Marknasemja

 

124  Uppskot til  samtyktar um góškenning av sįttmįla um marknaseting millum Fųroya og Bretlands

Sįttmįli į fųroyskum
Sįttmįli į donskum
Sįttmįli į enskum
Kort A
Kort B
Kort C

  

Mįlsvišgeršin į fólkatingi

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Įlit
D. 2. višgerš

Įr 1999, tann 10. mai, legši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, vegna landsstżri fram soljóšandi 

Uppskot
til
samtyktar 

Lųgtingiš tekur undir viš, at lųgmašur undirritar hjįlagda uppskot til sįttmįla millum Stjórn Kongsrķkis Danmarkar saman viš Landsstżri Fųroya ųšrumegin og Stjórn Sameinda Kongsdųmis Stórabretlands og Noršurķrlands hinumegin um marknaseting į havleišunum millum Fųroya og Sameinda Kongsdųmisins, og at sįttmįlin, tį iš hann er undirritašur, veršur settur ķ gildi.

Višmerkingar
Inngangur
Sįttmįlin um marknaseting į havleišunum millum Fųroya og Bretlands veršur viš hesum lagdur fyri Fųroya lųgting til stųšutakan.

Sįttmįlin er millum tveir partar: Ųšrumegin danska stjórnin saman viš Fųroya landsstżri, hinumegin bretska stjórnin. Hann snżr seg um landgrunsmark millum Fųroya og Bretlands innan fyri 200 fjóršingar. Harumframt veršur avtalaš mark ķ sjónum upp frį landgrunninum ķ parti av ųkinum innan fyri 200 fjóršingar. Ķ parti av ųkinum fylgir hetta mark landgrunsmarkinum; og fyri tann partin, iš eftir er, taš sonevnda Serųkiš, veršur serskipan įsett višvķkjandi śtinning partanna av ręttindum og myndugleika višvķkjandi fiskiskapi v. m.

Viš hesum sįttmįla veršur ein stórur samfelagstrupulleiki loystur, nevniliga tann ótrygga stųšan, sum nś ķ nógv įr hevur valdaš višvķkjandi landgrunsmarkinum millum Fųroya og Bretlands. Eisini višvķkjandi fiskimarkinum fįast nś tryggir karmar. Harumframt veršur nś mųguleiki fyri at śtvega sęr heimild til at śtinna serstakan umhvųrvismyndugleika śt į 200 fjóršingar. Ein fylgja av semjuni um henda sįttmįla er, at taš slepst undan hinum valkostinum: Einum drśgvum ręttarmįli viš Altjóša Dómstólin ķ Haag.

Viš hesum sįttmįla veršur mųguligt hjį pųrtunum at seta ķ verk ta leingi vęntašu śtbjóšingina av tķ fųroyska landgrunninum til leiting eftir olju og gassi į ein slķkan hįtt, at hon eisini kann fevna um havbotn uttan fyri taš ųki, sum nś veršur roknaš at verša undir fųroyskum lųgdųmi, ķ tķ sonevnda "Hvķta Ųkinum", har įhugin hjį oljufelųgunum at leita tykist vera serliga stórur.

Sįttmįlin veršur, um lųgtingiš tekur undir viš hesum uppskoti, ętlandi undirritašur ķ nęstum. Hann skal sambęrt grein 11 koma ķ gildi, tį iš partarnir hava bošaš hvųrjum ųšrum frį, at tęr innlendsku mannagongdir, iš kravdar eru til tess at sįttmįlin fęr gildi, eru loknar. Umframt lųgtingsins krevst eisini fólkatingsins góškenning av sįttmįlanum. Ķ Bretlandi skal sįttmįlin leggjast fyri bretska parlamentiš.

Taš hevši veriš ein stórur fyrimunur fyri ętlanir landsstżrisins um eitt śtbjóšingarumfar til kolvetnisleiting į fųroyskum landgrunsųki ķ hesum įrinum, um tęr innlendsku mannagongdirnar til tess at seta sįttmįlan ķ gildi verša loknar įšrenn heystiš 1999. Sambęrt bretskum myndugleikum kann teirra parlamentsvišgerš verša lokin einaferš ķ summar. Hóast skotbrįiš er stutt, er danska stjórnin og danska fólkatingiš sinnaš at royna at fįa sįttmįlan višgjųrdan ķ fólkatinginum, įšrenn taš fer ķ summarfrķ fyrst ķ juni. Fyri fólkatingsvišgeršina er neyšugt at vita, hvųrja stųšu lųgtingiš tekur til sįttmįlan. Tess vegna veršur ķ hesum mįli tann heldur sjįldsama mannagongd nżtt at leggja sįttmįlan fyri lųgtingiš, įšrenn hann er undirritašur.

Hesin sįttmįli hevur veriš leingi įvegis. Mįl um marknaseting millum lond eru rķkismįl. Samrįšingarnar viš Bretland hava veriš fųrdar av eini samrįšingarnevnd viš umbošum fyri bęši lands- og rķkismyndugleikar, sķšan vįriš 1993 undir leišslu landsstżrisins, sum tį tók av tilboši frį rķkismyndugleikunum um at standa fyri samrįšingunum. Landsstżriš hevur alla tķšina stašiš ķ neyvum sambandi viš uttanlandsnevnd (fyrr marknašarnevnd) lųgtingsins, sum hevur fingiš frįgreišingar um tilgongdina og er tikin upp į rįš, įšrenn stig eru tikin. Somuleišis hevur danska stjórnin veriš viš ķ ųllum avgeršum og hevur kunnaš uttanrķkisnevnd fólkatingsins um gongdina.

