Samferšsluverkętlan

 

101-3  Frįgreišing frį landsstżrismanninum ķ vinnumįlum um framtķšar samferšslukerviš ķ Fųroyum
- Samferšsluverkętlanin -

Įr 1999, tann 9. februar, legši Finnbogi Arge, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram hesa frįgreišing

 

Formęli *
Samandrįttur *
Fyrsti partur: Inngangur *

1. Endamįliš viš verkętlanini *
2. Verkętlanarskipan
*
3. Avmarking av samferšslukervi *
4. Grundarlagiš undir metingum ķ verkętlanini *

Annar partur: Samferšslukerviš ķ Fųroyum *

1. Sųguligar slóšir *
2. Bśskaparligi tżdningurin av samferšslukervinum *
3. Samferšslukerviš ķ sambandi viš ųkis- og bygdamenning *
3.1. Gongdin ķ Fųroyum *
3.2. Śtlendskar royndir *
4. Nišurstųša *

Triši partur: Planlegging av samferšslukervinum *

1. Samferšsluętlanir ķ Noršurlondum *
1.1. Noreg *
1.2. Ķsland *
1.3. Danmark *
1.4. Svųrķki *
1.5. Nišurstųša *

Fjórši partur: Kostnaš-nyttu kanningar av tżšandi verkętlanum *

1. Hvat er ein kostnaš-nyttu kanning? *
1.1. Endamįliš viš einari kostnaš-nyttu kanning *
1.2. Įstųšiliga grundarlagiš undir kostnaš-nyttu kanningum *
1.3. Nśtķšarvirši av avleišingum ķ kostnaš-nyttu kanningum *
1.4. Kostnaš-nyttu kanningar sum rašfestingaramboš *
1.5. Samanumtikiš *
2. Viršismeting av avleišingum ķ kostnaš-nyttu kanningunum *
3. Kostnaš nyttu kanningar *
3.1. Verkętlan: Feršasambandiš um Vestmannasund *
3.2. Verkętlan: Feršasambandiš um Leirvķksfjųrš *
3.3. Verkętlan: Vegastrekkiš Ųravķk-Hov *
3.4. Verkętlan: Berghol Millum fjarša - Kambsdal *
3.5. Verkętlan: Farleišin til Sušuroyar *
4. Samfelagsbśskaparligt yvirlit *

Fimti partur: Lżsing av Oyggjaleišum hjį Strandfaraskipum Landsins *

1. Mykinesleišin *
2. Sušuroyarleišin *
3. Skśvoyarleišin *
4. Kallsoyarleišin *
5. Nólsoyarleišin *
6. Sandoyar- og Hestleišin *
7. Leirvķksfjaršarleišin *
8. Vesturleišin *
9. Fugloyarleišin *
10. Avloysaraskip hjį Strandfaraskipum Landsins *
11. Nišurstųša *

Sętti Partur: Nišurstųša *

1. Framtķšar samferšslukerviš ķ Fųroyum *
2. Tķšarhorisontur *
3. Framtķšar rašfestingar av ķlųgum ķ samferšslukerviš *

Formęli

Fųroya Lųgting jįttaši ķ fjųr pening til at gera eina langtķšarętlan fyri samferšsluķlųgur ķ Fųroyum. Sambęrt fķggjarlógini fyri 1998 var endamįliš at samskipa samferšsluna betri og gera kostnaš-nyttu (cost-benefit) śtrokningar av ymiskum ķlųgumųguleikum.

Vinnumįlastżriš setti ein samferšsluverkętlanarbólk at loysa uppgįvuna. Bólkurin var mannašur viš umbošum śr Strandfaraskipum Landsins, Landsverkfrųšingsstovninum og Vinnumįlastżrinum.

Verkętlanarbólkurin almannakunngjųrdi ķ oktober 1998 eina kostnaš-nyttu kanning av fasta sambandinum um Vestmannasund. Henda kanningin er ķ styttum formi tikin viš her.

Samferšsluętlanin lżsir nżggjar verkętlanir, iš kunnu fįa avgerandi tżdning fyri samferšslukerviš. Tó eru fleiri verkętlanir eftir, iš ikki eru tiknar viš. T.d. eru einstųk vegastrekki kring landiš, sum ikki eru śtbygd til tunga feršslu. Verkętlanir, iš kunnu bųta um hesar trupulleikar, eiga at verša lżstar eins gjųlla og tęr, iš eru ķ hesari frįgreišing.

Ķ dag hava umleiš 66% av ķbśgvunum ķ Fųroyum sķnįmillum vegasamband. Samferšslubólkurin męlir m.a. til ķlųgur ķ tveir undirsjóartunlar, og veršur hetta veruleikin einaferš, koma nęrum 85% av fųroyingum at hava beinleišis vegasamband hvųr viš annan.

Um Vįgoyggin og Noršoyggjar fįa fast samband viš meginųkiš, og Sandoyggin og Sušuroyggin fįa nżggj og betri skip, eru fortreytirnar fyri menning av vinnulķvi og trivnaši hjį borgarum munandi batnašar.

Samferšsluętlanin skal ikki skiljast sum ein roynd at venda aftur til ovurstóru ķlųgurnar ķ įttatitalinum. Hetta er ein roynd at lżsa tųrvin į hųvušsķlųgunum ķ samferšslukerviš nęstu 10-15 įrini, soleišis at Lųgtingiš betri kann leggja eina rašfesting til ręttis. Bśskaparliga gongdin og fķggjarligu karmarnir fara sjįlvsagt at avgera, hvussu skjótt farast kann fram.

Samferšsluętlanin er tann fyrsta av sķnum slagi her hjį okkum, og fęr hon vónandi eina positiva višgerš į Fųroya Lųgtingi.

 

Ķ Tinganesi, 26. januar 1999

Finnbogi Arge
Landsstżrismašur

Samandrįttur

Į fķggjarlógini fyri 1998 jįttaši Fųroya Lųgting pening til eina samferšsluverkętlan, og varš verkętlanarbólkur settur undir Vinnumįlastżrinum at arbeiša viš hesari ętlan.

Hųvušsendamįliš viš verkętlanini er at geva landsstżrismanninum ķ samferšslumįlum eitt fakliga undirbygt grundarlag fyri at tillaga og śtbyggja almennu samferšsluskipaninar į ein slķkan hįtt, at tęr best mųguligt kunnu nųkta tųrvin hjį vinnulķvi og borgarum landsins.

Henda frįgreišingin er fyrst og fremst eitt tilmęli um, hvussu verkętlanarbólkurin metir, at samferšslukerviš sum heild eigur at verša skipaš, og stųša veršur ķ fyrstu syftu ikki tikin til smęrri verkętlanir, sum t.d. einstakar vegbreiškingar.

Ķ frįgreišingini veršur dentur lagdur į at lżsa hvųrjar nżķlųgur, iš eru neyšugar at fremja ķ skipaflotan hjį Strandfaraskipum Landsins, og kannaš veršur eisini hvųrjar stųrri ķlųgur, iš eru skilagóšar at fremja ķ veganetinum komandi įrini.

Ķ frįgreišingini verša kostnaš-nyttu kanningar gjųrdar av fimm tżšandi verkętlanum, iš hava veriš ķ uppskoti at fremja, og sum fara at broyta fortreytirnar fyri samferšslu, verša tęr framdar. Umframt hetta er gjųrd ein lżsing av farleišunum hjį Strandfaraskipum Landsins, har kannaš veršur, hvar stųrsti tųrvurin er į nżķlųgum.

Tęr fimm verkętlanirnar, har kostnaš-nyttu kanningar verša gjųrdar, eru hesar:

Śrslitiš av kanningunum er, at verkętlanin at gera fast samband um Vestmannasund og verkętlanin at gera tunnil millum Kambsdal og Millum fjarša geva eitt samfelagsbśskaparligt ķkast, mešan verkętlanin at fremja fast samband um Leirvķksfjųrš er samfelagsbśskaparligt neutral ķ mun til framhaldandi ferjusigling. Onnur atlit sum t.d. ķ samband viš tilbśgving, fiskaframleišslu og mentunarlķv tala fyri einum fųstum sambandi um Leirvķksfjųrš, tķ męlir arbeišsbólkurin til, at tunnil um Leirvķksfjųrš kemur viš ķ rašfestingina.

Kannaš veršur eisini, um taš loysir seg at leggja feršslu til Sušuroynna um Sandoynna, men śrslitini benda greitt į, at verandi skipan, har Smyril rųkir farleišina beinleišis millum hųvušsstašarųkiš og Sušuroynna, loysir seg best samfelagsbśskaparliga.

Vegastrekkiš Ųravķk-Hov veršur eisini kannaš, men vķsa kostnaš-nyttu kanningar, at hvųrki verkętlanin at umbyggja verandi veg ella verkętlanin at gera tunnil loysa seg samfelagsbśskaparliga. Um taš hóast alt veršur neyšugt at fremja ašra av verkętlanunum (t.d. av trygdar orsųkum) vķsa śrslitini, at ein tunnilsloysn kann loysa seg betri enn umbygging av verandi vegi. Ein tunnil loysir seg betri, um samlaši ķlųgukostnašurin veršur o.u. 100 mió. kr. ella minni (u/mvg). Um ķlųgukostnašurin av tunlinum veršur mettur at verša omanfyri 100 mió. kr., loysir taš seg betri at umbyggja verandi veg. Enn er ov tķšliga at siga nakaš avgjųrt um, hvussu ķlųgukostnašurin av einum tunli vęntandi veršur, tķ jaršfrųšisligu kanningarnar eru ikki lidnar enn.

Lżsingin av farleišunum hjį Strandfaraskipum Landsins varš gjųrd viš tķ endamįli at vķsa į tųrvin fyri įtroškandi śtskiftingum ķ flotanum. Lżsingin vķsti į, at umframt nżggja skipiš, sum veršur bygt til Sandoyarleišina, er serligur tųrvur į at fįa nżtt skip til Sušuroyarleišina umframt Fugloyar – Svķnoyarleišina. Mįsin, iš er nżliga umvęldur, kann so fyribils setast ķ sigling į Kallsoyarleišini, har 70 įra gamli Barsskor enn rųkir siglingina. Harumframt er tųrvur į einum nżggjum avloysaraskipi, tķ tey verandi eru bęši gomul og illa hóskandi til at rųkja flutningsuppgįvurnar į flestu farleišum ķ dag.

Sostatt vil verkętlanarbólkurin męla til, at fylgjandi ķlųgur verša gjųrdar ķ samferšslukerviš komandi įrini:

Nżķlųgur ķ vegakerviš:

  1. Verkętlanin at gera fast samband um Vestmannasund veršur framd
  2. Verkętlanin at gera tunnil Millum fjarša – Kambsdal veršur framd
  3. Verkętlanin at gera fast samband um Leirvķksfjųrš veršur framd

Nżķlųgur ķ skipaflotan hjį Strandfaraskipum Landsins:

  1. Nżtt sušuroyarskip
  2. Nżtt skip at rųkja siglingina til Fugloyar og Svķnoyar
  3. Nżtt avloysaraskip

Harafturat krevur nżggja Sandoyarferjan broytingar/įbųtur av ferjulegunum/havnunum ķ Skopun, Gomlu Rętt og ķ Hesti, og atlųguvišurskiftini ķ Sušuroynni eiga eisini at verša višgjųrd.

Verkętlanarbólkurin hevur valt ikki at seta eitt ķtųkiligt įrstal į, nęr einstųku ętlanirnar eiga at verša framdar. Hesin spurningur er ķ stóran mun treytašur av fķggjarorkuni hjį landskassanum, og bśskaparligu gongdini ķ samfelagnum sum heild.

Verkętlanarbólkurin vil tó męla til, at rašfest veršur heldur millum einstakar verkętlanir enn at rašfesta yvir tķš. Viš hesum meinast viš, at um ķlųgukarmurin er lķtil, skal ein heldur royna at avmarka tališ av verkętlanum, enn at byrja nógvar ymiskar verkętlanir, sum ein so noyšist at draga śt ķ nógv įr. Heldur arbeiša viš einari verkętlan ķ senn, iš tekur 5 įr at fremja, enn at arbeiša viš tveimum verkętlanum ķ senn, sum so noyšast at koyra viš lįgum blussi ķ 10 įr. Skjótari einstakar verkętlanir verša framdar, skjótari fįa borgararnir įgóšan av almennu ķlųgunum, og harviš sparir landiš eisini rentuśtreišslur, ķ mun til stųšuna har arbeitt veršur spakuligari viš fleiri verkętlanum ķ senn.

Mint veršur eisini į, at taš kann koma upp į tal at fremja ašrar verkętlanir komandi įrini enn tęr, iš eru nevndar her. Henda frįgreišing višger bert ķlųgur, iš hava tżšandi avleišingar fyri skipanina av fųroyska samferšslukervinum. Ętlanin er tó ķ framtķšini eisini at lżsa avleišingarnar av at fremja smęrri ķlųgur.

 

Fyrsti partur: Inngangur

1. Endamįliš viš verkętlanini

    Ķ arbeišssetninginum fyri verkętlanini veršur įsett:

    Hųvušsendamįliš viš hesi verkętlan er at geva landsstżrismanninum ķ samferšslumįlum eitt fakliga undirbygt grundarlag fyri at tillaga og śtbyggja almennu samferšsluskipaninar į ein slķkan hįtt, at tęr best mųguligt kunnu nųkta tųrvin hjį vinnulķvi og borgarum landsins.

Taš, sum verkętlanin skal lżsa er fyrst og fremst tųrvin į įtroškandi įbótum og śtbyggingum, og at gera eina langtķšarętlan fyri samferšslukerviš ķ Fųroyum. Harafturat skal verkętlanin višgera mųguleikarnar fyri betri samskipan av tęnastuveitingunum, og višgera mųguligar lógarbroytingar, iš eru neyšugar.

Henda fyrsta frįgreišingin er fyrst og fremst eitt tilmęli um, hvussu verkętlanarbólkurin metir, at samferšslukerviš sum heild eigur at verša skipaš, og stųša veršur ķ fyrstu syftu ikki tikin til smęrri verkętlanir, sum t.d. einstakar vegbreiškingar. Bólkurin hevur ķ hesari fyrstu frįgreišing valt ikki at fara nišur ķ smįlutir, men hevur ķ stašin valt at leggja dentin į at višgera stųrri verkętlanir, viš stórum strategiskum tżdningi fyri fųroysku samferšsluna. Hildiš veršur, at avgeršir um smęrri įbųtir į vegir ķ fyrstu syftu eiga at vera hildnar uttanfyri hesa frįgreišing. Eisini hevur bólkurin valt ikki at višgera mįl um feršaętlanir og višlķkahald av vegunum.

2. Verkętlanarskipan

Niels Winther śr Samskiftisdeildini hjį Vinnumįlastżrinum hevur stašiš fyri dagliga arbeišinum viš verkętlanini. Ķ verkętlanarbólkinum hava annars luttikiš:

Fyri Vinnumįlastżriš:
Hįkun Niclasen, deildarleišari į samskiftisdeildini
Sigmundur Isfeld, fyrrv. fulltrśi į samskiftisdeildini

Fyri Landsverkfrųšingsstovnin:
Henning Jacobsen, fyrrv. Landsverkfrųšingur
Hans Biskopstų, stjóri į Landsverkfrųšingsstovninum
Signar Heinesen, deildarleišari į havnadeildini
Finnleif Durhuus, deildarleišari į vegaumsitingini

Fyri Strandfaraskip Landsins:
Reidar Nónfjall, stjóri
Magnus Magnussen, tekniskur leišari
Helgi Nielsen, roknskaparleišari
Heri Joensen, fólkaflutningsleišari

     

3. Avmarking av samferšslukervi

Tį eitt yvirlit og ķlųgurašfesting skal gerast fyri fųroyska samferšslukerviš, er neyšugt at greina śt, hvat eitt slķkt umfatar. Ķ grannalondum okkara er voršiš alt meira vanligt, at oršiš "infrastruktur" veršur nżtt ķ breišara merking sum samskiftiskerv, sum umfatar alt realfę, iš ger samskifti millum persónar mųguligt. Hetta merkir, at eisini elektroniskt kapitalfę, so sum kašalir, satelittar o.t., iš veršur nżtt at samskifta viš, eru partur av einum slķkum infrastrukturi ella samskiftiskervi. Orsųkin til, at taš gevur meining at tosa um eitt samskiftiskerv er, at tųrvurin fyri fysiskari samferšslu er voršin tengdur alt tęttari saman viš mųguleikanum fyri elektroniskum samskifti. T.d. hevur internetsamband gjųrt taš mųguligt hjį fólki at sita heima og arbeiša part av tķšini, so taš ikki er neyšugt hjį teimum fysiskt at flyta seg śr stašnum. Eisini hevur nżggja tųknifrųšin gjųrt taš mųguligt hjį fólkum į avbyrgdum stųšum at fylgja lķka vęl viš ķ gongdini sum fólk, iš bśgva ķ stórbżnum. Eitt softwarevirki kann ķ prinsippinum lķka vęl vera į einari lķtlari oyggj sum ķ einum stórbżi, bert samskiftismųguleikarnir viš śtheimin eru i lagi.

Verkętlanarbólkurin hevur tó samtykt, at samferšslukerv ķ samband viš hesa verkętlan skal skiljast ķ tķ traditionella tżdninginum, t.v.s. fųst anlegg og flutningseindir, hvųrs endamįl taš er at flyta persónar og góšs śr einum staši til eitt annaš. Einki er nevniliga sum bendir į, at tųrvurin fyri samferšslu minkar, heldur hevur hann hug at veksa, um so nżggja tųknifrųšin gevur mųguleikar fyri at nżta ašrar samskiftishęttir enn vanliga samferšslu. Nógvar ymiskar orsųkir eru til ųkta samferšslutųrvin, eitt nś ųkt frķtķš og bśskaparligur vųkstur.

Innanlands samferšslukerviš umfatar tķ sum grundstųši vegir, havnir, tunnlar, brśgvar, byrgingar, tyrlupallar, ferjur, bussar og tyrlur. Ķ sųguligum baksżni hevur taš veriš ein eyškend landsuppgįva at tryggja borgarunum eitt vęl śtbygt innanoyggja samferšslukerv, so allir borgarar ķ mest mųguligan mun kundu flyta seg skjótt og trygt śr staši ķ staš. Taš hevur veriš vanligt, at landiš yvir fķggjarlógina hevur fķggjaš ein stóran part av ķlųgu og rakstri av hesum samferšslukervi, um so eitt įvķst brśkaragjald oftast er tengt at nżtsluni.

