į nęstu sķšu er endaliga śrslitiš uppsett, so lęttari er at samanbera avleišingarnar av ymsu alternativunum. Serliga eigur ein at leggja til merkis samlašu nettonyttuna (C) og nyttu-kostnašarbrųkin (E).

Alternativ 1, iš var at seta tvęr smęrri ferjur ķ sigling ķ stašin fyri tķ einu stųrri ferju, iš siglir ķ dag, hevši giviš eitt negativt samfelagsbśskaparligt avkast, uml. 20 mió. kr. T.v.s. at samfelagiš sum heild hevši veršiš verri fyri, um henda verkętlan varš framd. Av tķ, at ein samfelagsbśskaparlig fyritreyt fyri at fremja almennar ķlųgur er, at nettonyttan er positiv, ber til at vraka hetta uppskotiš beinanvegin.

Eftir er so tunnilsloysnin. Her sęst, at tunnilsloysnin uttan bummpengar gevur taš stųrsta samfelagsbśskaparliga ķkastiš, mešan tunnilsloysnin viš lįgum bummpengum gevur taš nęststųrsta positiva avkastiš. Loysnin viš hęgri bummpengum gevur taš minst positiva samlaša ķkastiš til samfelagsbśskapin. Allar trķggjar tunnilsloysnir geva tó eitt positivt ķkast til samfelagsbśskapin. Orsųkin til hetta śrslit er, at tess lęgri bummpengarnir eru, tess fleiri feršast um sundiš, og stųrri veršur nyttan av ųktari feršslu, sum meira enn uppvigar tann eyka kostnašin av ųktu feršsluni.

Neyšugt er tó eisini at hyggja eftir nyttu-kostnašarbrųkinum, iš vķsir, hvussu nógv nytta fęst burturśr hvųrjari almennari krónu, iš beinleišis og óbeinleišis veršur nżtt til ķlųguna. Um linjufųring III veršur vald, vķsir taš seg, at uttan bummpengainnkrevjing er nyttan fyri hvųrja almenna krónu nakaš taš sama sum viš hęgri bummpengum, mešan minst nytta fyri hvųrja almenna krónu fęst burturśr, um lęgri bummpengar verša uppkravdir. Orsųkin til hetta śrslit er fyri taš fyrsta, at uml. 2 mió. kr ķ įrligum śtreišslum standast av bummpengainnkrevjingini, og at prķsirnir tķ skulu hava eitt įvķst stųši.. Fyri taš nęsta fellur feršslan um sundiš tess hęgri bummprķsirnir verša settir, og er tķ sambęrt śtrokningunum neyšugt, at prķsstųšiš į bummpengunum ķ minsta lagi er į hędd viš prķsirnar fyri feršing um sundiš ķ dag, um bummpengaloysnin skal kasta meira nyttu av sęr, fyri hvųrja landskassakrónu, iš nżtt veršur.

Nišurstųšan mį tķ sigast at verša, at samfelagsbśskaparliga fęst umleiš lķka nógv burturśr hvųrjari almennari krónu, um bummpengar verša kravdir inn įjavnt viš galdandi prķsir fyri feršing ķ dag, ķ mun til ikki at krevja bummpengar inn. Sum heild kann sigast, at tess hęgri bummpengar, tess meira nytta fęst burturśr hvųrjari landskassakrónu, iš nżtt veršur til verkętlanina, men tess meira minkar samlaša nyttan av ķlųguni, tķ fęrri fara at feršast um sundiš.

Samlašu almennu śtreišslurnar fyri hvųrt alternativiš eru at finnaš ķ rašnum (D). Į pluss-sķšuni teljast spard ferjuķlųga og mųguligar bummpengainntųkur. Hinvegin dregur mista rakstraryvirskotiš frį Vesturleišini, tunnilsķlųga og –rakstur, og mųguligur rakstrarkostnašur av bummpengaskipanini frį. Inntųkurnar frį orkuavgjųldum verša bert įvirkašar ķ heilt lķtlan mun, av tķ at tališ av akfųrum veksur, mešan teinurin minkar, og eru hesar inntųkur tķ ikki ķroknašar. Legg til merkis, at sjįlvt viš bummpengaprķsi įjavnt viš feršasešlakostnaši į ferjunum, eru almennu nettośtreišslurnar av einari tunnilsloysn ikki nišanfyri 170 mió. kr., um bummpengar verša kravdir ķ 15 įr. Um eingir bummpengar verša kravdir, verša almennu nettośtreišslurnar, iš standast av at velja tunnilsloysnina, ķ nśtķšarvirši uml. 320 mió. kr. ķ mun til ferjusiglingina. Geviš gętur, at roknaš veršur viš, at peningur til sjįlva tunnilsķlųguna yvir eitt trż įra skeiš er tųkur į fķggjarlógini, og at mųguligar śtreišslur til langtķšar fķgging tķ ikki eru ķroknašar.