Viš tķ stóra tżdningi, hesin sįttmįli hevur og kann fįa fyri fųroyska samfelagiš, veršur hildiš hóskandi nišanfyri at koma viš eini gjųllari frįgreišing um forsųguna, samrįšingarnar, tey mųrk, avtalaš eru, umframt stutt at umrųša tilfeingisspurningin. Sķšan veršur fariš śt ķ ęsir viš frįgreišing um og višmerkingunum til tęr einstųku sįttmįlagreinarnar, og at enda veršur nevnt nakaš um, hvussu sįttmįlin veršur fylgdur upp viš kunngeršum av ymsum slagi. Eisini veršur vķst til hjįlagda korttilfar.

Forsųga
Sįttmįlin hevur eina drśgva forsųgu.

Ķ 1963, eftir at Danmarkar rķki var voršiš bundiš av Genf-sįttmįlanum frį 1958 um landgrunn, varš yvirvaldsręttur Rķkisins landgrunninum višvķkjandi lżstur fyri Fųroyar viš kongligari fyriskipan (Kgl. Anordning nr. 259 frį 7. juni 1963). Tį varš eingin roynd gjųrd at avmarka landgrunnin, iš sambęrt 1958-sįttmįlanum rakk śt į 200 metra dżpdarkurvuna, ella so langt til bar at troyta tilfeingiš ķ honum.

Undir 3. havręttarstevnu ST, sum byrjaši 1974, gjųrdist skjótt greitt, at altjóša samfelagiš góštók, at strandalond kundu kanna sęr tilfeingisųki, annašhvųrt sum fiskiųki ella sum bśskaparligt ųki, iš eisini fevndi um landgrunsręttindi, śt į 200 fjóršingar śr landi. Brįtt varš višurkent sum landasišvenja at seta 200 fjóršinga mark.

Ķ lųgtingsmįli nr. 2/1976 samtykti Fųroya Lųgting, at fiskimarkiš kring Fųroyar skuldi verša flutt śr 12 og śt į 200 fjóršingar. Hetta varš sķšan framt viš kgl. fyriskipan nr. 598 frį 21.desember 1976 at galda frį 1. januar 1977. Viš heimild ķ lóg nr. 597 frį 17. desember 1976 um fiskimark danska rķkisins og ķ samsvari viš altjóšarętt varš gjųrt av, at har minni enn 400 fjóršingar vóru til nęsta land, og um ikki annaš varš avtalaš viš grannalondini, skuldi markiš móti teimum vera mišlinjan. Sostatt gjųrdist tųrvur į at seta mark ķmóti grannalondunum Noregi, Ķslandi og Bretlandi.

Ķ bošskrivi frį 13. desember 1976 skjeyt Bretland upp, at fiskimųrkini millum bretska og danska rķkiš skuldu fylgja mišlinjuni, bęši ķ Noršsjónum og ķ Noršuratlantshavi. Danmark tók undir viš hesum viš bošskrivi frį 23. desember 1976. Tį iš partarnir seinri kunngjųrdu sķni fiskimųrk, kom undan kavi, at ikki var semja um, hvussu mišlinjan millum Fųroya og Bretlands skuldi roknast. Danskir myndugleikar hųvdu roknaš mišlinjuna frį teimum beinu fųroysku grundlinjunum og frį oyggjabólkinum St. Kilda, men hųvdu ikki roknaš frį tķ fjarskotna oyšiklettinum Rockall ella frį įvķsum skotskum hólmum ella smįoyggjum, nevnliga Sule Skerry (Sśluskeriš Eystara), North Rona, Sula Sgeir (Sśluskeriš Vestara) og oyggjabólkinum Flannan Isles. Bretskir myndugleikar roknašu fiskimarkiš śt frį ųllum hesum skotsku hólmum og klettum, men ikki frį teimum beinu grundlinjunum undir Fųroyum.

Orsakaš av hesum ymsu roknihęttum gjųrdust trż ųki viš umskarandi krųvum um fiskilųgdųmi, sonevnd "grį ųki":

Sostatt vóru um 13.000 ferkilometrar umstrķddir. Bįšir partar loyvdu sķnum skipum at veiša ķ hesum umstrķddu ųkjum, men sżndu varsemi viš eftirliti viš skipum, sum fiskašu har viš loyvi frį mótpartinum. Tey 22 įrini, henda ósemja hevur stašiš viš, hava sera sjįldan veriš nakrir tilburšir į hesum umstrķddu fiskileišum.

Ķ 1997, tį iš Bretland góštók ST havręttarsįttmįlan frį 1982, sum heimilar 200 fjóršinga bśskaparmarki, men ikki roknaš śr oyšiklettum, góvust bretar viš at krevja 200 fjóršinga fiskimark roknaš śr Rockall, og viš hesum datt meginparturin av "grįa ųkinum" ķ śtsušri burtur. Eftir av tķ vóru bert um 80 ferkilometrar, iš stóšust av ósemjuni um tęr beinu grundlinjurnar vestan fyri Fųroyar.

Tann nżggi havręttur, iš spratt śr 3. havręttarstevnuni, heimilaši strandalondum at krevja landgrunsmark śt į 200 fjóršingar, og uppaftur longur śt, um nįttśrliga framhaldiš av landinum óbrotiš rakk śt um 200 fjóršingar. Viš hesum gjųrdist greitt, at tųrvur fór at verša į avmarking av fųroyska landgrunninum mótvegis grannalondum, iš lógu nęrri enn 400 fjóršingar, nevniliga Noregi, Ķslandi og Bretlandi. Somuleišis var mangt, sum bendi į, at Fųroyar eisini kundu kanna sęr landgrunn uttan fyri 200 fjóršingar ķ śtsušri, viš taš, at sunnari parturin av "Fųroya-Rockall Hįslęttanum", t. e. ųkiš kring Rockall og Hatton-bankan, kundi roknast sum nįttśrligt framhald av Fųroyum.