Uttanlands samferšslukerviš umfatar flogvųllin ķ Vįgum og stųrri havnir, iš farma- og feršafólkaskip nżta ķ sambandi viš sigling til grannalondini. Flogvųllurin ķ Vįgum er enn danskt įbyrgdarųki, og veršur tķ ikki višgjųrdur ķ hesari samferšsluverkętlan. Višvķkjandi uttanlands skipaferšslu, hevur luturin hjį tķ almenna ķ stųrri mun veriš at tryggja nųktandi karmar į ųkinum, so minst mųguligar foršingar eru fyri at avgreiša hetta samband į effektivan hįtt. Lutur hins almenna hevur sostatt ķ stųrstan mun veriš at tryggja, at kapasitetur er ķ landinum til at taka ķmóti hesum skipum, heldur enn beinleišis at umsita og reka hesa feršslu. Hetta hevur ķ stóran mun veriš ein privat uppgįva, um sęš veršur burtur frį tķšarskeišnum, tį Smyril rųkti siglingina til Skotlands.

Vinnumįlastżriš og stovnar undir tķ umsita og reka ķ stóran mun taš almenna samferšslukerviš, men partar eru lagdir śt til kommunur at umsita, ella til privat/alment felag at reka. Dųmi um hetta seinasta er tyrlutęnastan, iš Landsstżriš hevur gjųrt sįttmįla viš Atlantic Airways um at reka, og har kostnašurin av hesum sįttmįla er jįttašur į fķggjarlógini.

Sostatt eru ųki, har Vinnumįlastżriš og stovnar undir tķ taka avgerš um ķlųgur ķ fųst anlegg og flutningseindir, og onnur ųki, har hesar avgeršir verša tiknar av kommunum, privatum, ella stovnum undir danska statinum. Bólkurin hevur ķ fyrstu syftu valt at leggja stųrsta dentin į višgeršina av tķ partinum av samferšslukervinum, har taš veršur mett at verša ein landsuppgįva at taka avgeršir um at fremja ķlųgur, ella har landiš fķggjar ein stóran part av ķlųgunum, iš gjųrdar verša.

Hetta merkir, at bólkurin ķ fyrstu syftu hevur lagt seg eftir at meta um ķlųgur ķ:

  1. Veganetiš (vegir, berghol v.m.)
  2. Skipaflotan hjį Strandfaraskipum Landsins
  3. Samferšsluhavnir

4. Grundarlagiš undir metingum ķ verkętlanini

Ķ arbeišssetninginum verša grundsetningarnir nevndir, iš ein langtķšarętlan eigur at verša grundaš į. Teir eru fżra ķ tali:

Taš er eyšsęš, at hesir fżra grundsetningar ikki eru neyvar įvķsingar um, hvussu rašfest eigur at verša, men kanska heldur eru grundsetningar, ein eigur at hava ķ huga, tį ķlųguspurningar verša višgjųrdir. T.d. er ikki heilt greitt hvat meinast viš, at tęnastan skal vera best mųgulig fyri lęgst mųguligan kostnaš. Taš kann merkja, at avgerš veršur tikin um tęnastustųšiš, og at kostnašurin fyri hetta įvķsa tęnastustųšiš skal verša so lįgur sum mųguligt. Taš kann eisini merkja, at kostnašurin av farleišini veršur įsettur, og so skal best mųgulig tęnasta fįast burturśr hesum peningi. Ein triši mųguleiki er, at tęnasta og kostnašur eigur at vigast upp móti hvųrjum ųšrum, og spurningurin er so hvussu hetta skal gerast heilt ķtųkiligt. Hvussu tś tulkar henda setning er avgerandi fyri, hvat ķtųkiligt śrslit, iš spyrst burturśr.

Ei heldur er heilt greitt įsett, hvųrja vekt ymsu grundsetningarnar skulu hava. Skal avmarkaša tilfeingiš į fķggjarlógini, iš er avsett til ķlųgur innan samferšsluųkiš fyrst og fremst nżtast til at betra feršslutrygdina, ella til at tryggja, at tęnastustųšiš ķ stųrst mųguligan mun er lķka fyri allar partar av landinum?

Verkętlanarbólkurin hevur tķ valt at leggja įheršslu į, at tżdningamesti grundsetningurin undir arbeišinum er, at mųguleiki skal vera fyri persóns- og góšsflutningssambandi til allar bygdir ķ Fųroyum, antin talan er um fast samband ella samband viš flutningsfųrum. Hetta merkir, at um eitt flutningssamband til eina bygd ella ųki er hótt, eigur ķlųgukarmurin fyrst og fremst at tryggja eitt regluligt flutningssamband. Hetta kann t.d. vera, at nżggj trygdarkrųv gera taš ómųguligt at halda fram viš verandi flutningsfari, og at ķlųga tķ mį gerast ķ eitt nżtt.

Um flutningssamband er til allar bygdir, veršur nęsti tżšandi grundsetningur, at best mųgulig tęnasta skal fįast fyri lęgst mųguligan kostnaš. Mett veršur, at grundsetningarnir um feršslutrygd og framkomin flutningstól ķ stóran mun eru umfataši av setninginum um, at tęnastan skal vera best mųgulig fyri lęgst mųguligan kostnaš. Hetta merkir ikki taš sama sum, at feršslutrygdin ongan tżdning hevur, men bert, at ķlųgur, iš skulu betra um feršslutrygdina, eisini eru umfataši av, at ķlųgurnar skulu gerast ķ mun til, hvussu nógv fęst burturśr avmarkaša tilfeinginum. Mett veršur eisini, at framkomnir flutningsmišlar ikki er eitt mįl ķ sęr sjįlvum, men at mųguleiki er fyri, at framkomnir flutningsmišlar kunnu vera višvirkandi til at skapa so góša tęnastu fyri so lįgan kostnaš sum mųguligt. Roknaš veršur viš, at fķggjarligu karmarnir til nżķlųgur liggja nokk so fastir, og at roynt skal verša at fįa sum mest burturśr avmarkaša tilfeinginum.

Annar partur: Samferšslukerviš ķ Fųroyum

Ymisk višurskifti hava tżdning fyri, į hvųnn hįtt og hvussu nógv samferšslukerviš er voršiš śtbygt ķ Fųroyum. Serliga hava sųgulig og bśskaparlig višurskifti umframt ynskir um at menna lokalsamfelųgini ķ Fųroyum havt tżdning fyri, hvųrjar ķlųgur eru gjųrdar ķ samferšslukerviš.

1. Sųguligar slóšir

Samferšslukerviš ķ Fųroyum hevur sųguliga sęš ment seg į ein desentralan hįtt. Vegasamband varš gjųrt millum tvęr bygdir av tķ orsųk, at hetta lętti so mikiš nógv um samskiftiš millum bygdirnar, at taš varš hildiš at vera vert at fara undir eitt slķkt stórtak at gera ein veg. Av fyrstan tķš var eingin yviroršnaš ętlan viš samferšsluśtbyggingunum, og bert fįur mašur mundi hugsa um, hvussu hesin vegurin einaferš fór at hóska inn ķ eitt samlaš fųroyskt samferšslukerv. Śtbyggingarnar hava frį fyrstan tķš ķ stóran mun veriš gjųrdar viš vinnuligum įhugamįlum fyri eyga, og vóru taš ofta vinnulķvsmenn, iš strongdu į fyri at fįa hesar śtbyggingar av samferšslukervinum framdar.

Fyrstu veruligu vegir og havnir vóru bygdar fyrst ķ okkara ųld, og hevur śtbyggingin av samferšslukervinum ment seg sķšani. Verulig ferš kom tó nśstašni į aftanį seinna heimsbardaga, tį inntųkur landskassans vuksu nógv. Įšrenn hetta hevši taš ķ stóran mun veriš danski staturin sum saman viš kommununum fķggjaši śtbyggingarnar.

Desentrala menningin av samferšslukervinum og tann tekniska menningin, iš er farin fram sķšan fyrsti vegurin varš bygdur, hevur fųrt viš sęr, at samferšslukerviš ķ dag ikki er taš best samskipaša ella mest skynsama, iš hugsast kann. Um byrjaš var umaftur ķ dag at uppbyggja eitt fųroyskt samferšslukerv frį botninum, hųvdu óivaš stórar broytingar veriš ķ mun til ķ dag. Hetta merkir tó ikki taš sama sum, at alt samferšslukerviš eigur at verša broytt til taš mest skynsama kerv, iš hugsast kann. Tęr ķlųgur, iš gjųrdar eru fyrr ķ okkara samferšslukerv, įvirka nevniliga ķ stóran mun, hvųrjar ķlųgur, iš eru tęr skynsamastu at fremja ķ dag. Allar avgeršir um ķlųgur mugu taka stųši ķ tķ verandi, og nżķlųgur bert fremjast, um kostnašurin stendur mįt viš tann įgóša, iš fęst burturśr ķlųguni. Ognarvišurskifti ella vantandi tekniskur kunnleiki kunnu t.d. hava įvirkaš linjufųringina av einum vegi, so hesin ikki varš tann beinasti ella mest skynsami av ųllum mųguleikum. Hóast hetta er taš ikki vist, at taš ķ dag loysir seg at rętta hetta "mistak", so vegurin veršur beinari, ella teinurin styttri at koyra, tķ nś liggur av sųguligum orsųkum ein vegur, iš er vęl nżtiligur, og sum taš kanska er ov kostnašarmikiš at gera av nżggjum. Taš, iš fęst burturśr, stendur ikki mįt viš kostnašin at umbyggja vegin, ella kanska at gera ein nżggjan, styttri veg millum tvęr bygdir.

Sostatt hava tęr sųguligu avgeršir, iš eru tiknar um ķlųgur ķ samferšslukerviš tżdning fyri, hvųrjar eru tęr skynsamastu at fremja ķ dag. Hetta er taš, sum ķ institutionellari bśskaparfrųši rópast "path dependency". Um ein fyrst er byrjašur at ganga eina leiš, er taš ikki altķš mųguligt ella skilagott at venda viš og velja eina ašra leiš. Tann slóšin, iš er traškaš įšrenn, hevur įvirkan į, hvųr leiš, iš er tann beinasta at velja.

2. Bśskaparligi tżdningurin av samferšslukervinum

Ikki er taš av tilvild, at taš vóru vinnulķvsmenn, iš strongdu mest į at fįa śtbygt fųroyska samferšslukerviš. Eingin ivi er um, at samferšslukerviš hevur havt ein tżdningarmiklan leiklut ķ bśskaparligu menningini ķ flest ųllum ķdnašurlondum. Ķlųgur ķ samferšslukerviš hava minkaš friktiónina ķ samskifti og ikki minst samhandli millum persónar, virkir og lond. Hetta hevur veriš ein višvirkandi orsųk til bśskaparligan vųkstur og ųking ķ livifótinum ķ ķdnašarlondum sum heild.

Tó er taš sjįlvandi ikki so lętt, at um tś gert ķlųgur ķ eitt gott samferšslu- og samskiftiskerv, so kemur bśskaparligi vųksturin at kalla av sęr sjįlvum. Ķlųgur ķ samferšslukerviš kunnu betra karmarnar hjį vinnuni, men ongantķš av sęr sjįlvum gera vinnur rentablar. Til hetta krevst hugsjónir, virkisfżsni og dirvi hjį fólkunum, iš arbeiša ķ landinum. Leikluturin hjį tķ almenna er at skapa rųttu karmarnar fyri, at virkir og einstaklingar kunnu virka taš, teir duga, viš so fįum foršingum og so lķtlari friktión sum mųguligt. Hetta gerst m.a. viš at gera vęl umhugsašar ķlųgur ķ samferšslukerviš, iš kunnu tryggja, at samskiftis- og flutningstųrvurin hjį vinnuni veršur nųktašur.

At skapa góšar karmar fyri samskiftis- og flutningstųrvin hjį vinnulķvinum merkir tó ikki, at so nógvar ķlųgur sum mųguligt eiga at verša gjųrdar ķ samferšslukerviš. Sum viš flest ųllum ķlųgum vil marginala nyttan av hvųrjari krónu, iš veršur nżtt til at betra um samferšslukerviš verša fallandi aftanį eina įvķsa upphędd. T.d. kann taš ķ įvķsum fųrum virka fremjandi fyri persón- og góšsflutning at breiška ein einsporašan veg til ein tveysporašan, men um tś heldur įfram at breiška vegin śtum eina įvķsa breidd, veršur bśskaparligi tżdningurin av hvųrjum eyka sentimetri sera lķtil. Tķ mį samfelags-bśskaparliga nyttan av einari verkętlan vigast upp ķmóti kostnašinum av at fremja hana, um avmarkaša almenna tilfeingiš skal nżtast į ein skilagóšan hįtt.

Samferšslukerviš hevur tó eisini bśskaparligan tżdning ķ breišara merking fyri einstaka borgaran ķ landinum. Um ķlųgur ķ samferšslukerviš fųra viš sęr, at taš veršur skjótari at feršast, ella leišin veršur styttri at koyra, hevur hetta bśskaparligan tżdning fyri einstaka borgaran. Spart veršur brennievni, slit į akfariš og feršatķš, sum alt hevur eitt bśskaparligt virši. Tį metast skal um bśskaparliga tżdningin av onkrari verkętlan, er tķ neyšugt bęši at kanna tżdningin fyri vinnulķviš eins vęl og tżdningin fyri einstaka borgaran. Samlaši samfelagsbśskapurin fevnir bęši um virkir og einstaklingar.

Tį verkętlanir verša mettar viš atliti til bśskaparligu menningina, er ein tżšandi partur av hesari meting kostnaš-nyttu kanningar av verkętlanini. Um tęr eru vęl gjųrdar, veršur samlaši samfelagsbśskaparligi tżdningurin av verkętlanini ķ stóran mun lżstur av śrslitunum ķ kanningini. Ķ einari norskari kanning av ųkisbśskaparliga tżdninginum av ķlųgum ķ samferšslukerviš er nišurstųšan: "Vår konklusion er mao. at godt utfųrte nytte-kostnad analyser trolig er istand til at gjenspeile alle ringvirkninger".

Tó kunnu dynamiskar avleišingar standast av verkętlanum, har veruligir flųskuhįlstrupulleikar verša loystir, iš taš kann vera ringt at spįa um įšrenn. T.d. kann eitt betraš samskifti millum tvey virkir fųra til, at hesi virki fara at samstarva meira, t.d. um eina felags marknašarfųring. 1+1 er ķ slķkum fųrum ikki altķš 2, men kann onkuntķš geva 3.

3. Samferšslukerviš ķ sambandi viš ųkis- og bygdamenning

3.1. Gongdin ķ Fųroyum

Samferšslukerviš ķ Fųroyum er tó ikki bert voršiš so vęl śtbygt tķ taš loysti seg samfelagsbśskaparliga. Avgeršir um ķlųgur ķ samferšslukerviš verša ofta tiknar, tķ taš veršur mett, at taš kann stimbra eina bygd ella eitt ųki, um betri samband veršur viš hinar bygdirnar og hini ųkini ķ Fųroyum. Eisini hava stórar ķlųgur veriš gjųrdar ķ havnir og lendingar, ķ einari roynd at betra um fortreytir fyri fiskivinnu ķ bygdum og bżum, fyri at fįa fólkiš at stųšast.

Um hesar royndir at menna lokalsamfelųgini ķ Fųroyum hava eydnast, er eitt sindur ringt at meta um. Fyri taš fyrsta er ringt at siga, hvussu gongdin hevši veriš, um ongar ķlųgur vóršu gjųrdar. Fyri taš nęsta hava eingi greitt defineraši mįl veriš fyri bygda- og ųkismenningina. Er endamįliš viš slķkari menning at stušla smįplįssini, ella er taš at stušla allari bśseting uttanfyri hųvušsstašarųkiš? Er endamįliš bert at varšveita spjašingina ķ bśsetingsmynstrinum, ella er taš eisini eitt endamįl at spjaša vinnuliga virksemiš?

Bert heilt fįar fųroyskar kanningar eru gjųrdar av įvirkanini av ķlųgum ķ samferšslukerviš į lokalsamfelųgini kring landiš, og hagfrųšisliga tilfariš er avmarkaš. Serliga tį taš snżr seg um įvirkanina į spjašingina av vinnuliga virkseminum er hagfrųšisliga tilfariš soltiš. Hagtalstilfar er tó tųkt, iš kann lżsa, hvussu menningin ķ fólkatalinum hevur veriš ķ teimum smįu kommununum ķ mun til tęr stųrri upp ķgjųgnum okkara ųld. Hetta kann vķsa, hvussu gongdin hevur veriš ķ mišsavnani ķ fųroyska samfelagnum, men kann sjįlvandi ikki vķsa, hvussu gongdin hevši veriš, um fęrri samferšsluķlųgur vóršu gjųrdar.

Talva 2.1 vķsir tališ į kommunum og talva 2.2 vķsir samlaša fólkatališ uppbżtt į kommunustųdd ķ tķšarskeišnum 1960-95. Ikki er mųguligt at gera nakra heilt greiša nišurstųšu śt frį hesum bįšum talvum. Fólkatališ ķ einstųku bólkunum ķ talvu 2.2. broytist nógv hvųnn vegin, orsakaš av, at tališ į kommunum ķ einstųku bólkunum broytist. Greišasta nišurstųšan er, at fólkatališ ķ mišstašarųkinum er ųkt nógv seinastu 40 įrini. Samlaša fólkatališ ķ kommunum viš fęrri enn 200 ķbśgvum er minkaš nakaš, og taš tykist, sum stųrsti vųksturin hevur veriš ķ kommunum viš lutfalsliga hųgum ķbśgvaratali.