Talva 7: Endaligt śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broytingar ķ mun til alternativ 0. (Mió. kr.)

Avleišing

Alternativ 1:

Tvęr ferjur

Alternativ 2a:

Tunnil u. bumm

Alternativ 2b:

Tunnil v. bumm

Alternativ 2c:

Tunnil v. bumm

Tķšarkostnašur

16,0

102,2

108,4

107,2

Variabul akfarskostnašur

0,0

-3,5

5,7

4,3

Fastur akfarskostnašur

2,3

13,0

14,7

14,4

Nyttan av ųktari feršslu

0,5

121,5

53,7

75,2

Foršingarkostnašur

21,4

46,4

50,6

49,0

A: Sum nytta

40,2

279,7

233,0

250,1

Tunnilsķlųga

0,0

227,8

229,9

229,9

Tunnilsrakstur

0,0

51,2

51,2

51,2

Ferjuķlųga

15,6

-31,9

-31,9

-31,9

Ferjurakstur

55,2

-144,0

-144,0

-144,0

Bummskipan, rakstur

0,0

0,0

36,1

36,1

B: Sum ķlųga og rakstur

70,7

103,0

141,2

141,2

C: Netto nytta (A-B)

-30,5

176,7

91,8

108,9

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

70,7

318,4

177,2

244,0

E: Nyttu-kostnašur

brųkur (C/D)

-0,43

0,55

0,52

0,45

Ķ grannalondunum veršur vanliga roknaš viš einari óvissu upp į 25% ķ kostnašarmetingum. Um so var, at ķlųgukostnašurin fór upp um taš metta viš 25% hevši ķlųgukostnašurin veriš umleiš 300 mió. kr, og viš ongum feršslulopi hevši samfelagsbśskaparligi įvųksturin tį veriš negativur, uml. – 30,0 mió. kr. Meira sannlķkt er tó at rokna viš einum feršslulopi, og hevši samfelagsbśskaparliga śrslitiš tį veriš positivt, um so ķlųgukostnašurin fór nakaš upp um metta ķlųgukostnašin.

Eisini er samfelagsbśskaparliga śrslitiš roknaš, um so var, at mųguleiki varš at bķleggja plįss į ferjuni. Roknaš er viš, at hetta hevši stytt um fjaldu bķšitķšina og veruligu bķšitķšina viš tilsamans 12 min. ķ mišal. Samfelagsbśskaparliga śrslitiš er tó enn til fyrimuns fyri einari tunnilsloysn, um so įvųksturin minkar viš umleiš 30 mió. kr.

Flogvųllurin ķ Vįgum

Hesi śrslit eru fingin śt frį teimum fortreytum, at norskar royndir viš feršslulopi, har fast samband avloysir ferju, kunnu nżtast ķ Fųroyum. Eisini er roknaš viš, at flogvųllurin ķ Vįgum framvegis er hųvušssambandiš til śtheimin.

Um so skuldi veriš, at flogvųllur varš bygdur ašra stašni ķ landinum, og hesin varš nżttur til alla uttanrķkisferšslu, hevši hetta broytt fortreytirnar nakaš. Tķ er roynt at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš, um so var, at annar flogvųllur varš bygdur 15 įr aftanį, at ein mųguligur undirsjóartunnil varš lišugur. Sjįlvandi er ringt at meta um avleišingar fyri feršsluna, um flogvųllurin varš stongdur. Óivaš er ein stórur partur av feršsluni tengdur at flogvųllinum umframt tališ av feršandi, iš feršast um flogvųllin. Her veršur tó bert roknaš viš talinum av feršandi um flogvųllin ķ 1996, og einari 20% minking ķ tungari feršslu um sundiš.