Bęši Ķsland og Noreg įsettu fyribils mišlinjumark móti Fųroyum, tį iš tey settu 200 fjóršingamark, įvikavist ķ 1975 og 1977. Viš Noreg varš avtala gjųrd 15. juni 1979 um, at fiskimarkiš og landgrunsmarkiš skuldu fylgja mišlinjuni. Hetta er einasti formligi sįttmįli, sum higartil er gjųrdur um mark millum Fųroyar og eitt grannaland.

Tį iš fųroyska fiskimarkiš varš įsett ķ 1977 kom undan kavi, at ósemja var viš Ķsland um, hvussu mišlinjan skuldi roknast. Hetta stóšst av, at Ķsland hevur roknaš sķna mišlinju śr oyšiklettinum Hvalsbaki, sum Danmark/Fųroyar ikki hava višurkent sum grundlinjupunkt. Enn er eingin semja fingin ķ lag viš Ķsland um hetta.

Longu ķ 1974 hevši Bretland kannaš sęr landgrunn vestan fyri Hetland og Skotland. Hetta varš gjųrt viš sonevndum "designeringum", t. e. kunngeršum um, at bretskir myndugleikar, inntil annaš varš avrįtt, roknašu įvķs ųki fyri at vera undir bretskari lóggįvu landgrunni višvķkjandi. Tey designerašu ųkini vóršu avmarkaš viš linjum, iš lķktust "trappustigum", og sum virdu eina hugsaša mišlinju móti Fųroyum innan fyri 200 fjóršingar. Longur sušuri, vestur śr Sušuroyggjum, rukku bretsku designerašu landgrunsųkini vestur um 200 fjóršingar śr landi. Danska stjórnin tók fyrivarni mótvegis Bretlandi hesum višvķkjandi. Tį iš Ķrland eisini kannaši sęr landgrunn śt um 200 fjóršingar į hesum leišum, varš somuleišis fyrivarni tikiš mótvegis ķrsku stjórnini.

Ķ 1978 var į fyrsta sinni fundur viš Bretland um landgrunsmarkiš millum Fųroya og Bretlands. Hesin fundur avdśkaši ósemju um markiš, bęši innan fyri og uttan fyri 200 fjóršingar.

Mišskeišis ķ įttatiįrunum varš hildiš, at bretsku - og ķrsku - landgrunsdesigneringarnar śti į Rockall-Hatton ųkinum uttan fyri 200 fjóršingarnar ikki longur kundu standa einsamallar. Samrįšingar vóru viš Bretland um hetta 1984-85, men uttan śrslit.

7. mai 1985 kunngjųrdu danskir myndugleikar i Statstidende eina designering av landgrunni kring Fųroyar. Eins og Bretland hevši gjųrt, varš designeringsmarkiš formaš sum "trappustig", iš innan fyri 200 fjóršingar virdu bretsku fiskimarksmišlinjuna. Millum designerašu ųkini kom sostatt at liggja eitt ųki, har hvųrki Danmark/Fųroyar ella Bretland fyribils kannašu sęr landgrunsmyndugleika, taš sonevnda "Hvķta Ųkiš", iš var umleiš 41.000 ferkilometrar til vķddar.

Uttan fyri 200 fjóršingar, ķ śtsušri, umskarašist okkara designering viš ta hjį Bretlandi og Ķrlandi, sum bęši mótmęltu. Dagin eftir, 8. mai 1985, kunngjųrdi eisini Ķsland eina landgrunsdesignering, iš var nakaš meira vķšgongd enn tann fųroyska. Sostatt vóru nś fżra strandalond, iš kannašu sęr landgrunn uttan fyri 200 fjóršingar į sunnara parti av Fųroya-Rockall Hįslęttanum.

Ķ 1990 tók Bretland stig til nżggjar samrįšingar um įsetan av landgrunsmarki millum Fųroya og Bretlands. Hesar samrįšingar komu ķ gongd 1991 og hava stašiš viš, til semja fekst um henda sįttmįlatekst, iš nś veršur lagdur fyri lųgtingiš.

Samrįšingarnar
Samrįšingarnar um landgrunsmarkiš hava roynst drśgvar og truplar. Sambęrt tķ reglugerš, partarnir gjųrdu, tį iš samrįšingarnar byrjašu ķ 1991, hava tęr veriš fųrdar ķ trśnaši, og ber tķ ikki til at greina nęrri frį innihaldinum ķ teimum. Uttanlandsnevnd (įšur marknašarnevnd) lųgtingsins er alla tķšina undir trśnašartreytum kunnaš um, hvat fyrifarist hevur, og hevur veriš tikin viš upp į rįš, įšrenn nżggj uppskot eru lųgd fram fyri mótpartin. Taš er kortini ikki nakaš dulsmįl, at partarnir hava stašiš sera langt frį hvųrjum ųšrum, bęši tį talan er um tey havbotnsųki, teir hvųr ķ sķnum lagi hava kravt, og tį talan er um, hvųrjum reglum markiš eigur at verša sett eftir.