    Talva 2.1: Tal į kommunum uppbżtt eftir kommunustųdd

    Kommunubólkar Tal į kommunum
    eftir fólkatali

    1960

    1966

    1970

    1977

    1983

    1989

    1995

                   

    5000 +1

    1

    1

    1

    1

    1

    1

    1

    2000-4999

    2

    2

    2

    3

    3

    3

    2

    1000-1999

    3

    3

    3

    3

    4

    7

    5

    500-999

    13

    14

    14

    14

    15

    12

    13

    200-499

    11

    9

    9

    9

    8

    8

    9

    0-199

    17

    18

    19

    19

    18

    18

    19

    Tilsamans

    47

    47

    48

    49

    49

    49

    49

    1 Argir, Hoyvķk, Hvķtanes og Kaldbak eru roknaši uppķ Tórshavnar kommunu fyri ųll įrini.
    Hagtųl: Frįgreišing um kommunurnar ķ Fųroyum

    Talva 2.2: Fólkatališ uppbżtt eftir kommunustųdd

    Kommunubólkar Fólkatališ 31.12.

    eftir fólkatali

    1960

    1966

    1970

    1977

    1983

    1989

    1995

                   

    5000 +

    8.207

    25,2 %

    10.658

    30,5 %

    11.695

    31,8 %

    13.185

    31,4 %

    14.429

    32,5 %

    16.217

    33,9 %

    15.280

    35,2 %

    2000-4999

    5.936

    18,2 %

    6.290

    18,0 %

    6.424

    17,5 %

    8.827

    21,0 %

    9.213

    20,7 %

    9.592

    20,1 %

    6.758

    15,6 %

    1000-1999

    4.192

    12,9 %

    4.106

    11,8 %

    4.166

    11,3 %

    4.497

    10,7 %

    5.417

    12,2 %

    8.881

    18,6 %

    6.828

    15,7 %

    500-999

    7.766

    23,8 %

    8.713

    25,0 %

    9.646

    26,2 %

    10.438

    24,9 %

    10.609

    23,9 %

    8.146

    17,0 %

    9.653

    22,2 %

    200-499

    4.260

    13,1 %

    2.909

    8,3 %

    2.715

    7,4 %

    2.990

    7,1 %

    2.959

    6,7 %

    3.155

    6,6 %

    3.053

    7,0 %

    0-199

    2.225

    6,8 %

    2.217

    6,4 %

    2.116

    5,8 %

    2.044

    4,9 %

    1.786

    4,0 %

    1.801

    3,8 %

    1.829

    4,2 %

    Tilsamans

    32.586

    100 %

    34.893

    100 %

    36.762

    100 %

    41.981

    100 %

    44.413

    100 %

    47.792

    100 %

    43.401

    100 %

    Hagtųl: Frįgreišing um kommunurnar ķ Fųroyum

Eina greišari mynd fęst viš at hyggja eftir broytingini ķ samlaša fólkatalinum ķ 20 teimum stųrstu og 20 teimum minstu kommununum ķ Fųroyum 1960-1995. Her sęst tżšiliga, at ein alsamt stųrri partur av samlaša fólkatalinum bżr ķ teimum stóru kommununum. Eisini tį Tórshavnar kommuna veršur frįroknaš, er gongdin tann sama: alsamt fleiri fólk bśleikast ķ teimum stóru kommununum ķ mun til tęr smįu.

    Talva 2.3: Samlaša fólkatališ ķ 20 teimum minstu og 20 teimum stųrstu kommununum

    Kommunu Fólkatališ
    uppbżti

    1960

    1966

    1970

    1977

    1983

    1989

    1995

                   

    20 minstu

    2.875

    9,5 %

    2.621

    8,0 %

    2.342

    6,8 %

    2.281

    5,9 %

    2.260

    5,5 %

    2.298

    5,2 %

    2.054

    5,1 %

    20 stųrstu

    27.489

    90,5 %

    30.174

    92,0 %

    31.931

    93,2 %

    36.390

    94,1 %

    38.621

    94,5 %

    41.726

    94,8 %

    37.996

    94,9 %

    Tilsamans

    30.364

    100 %

    32.795

    100 %

    34.273

    100 %

    38.671

    100 %

    40.881

    100 %

    43.986

    100 %

    40.050

    100 %

    Hagtųl: Frįgreišing um kommunurnar ķ Fųroyum

Eitt annaš įhugavert fyribrigdi er, at mišalaldurin ķ teimum smęrri kommununum klįrt er hęgri enn ķ teimum stųrri kommununum. T.d. er parturin av fólki, iš eru eldru enn 60 įr gott 25% ķ smęstu kommununum, mešan parturin av fólki eldri enn 60 įr t.d. ķ Havnini bert er gott 15% (Įrbók fyri Fųroyar 1998). Hetta fyribrigdi er sjįlvandi partvķst orsakaš av, at nógv ung fólk nema sęr śtbśgving ķ Havnini, men taš kann ikki į sama hįtt greišast frį, hvķ munur eisini er į smęstu kommununum og stóru/mišalstóru kommununum uttanfyri Havnina.

Sum sagt er ringt at siga, hvussu gongdin hevši veriš, um ongar ķlųgur vóršu gjųrdar ķ samferšslukerviš, men tey avmarkašu hagtųlini benda į, at ķlųgur ķ samferšslukerviš ikki av sęr sjįlvum kunnu stešga gongdini móti einari įvķsari mišsavnan.

Dųmi eru tó um, at einstakar verkętlanir greitt hava havt eina positiva įvirkan į fólkatališ ķ lokalsamfelųgunum, iš hava fingiš stųrsta įgóšan av ķlųguni. Hugsaš veršur m.a. um byrgingina um Hvannasund og byrgingina um Haraldssund/Kunoyartunnilin, iš óivaš hava veriš ein tann tżdningarmesta orsųkin til, at fólkatališ ķ kommununum er ųkt. Knappliga broytingin til eina positiva gongd er ķ hesum fųrum hend beint aftanį, at bygdirnar vóru knżttar saman viš mišstašarųkiš ķ Noršuroyggjum.

Eisini ķ Kallsoynni eru stórar og kostnašarmiklar verkętlanir framdar, iš óivaš hava veriš ein višvirkandi orsųk til eina meira positiva gongd ķ bśsetingarmynstrinum. Ķ 1979-85 fingu bygdirnar ķ oynni vegasamband gjųgnum tey berghol, iš vóru gjųrd frį 1979-85, og lķka sķšan fasta vegasambandiš gjųrdist veruleiki, er fólkatališ ųkt ķ bįšum kommununum ķ oynni.

    Talva 2.4: Dųmi um kommunur, har samferšsluķlųgur hava višvirkaš til at menna fólkatališ

      Fólkatališ

    Kommuna

    1960

    1966

    1970

    1977

    1983

    1989

    1997

                   

    Kunoyar1

    151

    144

    119

    101

    94

    116

    129

    Hvannasunds2

    291

    294

    295

    343

    454

    493

    430

    Mikladals3

    122

    96

    92

    63

    71

    80

    80

    Hśsa3

    140

    99

    85

    68

    54

    50

    65

    1 Byrgingin um Haraldssund/Kunoyartunnilin vóršu lišug ķ 1986/1988
    2 Byrgingin um Hvannasund varš lišug ķ 1975
    3 Kallsoyartunnlarnir vóršu lidnir 1979-85
    Hagtųl: Frįgreišing um kommunurnar ķ Fųroyum og Įrsfrįgreišing fyri Fųroyar 1998

At hava fast vegasamband er tó į ongan hįtt ein trygd fyri vųkstur ķ fólkatalinum ķ einum lokalsamfelagi. T.d. hevur ein stųšug minking veriš ķ fólkatalinum ķ fleiri av teimum lķtlu kommununum ķ Eysturoynni, hóast fasta vegasambandiš.

Um ein varin nišurstųša skal gerast um tżdningin av samferšsluķlųgum fyri bśsetingarmynstriš ķ Fųroyum er taš, at hóast stóru ķlųgurnar ķ samferšslukerviš, er ein spakulig, men stųšug mišsavning farin fram hesi seinastu 40 įrini. Um hugt veršur eftir verkętlanum, iš hava betraš nógv um samferšslumųguleikarnar hjį lokalsamfelųgum sęst tó, at gongdin į ķbśgvaratalinum ķ summum ųkjum er vend til taš betra, beint aftanį, at verkętlanirnar vóršu framdar. Viš tķ stųšugu mišsavning, iš hevur veriš ķ fųroyska samfelagnum sum heild, kann taš tó tykjast sannlķkt, at eisini hesi smįplįss viš tķšini fara at merkja gongdina móti einari mišsavning av ķbśgvunum ķ teimum stųrri kommununum. Hetta er eisini nišurstųšan hjį Wachter (1998).

3.2. Śtlendskar royndir

Henda varna nišurstųša er ķ trįš viš tęr royndir, iš eru gjųrdar ķ grannalondum okkara. Nišurstųšurnar śr frįgreišingum, iš višgera hetta evni er ofta, at taš er ivasamt, um ķlųgur ķ samferšslukerviš hava eina positiva įvirkan į ųkismenningina, um ikki ķlųgurnar loysa veruligar flųskuhįlstrupulleikar fyri lokalsamfelagiš. Ķ einari kanning av, hvųnn tżdning gerš av brśgvum til avbyrgd ųki (m.a. oyggjasamfelųg) hava haft fyri ųkismenningina ķ Onglandi, stašfestir danskarin Maskell (1994), at tęr positivu bśskaparligu avleišingarnar ķ mesta lagi eru sera lķtlar, og ķ ringasta fųri verša kųvdar av sonevndum "sogupķpu-effektum". Viš hesum meinast viš, at betrašir samskiftismųguleikar merkja, at arbeišsplįss ķ stųrri mun verša mišsavnaši ķ stųrri bżarsamfelųgum. T.d. kunnu betri samferšslumųguleikar fųra til, at lokal virkir og handlar, iš fyrr hųvdu eitt lokalt monopol uppį virksemiš, nś skulu kappast viš stųrri virkir og handlar sum halda til ķ stųrri bżarsamfelųgum. Hetta kann merkja, at vinnulķviš į stašnum veršur fyri einum bakkasti, um taš ikki klįrar at umstilla seg til ta nżggju kappingina. Maskell sigur vķšari: "I intet tilfęlde synes den opgjorte regionale erhvervsųkonomiske effekt i sig selv at kunne retfęrdiggųre den trufne investering." At arbeišsplįssini verša mišsavnaši merkir tó ikki altķš, at fólkatališ ķ smęrri lokalsamfelųgunum minkar, tķ eitt śtbygt samferšslukerv merkir, at taš veršur lęttari at "pendla" aftur og fram millum bśstaš og arbeišsplįss.

Ķ einari frįgreišing, sum norska Samferdselsdepartementet hevur umbišiš, verša śrslit endurgivin śr einamest noršurlendskum kanningum av tżdninginum av samferšslukervinum fyri bśskaparligu ųkismenningina. Hóast śrslit og kanningarhęttir ķ hesum kanningum eru nokk so ymisk, ber til at gera eina varna nišurstųšu. Henda nišurstųša er, at ķlųgur ķ samferšslukerviš mųguliga kunnu menna bśskapin ķ samfelagnum sum heild, men at ķlųgur ķ samferšslukerviš neyvan av sęr sjįlvum menna akkurįt taš ųki, iš hevur fingiš betri samband orsakaš av ķlųgunum. Tvųrturķmóti vķsir ein stórur partur av kanningunum į negativar avleišingar fyri vinnurnar ķ teimum smęrri lokalsamfelųgunum, iš fįa betraš samferšslumųguleikarnar.

Sum heild kann sigast, at taš ikki er sjįlvsagt, at ķlųgur ķ samferšslukerviš uppį longri sikt virka mennandi fyri eitt lokalsamfelag. Um ein ger ķlųgur ķ samferšslukerviš viš tķ endamįli at menna bygdirnar, eigur ein at hava eina heilt greiša fatan av, hvussu henda ķlųga heilt ķtųkiligt kann verša višvirkandi til at menna eitt įvķst lokalsamfelag. Eitt betraš flutningssamband kann ikki einsamalt menna bygdirnar.

     

4. Nišurstųša

Nišurstųšan av ųšrum parti er, at hóast bśskaparfrųšingar mestsum eru į einum mįli um, at góšir samskiftismųguleikar eru ein fortreyt fyri bśskaparliga menning ķ samfelagnum sum heild, er fųroyska samferšslukerviš ķ dag so mikiš vęl śtbygt, at kannast mį, hvussu vęl tżšandi ķlųgur ķ samferšslukerviš loysa seg samfelagsbśskaparliga, įšrenn tęr verša framdar. Sjįlvandi kunnu reint tekniskar orsųkir verša til eina umbygging av einum vegi, men umrįšandi er, at ein altķš hevur fremst ķ huga, hvat borgarar og vinnulķv kunnu vęntast at fįa burturśr einari ķlųgu, og um hesir fyrimunir standa mįt viš kostnašin. Kostnaš-nyttu kanningar kunnu ķ hesum sambandi vera eitt hent amboš til at viga fyrimunir og vansar upp ķmóti hvųrjum ųšrum.

Ašrar orsųkir enn bert samfelagsbśskaparligar hava sųguliga veriš til at gera ķlųgur ķ samferšslukerviš. Kanska serliga ķ Fųroyum hava ķlųgur ķ samferšslukerviš veriš gjųrdar, tķ ynski hevur veriš um at varšveita eitt spjatt bśsetingarmynstur ķ Fųroyum, og hildiš hevur veriš, at slķkar ķlųgur kundu vera višvirkandi til at nųkta hesum ynski. Spurningurin er so bert, um ķlųgur, sum eru gjųrdar ķ samferšslukerviš veruliga kunnu vera višvirkandi til at rųkka hesum endamįli. Um hugt veršur eftir fųroyska samfelagnum sum heild, vķsa tey fįu tųku hagtųlini, at gongdin tey seinastu 40 įrini hevur veriš, at ein alsamt stųrri partur av fólkunum bżr ķ stųrri kommununum, og serliga ķ hųvušsstašarųkinum. Ķlųgurnar, iš eru gjųrdar ķ samferšslukerviš hava sostatt ikki kunnaš stešga einari mišsavnan ķ bśsetingarmynstrinum. Hetta er ķ stórum ķ trįš viš śtlendskar royndir, iš vķsa, at taš er ójavnt hvussu samferšsluķlųgur įvirka menningina ķ einum lokalsamfelagi. Ķ summum fųrum kunnu samferšsluķlųgur vera ein višvirkandi orsųk til, at vinnulķviš veršur fyri einum bakkasti, ella at fólkatališ minkar.

Sannlķkt er tó, at summar ķlųgur ķ samferšslukerviš ķ minsta lagi uppį stutt sikt hava virkaš mennandi fyri tališ av fólkum, iš stųšast į hesum smįu kommunum. Hinvegin eru eisini dųmir um kommunur, har fólkatališ hóast gott samband viš mišstašarųkir, er ķ stųšugari minking.

Alt ķ alt mį nišurstųšan sostatt verša, at um ein ger ķlųgur ķ samferšslukerviš viš tķ endamįli at menna eitt lokalsamfelag, er ikki vist, at tęr rųkka hesum endamįli. Ķlųgur kunnu menna fólkatališ uppį stutt sikt, men uppį longri sikt er sannlķkt, at ašrar, mišsavnandi kreftir fara at gera vart viš seg. Hóast risaķlųgur ķ samferšslukerviš tey seinastu 40 įrini bżr ein alsamt stųrri partur av fólkunum ķ teimum stųrri kommununum.

 

Triši partur: Planlegging av samferšslukervinum

Ķ Fųroyum hevur taš ķ stóran mun veriš Landsverkfrųšingurin, iš hevur stašiš fyri planleggingini av ķlųgum ķ vegir og havnir. Havnaśtbyggingar eru aftanį seinna heimsbardaga voršnar framdar eftir trimum 10 įra ętlanum, einari 6 įra ętlan og seinast einari 8 įra ętlan. Ringt er tó at meta um grundarlagiš, iš hesar ętlanir eru gjųrdar į. Einki alment skrivligt tilfar er, sum višger havnaķlųgurnar. Sannlķkt er tó, at planleggingin ķ stóran mun hevur veriš grundaš į ynskir frį kommunum, metingar hjį verkfrųšingum į Landsverkfrųšinginum og politisk signalir.

Innan vegaųkiš hava ongar ķtųkiligar langtķšarętlanir veriš, men Landsverkfrųšingurin hevur eisini her helst roynt at planleggja śt frį teimum politisku signalum, iš teir hava fingiš.

Ķ hųvušsheitum hava sostatt ongar systematiskar uppgeršir veriš av fyrimunum og vansum, iš standast av ķtųkiligum verkętlanum. Taš kann tķ tykjast upplagt at kanna, hvussu grannalondini hjį okkum hava skipaš sķna planlegging innan samferšslukerviš.

1. Samferšsluętlanir ķ Noršurlondum

1.1. Noreg

Ķ Noreg er taš Samferdselsdepartementet, sum hevur įbyrgdina av at gera langskygdar ętlanir į samferšsluųkinum. Hetta veršur fyrst og fremst gjųrt gjųgnum tęr sokallašu Stortingsmeldinger, iš eru frįgreišingar, sum verša lagdar fyri Stortinget at kjakast um og taka stųšu til. Ķ einari samlašari ętlan verša vanliga fleiri Stortingsmeldingar lagdar fram. Ein stortingsmelding višger t.d. tey samferšslupolitisku mįlini, iš eru grundarlagiš undir rašfestingini, og hvųrji prinsippir, iš rašfest veršur eftir. Eisini veršur sambandiš millum teir ymsu samferšslusektorarnar višgjųrt her, t.d. sambandiš millum veg og jarnbreyt. Afturat hesi Stortingsmelding veršur so ein ętlan gjųrd fyri hvųnn sektor sęr, iš eisini veršur lųgd fyri Stortinget.

Nżggjastu sektorętlanirnar, iš Samferdselsdepartementet hevur gjųrt, eru hesar: Norsk veg- og vegtrafikkplan, Norsk jernbaneplan og Norsk luftfartsplan, allar gjųrdar ķ 1996-97. Afturat hesum er sum nakaš nżtt ein sektorętlan gjųrd fyri havnir og infrastruktur ķ samband viš flutning į sjónum. Hesar sektorętlanir geva eitt yvirlit yvir tżšandi verkętlanir og tiltųk, sum ętlanin er at byrja ella halda įfram viš ķ ętlanartķšarskeišnum. Vanliga verša einstųku verkętlanirnar ikki višgjųrdar śt ķ ęsir ķ sjįlvari sektorętlanini, men hagtųl um kostnašin av verkętlanunum og viršismeting av avleišingunum av at fremja tęr verša višgjųrdar śt frį lyklaoršum sum framkommelighet, miljų og trafikksikkerhet.