Um feršslan um sundiš minkar, hųvdu śtreišslurnar til ferjur helst minkaš nakaš, av tķ, at stųddin į ferjuni kundi veriš minni og/ella feršaętlanin veriš broytt. Tķ eigur eisini at verša roknaš viš lęgri śtreišslum til ferjusigling, um flogvųllurin veršur fluttur.

Śtrokningarnar vķsa, at hetta bert ķ minni mun hevši įvirkaš hųvušsśrslitini. Samlaša nettonyttan hevši enn veriš stųrst fyri tunnilin uttan bummpengar, sjįlvt um munurin nišur til bummpengaalternativini hevši minkaš nakaš. Hetta av tķ, at nyttan av ųktari feršslu ikki hevši veriš lķka stór sum įšur.

Inntųkurnar frį bummskipanini verša ikki verša nervašar, um flogvųllur ašrastašni varš lišugur 15 įr aftanį taš var voršiš landfast. Tess skjótari ein nżggjur flogvųllur veršur bygdur, tess meira minkar samfelagsbśskaparliga ķkastiš og nyttu-kostnašar brųkarnir, tķ samlaši spardi feršakostnašurin og bummpengainntųkurnar minka. Brųkarnir eru tó helst omanfyri 0, viš teimum fortreytum śtrokningarnar eru grundašar į.

Geviš gętur, at einki veršur sagt um, hvussu vęl ein undirsjóartunnil loysir seg ķ mun til at byggja ein flogvųll ašrastašni. Taš er mųguligt, at nyttan av einum nżggjum flogvųlli hevši veriš stųrri, og at almenni peningurin tķ fyrst og fremst įtti at veriš nżttur til hesa verkętlan. Nišurstųšan ķ hesi kanning er bert, at ķlųga ķ undirsjóartunnil helst loysir seg samfelagsbśskaparliga, um so annar flogvųllur veršur bygdur ella ikki. Henda nišurstųša kann tó ikki gerast viš lķka stórari vissu, sum ašrar nišurstųšur ķ hesari frįgreišing. Orsųkin er fyrst og fremst, at taš er ógvuliga óvist hvussu stórur partur av feršsluni um Vestmannasund er tengdur at flogvųllinum.

Ašrar linjufųringar

Ein ķlųga ķ fast samband til tann prķs, iš Landsverkfrųšingurin hevur mett, loysir seg sostatt viš stórari vissu samfelagsbśskaparliga. Samlaša nyttan av einari slķkari ķlųgu hevši tó voksiš um so var, at tunnilin kundi veriš gjųrdur fyri ein lęgri prķs. Ķ hesum sambandi er vert at minna į, at tann linjufųring, iš er višgjųrd ķ hesari frįgreišing, er ein tann longsta og dżrasta av teimum mųguleikum, Landsverkfrųšingurin hevur kannaš. Loysnin er vald, tķ hon nervar landslagiš sum minst, og tķ samlaša strekkiš, iš koyrast skal, veršur so stutt sum mųguligt. Hesir fyrimunir eiga at verša uppvigašir ķmóti tķ meirkostnaši, ein slķk loysn ber viš sęr. Samfelagsbśskaparliga hava nakrir fįir kilometrar eyka koyristrekki lķtiš og einki at siga, um tunnilin samstundis veršur nakaš styttri.

Um t.d. tann linjufųring varš vald, iš nevnist LV II (sķ kort aftast ķ frįgreišing), hevši samlaša koyristrekkiš veršiš longt viš umleiš 3 km, mešan longdin į tunnlinum varš stytt viš uml. 1,3 km. Samfelagsbśskaparligi avkastiš av at velja hesa loysn framum hevši ķ nśtķšarvirši veriš uml. 35 mió. kr. ķ alt yvir 30 įr, um bummpengar verša kravdir. Tį er korrigeraš fyri hęddarmuni og horisontalkurvaturi millum bįšar linjufųringarnar. Um eingir bummpengar vóršu kravdir, hevši munurin minkaš til uml. 30 mió. kr. yvir 30 įr. Linjufųringin LV II er sostatt samfelagsbśskaparliga tann gagnligasta, og landskassin sparir uml. 55 mió. kr. yvir 30 įr til ķlųgu og rakstur, um henda linjufųring veršur vald. Geviš gętur, at Landsverkfrųšingurin ķ meting frį 1988 sigur hesa loysn vera jaršfrųšisliga og tekniskt forsvarliga.