Eitt eyškenni viš samrįšingum um landgruns- og fiskimark er, at įvķsar altjóša reglur eru galdandi fyri slķkar marknasetingar til havs, og um partarnir ikki sjįlvir semjast um eina loysn, kunnu teir bera mįliš inn fyri ein trišja part, sum t. d. kann vera ein geršaręttur ella Altjóša Dómstólurin ķ Haag. Tann uppfatan, hvųr parturin hevur av, hvųnn śrskurš ein ręttur hevši gjųrt, įvirkar hansara samrįšingarmįl og samrįšingarhįtt, og setur eitt evsta mark fyri, hvųrja loysn hann vil góštaka. Hinvegin er eitt slķkt ręttarmįl drśgt og dżrt, og uttan mun til, hvussu vęl undirbygd ein partur heldur sķni sjónarmiš vera, kann hann ongantķš vera vķsur ķ, at rętturin tekur undir viš honum. Bęši frį fųroyskari/danskari og frį bretskari sķšu hevur tann įskošan veriš fųrd alment fram, at partarnir įttu at roynt sķtt ķtasta til tess at sleppa undan einum ręttarmįli.

Frį fųroyskari/danskari sķšu hava krųvini sum kunnugt veriš bygd į ta fatan av altjóša rętti um įseting av landgrunsmarki, at viš taš at bįšir partar vóru fevndir av sįttmįlanum frį 1958 um landgrunn, skuldi markiš setast ķ samsvari viš grein 6 ķ hesum sįttmįla, iš sigur, at markiš skal setast ķ semju, men fęst ikki semja um annaš, skal mišlinjan galda, um ikki serligar umstųšur tala fyri ųšrum. Harumframt įtti landgrunsmarkiš innan fyri 200 fjóršingar śr landi ķ hesum serliga fųri at fylgt fiskimarkinum, iš partarnir sum įšur nevnt hųvdu avtalaš ķ desember 1976 skuldi vera ein mišlinja. Og fųroyska/danska uppfatanin var, at taš var tķ fųroysku/donsku śtgįvuni av tķ mišlinju, iš varš įsett sum fiskimark 1977, landgrunsmarkiš skuldi fylgja. Eftir okkara tykki vóru ikki serstakar umstųšur, iš talašu fyri nakrari ašrari linju.

Kunnugt er, at frį bretskari sķšu hava krųvini bygt į ta įskošan, at fiskimark og landgrunsmark vóru hvųr sķtt, og at sambęrt altjóša sišvenjurętti hevši mišlinjan onga serstųšu millum avmarkingarhęttir, men at onnur višurskifti, m.a. skapiš į strondunum og serstakliga lutfalliš millum strandalongdir partanna ķ ųkinum, įttu at veršiš havd ķ huga, tį iš mark skuldi setast. Śt frį hesum sjónarmišum bar til at grundgeva fyri, at landgrunsmarkiš įtti at ligiš nęrri Fųroyum enn mišlinjan.

Uttan fyri 200 fjóršingar bygdi fųroyska/danska kraviš į ta fatan, sum fųrd varš fram viš designeringina ķ 1985, at bert Fųroyar, men ikki Bretland, uppfyltu treytirnar ķ nśtķšar altjóša lóg fyri at kunna kanna sęr landgrunn śt um 200 fjóršingar, nevniliga um óbrotiš framhald av landgrunninum śt um 200 fjóršingar. Bretska įskošanin hevur sum kunnugt veriš, at eisini Bretland leyk hesar treytir og tķskil hevši rętt til landgrunn uttan fyri 200 fjóršingar.

Um fiskimarkiš, og tżdningin av teimum mišlinjum, iš įsettar vóršu ķ 1977, hųvdu partarnir eisini ymsar įskošanir.

Taš hevur loksins eydnast pųrtunum at finna fram til semju um landgrunsmarkiš innan fyri 200 fjóršingar. Partarnir hava samstundis hildiš vera best at finna eina endaliga loysn eisini fyri hini mųrkini innan fyri 200 fjóršingar, eina helst fiskimarkiš. Įsannandi at partarnir hava kunnaš livaš viš umskarandi fiskimarki uttan ov stórar trupulleikar ķ meira enn 20 įr, og at fiskivinnan hjį bįšum pųrtum treyšugt vildi sleppa hevdvunnum fiskileišum, eru partarnir komnir įsamt um eina serliga loysn fyri ta stóra grįa ųkiš fyri sunnan, iš varandi tryggjar atgongd har fyri fiskifųr viš loyvi frį hvųrjum partinum sęr.

Markiš
Landgrunsmarkiš (sķ kort) byrjar ķ landnoršri ķ trķpunkti, javnfjarum śr Noregi, Hetlandi og Fųroyum (umleiš 180 fjóršingar śr landi, har sum fiski- og landgrunsmarkiš, iš avtalaš varš viš Noreg ķ 1979 byrjar) (Punkt A) og endar ķ śtsušri ķ punkti, iš liggur 200 fjóršingar śr įvikavist Mykineshólmi og bretska oyggjabólkinum St. Kilda (Punkt T).

Į strekkinum śr omanfyri nevnda trķpunkti og sušur til taš stašiš ķ sušurhallan landsynning śr Fųroyum, har landgrunsmarkiš snarar vestureftir (Punkt L), er avtalaš eitt fiskimark, iš fylgir landgrunsmarkinum, og sum harumframt setir mark millum partarnar višvķkjandi ųšrum myndugleika, sum altjóša ręttur lutar strandalondum til, sum t. d. višvķkjandi umhvųrvisvernd. Taš sama er galdandi ķ śtsušri, frį omanfyri nevnda 200 fjóršingapunkti (Punkt T) og nakaš eystureftir (til Punkt R). Į strekkinum ķmillum hesi punktini (L og R) įsetir sįttmįlin serligar reglur at galda fyri fiski- og annan myndugleika ķ tķ sonevnda "Serųkinum".