Ętlaninar fevna um eitt tķšarskeiš uppį 10 įr, viš dentin lagdan į tey fyrstu 4 įrini. Orsųkin til hetta er óivaš, at stór óvissa er į ętlanum, iš hava longri tķšarhorisont enn stjórnartķšarskeišiš. Orsųkin til, at 10-įra ętlanir verša gjųrdar er, at tęr kunnu geva eina įbending um, hvussu einstakar verkętlanir hóska inn ķ samspęliš viš ašrar verkętlanir, so mųguleikin fyri suboptimering minkar. Um taš t.d. stendur ķ ętlanini, at fast samband vęntandi avloysir ferjusigling į einari įvķsari leiš um 8-10 įr, er taš eitt signal, ferjuoperatųrurin kann nżta ķ ķlųgupolitikki sķnum. Um verkętlanin er at byggja ein nżggjan hųvušsveg, įvirkar taš eisini, hvųrjar ķlųgur, iš eiga at verša gjųrdar ķ smęrri, lokalar vegir ķ framtķšini, o.s.fr. Um hesi signalini ikki vóru til stašar, og ętlan bert var gjųrd fyri fį įr ķ senn, er mųguligt, at ferjuoperatųrurin gjųrdi ķlųgu ķ nżggja ferju viš tķ fyri eyga, at hon skuldi sigla ķ nógv įr afturat, ella at śtbyggingar av kommunalum vegum vóršu gjųrdir, iš ongan tżdning hųvdu haft, tį landsvegurin varš gjųrdur fį įr seinni.

Ein ķtųkilig verkętlan kann bert koma viš ķ langtķšarętlanina, um avleišingarnar av at fremja hana eru gjųlla višgjųrdar ķ samarbeiši millum Samferdselsdepartement og stovnar undir tķ. Um t.d. ein vegur skal byggjast, verša konsekvensśtgreiningar gjųrdar av verkętlanini, har samfelagsbśskaparligar kostnaš-nyttu (cost-benefit) kanningar eru ein tżšandi partur av śtgreiningini. Eisini verša ašrar, ikki viršismettar avleišingar višgjųrdar, įvirkan į landslagiš o.t.

Sjįlvandi kemur taš ķ Noreg lķka vęl sum ašra stašni fyri, at verkętlanir, iš ikki loysa seg samfelagsbśskaparliga, verša framdar. Fleiri orsųkir kunnu vera til hetta, t.d. regionalar ella fordeilingspolitiskar orsųkir. Hetta merkir ikki taš sama sum, at konsekvensśtgreiningarnar ongan tżdning hava, tķ um tęr eru vęl gjųrdar, krevjast góš argumentir fyri, hvķ ein verkętlan eigur at verša framd, um positiva įriniš av ķlųguni ikki stendur mįt viš ķlųgukostnašin. Ķ Stortingsmeldingunum sęst eisini, at av teimum verkętlanum, iš ętlanin er at fremja komandi 10 įrini, hava bert heilt fįar eitt negativt įrin į samfelagsbśskapin.

Ķ Noreg eru stórar upphęddir nżttar seinastu įrini til at fremja ķlųgur ķ samferšslukerviš, og hevur taš ķ įvķsan mun merkt, at rakstur og višlķkahald ikki hevur veršur rašfest so ovaliga. Ķ nżggjastu ętlanunum veršur tó gjųrt vart viš hetta, og męlt veršur til, at javnvįgin millum ķlųgur og višlķkahald veršur betri.

1.2. Ķsland

Ķ Ķslandi leggur rįšharrin ķ samferšslumįlum ętlanir į hvųrjum samferšsluųki sęr fyri Altingiš til samtyktar. Ķ hesum ętlanum er įsett hvussu fķggjarligu karmarnir til ķlųgur og višlķkahald vęntandi verša, og hvussu śtreišslurnar verša bżttar śt į ymsar verkętlanir. Trķggjar sektorętlanir verša gjųrdar, įvķkavist fyri vegagerš, havnir og flogferšslu.

Vanliga verša hesar samferšsluętlanir gjųrdar fyri 4 įra tķšarskeiš, men verša sķšani endurskošašar annaš hvųrt įr. T.d. varš havnaętlan gjųrd fyri 1995-99 og so aftur frį 1997-2001. Sum nakaš nżtt verša eisini langtķšarętlanir gjųrdar į vegaųkinum har tķšarhorisonturin veršur ųktur til 12 įr (1999-2010). Hetta skeišiš veršur bżtt upp ķ 3 fżra-įra skeiš, og vęntašu śtreišslurnar til hvųrja verkętlan sęr bżttar į hvųrt fżra-įra skeišiš. Hesar 12-įra ętlanir eru tó ikki lķka neyvar sum 4 įra-ętlanirnar, men višgerša fyrst og fremst stųrri verkętlanir.

Veikleikin viš at gera ętlanir į hvųrjum ųki sęr er, at broytingar į einum ųki ofta įvirka onnur samferšsluųki. T.d. vil ein śtbygging av einari havn kunna krevja śtbyggingar av vegasambandinum til havnina. Tķ setti rįšharrin ķ samferšslumįlum fyrst ķ 1998 ein bólk, iš fekk til uppgįvu at meta um, hvussu vęl einstųku ętlanirnar hóska saman, og um rįšiligt er at samskipa einstųku ętlanirnar ķ eina heildarętlan fyri alt samferšsluųkiš. Fyrimunurin viš at samansjóša einstųku sektorętlanirnar er, at kannast kann, hvųnn tųrv į samferšslu ymisk ųkir hava, og so sķšani gera eina heildarloysn fyri ųkini, iš umfatar havnir, veg og flogferšslu.

Ķ Ķslandi eru teir eisini farnir at arbeiša viš kostnaš-nyttu kanningum av teimum verkętlanum, iš eru ķ uppskoti, fyri betri at kunna rašfesta ymsu uppskotini til ķlųgur ķ samferšslukerviš. Teir hava ķ hesum sambandi fingiš vegleišing śr Noreg, har teir hava drśgvar royndir viš slķkum kanningum.

1.3. Danmark

Danmark hevur ikki veriš av ķdnastu londum at gera heildarętlanir į samferšsluųkinum. Fyrsta ętlanin, iš kann sigast at bera brį av at vera ein heildarętlan, er Trafik 2005, iš danska Trafikministeriet gjųrdi ķ 1993. Ķ hesi frįgreišing vóršu yviroršnašu prinsippini, iš arbeišast skuldu eftir nęstu 12 įrini lųgd fram, men einstakar verkętlanir vóršu ikki višgjųrdar nįgreiniliga. Spurningurin er tó, hvussu nógv Trafik 2005 veruliga hevur havt at tżša fyri framtķšar samferšslupolitikkin ķ Danmark. Ķ nżggjastu Trafikredegųrelse frį Dansk Trafikministerium veršur frįgreišingin bert nevnd ķ innganginum, men ongantķš aftur ķ sjįlvari frįgreišingini. Harafturķmóti verša fleiri hvķt- og grųnbųkur frį ES-kommissiónini neyvt lżstar ķ frįgreišingini, og danski samferšslupolitikkurin višgjųrdur śt frį hesum ES-skjųlum. Mangt bendir sostatt į, at danski samferšslupolitikkurin ķ stóran mun veršur įvirkašur av ES-samstarvinum.

Hóast samferšslupolitikkurin ķ Danmark ikki hevur nakra veruliga heildarętlan at halda seg til, veršur ķ danska Vejdirektoratet gjųrd ein neyv lżsing av einstųku verkętlanunum innan samferšsluųkiš. M.a. verša kostnaš-nyttu kanningar gjųrdar av hvųrjari einstakari verkętlan, og hevur Vejdirektoratet smķšaš eitt telduforrit (PUS) til endamįliš, iš lęttir nógv um taš annars sera mųtumikla arbeišiš at gera kostnaš-nyttu kanningar. Telduforritiš ger taš lagaligari at gera kostnaš-nyttu kanningar, so nógvar ymiskar loysnir kunnu sammetast, um ein t.d. er ķ iva um, hvųr teknisk loysn gevur mest nyttu ķ mun til kostnašin.

1.3. Svųrķki

Ķ Svųrķki er taš Riksdagen, iš samtykkir tey samferšslupolitisku mįlini, iš arbeišast skal eftir ķ ķlųguętlanunum. Yviroršnaša endamįliš, iš Riksdagen hevur vištikiš er hetta:

"At geva borgarum og vinnulķvi ķ ymisku pųrtunum av landinum eitt nųktandi, trygt og umhvųrvisvinarligt samferšslukerv til lęgst mųguligan samfelagsbśskaparligan kostnaš"

Hetta endamįl er sķšani greinaš śt ķ fimm partar:

  1. Eitt samfelagsbśskaparliga effektivt samferšslukerv
  2. Reint umhvųrvi
  3. Góš feršslutrygd
  4. Atkomandi samferšslukerv
  5. Ųkismenning

Śt frį hesum mįlum gera stovnar undir Kommunikationsdepartementet uppskot til 10-įra ķlųgu- og rakstrarętlanir innan teirra ųki, og skulu ętlaninar góškennast av stjórnini. Endamįliš viš ętlanunum er fyrst og fremst, at samlašu ķlųgurnar ķ stųrst mųguligan mun skulu rųkka omanfyri nevndu mįlum, og at javnvįg er millum nżķlųgur og rakstur. Hóast taš kanska er meira spennandi at gera nżķlųgur enn at asfaltera ein veg, er raksturin tó avgeršandi fyri, hvussu feršafólkiš upplivir góšskuna į sambandinum og fyri, hvussu trygdin į kervinum er. Ķ Svųrķki er hesi seinastu įrini alt stųrri dentur lagdur į višlķkahaldiš, śt frį tķ įskošan, at taš nyttar lķtiš at hava eitt vęl śtbygt samferšslukerv, sum er ķ vįnaligum standi. Lķkt er til, at parturin av samlaša tilfeinginum, iš veršur nżttur til višlķkahald, hękkar komandi įrini, mešan parturin, iš veršur nżttur til ķlųgur, minkar.

Tķ er umrįšandi, at tęr ķlųgur, iš verša framdar, eru tęr skilabestu av teimum verkętlanum, iš eru ķ uppskoti. Įšrenn eitt uppskot til eina verkętlan kann gerast partur av samlašu ķlųguętlanini, veršur verkętlanin tķ gjųlla lżst, fyri at vita, hvussu hon vęntandi kann višvirka til, at samferšslupolitisku mįlini verša rokkin.

Stųrsti parturin av ķlųguupphęddini veršur nżttur til at betra um vega- og jarnbreytanetiš. Svenska Vägvärket, iš er vegaumsitingin hjį stjórnini, ger so upp įrliga, hvussu vęl omanfyri nevndu mįlini verša rokkin hvat veganetinum višvķkur, bęši kvantitativt og kvalitativt. Į sama hįtt samstarvar Svenska Banvärket viš Kommunikationsdepartementet um at višgera ķlųgurnar ķ jarnbreytanetiš.

Kannaš veršur, hvussu verkętlaninar loysa seg samfelagsbśskaparliga (kostnaš-nyttu kanningar), hvussu tęr įvirka umhvųrviš, feršslutrygdina og atkomiligheitina ķ samferšslukervinum, og at enda, hvussu tęr įvirka ųkismenningina ķ ymsu regiónunum ķ Svųrķki.

1.5. Nišurstųša

Ķ Noršurlondum er eitt sindur ymiskt ķ hvųnn mun langtķšarętlanir verša nżttar til at śtbyggja samferšslukerviš. Felags eyškenni eru tó, iš ein eigur at leggja til merkis.

  1. Stórur dentur veršur lagdur į at greina śt, hvussu verkętlanirnar kunnu višvirka til at rųkka tey samferšslupolitisku mįl, iš lóggevandi valdiš hevur samtykt. Kostnaš-nyttu kanningar eru ein tżšandi tįttur ķ hesum lżsingum.
  2. Alsamt stųrri dentur veršur lagdur į at samskipa ymisku sektorętlanirnar.
  3. Vanliga verša langtķšarętlanir gjųrdar fyri ein 10-12 įr ķ senn, har dentur veršur lagdur į at lżsa tey fyrstu 4 įrini. Hesar ętlanir verša dagfųrdar viš jųvnum millumbilum, t.d. annaš ella fjórša hvųrt įr.

 

Fjórši partur: Kostnaš-nyttu kanningar av tżšandi verkętlanum

 

1. Hvat er ein kostnaš-nyttu kanning?

Ein kostnaš-nyttu kanning er ein kanningarhįttur har fyrimunir og vansar, iš standast av einari verkętlan mišvķst verša uppgjųrdir į ein hįtt, so hesir beinleišis kunnu sammetast viš kostnašin av verkętlanini. Kostnaš-nyttu kanningar verša nżttar sum rašfestingaramboš innan ymisk ųkir, men serliga vęlegnašar eru tęr, tį avgerš skal takast um ķlųgur ķ samferšslukerviš. Um kapasitetur er til at gera eitt stórt tal av kostnaš-nyttu kanningum, kunnu tęr verša nżttar til at rašfesta millum ymiskar verkętlanir. Eisini er vanligt at nżta kanningarhįttin til at kanna samfelagsbśskaparliga įriniš av ymiskum tekniskum loysnum til at rųkja okkurt samband. Um ein t.d. ivast ķ, um taš er skilagott at gera ein tunnil, iš kann stytta koyristrekkiš millum tvęr bygdir, er ein kostnaš-nyttu kanning eitt gott amboš at nżta til at kanna, um fyrimunirnir av einum slķkum tunnli standa mįt viš kostnašin av at fremja hann.

 

1.1. Endamįliš viš einari kostnaš-nyttu kanning

Endamįliš viš at gera eina kostnaš-nyttu kanning er at kanna, um ein verkętlan loysir seg samfelagsbśskaparliga ella ikki. Ein verkętlan loysir seg samfelagsbśskaparliga, tį teir persónar, iš fįa ųkta nyttu burturśr verkętlanini hųvdu kunnaš endurgoldiš teimum, iš verša verri fyri av verkętlanini, og hóast hetta vera betri fyri enn įšrenn. Dentur mį leggjast į "hųvdu kunnaš", tķ ikki er neyšugt, at vinnararnir ķ veruleikanum endurgjalda teimum, iš verša verri fyri. Hetta merkir bert, at einans samlaša nyttan er av tżdningi. Hvussu spjašingin av nyttuni er, veršur ikki višgjųrt.

Um ein kostnaš-nyttu kanning t.d. vķsir, at ein ķlųga ķ ein nżggjan veg er samfelagsbśskaparliga gagnlig, eigur taš almenna at fremja hesa ķlųgu. Hetta merkir tó ikki, at ųll verša betri fyri av ķlųguni. Tey, iš nżta vegin, verša betri fyri, mešan skattgjaldararnir sum heild verša verri fyri. Um ein skattgjaldari ongantķš ella bert sjįldan nżtir tann nżggja vegin, veršur viškomandi sum heild verri fyri. Taš avgerandi er tó, at tey, iš nżta vegin, fįa so stóra nyttu av honum (spardar śtreišslur og spard tķš), at tey hųvdu veriš til reišar at goldiš teimum, iš ikki nżta vegin, og hóast hetta vera betri fyri enn įšrenn vegurin varš bygdur.

Styrkin ķ samfelagsbśskaparligum metingum av almennum ķlųgum er fyrst og fremst, at ein slķk kanning kann vķsa, um samfelagiš sum heild gerst betur fyri av einari ętlašari ķlųgu. Um kostnaš-nyttu kanningin vķsir, at hetta ikki er so, noyšast fyritalarar fyri verkętlanum at hava góšar próvgrundir fyri, hvķ taš hóast alt er eitt gott hugskot at fremja hesa ķlųgu. Slķkar próvgrundir kunnu t.d. verša atlitiš til ųkismenning, bygdamenning o.t.

Samanumtikiš kann taš sigast, at um nyttan av teimum avleišingum, iš standast av einari verkętlan er stųrri enn kostnašurin, loysir verkętlanin seg samfelagsbśskaparliga. Spurningurin er so hvųrjar avleišingar, iš eiga at verša višgjųrdar ķ einari kostnaš-nyttu kanning.

 

1.2. Įstųšiliga grundarlagiš undir kostnaš-nyttu kanningum

Kostnaš-nyttu kanningarnar ķ hesari frįgreišing eru bygdar į eitt vęlferšarbśskaparligt įstųši, og merkir taš, at taš eru broytingar ķ nyttuni hjį tķ einstaka persóninum, iš eru av tżdningi. Hetta merkir eisini, at oršiš "samfelagsbśskaparligt" ķ hesum kanningum veršur nżtt ķ breišum tżdningi. "Samfelagsbśskaparligt" merkir ikki, at talan bert er um avleišingar fyri virkir og broytingar ķ ķtųkiligum kostnašum, men eisini hvussu einstaklingar viršismeta avleišingarnar av einari verkętlan. Um fólk halda taš verša so mųšsamt at standa og bķša viš eina ferjulegu, at tey hųvdu veriš til reišar at goldiš fyri at sloppiš undan hesari bķšitķš, veršur kostnašurin av hesari bķšitķš eisini ķroknašur, um so hesin kostnašur ikki beinleišis sęst aftur ķ almennum bśskaparhagtųlum. Flestu kostnaš- nyttu kanningarnar verša ķ dag gjųrdar eftir einum vęlferšarbśskaparligum leisti.

Samlašu samfelagsbśskaparliga nyttuna av einari verkętlan finnur tś so viš at leggja broytingar ķ nyttuni hjį ųllum einstaklingum saman. Sjįlvandi hevši veriš best, um allar hugsandi avleišingar av einari verkętlan vóršu višgjųrdar, men taš er ikki altķš mųguligt at gera ķ royndum.

Hųvušsreglan er, at allar tżšandi avleišingar iš standast av einari įvķsari verkętlan eiga at verša višgjųrdar ķ einari slķkari kanning. Treytin er tó, at hesar avleišingar kunnu:

Um tżšandi avleišingar av einari verkętlan ikki kunnu kvantifiserast og viršismetast, kann taš hóast alt verša skilagott at gera eina kostnaš-nyttu kanning, tķ tś tį betri kanst meta um, hvussu stórt viršiš av teimum ikki-viršismettu avleišingunum skal vera, įšrenn verkętlanin ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga. Um śtrokningar t.d. vķsa, at ein verkętlan gevur eitt samfelagsbśskaparligt ķkast, iš er 50 mió. kr., men samstundis fer illa viš landslagnum, kann stųša takast til, um hetta avlop er nóg stórt til at verkętlanin skal fremjast, hóast hon hevur eitt negativt įrin į landslagiš. Um ein kanning hinvegin vķsir, at samfelagsbśskaparliga śrslitiš er negativt, mį stųša takast til, um avleišingar, iš ikki eru viršismettar, eru nóg positivar til at verkętlanin hóast alt eigur at verša framd.

Nakrar avleišingar av einari verkętlan eru lęttar at kvantifisera og viršismeta. Hetta eru serliga avleišingar, har ein marknašarprķsur finst at viršismeta viš. Sum eitt dųmi kann nevnast spardar bensinśtreišslur og tķšarkostnašur hjį fólki ķ vinnuųrindum.