Śt frį hesum śtrokningunum kann taš tykjast skilagott at endurskoša linjufųringina įšrenn byrjaš veršur at bora. Ķ tķ sambandi eigur įvirkanin į landslagiš eisini at verša gjųlla višgjųrd.

5. Nišurstųša

Śrslitiš av kostnaš-nyttu kanningunum ķ hesari frįgreišing gjųrdist, at ein ķlųga ķ fast samband um Vestmannasund loysir seg samfelagsbśskaparliga, um metingarnar hjį Landsverkfrųšinginum av samlaša ķlųgukostnašinum eru eftirfarandi. Įriniš į ķlųgukostnašin um jaršfrųšisligir trupulleikar ella onnur óhapp stinga seg upp, eigur tó at verša kannaš gjųllari.

Kanningarnar vķstu, at ein undirsjóartunnil uttan bummpengar gav stųrsta samfelagsbśskaparliga ķkastiš, orsakaš av, at fleiri feršast um sundiš. Tess lęgri bummpengar, tess stųrri samfelagsbśskaparligt ķkast. Eisini var kannaš, um taš loysti seg at seta tvęr smęrri ferjur ķ sigling ķ stašin fyri ta eini stųrri ferjuna. Taš vķsti seg tó, at ein slķk ķlųga hevši giviš eitt negativt samfelagsbśskaparligt avkast, og hevši sostatt fųrt viš sęr, at samfelagiš sum heild varš verri fyri enn įšur.

Sum nęsta stig varš kannaš, hvųr loysn, iš gevur stųrstu samfelagsbśskaparligu nyttu ķ mun til hvųrja landskassakrónu, iš nżtt veršur. Trķggir mųguleikar vóršu kannašir: Ongir bummpengar, bummpengar viš prķsum sum į ferjunum ķ dag, og lęgri bummpengar, uml. helvtina av ferjuprķsunum ķ dag. Kannningarnar vķstu, at ķ mun til almennar nettośtreišslur fekst į leiš lķka nógv nytta burturśr, um bummpengar verša kravdir inn įjavnt viš galdandi feršasešlaprķsir, sum tį ongir bummpengar verša kravdir. Sum heild kann sigast, at um bummpengar verša kravdir, skulu hesir ķ minsta lagi vera į hędd viš feršasešlaprķsirnar į ferjunum ķ dag, um samfelagsbśskaparliga śrslitiš fyri hvųrja landskassakrónu skal verša betri enn tį ongir bummpengar verša kravdir.

Viš nśverandi fķggjarstųšu hjį Landskassanum hava samlašu śtreišslurnar hjį Landskassanum av ymsu alternativunum tó eisini tżdning. Ongin ivi er um, at ein bummpengaskipan kann tryggja, at avmarkaša fķggjarorkan hjį landskassanum ikki foršar fyri, at samfelagsbśskaparligt gagnligar ķlųgur verša framdar. Dżrasta loysnin fyri landskassan er sjįlvsagt tunnilsloysnin uttan bummpengainnkrevjing, og verša diskonterašu nettośtreišslurnar hjį Landskassanum yvir 30 įr uml. 320 mió. kr. ķ mun til framhaldandi ferjusigling. Sjįlvt viš bummpengasatsi įjavnt viš feršasešlaprķsir ķ dag veršur nettośtreišslan hjį Landskassanum omanfyri 175 mió. kr. ķ mun til framhaldandi ferjusigling. Mešan farleišin sum er vęl og viršiliga hvķlar ķ sęr sjįlvari, verša rakstrar- og višlķkahaldsśtreišslurnar av tunnlinum vęntandi 2-3 mió. kr. įrliga, frįroknaš rakstur av mųguligari bummpengaskipan.

At enda veršur nomiš viš spurningin um śrslitiš av kanningini ķ 1992 ķ mun til śrslitiš ķ hesari kanning, og hvķ hesar kanningar koma fram til ymisk śrslit (sķ brot 1.2.)