Į strekkinum eystan fyri Fųroyar, har Fųroyar liggja yvir av Hetlandi, (śr Punkti A ķ Punkt L), fylgir felags landgruns- og fiskimarkiš, iš eisini er nżtiligt sum bśskaparųkismark, ķ hųvušsheitum fųroysku/donsku śtgįvuni av tķ mišlinjumarki fiskiskapi višvikjandi, iš įsett varš ķ 1977. Taš eystara grįa ųkiš (um 200 ferkilometrar) fellur sostatt Fųroyum til.

Į strekkinum longst ķ śtsušri, har vestursķšan av Fųroyum og vestursķšan av Sušuroyggjum (ķroknaš St. Kilda) stżra mišlinjuni, (śr Punkti T ķ Punkt R) er somuleišis felags mark, iš bżtir ta smųlu įlina, iš bįšir partar kannašu sęr (um 80 ferkilometrar), ķ helvt.

Į strekkinum millum tey omanfyri nevndu, t. e. sunnan fyri Fųroyar - har Fųroyar liggja yvir av Orknoyum, Skotlandi og Sušuroyggjum - fylgir landgrunsmarkiš, roknaš eystanķfrį, fyrst bretsku śtgįvuni av fiskimišlinjuni eitt stutt petti (Frį Punkti L til Punkt N), og fer sķšan sušur um hesa mišlinju ķ ein sušurhallan vestan til Punkt O, og hašani ķ ein hųgan vestan til Punkt R, (so at śt viš 1200 ferkilometrar av teimum stķvliga 8.000 ferkilometrunum av landgrunni ķ hesum grįa ųki fella Fųroyum til). Og ķ punktinum R fęr landgrunsmarkalinjan aftur fatur į tķ felags landgruns- og fiskimarkinum, iš sum nevnt gongur frį Punkti R til 200 fjóršingapunktiš T.

Tilsamans skiftir landgrunsmarkiš Hvķta Ųkiš sundur viš stķvari helvtini (53 %) til Bretlands og lakaru helvtini (47 %) til Fųroya.

Į strekkinum millum Punkt L og Punkt R eru partarnir komnir įsamt um eitt "Serųki" (umleiš 8.000 ferkilometrar), har serlig skipan er įsett fyri fiskilųgdųmi partanna, til tess at tryggja fiskifųrum viš loyvi frį pųrtunum framhaldandi atgongd til ųkiš uttan uppķlegging frį hinum partinum. Fųroyskir fiskimenn, umframt teir fremmandu fiskimenn, iš fįa fųroyskt fiskiloyvi, fįa sostatt trygd fyri framhaldandi atgongd sušur til ta mišlinju, iš įsett varš sum fųroyskt fiskimark ķ 1977. Sųmu sųmdir fįa bretskir fiskimenn, og teir fiskimenn iš sambęrt bretskari lóg hava loyvi at fiska har, noršur til ta mišlinju, bretar įsettu sum fiskimark ķ 1977. Tį talan er um onnur strandalandaręttindi enn til landgrunn og fisk, t. d. višvķkjandi havumhvųrvinum, skulu partarnir ķ hesum havųki bert śtinna slķk ręttindi ķ semju viš hin partin.

Tilfeingi
Tį talan er um tilfeingiš į ella ķ landgrunninum, er at siga, at eitt stórt tal av leitiboringum eftir kolvetnum eru gjųrdar bretsku megin Hvķta Ųkiš, mešan taš į Hvķta Ųkinum og fųroysku megin higartil bert eru gjųrdar forkanningar, herundir serliga seismiskar kanningar. Fram ķgjųgnum nķtiįrini eru einstakir įhugaverdir kolvetnisfundir gjųrdir vestan fyri Hetland, nęrhendis Hvķta Ųkinum. Jaršfrųšingar meta, at įhugavert er at leita eftir olju og gassi bįšu megin avtalaša landgrunsmarkiš. Įvķsur įhugi er somuleišis fyri at leita eftir olju nęrri Fųroyum, men tęr tjśkku basaltflįirnar bera viš sęr stórar tųkniligar avbjóšingar.

Tį talan er um fiskatilfeingiš er at siga, at grįu ųkini fyri eystan og ķ śtsušri hava tżdning svarandi til stųdd teirra. Ķ tķ stóra grįa ųkinum fyri sunnan hava fųroyskir lķnubįtar og trolarar veitt nakaš av botnfiski į djśpum vatni, somuleišis norskir lķnubįtar og franskir trolarar viš loyvi bęši frį Fųroyum og frį EF. Svartkjaftur veršur veiddur ķ hesum ųki, serliga um vįriš. Har luttaka umframt fųroysk og bretsk skip eisini onnur EF-skip, norsk skip bęši viš fųroyskum og viš EF-loyvi, umframt skip śr Ruslandi og Baltalondum viš fųroyskum loyvi. Seinastu įrini hevur tunfiskur veriš at fingiš į hesum leišum į sumri og nakaš śt į heystiš. Ķ hesum fiskiskapi hava bęši fųroysk, japonsk og EF-skip tikiš lut.