Ašrar tżšandi avleišingar eru verri at kvantifisera, men taš veršur ofta roynt, hóast eingin ķtųkiligur marknašarprķsur finst. Sum dųmi kann nevnast kostnašur av frķtķš og foršingarkostnašur. Tį eingin marknašarprķsur er at styšja seg til, mugu ašrir hęttir nżtast, t.d. spurnarkanningar.

1.3. Nśtķšarvirši av avleišingum ķ kostnaš-nyttu kanningum

Ķ kostnaš-nyttu kanningum verša śtrokningar gjųrdar fyri eitt langt tķšarskeiš, vanliga uml. 30 įr, og veršur hetta gjųrt av tķ einfųldu orsųk, at ein ķlųga vanliga kastar fyrimunir av sęr ķ langa tķš framyvir. Hesir fyrimunir kunnu t.d. vera spardar bensin- og akfarutreišslur, spard tķš, og fęrri feršsluóhapp. Hesir fyrimunir kunnu vęntast at halda įfram ķ allari tķ teknisku livitķšini hja ķlųguni.

Taš er tó ikki lķkamikiš, nęr ķ hesum tķšarskeišnum, fyrimunirnir eru. Um positivu avleišingarnar av einari ķlųgu verša viršismettar til 2 mió. kr. įrliga, merkir taš ikki, at aftanį 30 įr er viršiš ųkt til 60 mió. kr. Orsųkin er, at įrliga viršiš minkar viš tķšini, so at um viršiš ķ įr 0 er tvęr mió. kr., er taš nakaš minni ķ įr 1. Ķ įr 30 er įrliga viršiš minkaš til ein brųkpart av upprunaliga viršinum uppį 2 mio. kr. Hvussu ber hetta til?

Fleiri orsųkir eru til hetta. Tann fyrsta er, at fólk viršismeta fyrimunir hęgri, tess skjótari tey fįa įgošan av teimum. Um tś t.d. veršur spurdur um tś vilt hava 1000 kr. śtgoldnar nś ella um eitt įr, hųvdu tey flestu valt at fingiš tęr śtgoldnar nś. Um tś ķ stašin varš spurdur, um tś vildi hava 1000 kr. nś ella 1100 um eitt įr, hųvdu óivaš veriš fleiri, iš vildu hava tęr 1100 krónurnar um eitt įr. Um fólk lķka fegin vildi móttikiš 1000 kr. nś sum 1100 kr. um eitt įr, siga vit, at tķšarrentan er 10% (10% av 1000 kr. = 100 kr). Vanliga veršur tó roknaš viš, at reala tķšarrentan er o.u. 2 % p.a.

Tann nęsta orsųkin til, at viršiš į įgóšunum minkar viš tķšini er, at um verkętlanin ikki varš framd, kundi ķlųgan veršiš nżtt til annaš endamįl. Um ķlųgan ķ stašin varš gjųrd ķ privatu vinnuni, kundi hon giviš eitt ķkast til bśskapin, iš er hęgri enn reala tķšarrentan.

Spurningurin er tó, hvat hevši hent viš pengunum, um verkętlanin ikki varš framd. Neyvan hevši ųll upphęddin veriš nżtt til at gera ķlųgur ķ privatari vinnu. Meira sannlķkt er, at pengarnir hųvdu veriš nżttir til at geva borgarum og vinnulķvi skattalętta, ella til at gjalda aftur landskassaskuld. Um pengarnir vóršu nżttir til skattalęttar, hevši bert partur av upphęddini veriš nżttir til privatar ķlųgur, t.e. marginali ķlųguparturin av inntųku. Partur av skattalęttanum hevši veriš nżttur til vanliga nżtslu. Um pengarnir vóršu nżttir til at gjalda aftur skuld, hevši landskassin fingiš eina sparda śtreišslu, iš mųguliga er eitt vet hęgri enn marginala tķšarrentan.

Ķ hesum kostnaš-nyttu śtrokningum veršur tó roknaš viš, at afturgjaldingin av landskassaskuldini er komin ķ fasta legu, sum ikki veršur stórvegis įvirkaš av marginalum broytingum ķ fķggjarstųšuni hjį Landskassanum. Tķ er roknaš viš, at um ķlųgan varš spard, hevši hon veriš nżtt til skattalętta. Stųšiš į kalkulatiónsrentuni, iš nżtt veršur ķ hesum kanningum, veršur tķ onkunstašni millum marginalu tķšarrentuna og alternativu avkastrentuna, um ķlųgan varš gjųrd ķ tķ privata sektorinum, orsakaš av, at bert partur av skattalęttanum veršur nżttur til ķlųgur ķ tķ privata. Kalkulatiónsrentan, iš nżtt veršur ķ hesum śtrokningunum, er 4%.

Kalkulatiónsrentan veršur nżtt til at rokna kostnaš og viršismettu avleišingarnar um til nśtķšarvirši, so kostnašur og avleišingar, iš fella ķ ymsum tķšarskeišum, kunnu samanberast. Hetta merkir, at um positivu avleišingarnar av ķlųguni įrliga verša viršismettar til tvęr mió. kr., er nśtķšarviršiš av viršismettu avleišingunum ķ:

įr 0 = 1,04-0 *2 mió. kr. = 2 mió. kr.
įr 1 = 1,04-1 *2 mió. kr. = 1,92 mió. kr.
įr 2 = 1,04-2 *2 mió. kr. = 1,85 mió. kr.
įr 3 = 1,04-3 *2 mió. kr. = 1,78 mió. kr

įr 30 = 1,04-30 *2 mķo. kr. = 0,62 mió. kr.

Tilsamans yvir 30 įr veršur nśtķšarviršiš av viršismettu positivu avleišingunum av verkętlanini (2 mió. kr. įrliga) sostatt ikki 60 mió. kr. men 36,6 mió. kr. Hetta merkir, at nettokostnašurin av verk-ętlanini ķ mesta lagi skal vera 36,6 mió. kr. ķ nśtķšarvirši, um verkętlanin skal loysa seg samfelagsbśskaparliga.

1.4. Kostnaš-nyttu kanningar sum rašfestingaramboš

Ein kostnaš-nyttu kanning kann nżtast til at meta um samfelagsbśskaparliga viršiš av einari verkętlan, men um kapasitetur er til at gera eitt stórt tal av kostnaš-nyttu kanningum, kunnu kanningarnar eisini nżtast til at rašfesta ymiskar verkętlanir innan samferšsluųkiš. Sum nevnt skulu viršismettu avleišingarnar (nyttan) av einari verkętlan vera stųrri enn kostnašurin, um verkętlanin skal loysa seg samfelagsbśskaparliga, men um fleiri verkętlanir geva eitt samfelagsbśskaparligt ķkast, hvųr verkętlan skal so rašfestast fremst? Um landskassin hevši óavmarkaš tilfeingi, įttu sjįlvandi allar verkętlanir, iš vóru samfelagsbśskaparliga gagnligar, at veriš framdar skjótast gjųrligt. Taš er tó eingin loyna, at hvųr króna į fķggjarlógini mį snarast fleiri feršir, fyri at fįa alt at ganga upp, og taš er tķ bert rśm fyri avmarkašum nżķlųgum innan samferšsluųkiš.

Ein mųguleiki kundi veriš at rašfest ta verkętlan fremst, iš gevur stųrsta samlaša samfelagsbśskaparliga ķkastiš, men tį tilfeingiš er avmarkaš, er hetta ikki rętta loysnin. Ķ stašin eigur tann verkętlan at verša rašfest fremst, iš gevur stųrsta samfelagsbśskaparliga ķkastiš ķ mun til hvųrja landskassakrónu, iš nżtt veršur til verkętlanina ķ tķšarskeišnum.

Til at rašfesta viš veršur tķ roknašur ein nyttu-kostnašar brųkur, iš vķsir lutfalliš millum samfelagsbśskaparliga ķkastiš og kostnašin av verkętlanini. Tess hęgri nyttu-kostnašar brųkur, tess gagnligari er verkętlanin ķ mun til hvųrja landskassakrónu, iš nżtt veršur. Įstųšiliga viršiš į nyttu-kostnašar brųkinum kann vera frį –óendaligt til pluss óendaligt. Meira vanligt er tó, at viršini liggja ķ intervallinum –1 til uml.+1.

Eitt dųmi kann vķsi, hvussu rašfestingin fer fram.

Stųša skal takast til, hvųr av tveimum verkętlanum skulu rašfestast fremri. Ķ kostnaš-nyttu kanningunum er komiš fram til hesi śrslit:

 

Verkętlan 1

Verkętlan 2

Viršismettar avleišingar ķ nśtķšarvirši (nytta)

50 mió. kr.

27 mió. kr.

Ķlųgukostnašur ķ nśtķšarvirši

40 mió. kr.

20 mió. kr.

Fyrst veršur samlaša samfelagsbśskaparliga ķkastiš (SĶ) roknaš:
V1: SĶ = 50-40 mió. kr. = 10 mió. kr.
V2: SĶ = 27-20 mió. kr. = 7 mió. kr.

Um bert veršur hugt eftir samlaša samfelagsbśskaparliga ķkastinum, hevši Verkętlan 1 veriš framd. Tį tilfeingiš er avmarkaš, er tó eisini neyšugt at višgera kostnašin hjį landskassanum av at fremja ymsu verkętlaninar. Tķ veršur nyttu-kostnašar brųkurin (NKB) fyri bįšar verkętlaninar eisini śtroknašur.
V1: NKB = 10 mió. kr. / 40 mió. kr.= 0,25
V2: NKB = 7 mió. kr. / 20 mió. kr. = 0,35

Nyttu-kostnašar brųkurin vķsir, at mest gagn fęst śr hvųrjari landskassakrónu um verkętlan 2 veršur framd, og veršur hendan tķ rašfest fremri av bįšum verkętlanunum. Um so varš, at nyttu-kostnašar brųkurin var negativur, hevši samfelagiš sum heild veriš verri fyri, um verkętlanin varš framd. Hetta merkir tó ikki, at verkętlanin undir ongum umstųšum eigur at verša framd. Onnur fyrilit kunnu tala fyri at fremja eina verkętlan hóast hon samfelagsbśskaparliga er verri fyri. T.d. kann ein grundgeving vera, at tś vilt stušla śtjašaran, ella at tś vilt stušla įvķsum virksemi ķ einum ųki. Ein eigur tó at vera serliga varin viš slķkum ķlųgum, har įgóšarnir, iš fólkini fįa burtur śr ikki standa mįt viš kostnašin. Ķ hvųrjum einstųkum fųri veršur talan um eina konkreta meting.

1.5. Samanumtikiš

Kostnaš-nyttu kanningar

2. Viršismeting av avleišingum ķ kostnaš-nyttu kanningunum

Sum nevnt varš omanfyri, verša bert avleišingar višgjųrdar, iš eru tżšandi, og sum taš er mųguligt at kvantifisera og viršismeta. Ķ teimum kostnaš-nyttu kanningum, iš eru gjųrdar, eru hesar avleišingar mettar at lśka krųvini:

At hesar avleišingar eru višgjųrdar, merkir ikki taš sama sum, at tęr verša nżttar ķ ųllum kanningunum. Orsųkin kann verša, at allar ikki eru viškomandi ķ samband viš eina ķtųkiliga verkętlan, ella at ringt er at meta um onkra avleišing, um verkętlanin veršur framd. Av ųšrum tżšandi broytingum, iš taš er ringt at kvantifisera ella viršismeta kunnu nevnast: broytingar ķ landslagnum og įvirkan į sjśkraflutning. Hesar eru ikki višgjųrdar ķ kanningunum.

Į teimum nęstu sķšunum veršur greitt frį, hvussu avleišingarnar, iš standast av einari verkętlan, verša viršismettar.

 

Um ein verkętlan fųrir viš sęr, at feršafólk nżta styttri tķš at flyta seg śr einum staši ķ annaš, er hetta ein positiv avleišing, iš eigur at verša roknaš viš ķ einari kostnaš-nyttu kanning.

Ķ ųllum kanningum er įvirkanin į koyritķšina višgjųrd. Harafturat eru siglitķš, verulig bķšitķš og fjald bķšitķš višgjųrd ķ kanningum, har talan er um, at fast samband mųguliga skal avloysa eitt ferjusamband. Koyritķšin veršur roknaš sum funktión av strekkinum og mešalferšini, mešan siglitķšin veršur įsett viš mįting. Bķšitķšin viš ferjulegur veršur mett ķ mun til, hvussu ofta ferjunar sigla, vanliga er hon o.u. 10-15 min. ķ mišal. Fjalda bķšitķšin er tķšin, iš stendst av, at ferjan ikki akkurįt siglir, tį tś hevur taš fyri neyšuni. Av tķ, at mųguligt er leggja tķšina hjį sęr til ręttis, so fjalda bķšitķšin kann nżtast til okkurt munagott, vektast fjalda bķšitķšin ķ hesari kanning bert viš 1/3 av vanligari bķšitķš.

Tį tķšarkostnašurin skal įsetast mį skynast millum fólk ķ arbeišsųrindum og fólk ķ frķtķšarųrindum.

1) feršandi ķ vinnuųrindum

Tį fólk ķ arbeišsųrindum nżta tķš upp į at flyta seg frį einum staši til eitt annaš, fer tķš til spillis, iš kundi veriš nżtt produktivt. Tķ skal viršiš av styttri feršatķš setast įjavnt viš mišal tķmalųnina. Fyri fólk ķ persónbilum og feršandi ķ bussum, veršur mišal tķmalųnin fyri faklęrd nżtt, mešan tķšarkostnašurin fyri fólki ķ lastbilum veršur sett įjavnt viš mišal tķmalųnina fyri ófaklęrd. Roknaš veršur viš, at allir lastbilar koyra ķ arbeišsųrindum.

Sostatt veršur sum heild roknaš viš, at spard arbeišstķš veršur nżtt produktivt.

2) feršandi ķ frķtķšarųrindum

Meira torfųrt er at įseta prķsin fyri frķtķš, tķ eingin marknašarprķsur finst at taka stųši ķ. Tį prķsurin fyri frķtķš skal įsetast, er tķ neyšugt viš spurnarkanningum, har fólk verša spurd, hvat tey hųvdu veriš til reišar at goldiš fyri sparda feršatķš. Ongar fųroyskar kanningar finnast har hesin spurningur veršur višgjųrdur, men ķ ųšrum noršanlondum eru slķkar kanningar gjųrdar. Prķsurin fyri hvųnn spardan tķma varierar ķ kanningunum millum 20-40% av einari mišal tķmalųn hjį einum faklęrdum. Av tķ at taš er óvist, hvussu fųroyingar viršisseta nżttu frķtķšina, er ein meira varin satsur nżttur ķ hesari kanning. Kostnašurin av frķtķš er settur til 10% av mišal tķmalųnini hjį einum faklęrdum.

Tį samlaši akfarskostnašurin skal finnast, mį skynast millum fastan og variablan akfarskostnaš. Tann fasti akfarskostnašurin er tann avskrivingin, iš mį gerast, um so bilurin koyrir ella ikki. Hesin kostnašur er ein funktión av tķšini, og veršur sostatt śtroknašur sum eitt krónutal fyri hvųnn tķma. Tann variabli akfarskostnašurin er tann eyka kostnašurin, iš stendst av, at bilurin koyrir: brennievni, slit į materiell o.s.fr. Tann variabli kostnašurin veršur partvķst roknašur sum eitt krónutal fyri hvųnn koyrdan km., partvķst viš at rokna śt hvussu nógv brennievni, bilarnir nżta į ymsu strekkjunum. Tį kostnašurin av brennievni veršur roknašur śt, veršur hędd tikin fyri, hvussu brattir vegirnir eru, umframt hvussu krappir bogarnir ķ vegnum eru. Prķsurin fyri hvųnn km. er gjųrdur viš stųši ķ roknihętti hjį danska Vegdirektoratinum, tó er hędd tikin fyri fųroysku prķsleguni. Roknaš veršur viš ymiskum satsum fyri persón- og lastbilum.

Fasti akfarskostnašurin hjį persónbilum er mettur at vera so lķtil, at hann ķ hesi kanning er settur til 0. Hjį lastbilum er fasti akfarskostnašurin hinvegin ikki heilt lķtil. Hetta er m.a. orsakaš av śtreišslum til administratión, garagu og alternativkostnaš.

Norskar kanningar hava vķst, at annar kostnašur enn bert fjald og vanlig bķšitķš stendst av at vera bundin til eitt ferjusamband. Hesin foršingarkostnašur er m.a., at fólk halda taš verša mųšsamt at skula feršast til ferjuleguna, bera višfųri umborš, finna ein buss hinumegin aftur o.s.fr. Harafturat kanst tś viš einum ferjusambandi ikki feršast seint um kvųldiš og um nįttina. Feršandi setast tķ ofta aftur, tķ tey ikki halda taš vera alt strķšiš vert at feršast, og so noyšast at skunda sęr avstaš aftur. Foršingarkostnašur er eisini eitt śrslit av óvissuni um plįss er umborš, um feršast veršur ķ bili. Hesin kostnašur er enn stųrri fyri feršandi ķ vinnuųrindum. Tess styttri, iš er millum ferjufrįferširnar, tess minni er hesin foršingarkostnašur.

Onkur vil kanska halda, at foršingarkostnašur ikki er ein veruligur bśskaparligur kostnašur, men kanska meira er at javnmeta viš vanligt grenj ella leti. Taš er tó umrįšandi at minnast til, at kostnaš-nyttu kanningar byggja į eitt vęlferšarbśskaparligt įstųši, og at taš tķ er avgerandi, hvussu fólk viršismeta broytingarnar, ikki hvķ tey gera taš. Norskar royndir hava vķst, at um foršingarkostnašurin ikki veršur ķroknašur, undirmeta forsųgnir um feršslulop taš veruliga feršslulopiš, og at stųddin į foršingarkostnašinum hevur įvirkan į feršamynstriš hjį fólki.

Viršismetingin av foršingarkostnašinum er gjųrd viš stųši ķ norskum kanningum. Roknaš er viš ymiskum prķsum, alt eftir hvussu tķtt ferjurnar sigla. Viršismetingin veršur gjųrd fyri hvųnn feršandi persón.

Um feršslulop veršur, verša śtreišslurnar til feršing eisini ųktar. Sostatt kann taš tykjast sum, at ųkt feršsla bert er ein śtreišsla fyri samfelagiš. Tó mį havast ķ huga, at orsųkin til, at fólk feršast meira er, at nyttan tey fįa burturśr at feršast er ųkt. Hetta er nyttan av ųktari feršslu, t.e. tann eyka nyttan, iš er orsųk til taš ųktu feršingina. Hendan veršur funnin viš at meta um broytingina ķ sonevnda forbrśkarayvirskotinum, umframt framleišarayvirskotinum, um bummpengar verša kravdir. Hetta finst sum stųddin į einum ųki undir eftirspurningskurvini fyri feršing um sundiš.