Orsųkin til ymsu śrslitini er fyrst og fremst tann serliga stųšan, sum fųroyska samfelagiš var ķ ķ 1992. Rentustųšiš var orsakaš av bśskaparligu stųšuni munandi hęgri ķ 1992 enn taš er ķ dag. Harafturat var tališ av feršafólki um Vestmannasund ķ einum aldudali. Bįšir hesir faktorar hava avgerandi tżdning fyri śrslitini ķ kanningunum. Harafturat var kanningin ķ 1992 sera varin ķ metingini av samfelagsbśskaparliga kostnašinum av ferjusambandi og nyttuna av einari tunnilsloysn. Nevnast kann, at viršiš av frķtķš varš sett til 0, og at ikki varš roknaš viš feršslulopi, um fast samband kom. Royndir śr Noreg og Danmark vķsa, at hesir forśtsetningar ikki eru ķ trįš viš veruleikan.

Tó er tżdningarmikiš at vķsa į, at eisini henda nżggja frįgreišingin ķ mun til kanningar ķ londunum rundan um okkum er varin ķ metingum sķnum.

Tżšandi keldur, iš nżttar eru:

Asplan Viak (1995) Trafikkberegning og samfunnsųkonomisk nytte av ferjeavlųsningsprosjekter. Oslo: Vegdirektoratet

Boardman, Anthony E. Cost-benefit analysis: concepts and practice. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Budgetdepartementet (1990) Vejledning i samfundsųkonomisk projektvurdering. Kųbenhavn: Finansministeriet

Hagstovan/fķggjardeildin (1992) "Frįgreišing um samfelagsbśskaparligu śtrokningarnar av fasta sambandinum um Vestmannasund"

Mųller, Flemming (1989) Samfundsųkonomisk Projektvurdering. Kųbenhavn: Finansministeriet

Statens Vegvesen (1995) Håndbok 140. Konsekvensanalyser. Oslo:Vegdirektoratet

Trafikkplankontoret (1988) Trafikkvekst ved fast vegforbindelse. Oslo: Planavdelingen

Vejdirektoratet (1992). Undersųgelse af stųrre hovedlandevejsarbejder. Metode for effektberegninger og ųkonomisk vurdering Kųbenhavn: Ųkonomisk-statistisk afdeling, Vejdirektoratet.

Harafturat eru frįgreišingar og hagtųl frį Landsverkfrųšinginum og Strandferšsluni nżttar at styšja seg til.

Fųroya Shell og SEV hava vinaliga latiš upplżsingar um įvķkavist orkuprķsir og elprķsir.

Rįšgeving og višmerkingar eru veittar frį:

Hera Joensen, Landsbanka Fųroya

Sųren Bo Nielsen, Nationalųkonomisk Institut, Handelshųjskolen i Kųbenhavn

Bjarna Olsen, Hagstovu Fųroya

Felags parametrar, iš nżttir verša

Reellur diskonteringsfaktor

%

4

Įrsferšsla

fólk (frįroknaš bilfųrarar)

220000

smįbilar

70000

lastbilar ot

12000

Bensinprķsur

uttan avgjųld

kr/l

3,08

viš avgjųldum

kr/l

7,66

Dieseloljuprķsur

uttan avgjųld

kr/l

2,04

viš avgjųldum

kr/l

3,42

Bensinnżtsla hjį persónbilum

km/l

12

Dieseloljunżtsla hjį lastbilum

km/l

6

Mešalferš hjį bilum

km/t

60

Tķmalųn, mišal

faklęrd

kr/t

100

ófaklęrd

kr/t

85

Fastur akfarskostnašur

persónbilar

vinnu

kr/t

15

frķtķš

kr/t

0

lastbilar

kr/t

75

Variabul akfarskostnašur

persónbilar

kr/km

0,6

(ekskl. orkunżtsla)

lastbilar

kr/km

0,75

El-nżtsla ķ tunnli

kWh/km/įr

300000

Marginalur el-prķsur

kr/kWh

0,4

Rakstur/višlķkahald av tunnli

ekskl. el, inkl. asfalt

kr/km/įr

500000

Partur av stųkum feršandi ķ bussi ķ vinnuųrindum

%

5

Partur av persónbilum ķ vinnuųrindum

%

10

Mešaltal av fólki ķ akfųrum umframt fųrara

1

Śtrokningarlųn

partur av sįttmįlalųn

%

90

Vęntaš įramįl viš arbeišsloysi

0

Nettoavgjaldsfaktor fyri innlendskt framleiddar vųrur

1,13

Nettoavgjaldsfaktor fyri innfluttar vųrur

1,17

Mišal nettoavgjaldsfaktor

1,15

Kostnašur av frķtķš

partur av tķmalųn

%

10