Višmerkingar til tęr einstųku sįttmįlagreinirnar
Grein 1.
Ķ hesi grein veršur landgrunsmarkiš įsett, vķsandi til punktini ķ listanum ķ Uppķskoyti A. Tilskilaš veršur, at hetta mark gongur śr trķpunktinum, har mišlinjurnar millum Noreg, Hetland og Fųroyar mųtast, ķ landnoršri, og sum varš avtalaš millum Bretland og Noreg ķ 1978 viš góškenning Danmarkar, og sum eisini varš nżtt ķ marknasetingini millum Fųroya og Noregs ķ 1979, og endar ķ śtsušri ķ punkti, iš liggur 200 fjóršingar śr įvikavist Mykineshólmi og oyggjabólkinum St. Kilda. Henda marknaseting fevnir bert um leiširnar innan fyri 200 fjóršingar śr landi.

Grein 2.
Henda grein višger, hvussu partarnir skulu bera seg at, um annar parturin ger ein kolvetnis- ella mineralfund, og hin parturin heldur, at fundurin rųkkur inn į sķn landgrunn. Her veršur avtalaš mannagongd fyri, hvussu partarnir skulu kanna og royna at semjast um, hvųrt fundurin rųkkur tvųrtur um mark, ella at taš, at fundurin veršur troyttur inni į hjį ųšrum partinum įvirkar mųguleikarnar hjį hinum partinum at troyta fundin. Veršur hetta stašfest, hava partarnir skyldu at fįa semju ķ lag um, hvussu fundurin veršur troyttur til lķtar, og hvussu śrtųkan skal bżtast. Royndir ašrastašni vķsa, at ųll stig ķ slķkum samrįšingum kunnu vera trupul. Tķ veršur dentur lagdur į, at partarnir av ųllum alvi royna at loysa allar ósemjur um slķkt, og um taš ikki eydnast, so at royna allar śtvegir, ķroknaš at bišja um metingar frį serkųnum.

Vanligt er ķ sįttmįlum um landgrunsmark at hava slķkar reglur. Įsetingarnar ķ hesum sįttmįla, sum lutvķst byggja į sįttmįlan um markiš millum Grųnlands og Ķslands sum fordųmi, eru munandi meira gjųlligar enn t. d. ķ sįttmįlunum um mark millum Danmarkar og Noregs višvķkjandi įvikavist Fųroyaųkinum og Noršsjóarųkinum, millum Bretlands og Danmarkar, og millum Bretlands og Noregs, og eru serliga hugsašar best mųguligt at tryggja įhugamįlini hjį hinum partinum, um annar parturin ger ein fund.

Veršur sįttmįli gjųrdur viš Bretland um troyting av kolvetnisfundi, iš gongur tvųrtur um avtalaša landgrunsmarkiš, kann landsstżrismašurin ķ oljumįlum sambęrt § 16, stk. 2 ķ kolvetnislógini geva loyvishavara til fųroyska partin av fundinum boš um at taka lut ķ avtalaša samstarvinum.

Grein 3.
Ķ grein 3 veršur fiskimarkiš įsett į teimum strekkjum fyri eystan og ķ śtsušri, har taš fylgir landgrunsmarkinum, vķsandi til viškomandi punktini į listanum ķ Uppķskoyti B. Eisini veršur her avtalaš, at markiš millum ųkini, har partarnir kunnu śtinna onnur strandarķkjaręttindi, į hesum strekkjunum skal fylgja landgruns- og fiskimarkinum. Hetta kann t. d. koma upp į tal, um partarnir innfųra sonevnd bśskaparųki (EEZ), sum umframt fiska- og landgrunstilfeingiš eisini fevna um umhvųrvismįl.

Punktini A - L og R - T eru į listanum ķ Uppķskoyti B roknaš ķ longd og breidd sambęrt eini landafrųšiligari skipan nevnd European Datum 50, iš er tann skipan, fiskimarkiš hjį bįšum pųrtum varš roknaš ķ, tį iš 200 fjóršinga markiš varš įsett ķ 1977. Hinvegin eru punktini A - T fyri landgrunsmarkiš ķ listanum ķ Uppķskoyti A umroknaš til ta nżggjaru og neyvaru skipanina, iš nevnist European Terrestrial Reference System 1989 (ETRS89).

Grein 4.
Ķ hesi grein er sonevnda "Serųkiš" lżst, vķsandi til krosstųlini į listanum ķ Uppķskoyti C, har punktini S1 - S2 svara til samsvarandi punkt į tķ bretsku śtgįvuni av fiskimarkinum frį 1977, og punktini F1- F7 svara til samsvarandi punkt į tķ fųroysku/donsku śtgįvuni av fiskimarkinum frį 1977.

Vķst veršur til, at ķ Serųkinum hava partarnir heimild til at śtinna sķn myndugleika og sķni ręttindi ķ samsvari viš įsetingarnar ķ eftirfylgjandi greinunum 5, 6 og 7.

Grein 5.
Henda grein įsetir myndugleika og ręttindi partanna ķ Serųkinum fiskiskapi višvķkjandi.

Hvųr partur kann sum higartil nżta sķtt regluverk fiskiskapi višvķkjandi ķ Serųkinum og skal halda seg frį umsjón og eftirliti viš fiskifųrum, iš royna har einans viš loyvi frį hinum partinum. Skip śr trišjalondum, iš royna har viš loyvi frį bįšum pųrtum, kunnu sostatt vera undir umsjón og eftirliti frį bįšum sķšum. Roynir fremmant skip har viš loyvi frį hvųrgum parti, kann hvųr av pųrtunum ķ sķnum lagi taka sęr av hesum. Bįšir partar skulu halda seg frį ųllum atgeršum, sum ikki hava fyrilit fyri, ella sum ganga śtinning av fiskiveišimyndugleika hjį hinum partinum ov nęr.