Um tś spurdu fólk, hųvdu tey flestu óivaš hildiš, at taš ikki varš rętt at įseta eitt virši į spard feršsluóhapp. Taš kann tykjast kalt og kyniskt at seta prķs į eitt menniskjalķv, ella į fólk, iš veršur lųstaš ķ feršsluni. Summi vilja halda, at taš er ómųguligt at gera eitt menniskjalķv upp ķ pengum.

Taš er tó umrįšandi at minnast til, at taš er ikki kostnašurin av einum mistum menniskjalķvi, iš veršur viršismett, men heldur viršiš av einum spardum hagfrųšisligum menniskjalķvi. Óivaš eru ųll samd um, at um vit viš at nżta nakrar milliónir kunnu bjarga einum įvķsum persóni, iš vit vita hvųr er, og sum er illa lųstašur, eigur hetta at verša gjųrt. Spurningurin er tó ikki heilt so einfaldur, tį taš snżr seg um eitt hagfrųšisligt menniskjalķv, har vit ikki vita hvųr persónurin er, og har taš ikki er vist, at teir pengarnir vit nżta, veruliga bjarga einum menniskjalķvi. Vit sķggja onga ķtųkiliga įvirkan av teimum pengunum vit geva, bert ķ onkrari talvu, har greitt veršur frį, at t.d. tališ av feršsluóhappum er minkaš nakaš ķ mun til ķ fjųr. Um fólk flest halda hagfrųšislig menniskjalķv vera meira tżdningarmikil enn nakaš annaš, kann taš tykjast lųgiš, at ųll fķggjarlógin ikki veršur nżtt til sjśkrahśsverkiš og til fyribyrgjandi tiltųk av ymsum slag.

Veruleikin er, at taš fyri flestu fólkum ikki bert er umrįšandi at bjarga so nógvum menniskjalķvum sum mųguligt, men eisini at tryggja, at tey fólk, iš bśgva her ķ samfelagnum hava taš gott. Tķ nżta vit eitt įvķst, avmarkaš tilfeingi til at tryggja, at sannlķkindini fyri, at eitt tilvildarligt menniskja brįdliga skal lata lķv, verša so lķtil sum gjųrligt. Spurningurin veršur tķ, hvar vit fįa mest burturśr tķ avmarkaša tilfeingi, vit vilja nżta til at tryggja okkum viš. Ikki er vist, at peningurin er best nżttur til at bųta um okkurt vegastrekki, mųguliga įtti hann at veriš nżttur onkra ašra stašni. Sum heild kann sigast, at um minkingin ķ talinum av feršsluóhappum ikki stendur mįt viš, hvussu nógvan pening tś nżtir til at bųta um vegastrekkiš, įtti hann at veršiš nżttur onkra ašra stašni. Um tś t.d. vęntar, at ein ķlųga uppį 100 mió. at tryggja ein veg bert fųrir viš sęr, at samlaša tališ av persónskašaóhappum į strekkinum minkar viš einum óhappi um įriš, er spurningurin, um ikki hesin peningur varš betri nżttur ašrastašni, t.d. ķ sjśkrahśsverkinum.

Spurningurin er so, hvussu tś viršismetir ein hagfrųšisligan persónskaša ella eitt hagfrųšisligt menniskjalķv. Hvat persónskašum višvķkur, er ein mųguleiki at spyrja einstaklingar, hvat tey hųvdu veriš til reišar at goldiš fyri at minka um kjansin at verša rakt av onkrari vęldefineraša ólukku viš 1%, t.d. at missa sjónina į einum eyga ella at bróta beiniš. Tį er mųguligt at rokna śt, hvussu fólk į leiš viršismeta ein hagfrųšisligan skaša. Trupulleikin viš slķkum metingum er, at tś ofta ikki veitst hvussu taš fųlist at verša raktur av onkrum óhappi, og tķ er ikki vist, at tķn viršismeting er nóg neyv. Tķ veršur eisini roynt at spyrja fólk, iš eru rakt av onkrum vęldefinarašum skaša, į hvųnn hįtt hetta įvirkar teirra gerandisdag, og sķšani nżta hesar upplżsingar ķ metingum sķnum. Tosaš veršur ķ hesum sambandi um, at persónar, iš hava fingiš onkran skaša hava ein įvķsan "vęlferšarmiss".

Ķ Noreg og Danmark hava kanningar veriš framdar, iš royna at viršismeta feršsluóhapp viš persónsskaša umframt feršsluóhapp uttan persónskaša. Ķ slķkum kanningum veršur partvķst kannaš, hvųrjar beinleišis śtreišslur standast av einum slķkum feršsluóhappi (sjśkrahśs, lųgregla, framleišslutap, materiellur skaši o.s.fr.), umframt eina leysliga meting av tķ vęlferšarmissi, iš persónurin er fyri. Ķ Danmark varš kostnašurin av einum feršsluóhappi viš persónskaša ķ 1992 ķ mišal settur at vera uml. 1,2 mió. kr. Ķ Noreg er hetta tal vęl hęgri, ķ mišal 2 mió. kr fyri hvųrt persónskašaóhapp. Taš er serliga viršiš av einum hagfrųšisligum menniskjalķvi, iš veršur mett vęl hęgri, heilar 11 mió. kr. hęgri enn ķ Danmark.

Av tķ, at ongar slķkar kanningar eru gjųrdar ķ Fųroyum, verša norsku tųlini nżtt ķ hesari kostnaš-nyttu kanningini. Orsųkin til, at jśst norsku og ikki donsku tųlini verša nżtt er, at tį eingi fųroysk tųl finnast, eigur viršiš av tiltųkum, iš kunnu betra um feršslutrygdina heldur at verša yvirmett, enn at verša undirmett.

Mišal kostnašurin av einum feršsluóhappi uttan persónskaša er settur til 30.000 kr.

Ein verkętlan vil oftast fųra til broytingar ķ rakstrar- og višlķkahaldskostnaši, og veršur hesin kostnašurin mettur fyri hvųrja verkętlan sęr. Tųl eru fingin til vega frį Landsverkfrųšinginum og Strandfaraskip Landsins. Rakstrar- og višlķkahaldskostnašurin av einum vegi er fyrst og fremst kostnašurin av asfaltering, śtskifting av vegstokki og prestum, hald av vegjašara, vegamerking, og kavarudding. Rakstrarkostnašurin av einum ferjusambandi er śtreišslur til manning, brennievni, višlķkahald, ferjulegu, v.m. Rakstrar- og višlķkahaldskostnašurin av einum bergholi er til elśtreišslur (ljós, viftur og mųg. pumpur), asfaltering, vegamerking og vanligt višlķkahald. Um eitt berghol er fķggjaš viš bummpengum, standast eisini śtreišslur av bummpengainnkrevjingini.

Til at viršismeta ķlųgukostnašin av undirsjóartunnlum, tunnlum, vegastrekkjum og ferjum eru metingar frį Strandferšsluni og Landsverkfrųšinginum nżttar. Hesar kostnašarmetingar kunnu vera óneyvar, og óvissan liggur ofta um ± 25%. Tķ verša vanliga gjųrdar sonevndar viškvęmiskanningar, at vita, hvussu taš įvirkar śrslitiš, um ķlųgukostnašurin veršur stųrri ella minni enn mett.

Felags um viršismetingina

Allir prķsir eru frįroknašir MVG, men faldašir viš einum avgjaldsfaktori. Hesin avgjaldsfaktor veršur nżttur til at taka hędd fyri tķ avlaging, iš stendst av skattum og avgjųldum. Orsųkin til, at ein avgjaldsfaktor veršur nżttur er, at tį ķlųgur verša gjųrdar ķ onkra verkętlan, veršur tilfeingi nżtt, iš annars kundi veriš nżtt til ašra produktión. Hvat er so marknašarvirši av hesum tilfeingi? Eitt dųmi kann lżsa stųšuna.

Um ein persónur veršur settur at arbeiša upp į ein undirsjóvartunnil til eina standardtķmalųn o.u. 100 kr. ķ tķman, mį roknast viš, at viršiš av tķ arbeiši, viškomandi kundi gjųrt ķ ašrari produktión mį vera 100 kr. ab fabrik. Marknašarviršiš av hesum arbeiši er tó 100 kr. + avgjųld. T.v.s. at um t.d. 25% MVG er į tķ vųru, viškomandi hevši gjųrt, hevši marknašarvirši fyri 1 tķma framleišslu veriš 125 kr. Taš er tó ógjųrligt at siga nįgreiniliga, hvųrja framleišslu, hesin hevši arbeitt viš, um hann ikki hevši arbeitt viš undirsjóvartunnlinum. Tķ mį roknast viš einum mišalavgjaldi fyri alla framleišslu ķ landinum.

Sostatt er marknašarviršiš ķ flestu fųrum prķsurin ab fabrik faldaš viš einum nettoavgjaldsfaktori, iš er eitt mišaltal fyri skattir og avgjųld į vųrum og tęnastum. Undantųk eru tó, t.d. tį tilfeingi veršur nżtt, iš annars ikki hevši nżtt ķ ašrari framleišslu. Fyri nįgreiniligari višgerš, sķ Samfundsųkonomisk projektvurdering (1989) frį danska Finansministeriinum.

Vanliga verša tveir tķlķkir avgjaldsfaktorar nżttir:

  1. Almennur nettoavgjaldsfaktor fyri innanlands framleišslufaktorar
  2. Nettoavgjaldsfaktor fyri innfluttar framleišslufaktorar

Tann ķ 1) nevndi faktorur er śtroknašur til at vera uml. 1,13. Tann ķ 2) nevndi faktorur er śtroknašur til uml. 1,17. Ofta vil taš tó vera ómųguligt ella ógvuliga tķšarkrevjandi ķ hvųrjum einstųkum fųri at įseta, hvussu stórur partur av einari vųru ella produktión, iš er innflutt. Ķ hesum fųrum veršur roknaš viš einum mišalfaktori, iš er 1,15.

Ķ talvu 1 nišanfyri eru felags roknifortreytirnar įsettar. Ašrar roknifortreyitr eru serstakar fyri hvųrja verkętlan, og eru lżstar ķ sambandi viš kanningarnar ķ 3. broti.

Talva 1: Felags roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Reellur diskonteringsfaktor

   

%

4

Bensinprķsur

u

 

kr/l

3,08

v

 

kr/l

7,66

Dieseloljuprķsur

u

 

kr/l

2,04

v

 

kr/l

3,42

Bensinnżtsla hjį persónbilum eftir slųttum

   

km/l

12

Dieseloljunżtsla hjį lastbilum eftir slųttum

   

km/l

6

Tķmalųn

 

faklęrd

kr/t

100

 

ófaklęrd

kr/t

85

Kostnašur av frķtķš

 

partur av tķmalųn

%

10

Fastur akfarskostnašur

u

persónbilar

kr/t

0

u

lastbilar

kr/t

75

Variabul akfarskostnašur

(ekskl. orkunżtslu)

u

persónbilar

kr/km

0,60

u

lastbilar

kr/km

0,75

Marginalur el-framleišsluprķsur

u

 

kr/kWh

0,40

Avgjald pr. el-innlegging <10.000 kWh

u

fast įrligt gjald

kr

500

Forbrśkara elprķsur <10.000 kWh

u

nżtslugjald

kr/kWh

1,27

Avgjald pr. el-innlegging 10.000-100.000 kWh

u

fast įrligt gjald

kr

1500

Forbrśkara elprķsur 10.000-100.000 kWh

u

nżtslugjald

kr/kWh

1,17

Avgjald pr. el-innlegging >100.000 kWh

u

fast įrligt gjald

kr

5500

Forbrśkara elprķsur >100.000 kWh

u

nżtslugjald

kr/kWh

1,13

Partur av bussferšandi ķ vinnuųrindum

   

%

5

Partur av persónbilum ķ vinnuųrindum

   

%

10

Mešaltal av fólki ķ akfųrum (viš fųrara)

 

vinna

 

1,5

 

frķtķš

 

2

Kostnašur av hagfrųšisligum feršsluóhappi uttan persónskaša

     

30.000

Kostnašur av hagfrųšisligum feršsluóhappi viš persónskaša

     

2.000.000

Śtrokningarlųn

 

partur av sįttmįlalųn

%

90

Vęntaš įramįl viš arbeišsloysi ķ landinum

     

0

Nettoavgjaldsfaktor fyri innlendskar

framleišslufaktorar

     

1,13

Nettoavgjaldsfaktor fyri innfluttar

framleišslufaktorar

     

1,17

Mišal nettoavgjaldsfaktor

     

1,15

 

3. Kostnaš nyttu kanningar

Ķ hesum kapitli er ein stutt frįgreišing um tęr kostnaš-nyttu kanningar, iš eru gjųrdar av ymsum verkętlanum, iš hava stóran tżdning fyri framtķšar samferšslumynstriš ķ Fųroyum, verša tęr framdar. Frįgreišingin um hvųrja einstaka kostnaš-nyttu kanning er bygd upp eftir sama leisti. Fyrst er ein stuttur inngangur, har m.a. greitt veršur frį, hvķ valt er at kanna hesa verkętlan. Ķ nęsta broti veršur roynt at lżsa ymisku verkętlanirnar so stutt og greitt sum mųguligt. Ķ trišja broti sęst, hvųrjar serligar roknifortreytir eru gjųrdar til jśst hesa verktętlanina. Saman viš felags roknifortreytinum, iš vóršu nevndar ķ talvu 1, eru hesar roknifortreytir grundarlagiš undir kanningunum. Ķ fjórša og fimta broti finnast śrslitini av kostnaš-nyttu kanningunum, og verša viškvęmiskanningarnar eisini gjųrdar her. Sętta og seinasta brot er ein nišurstųša av kanningini.

3.1. Verkętlan: Feršasambandiš um Vestmannasund

Ķ seinnu helvt av 80’unum fór Landsverkfrųšingurin at arbeiša mišvķst viš ętlanum um at fįa til vega fast samband millum Streymoynna og Vįgoynna. Nógvar ymiskar tekniskar loysnir vóršu kannašar, men at enda varš komiš fram til tvęr tunnilsloysnir, iš Landsverkfrųšingurin metti vóru tekniskt og jaršfrųšisligar forsvarligar. Av hesum bįšum mųguligu loysnum varš tann longra loysnin vald, og hol varš sett į Streymoyarmegin viš Leynar ķ 1992. Arbeišiš varš tó skjótt stešgaš aftur orsakaš av vįnaligu fķggjarstųšuni hjį Landskassanum, men ętlaninar at fullfųra tunnilin eru ongantķš sleptar heilt.

Aftanį vališ ķ aprķl 1998 varš nżggj samgonga skipaš, og tyktist tį ręttiligt gliš koma į aftur ętlaninar um fasta sambandiš um Vestmannasund. Tķ varš hildiš, at ręttast var beinanvegin at gera eina kostnaš-nyttu kanning av hesum sambandi. Frįgreišingin hevur sķšani veriš nżtt ķ tķ vķšari arbeišinum hjį Landstżrismanninum ķ Vinnumįlum at višgera ętlanina at gera fast samband um Vestmannasund. Ķ samband viš fķggjarlógarvišgeršina fyri 1999 varš eitt eintak av frįgreišingini send hvųrjum tingmanni, og fingu fjųlmišlarnir eisini eitt eintak. Um įhugi er fyri at ogna sęr frįgreišingina, fęst hon viš at venda sęr til Vinnumįlastżriš. Her verša tżdningarmestu nišurstųšurnar ķ frįgreišingini endurgivnar.

Tvęr ymiskar verkętlanir verša višgjųrdar ķ kanningini. Verkętlan 1 er at seta tvęr smęrri ferjur ķ sigling um sundiš, ķ stašin fyri tķ eini stóru ferjuni, iš rųkir farleišina ķ lųtuni. Verkętlan 2 er at gera ein undirsjóartunnil, og verša her trż alternativ višgjųrd. Einasti munur į tunnilsalternativunum er bummpengaprķsurin: ķ verkętlan 2a verša eingir bummpengar kravdir, ķ 2b verša bummpengar kravdir įjavnt viš galdandi feršasešlaprķsir į ferjunum, og ķ 2c verša bummpengar kravdir, iš eru o.u. helvtina av galdandi feršasešlaprķsum. Bummpengaprķsurin hevur fyri taš fyrsta tżdning, tķ hann įvirkar, hvussu nógv akfųr fara at nżta tunnilin, og harviš hvussu nógv fólk fįa gleši av tķ ķlųguni, iš veršur gjųrd. Fyri taš nęsta hevur bummpengaupphęddin eisini tżdning fyri, hvussu stórur partur av ķlųguni, iš skal fķggjast yvir fķggjarlógina.

Vanliga stųšan ķ dag, verkętlan 1 og verkętlan 2 verša lżstar ķ talvunum nišanfyri.

Talva a1: Lżsing av ferjusambandi

Verandi stųša:

Ein stór ferja

Verkętlan 1:

Tvęr smęrri ferjur

Kapasitetur (ein ferja)

persónbilar

uml. 35

persónbilar

uml. 20

feršafólk

uml. 300

feršafólk

uml. 150

Mišaltal av dagligum frįferšum av Vestmanna

15

25

Mųguligt at bķleggja plįss?

Nei

Nei

Feršasešlaprķsir

Stųk feršandi (mišal)

kr. 25

Stųk feršandi (mišal)

kr. 25

Persónbilur v. fųrara (mišal)

kr. 70

Persónbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 70

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 300

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 300

Livitķš

30 įr

30 įr

Samanberingarstrekki A-B

16,4 km

16,4 km

Talva a2: Lżsing av fųstum sambandi

Verkętlan 2:

Undirsjóvartunnil (longri tunnilin)

Longd į tunli

4,7 km

Longd į tilkoyrsilsvegum

2,0 km

Samanberingarstrekki A-B

7,7 km

Bummpengaprķsir

Persónbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr. b) 70 kr. c) 35 kr.

Lastbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr b) 300 kr. c) 150 kr.

Eyka feršandi ķ akfari

(mišal)

a) 0 kr. b) 25 kr. c) 15 kr.

Mettur ķlųgukostnašur

v/u. MVG

240/206 mió. kr.