Grein 6.
Henda grein višger teir trupulleikar, iš kunnu stinga seg upp, har sum annar parturin hevur landgrunsmyndugleika, mešan ikki bert ein sjįlvur, men eisini hin parturin śtinnir fiskimyndugleika. Bįšir partar eru ķ hesi stųšu. Į fųroyskum landgrunni noršan- og vestanvert landgrunsmarkiš ķ Serųkinum kunnu fiskifųr royna viš bretskum loyvi, og į bretskum landgrunni sunnan- og eystanvert landgrunsmarkiš kunnu fiskifųr royna viš fųroyskum loyvi. Bįšir partar hava sostatt įhuga fyri, at hansara fiskifųr ikki hava óneyšugan ampa av landgrunsvirkseminum hjį hinum partinum.

Tį iš hvųr parturin śtinnir landgrunsmyndugleika ķ Serųkinum, įleggur henda grein honum įvķsar skyldur mótvegis fiskifųrum viš loyvi frį mótpartinum:

  1. at taka stig at byrgja fyri og beina burtur dįlking. Vķst veršur til sonevnda OSPAR sįttmįlan, so sum hann til eina og hvųrja tķš veršur dagfųrdur. Partarnir hava hesa skyldu hvųr móti ųšrum ķ Serųkinum, uttan mun til um teir hvųr ķ sķnum lagi eru partar ķ OSPAR,
  2. hava fyrilit fyri įhuganum hjį hinum partinum fyri at varšveita sķnar fiskimųguleikar,

  3. ansa eftir at sleppa undan uppķlegging ķ fiskiskap, rikin viš loyvi frį hinum partinum,

  4. syrgja fyri frįbošan ķ góšari tķš til hin partin um virksemi, sum kann skaša umhvųrviš ella fiskiskapin hjį hinum partinum,

  5. royna at fįa sķnar višurgjaldsskipanir til egin fiskifųr eisini at fevna um tey hjį hinum partinum,

  6. royna at fįa ķ lag gott samskifti millum seismikkfųr hjį einum sjįlvum og fiskiskip hjį hinum partinum.

Višvķkjandi punkti e) kann verša nevnt, at her er talan um višurgjald/skašabót ķ fųrum, har skašaelvarin er ókendur, men har taš kortini er greitt, at kolvetnisvirksemi er orsųkin til skašan, t. d. tķ lutir frį kolvetnisvirksemi koma ķ trol ellan annan reišskap. Sambęrt § 36 ķ kolvetnislógini įbyrgdast loyvishavarar į fųroyskum landgrunsųki ķ slķkum fųrum einans mótvegis fųroyskum eigarum, reišarum og manning į fiskifųrum. Kolvetnislógin leggur kortini upp til, at loyvishavarar seta į stovn skašabótagrunn, og vilja fųroyskir myndugleikar samsvarandi hesi įseting ķ sįttmįlanum eggja grunninum til eisini at veita skipum frį hinum partinum višurgjald, um skaši stendst, mešan tey royna ķ Serųkinum.

Višvķkjandi punkti f) kann verša vķst til tęr skipanir višvķkjandi sambandi millum seismikkskip og fiskifųr, sum galda į fųroyska landgrunsųkinum.

Grein 7.
Henda grein snżr seg um, hvussu partarnir ķ Serųkinum skulu śtinna myndugleika og ręttindi, iš altjóša ręttur annars lutar strandarķkjum til, umframt landgruns- og fiskimyndugleika og -ręttindi. Her kann t. d. vera talan um havumhvųrvismįl og mįl višvķkjandi havrannsóknum. Įsett veršur, at hvųr parturin skal halda seg frį einvķst at śtinna slķkan myndugleika uttan samtykki frį hinum partinum. Partarnir skulu samstarva um slķk višurskifti, serliga um umhvųrvismįl.

Grein 8.
Ķ hesi grein veršur įsett, at hvųr parturin hevur rętt at krevja rįšleggingar um ein og hvųnn spurning, sum višvķkir greinunum 5 - 7, og skal hin parturin verša til reišar at samrįšast ikki seinri enn 60 dagar.

Grein 9
Vegna EF-limaskap Bretlands veršur her tilskilaš, at tį talan er um Bretland, fevnir "loyvi frį hinum partinum" eisini um loyvi frį ųšrum EF limalandi, ella frį Evropisku Nevndini vegna EF. Hetta seinra er galdandi fyri skip śr trišjalondum, sum frį EF hava loyvi at fiska ķ EF-sjógvi. Hetta er bert stašfesting av stųšuni, sum hon er ķ dag.

Grein 10
Sum nevnt ķ sambandi viš 1. grein, veršur į hesum sinni bert avtalaš mark innan fyri 200 fjóršingar ("Ųkiš"). Hesin sįttmįli skal ikki vika viš nakaš krav hjį nųkrum av pųrtunum uttan fyri "Ųkiš", t. e. uttan fyri 200 fjóršingar. Vķst veršur til taš, iš omanfyri varš nevnt um krųv partanna um landgrunn uttan fyri 200 fjóršingar ķ śtsynning śr Fųroyum.

Grein 11
Henda grein inniheldur vanligar įsetingar um, hvussu og nęr sįttmįlin fęr gildi, nevnliga tį iš partarnir, t. e. įvikavist Fųroyar/Danmark og Bretland, hava bošaš hinum partinum frį, at tęr innlendsku mannagongdir, iš krevjast, eru loknar. Ķ Fųroyum krevst samtykki frį lųgtinginum, ķ Danmark frį fólkatinginum, og ķ Bretlandi skal sįttmįlin leggjast fyri bretska parlamentiš.

Mųguligar avleišingar fyri lóggįvuna
Tį iš sįttmįlin kemur ķ gildi, veršur tųrvur į nżggjari kongligari fyriskipan um įvikavist landgrunsmarkiš innan fyri 200 fjóršingar, um fiskimarkiš, umframt um "Serųkiš". Eisini kemur upp į tal at nżta heimildina ķ rķkislóg nr. 411 frį 22. mai 1996 um bśskaparųki (EEZ) til at seta ķ gildi bśskaparųki kring Fųroyar. Hetta kann verša gjųrt viš kongligari fyriskipanin, sum eigur at hava fyrilit fyri teimum avmarkingum, iš įsettar eru ķ grein 7 ķ sįttmįlanum.

Hinvegin er ikki tųrvur į broyting ķ fiskiveišilóggįvuni. Hon veršur framvegis at galda innan fyri taš higartil lżsta fųroyska fiskimarkiš (viš undantaki av einum smųlum geira, sum fer burturav ķ śtsušri), eisini ķ Serųkinum. Ei heldur er tųrvur į at broyta kolvetnislóggįvuna. Hon er nś galdandi į tķ designeraša ųkinum og veršur frameftir at galda eisini ķ teimum pųrtum av Hvķta Ųkinum, iš sambęrt sįttmįlanum verša at liggja innan fyri landgrunsmarkiš.

 

Vķsandi til tingskipanina § 54, stk. 2 višmęla undirritašu tingmenn, at uppskotiš kann verša lagt fram og fįa višgerš, hóast frestin ķ § 54, stk 1 er farin.

Tórshavn, hin 10. mai 1999.
23 tingmenn hava skrivaš undir (sķ geršabók 84. fund)

1. višgerš 12. mai 1999. Mįliš beint ķ uttanlandsnevndina, sum tann 14. mai 1999 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Mįliš er lagt fram av landsstżrinum tann 10. mai 1999 og eftir 1. višgerš tann 12. mai 1999 beint ķ uttanlandsnevndina.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundi tann 12. og 14. mai 1999.

Sķšani mįliš um marknaseting millum Fųroya og Bretlands byrjaši, hevur uttanlandsnevndin (fyrr marknašarnevndin) fingiš frįgreišingar um gongdina ķ mįlinum og er tikin upp į rįš, seinast višvķkjandi sjįlvum sįttmįlauppskotinum, sum nevndin hevur bošaš lųgmanni frį, at hon tók undir viš, longu įšrenn sįttmįlin varš lagdur fyri tingiš. Hóast nevndin undir višgeršini ikki hevur veriš samd og vķsandi til tęr višmerkingar, sum hava veriš fųrdar fram ķ nevndini undir višgeršini av hesum mįlinum, og sum hava veriš endurtiknar undir 1. višgerš ķ lųgtinginum, og til taš, sum annars hevur veriš upplżst undir 1. višgerš ķ lųgtinginum, tekur ein samd nevnd undir viš mįlinum og męlir lųgtinginum til at samtykkja uppskot landsstżrisins.

Sambęrt grein 11 ķ sįttmįlanum skal hvųr parturin boša hinum frį, tį iš tęr innlendsku mannagongdir, iš kravdar eru til tess, at sįttmįlin fęr gildi, eru loknar. Nevndin vķsir į, at tekur lųgtingiš undir viš sįttmįlanum, so veršur framhaldandi gongdin ķ mįlinum tann, at sįttmįlin komandi tżsdag veršur undirskrivašur ķ Fųroyum, ętlandi av Anfinn Kallsberg, lųgmanni, danska uttanrķkismįlarįšharranum Niels Helveg Petersen, og bretska varauttanrķkisrįšharranum Tony Lloyd.

Sįttmįlin vęntast at verša lagdur fyri fólkatingiš dagin eftir, at hann er undirskrivašur, viš tķ višmerking, at hann er góškendur av lųgtinginum, og viš tķ ķ hyggju at višgeršin her skal vera lišug, įšrenn fólkatingiš fer ķ summarfrķtiš grundlógardagin. Ķ Bretlandi er mannagongdin tann, at stjórnin kunnar parlamentiš um sįttmįlan, og um parlamentiš ikki innan 30 dagar hevur bišiš um at fįa mįliš višgjųrt, so veršur taš roknaš fyri góškent. Bretska parlamentiš fer ikki ķ summarfrķ fyrr enn ķ endanum av august mįnaši.

Sķšani mįliš um marknaseting millum Fųroyar og Bretland byrjaši, hevur uttanlandsnevndin (fyrr marknašarnevndin) fingiš frįgreišingar um gongdina ķ mįlinum og er tikin upp į rįš, seinast višvķkjandi sjįlvum sįttmįlauppskotinum. Hóast nevndin undir višgeršini ikki hevur veriš samd og vķsandi til tęr višmerkingar, sum hava veriš fųrdar fram ķ nevndini undir višgeršini av hesum mįlinum, og sum hava veriš endurtiknar undir 1. višgerš ķ lųgtinginum, og til taš, sum annars hevur veriš upplżst undir 1. višgerš ķ lųgtinginum, tekur ein samd nevnd undir viš mįlinum og męlir lųgtinginum til at samtykkja uppskot landsstżrisins.

2. višgerš 17. mai 1999.   Uppskotiš til samtyktar samtykt 28-0-0. Mįliš avgreitt.