 

Ķ talvu a3 finnast tęr roknifortreytir, iš eru serligar fyri hesa verkętlan. Saman viš felags roknifortreytinum eru tęr grundarlagiš undir śrslitinum av kostnaš-nyttu kanningunum. Roknaš veršur viš einum višlķkahaldskostnaši av undirsjóartunnlinum, iš er 500.000 kr fyri hvųnn kilometur įrliga, frįroknaš el-śtreišslur. Ķ Noreg hava royndirnar frį 11 undirsjóartunnlum vķst, at mišal vķšlķkahaldskostnašurin er 600.000 Nkr. fyri hvųnn kilometur, ķroknaš avgjųld.

Talva a3: Serligar roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Višlķkahald av undirsjóartunnli

u

u/ el, v/ asfalt

kr/km/įr

500.000

Ķlųga ķ bummpengaskipan

u

 

kr

2.000.000

Rakstur av bummpengaskipan

v

 

kr/įr

2.000.000

El-nżtsla ķ undirsjóartunnli

 

pumpur, viftir, ljós

kWh/km/įr

300.000

Persónbilar um sundiš 1997

   

tal/įr

70.000

Tung feršsla um sundiš 1997

   

tal/įr

12.000

Fólk um sundiš 1997

 

inkl. bilfųrarar

tal/įr

290.000

Ķ talvu a4 į nęstu sķšu er endaliga śrslitiš uppsett, so lęttari er at samanbera avleišingarnar av ymsu mųguleikunum. Serliga eigur ein at leggja til merkis samlašu nettonyttuna (C) og nyttu-kostnašarbrųkin (E).

Verkętlan 1, iš var at seta tvęr smęrri ferjur ķ sigling ķ stašin fyri tķ einu stųrri ferju, iš siglir ķ dag, hevši giviš eitt negativt samfelagsbśskaparligt avkast, uml. -20 mió. kr. Samfelagiš hevši tķ sum heild veršiš verri fyri, um henda verkętlan varš framd. Av tķ, at ein samfelagsbśskaparlig fortreyt fyri at fremja almennar ķlųgur er, at nettonyttan er positiv, veršur hetta uppskotiš ikki višgjųrt neyvari ķ frįgreišingini.

Eftir er so tunnilsloysnin. Taš sęst ķ talvu a4, at tunnilsloysnin gevur eitt positivt ķkast til samfelagsbśskapin, um so bummpengar verša kravdir ella ikki. Tó įvirkar bummpengastųšiš samlaša śrlitiš, so tess hęgri bummpengarnir eru, tess lęgri er samlaša positiva ķkastiš til samfelagsbśskapin. Orsųkin til hetta śrslit er, at tess lęgri bummpengar, tess fleiri feršast um sundiš, og stųrri veršur nyttan av ųktari feršslu, sum meira enn uppvigar eykakostnašin av brennievni, slit o.s.fr.

Meira įhugavert fyri eina rašfesting er tó at hyggja eftir nyttu-kostnašarbrųkinum, iš vķsir, hvussu nógv nytta fęst burturśr hvųrjari almennari krónu, iš beinleišis og óbeinleišis veršur nżtt til ķlųguna. Um linjufųring III veršur vald, vķsir taš seg, at uttan bummpengainnkrevjing er nyttan fyri hvųrja almenna krónu nakaš taš sama sum viš hęgri bummpengum, mešan minst nytta fyri hvųrja almenna krónu fęst burturśr, um lęgri bummpengar verša uppkravdir. Orsųkin til hetta śrslit er fyri taš fyrsta, at uml. 2 mió. kr ķ įrligum śtreišslum standast av bummpengainnkrevjingini, og at prķsirnir tķ skulu hava eitt įvķst stųši įšrenn taš loysir seg at krevja inn. Fyri taš nęsta minkar feršslan um sundiš meira, tess hęgri bummprķsirnir verša settir, og er tķ sambęrt śtrokningunum neyšugt, at prķsstųšiš į bummpengunum ķ minsta lagi er į hędd viš feršasešlaprķsirnar ķ dag, um bummpengaloysnin skal kasta meira nyttu av sęr fyri hvųrja landskassakrónu, iš nżtt veršur.

Nišurstųšan er tķ, at samfelagsbśskaparliga fęst umleiš lķka nógv burturśr hvųrjari almennari krónu, um bummpengar verša kravdir inn įjavnt viš galdandi prķsir fyri feršing ķ dag, ķ mun til ikki at krevja bummpengar inn. Sum heild kann sigast, at tess hęgri bummpengar, tess meira nytta fęst burturśr hvųrjari landskassakrónu, iš nżtt veršur til verkętlanina, men tess meira minkar samlaša nyttan av ķlųguni, tķ fęrri fara at feršast um sundiš.

Samlašu almennu śtreišslurnar fyri hvųrt alternativiš eru at finnaš ķ rašnum (D). Į pluss-sķšuni teljast spard ferjuķlųga og mųguligar bummpengainntųkur. Hinvegin dregur mista rakstraryvirskotiš frį Vesturleišini, tunnilsķlųga og –rakstur, og mųguligur rakstrarkostnašur av bummpengaskipanini frį. Inntųkurnar frį orkuavgjųldum verša bert įvirkašar ķ heilt lķtlan mun, og eru hesar inntųkur tķ ikki ķroknašar. Legg til merkis, at sjįlvt viš bummpengaprķsi įjavnt viš feršasešlakostnaši į ferjunum, eru almennu nettośtreišslurnar av einari tunnilsloysn vęntandi ikki nišanfyri 170 mió. kr., um bummpengar verša kravdir ķ 15 įr. Um eingir bummpengar verša kravdir, verša almennu nettośtreišslurnar, iš standast av at velja tunnilsloysnina, ķ nśtķšarvirši uml. 320 mió. kr. yvir 30 įr ķ mun til ferjusiglingina. Geviš gętur, at mųguligar śtreišslur til langtķšar fķgging ikki eru ķroknašar.

Talva a4: Śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broyting ķ mun til stųšuna ķ dag (mió. kr.)

Avleišing

Verkętlan 1:

Tvęr ferjur

Verkętlan 2a:

Tunnil u. bumm

Verkętlan 2b:

Tunnil v. bumm

Verkętlan 2c:

Tunnil v. bumm

Tķšarkostnašur

16,0

102,2

108,4

107,2

Variabul akfarskostnašur

0,0

-3,5

5,7

4,3

Fastur akfarskostnašur

2,3

13,0

14,7

14,4

Nyttan av ųktari feršslu 1

0,5

128,8

84,0

104,9

Foršingarkostnašur

21,4

46,4

50,6

49,0

A: Sum nytta

40,2

286,9

260,8

277,5

Tunnilsķlųga

0,0

227,8

229,9

229,9

Tunnilsrakstur

0,0

51,2

51,2

51,2

Ferjuķlųga

15,6

-31,9

-31,9

-31,9

Ferjurakstur

55,2

-144,0

-144,0

-144,0

Bummskipan, rakstur

0,0

0,0

36,1

36,1

B: Sum ķlųga og rakstur

70,7

103,0

141,2

141,2

C: Samfelagsbśskaparligt

śrslit (A-B)

-30,5

183,9

119,6

136,3

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

70,7

318,4

177,2

244,0

E: Nyttu-kostnašar

brųkur (C/D)

-0,43

0,58

0,67

0,56

1 Frymilin, iš er nżttur til at meta um nyttuna av ųktari feršslu er nżliga broyttur, og tķ eru tųlini eisini broytt nakaš ķ mun til frįgreišingina, iš varš latin tingmonnunum ķ oktober 1998. Nišurstųšurnar eru tó óbroyttar.

Ikki allar roknifortreytir kunnu gerast viš lķka stórari vissu, og tķ veršur kannaš, hvussu viškvęm śrslitini eru fyri broytingum ķ roknifortreytunum.

Spurningurin um flogvųllin ķ Vįgunum er mangan havdur į lofti, og ivast veršur ķ tķ skilagóša at gera ein undirsjóartunnil, um avgerš veršur tikin um at byggja nżggjan flogvųll ašrastašni ķ landinum. Tķ er roynt at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš, um so var, at annar flogvųllur varš bygdur 15 įr aftanį, at ein mųguligur undirsjóartunnil varš lišugur. Sjįlvandi er ringt at meta um avleišingar fyri feršsluna, um flogvųllurin varš stongdur. Óivaš er ein stórur partur av feršsluni tengdur at flogvųllinum umframt tališ av feršandi, iš feršast um flogvųllin. Her veršur tó bert roknaš viš talinum av feršandi um flogvųllin ķ 1996, og einari 20% minking ķ tungari feršslu um sundiš. Feršslulopiš veršur sjįlvsagt eisini minni.

Um feršslan um sundiš minkar, hųvdu śtreišslurnar til ferjur helst minkaš nakaš, av tķ, at stųddin į ferjuni kundi veriš minni og/ella feršaętlanin veriš broytt. Tķ eigur eisini at verša roknaš viš lęgri śtreišslum til ferjusigling, um flogvųllurin veršur fluttur.

Śtrokningarnar vķsa, at hetta bert ķ minni mun hevši įvirkaš hųvušsśrslitini. Samlaša nettonyttan hevši enn veriš stųrst fyri tunnilin uttan bummpengar, sjįlvt um munurin nišur til bummpengaalternativini hevši minkaš nakaš. Hetta av tķ, at nyttan av ųktari feršslu ikki hevši veriš lķka stór sum įšur. Samfelagsbśskaparliga ķkastiš av verkętlanini hevši minkaš viš uml. 40-70 mió. kr., alt eftir um bummpengar verša kravdir ella ikki.

Eisini er roynt at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš, um ein onnur linjufųring varš vald. Landsverkfrųšingurin valdi fyrst ķ 90’unum at arbeiša viš tveimum linjufųringum, har tann longra varš vald. Tann styttra linjufųringin hevši fųrt viš sęr, at strekkiš, iš akfųrini skuldu koyra, hevši veriš nakaš longri, og tey skulu longur upp ķ hędd. Hetta skal vigast upp ķmóti einum lęgri rakstrar- og ķlųgukostnaši av tunnlinum.

Samfelagsbśskaparliga avkastiš av at velja styttri loysnina hevši ķ nśtķšarvirši veriš uml. 35 mió. kr. ķ alt yvir 30 įr, um bummpengar verša kravdir. Tį er korrigeraš fyri hęddarmuni og horisontalkurvaturi millum bįšar linjufųringarnar. Um eingir bummpengar vóršu kravdir, hevši munurin minkaš til uml. 30 mió. kr. yvir 30 įr. Styttra linjufųringin er sostatt samfelagsbśskaparliga tann gagnligasta, og landskassin sparir uml. 55 mió. kr. yvir 30 įr til ķlųgu og rakstur, um henda linjufųring veršur vald. Geviš gętur, at Landsverkfrųšingurin ķ meting frį 1988 sigur hesa loysn vera jaršfrųšisliga og tekniskt forsvarliga.

Onnur višurskifti, iš ikki verša višgjųrd ķ hesari frįgreišing, kunnu tó eisini hava įvirkan į, hvųr linjufųring, iš veršur vald. Her veršur m.a. hugsaš um įvirkanina į landslagiš og spurningin um lokalar ętlanir eru viš lendinum, iš skal nżtast til tilkoyrsilsveg. Hesi fyrilit mugu tķ vigast upp ķmóti samfelagsbśskaparliga śrslitinum, og kostnašin hjį Landskassanum.

At enda er samfelagsbśskaparliga śrslitiš roknaš, um so var, at mųguleiki varš at bķleggja plįss į ferjuni. Roknaš er viš, at hetta hevši stytt um fjaldu bķšitķšina og veruligu bķšitķšina viš tilsamans 12 min. ķ mišal. Samfelagsbśskaparliga śrslitiš er tó enn til fyrimuns fyri einari tunnilsloysn, um so įvųksturin minkar viš umleiš 30 mió. kr.

Nišurstųšan av hesari kostnaš-nyttu frįgreišing er, at ein ķlųga ķ undirsjóartunnil viš stórari vissu loysir seg samfelagsbśskaparliga. Viš teimum fortreytum, roknaš er viš ķ kanningini, gevur henda ķlųga eitt samlaš samfelagsbśskaparligt ķkast, iš er uml. 175 mió. kr., um eingir bummpengar verša kravdir. Um bummpengar verša kravdir įjavnt viš galdandi feršasešlaprķsir į ferjunum ķ dag, veršur samfelagsbśskaparliga ķkastiš gott 90 mió. kr. Samfelagsbśskaparliga ķkastiš fyri hvųrja almenna krónu er tó nakaš taš sama, um bummpengar verša uppkravdir ella ikki. Nettoķkastiš er uml. 50 oyru fyri hvųrja almenna krónu, iš nżtt veršur til verkętlanina. Tķ kann tykjast skilagott at fķggja part av ķlųguni viš bummpengum, so betri mųguleiki veršur hjį Landskassanum at fara undir ašrar samfelagsgagnligar ķlųgur.

3.2. Verkętlan: Feršasambandiš um Leirvķksfjųrš

Hóast verkętlanin at gera fast samband um Leirvķksfjųrš ikki hevur fingiš so drśgva umrųšu ķ fjųlmišlunum, eru tó kanningar gjųrdar ķ hesum sambandi.

Valt er at kanna hesa verkętlan, fyri at stašfesta, um ein slķk ętlan samfelagsbśskaparliga ber seg ķ mun til framhaldandi ferjusamband.

Verkętlanin, iš kannaš veršur, er at gera ein tunnil undir Leirvķksfjųrš, og veršur henda kallaš verkętlan 1. Landsverkfrųšingurin hevur kannaš ymsar mųguligar linjufųringar, og gjųrt seismiskar kanningar av undirgrundini undir Leirvķksfjųrš, um so hesar kanningar ikki hava veriš lķka drśgvar sum eitt nś kanningarnar av Vestmannasundi. Landsverkfrųšingurin hevur sum eitt śrslit av hesum kanningum valt eina linjufųring, har tunnilsmunnarnir liggja viš brennistųšina Eysturoyarmegin og viš Skrišustķggj viš bįtahylin ķ Boršoyavķk Boršoyarmegin, og metir stovnurin, at hetta er tann besta ķ mun til kostnašin.

Sum viš verkętlanini at gera fast samband um Vestmannasund eru trķggjar śtrokningar gjųrdar. Verkętlan 1a er uttan bummpengauppkrevjing, verkętlan 1b er viš bummpengum įjavnt viš feršasešlaprķsin į ferjunum ķ dag, og verkętlan 1c er viš bummpengum, iš eru o.u. helvtina av galdandi prķslegu.

Verandi stųša ķ dag og verkętlan 1 eru annars lżstar ķ talvu b1 og b2 nišanfyri.

Talva b1: Lżsing av veršandi stųšu

Verandi stųša:

Ein stór ferja

Kapasitetur persónbilar uml. 40
feršafólk uml. 350
Mišaltal av dagligum frįferšum av Leirvķk

10

Mųguligt at bķleggja plįss?

Nei

Feršasešlaprķsir Stųk feršandi (mišal) kr. 25
Persónbilur v. fųrara (mišal) kr. 75
Lastbilur v. fųrara

(mišal)

kr. 280
Livitķš

30 įr

Samanberingar-strekki A-B

0,0 km

Talva b2: Lżsing av fųstum sambandi

Verkętlan 1:

Undirsjóartunnil

Longd į tunli

5,1 km

Longd į tilkoyrsilsvegum

0,6 km

Samanberingarstrekki A-B

11 km

Bummpengaprķsir Persónbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr. b) 75 kr. c) 35 kr.
Lastbilur v. fųrara

(mišal)

a) 0 kr. b) 280 kr. c) 140 kr.
Eyka feršandi ķ akfari

(mišal)

a) 0 kr. b) 25 kr. c) 15 kr.
Mettur ķlųgukostnašur u/v MVG

260/300 mió. kr.

 

Ķ talvu b3 finnast tęr roknifortreytir, iš eru serligar fyri hesa verkętlan. Saman viš felags roknifortreytinum eru tęr grundarlagiš undir śrslitinum av kostnaš-nyttu kanningunum. Roknaš veršur eins og ķ verkętlanini um fast samband um Vestmannasund viš einum įrligum višlķkahaldskostnaši av undirsjóartunnlinum, iš er 500.000 kr. fyri hvųnn kilometur, frįroknaš el-śtreišslur.

Talva b3: Serligar roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Višlķkahald av undirsjóartunnli

u

u/ el, v/ asfalt

kr/km/įr

500.000

Ķlųga ķ bummpengaskipan

u

 

kr

2.000.000

Rakstur av bummpengaskipan

v

 

kr/įr

2.000.000

El-nżtsla ķ undirsjóartunnli

 

pumpur, viftir, ljós

kWh/km/įr

300.000

Persónbilar um fjųršin 1997

   

tal/įr

68.000

Tung feršsla um fjųršin 1997

   

tal/įr

12.000

Fólk um fjųršin 1997

 

inkl. bilfųrarar

tal/įr

270.000

Ķ talvu a4 į nęstu sķšu er endaliga śrslitiš uppsett, so lęttari er at samanbera avleišingarnar av ymsu alternativunum. Serliga eigur ein at leggja til merkis samlašu nettonyttuna (C) og nyttu-kostnašarbrųkin (E).

Ķ talvuni sęst, at tunnilsloysninar sum heild balansera um 0, og eru sostatt samfelagsbśskaparliga neutralar ķ mun til framhaldandi ferjusigling. Tó er ein lķtil munur į Verkętlan 1a, b og c, og sum viš verkętlanini at gera fast samband undir Vestmannasund er taš so, at tess lęgri bummpengar, tess betri veršur samlaša samfelagsbśskaparliga śrslitiš. Um bummpengar verša kravdir, veršur ųkingin ķ feršsluni vęl minni, og tķ veršur nyttan av ųktari feršslu eisini minni.

Einasta loysnin, iš beinleišis gevur eitt lķtiš samfelagsbśskaparligt ķkast (uml. 36 mió. kr.), er sostatt loysnin har ongir bummpengar verša kravdir. Óvissan um feršslulopiš er tó so mikiš stór, at hetta ikki einsamalt kann avgera, um bummpengar skulu krevjast ella ikki.

Talva b4: Śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broyting ķ mun til stųšuna ķ dag (mió. kr.)

Avleišing

Alternativ 1a:

Tunnil u. bumm

Alternativ 1b:

Tunnil v. bumm

Alternativ 1c:

Tunnil v. bumm

Tķšarkostnašur

68,8

74,8

73,6

Variabul akfarskostnašur

-30,3

-20,7

-22,7

Fastur akfarskostnašur

9,8

11,7

11,2

Nyttan av ųktari feršslu

78,8

48,0

64,0

Foršingarkostnašur

39,5

43,3

41,7

A: Sum nytta

166,6

157,1

167,8

Tunnilsķlųga

287,5

289,6

289,6

Tunnilsrakstur

54,9

54,9

54,9

Ferjuķlųga

-31,9

-31,9

-31,9

Ferjurakstur

-180,2

-180,2

-180,2

Bummskipan, rakstur

0,0

36,1

36,1

B: Sum ķlųga og rakstur

130,3

168,5

168,5

C: Netto nytta (A-B)

36,3

-11,4

-0,7

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

371,5

225,2

303,0

E: Nyttu-kostnašur brųkur (C/D)

0,10

-0,05

-0,00

Samlašu almennu śtreišslurnar fyri hvųrt alternativiš eru at finna ķ rašnum (D). Spard ķlųga ķ nżggja ferju, mųguligar bummpengainntųkur og ųktu inntųkurnar frį orkugjaldi telja positivt ķ hesum roknskapi. Hinvegin fųra mista rakstraryvirskotiš frį Leirvķksfjaršarleišini, tunnilsķlųga og –rakstur og mųguligar śtreišslur til rakstur av bummpengaskipan, til ųktar almennar śtreišslur. Legg til merkis, at sjįlvt viš hęgsta bummpengaprķsi eru almennu nettośtreišslurnar av einari tunnilsloysn ikki nišanfyri 225 mió. kr., um bummpengar verša kravdir ķ 15 įr. Um eingir bummpengar verša kravdir, verša almennu nettośtreišslurnar av at velja tunnilsloysnina ķ nśtķšarvirši uml. 370 mió. kr. fyri 30 įra skeišiš. Geviš gętur, at roknaš veršur viš, at sjįlv tunnilsķlųgan veršur gjųrd yvir trż įr, og at mųguligar śtreišslur til langtķšarfķgging ikki eru ķroknašar.

Hesi śrslit eru fingin śt frį teimum fortreytum, at norskar royndir viš feršslulopi, har fast samband avloysir ferju, kunnu nżtast ķ Fųroyum.

Stór óvissa er į summum fortreytum, iš nżttar eru ķ hesari kanningini. Tķ verša viškvęmiskanningar gjųrdar, iš kunnu vķsa, hvussu samfelagsbśskaparliga śrslitiš broytist, um óvissu fortreytirnar verša broyttar nakaš.

Ķ fyrsta lagi er roynt at broyta fortreytirnar um stųddina į vęntaša feršslulopinum. Hesar metingar byggja į norskar royndir um, hvussu feršslan broytist ķ mun til samlaša feršakostnašin. Roynt er tó at vera eitt sindur varin ķ metingunum, tķ ongi fųroysk hagtųl finnast hesum višvķkjandi. Ķ śrslitinum omanfyri veršur roknaš viš, at bilferšslan veršur umleiš tann dupulta ķ mun til įšrenn taš varš landfast, og er taš grundaš į broytingarnar ķ samlaša feršakostnašinum.

Um einki feršslulop varš, aftanį taš var voršiš landfast, hevši verkętlanin ikki loyst seg samfelagsbśskaparliga, lķka mikiš hvussu stųšiš į bummpengunum var. Um feršslulopiš hinvegin varš t.d. 50% stųrri enn roknaš er viš ķ śtrokningunum omanfyri, hevši taš fųrt viš sęr, at verkętlan hevši loyst seg samfelagsbśskaparliga viš ųllum bummpengasatsum. Taš kann tykjast ógvusligt, at feršslan skuldi veriš 150% stųrri, enn feršslan er um sundiš ķ dag, men um samanboriš veršur viš tališ į akfųrum į ųšrum vegastrekkjum sęst, at eitt slķkt tal ikki hevši veriš heilt av leiš.

Eisini er roynt at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš um so er, at ķlųgukostnašurin veršur stųrri ella minni enn vęntaš. Roknaš er viš einari óvissu ķ kostnašarmetingini, iš er ± 25%, t.e. 65 mió. kr. uttan MVG. Um verkętlanin gjųrdist 65 mió. kr. dżrari enn vęntaš, hevši samfelagsbśskaparliga śrslitiš veriš negativt, uml. – 40–100 mió. kr., ķ mun til hvussu hųgt bummpengarnir verša settir. Um verkętlanin hinvegin gjųrdist 65 mió. kr. bķligari enn vęntaš, hevši samfelagsbśskaparliga śrslitiš veriš positivt, + 50–100 mió. kr., aftur ķ mun til bummpengastųšiš.

Verkętlanin at lata fast samband avloysa ferjusigling um Leirvķksfjųrš, hevši viš teimum fortreytum roknaš er viš ķ hesi kanning giviš eitt samfelagsbśskaparligt śrslit, iš liggur um 0. Hetta merkir, at verkętlanin samfelagsbśskaparliga er neutral ķ mun til framhaldandi ferjusigling. Tó er vert at minna į, at roknifortreytirnar og metingar av feršslulopi eru varnar, ķ mun til kanningar ķ grannalondunum. Eisini eru fyribrigdi, iš ikki eru ķroknaši ķ kanningina, sum eiga at telja positivt ķ samlaša roknskapinum. Dųmir um hetta sķšsta er t.d. fleksibla sambandiš millum Noršoyggjar og Eysturoy-Streymoy, tį stórar vanlukkur krevja tilbśgvingarligan stušul frį grannaųkjunum. Eisini kann tann fullkomni fleksibilitetur, iš er innbygdir ķ einum fųstum sambandi verša til serligan fyrimuns fyri t.d. fiskaframleišarar og mentunarlķviš ķ Noršoyarųkinum.

 

3.3. Verkętlan: Vegastrekkiš Ųravķk-Hov

Ķ samband viš višgeršina av vegasambandinum Ųravķk-Hov ķ samferšsluverkętlanarbólkinum, varš komiš fram til, at hetta vegastrekki ķ verandi lķki hevur ein tann stųrsta tķttleikan av feršsluóhappum ķ landinum. Flestu óhappini hava bert fųrt viš sęr skaša uppį akfųr, men ķ tķšarskeišnum 1988-1991 vóru ķ alt 8 feršsluóhapp viš persónskaša į hesum vegastrekki. Sķšan 1992 hevur tó einki óhapp viš persónskaša veriš. Strekkiš hevur ikki kravt nakaš mannalķv seinastu 10 įrini.

Stóri tķttleikin av feršsluóhappum ger, at samferšsluverkętlanarbólkurin hevur valt at gera eina kostnaš-nyttu kanning av hesum vegastrekki, fyri at vita, um taš ber til at bųta um hetta vegastrekki, so at fyrimunirnir standa mįt viš kostnašin.

Landsverkfrųšingurin hevur arbeitt viš tveimum loysnum fyri vegastrekkiš, og verša hesar loysnir kannašar ķ frįgreišingini. Tann eina loysnin er at umbyggja verandi veg, og er kostnašurin av hesum mettur at verša o.u. 70 mió. kr. Hin loysnin er at gera eitt berghol millum Ųravķk og Hov, og er metti kostnašurin av hesum bergholi millum 30 og 60 mió. kr. fyri hvųnn kilometur umframt 15-20 mió. kr ķ alt til vegagerš. Neyvari kostnašarmetingar eru ikki tųkar, įšrenn jaršfrųšisligar kanningar eru gjųrdar. Um roknaš veršur viš einum bergholskostnaši uppį 40 mió. kr. fyri hvųnn kilometur, og bergholiš veršur 2,25 km. til longdar, veršur kostnašurin viš tilkoyrsilsvegum o.u. 105-110 mió. kr.

Verandi landsvegur śr Ųravķk til Hovs er 8,6 km langur, og veršur ein umbygdur vegur nakaš taš sama til longdar. Į verandi vegi eru tó fleiri sving, iš verša minni krapp, um so er, at verkętlanin at umbyggja vegin veršur framd. Hetta merkir, at mišalferšin veršur nakaš hęgri, og at brennievnisnżtslan minkar eitt vet. Eisini kann vęntast, at tališ av feršsluóhappum fer at minka ķ mun til stųšuna ķ dag. Roknaš veršur viš, kanska heldur bjartskygt, at tķttleikin av feršsluóhappum kemur nišur į mišaltališ fyri alt landiš, ķ mun til ta feršsluna, iš er į strekkinum.

Um berghol veršur gjųrt, veršur teinurin styttur nišur ķ 4,5 km, og veršur mišalferšin eisini hęgri, sammett viš verandi veg. Av tķ, at teinurin er styttri at koyra, kann eisini roknast viš, at fęrri feršsluóhapp verša, ķ mun til verkętlanina at bųta um verandi veg. Annars eru verandi vegur og bįšar verkętlaninar lżstar ķ talvu c1 nišanfyri.

Talva c1: Lżsing av flutningssambandi

Verandi vegur:

Verkętlan 1:

Umbygdan veg

Verkętlan 2:

Berghol

Strekki

8,6 km

8,6 km

4,5 km (2-2½ km berghol)

Vęntaš įrligt mišaltal av feršsluóhappum

u/ persónskaša

14,3

u/ persónskaša

4,4

u/ persónskaša

2,3

v/ persónskaša

0,55

v/ persónskaša

0,21

v/ persónskaša

0,15

Vęntaš ĮFS

persónbilar

490

persónbilar

490

persónbilar

523

tung feršsla

49

tung feršsla

49

tung feršsla

52

Vęntaš mišalferš

persónbilar

60

persónbilar

70

persónbilar

75

tung feršsla

50

tung feršsla

60

tung feršsla

65

Vęntaš orkunżtsla

persónbilar

1,3 l

persónbilar

1,2 l

persónbilar

0,4 l

tung feršsla

3,5 l

tung feršsla

3,2 l

tung feršsla

0,8 l

Ķlųgukostnašur

u/v MVG

0

60/70 mió. kr.

uml. 95/110 mió. kr.1

1 Ķlųgukostnašurin er nęr tengdur at jaršfrųšisligu višurskiftunum, og er tķ enn sera óvissur.

Ķ talvu b3 finnast tęr roknifortreytir, iš eru serligar fyri hesa verkętlan. Saman viš felags roknifortreytinum eru tęr grundarlagiš undir śrslitinum av kostnaš-nyttu kanningunum.

Talva c2: Serligar roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Rakstur/višlķkahald av bergholi

u

u/ el, v/ asfalt

kr/km/įr

100.000

El-nżtsla ķ bergholi

 

viftir, ljós

kWh/km/įr

100.000

Rakstur/višlķkahald av tveysporašum vegi

u

 

kr/km/įr

50.000

Endaliga śrslitiš av kostnaš-nyttu kanningini er uppsett ķ talvu c3 nišast į sķšuni. Ķ talvuni sęst, at hvųrki loysnin at bųta um verandi veg ella tunnilsloysnin loysir seg samfelagsbśskaparliga. Fyrimunirnir standa ikki mįt viš kostnašin av at fremja verkętlanina, og viš teimum fyritreytum roknaš er viš ķ kanningini, geva bįšar verkętlanir eitt negativt śrslit, iš er o.u. -40 mió. kr. ķ mun til verandi loysn. Taš gevur lķtla meining at nżta nyttu-kostnašar brųkarnar, tį samlaša śrslitiš er negativt. Tó sęst ķ talvuni, at viš teimum fortreytum, roknaš er viš, missur samfelagiš mest fyri hvųrja nżtta landskassakrónu, um Verkętlan 1 veršur framd, ķ mun til verandi stųšu.

Talva c3: Śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broyting ķ mun til stųšuna ķ dag (mió. kr.)

Avleišing

Verkętlan 1:

Umbyggja verandi veg

Verkętlan 2:

Bergholsloysnin

Tķšarkostnašur

3,1

12,2

Variabul akfarskostnašur

1,1

19,2

Fastur akfarskostnašur

0,6

2,4

Nyttan av ųktari feršslu

0,0

2,4

Feršslutrygd

14,4

18,1

A: Sum nytta

19,3

54,3

Ķlųgukostnašur

62,8

95,1

Rakstur og višlķkahald

0,0

0,2

B: Sum ķlųga og rakstur

62,8

95,3

C: Netto nytta (A-B)

-43,5

-41,0

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

64,7

99,5

E: Nyttu-kostnašur brųkur (C/D)

-0,67

-0,41

Sum įšur nevnt er kostnašarmetingin av bergholsloysnini sera óviss, og roynt veršur tķ at rokna samfelagsbśskparliga śrslitiš um so er, at ķlųgukostnašurin veršur lęgri ella hęgri enn mett. Fyrst veršur roynt at rokna śrslitiš, um so er, at umstųšurnar fyri tunnilsloysnini verša so góšar sum til ber. Hetta merkir, at ķlųgukostnašurin fyri hvųnn kilometur av tunnli veršur so lįgur sum 30 mió. kr. v/ MVG, og tunnilin veršur bert 2 km langur. Tį veršur samfelagsbśskaparliga śrslitiš betraš viš uml. 30 mió. kr., men śrslitiš er tó enn negativt, uml. –10 mió. kr. Um ķlųgukostnašurin hinvegin veršur so hųgur sum 60 mió. kr. v/ MVG fyri hvųnn kilometur, og tunnilin veršur 2,25 km. langur, veršur samfelagsbśskaparliga śrslitiš enn meira negativt, –83 mió. kr. Sostatt kann viš stórari vissu stašfestast, at tunnilin ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga.

Um taš orsakaš av trupulleikum viš kapasitetinum į verandi vegi hóast alt veršur samtykt, at onnur av verkętlanunum skal fremjast, kunnu kostnaš-nyttu kanningarnar nżtast til at avgera, hvųr verkętlan loysir seg best. Sum greitt er frį, er ķlųgukostnašurin av bergholsloysnini óvissur, men er hann helst stųrri enn kostnašurin av at bųta um verandi veg. Hóast hetta kann taš verša skilagott at fremja bergholsloysnina, um hon kastar meiri nyttu av sęr. M.a. veršur spart meira brennievni og koyritķš, umframt at fęrri feršsluóhapp kunnu vęntast. Kostnaš-nyttu kanningin kann tķ nżtast til at avgera, hvussu stórur ķlųgukostnašurin av bergholsloysnini kann verša, įšrenn taš loysir seg betri at bųta um verandi veg. Tį nś bert tvęr loysnir eru ķ at velja, veršur verkętlan 1 nżtt sum grundarlag, og roknaš veršur śt, hvussu verkętlan 2 loysir seg ķ mun hesa verkętlan.

Śtrokningarnar vķsa, at um metti ķlųgukostnašurin fyri tunnil og tilkoyrsilsvegir ķ alt er lęgri enn 100 mió. kr. frįroknaš MVG, loysir bergholsverkętlanin seg betri enn verkętlanin at bųta um verandi veg. Sum sagt er kostnašarmetingin av bergholsloysnini enn óviss, og neyvari jaršfrųšisligar kanningar mugu gerast, įšrenn avgerš kann takast um, hvųr verkętlan loysir seg betri.

Tvęr verkętlanir at betra um feršasambandiš millum Hov og Ųravķk vóršu kannašar, og śrslitiš varš, at hvųrgan loysti seg samfelagsbśskaparliga. Hetta merkir, at teir fyrimunir, iš feršandi į vegastrekkinum fįa av, at verkętlaninar verša framdar, ikki standa mįt viš kostnašin av at fremja tęr. Viš teimum fortreytum, roknaš varš viš, góvu bįšar verkętlanir eitt samfelagsbśskaparligt hall, iš er gott 40 mió. kr.

Um taš hóast alt veršur avgjųrt at fremja ašra verkętlan, t.d. orsakaš av trupulleikum viš kapasitetinum į verandi vegi, er ķlųgukostnašurin avgerandi. Um mett veršur, at samlaši ķlųgukostnašurin fyri bergholsloysnina viš tilkoyrsilsvegum veršur 100 mió. kr. ella minni (u/ MVG), eigur henda verkętlan at verša framd. Hinvegin, um roknaš veršur viš, at samlaši ķlųgukostnašurin veršur omanfyri 100 mió. kr. u/ MVG, eigur verkętlanin at umbyggja vegin heldur at verša framd.

 

3.4. Verkętlan: Berghol Millum fjarša - Kambsdal

Alsamt stųrri vinnuligt virksemi er ķ Eysturoynni, og harviš veksur feršslan ķ oynni eisini, bęši til og frį grannaųkini, og innanhżsis ķ Eysturoyarųkinum. Nógv feršslu er ķ lųtuni um Gųtueiši, og kemur hon partvķst frį sunnan frį eystara partinum av Skįlafjųršinum, partvķst noršan frį. Fyri feršsluna, iš kemur frį eystara megin Skįlafjųrin (Runavķk, Toftir o.s.fr.) er vegurin um Gųtueiši stytsta leiš til bygdirnar hinumegin eišiš. Ein tunnil frį Millum fjarša til Kamsdal hevši tó kunnaš stytt heilt nógv um koyristrekkiš fyri feršsluna, iš kemur noršanfrį, og frį vestaru megin Skįlafjųršin til Fuglafjųrš, Kambsdal, Leirvķk, Noršragųtu, Syšrugųtu og Gųtugjógv. Hetta merkir, at ųll feršslan, iš kemur Noršanķfrį og vestari megin Skįlafjųršin skal koyra styttri leiš til nevndu bygdir, og skal harumframt ikki toga seg upp um Gųtueiši, og harviš veršur spart brennievni og feršatķš, eins og vęntast kann, at feršsluóhappini verša fęrri ķ tali. Spurningurin er so, um hesir fyrimunir kunnu uppviga ķlųgu- og rakstrarkostnašin av at fremja verkętlanina.

Óvist er, hvussu langur ein tunnil millum Kambsdal og Millum fjarša hevši veriš, men helst hevši hann ķ mesta lagi veriš 2,5 km. langur. Jaršfrųšisligu višurskiftini į stašnum eru ikki višgjųrd, og skulu kostnašarmetingarnar tķ gerast viš fyrivarni.

Tį avleišingarnar av at fremja hesa verkętlan skulu višgerast, er avgerandi, hvussu nógv feršsla er millum omanfyri nevndu bygdirnar eystaru megin Gųtueiši og ųkiš millum fjarša. Til ber ikki viš vissu at siga nakaš um, hvussu stór feršslan er, men grundaš į fólkatališ ķ bygdunum og feršslumįtingarnar hjį Landsverkfrųšinginum ber til at meta um stųddina į feršsluni millum hvųrja einstaka bygd og ųkiš millum fjarša.

Grundaš į metingarnar av feršsluni og į strekkinum millum einstųku bygdirnar og ųkiš Millum Fjarša, ber til at gera eina forsųgn um, hvųrja įvirkan verkętlanin hevur į feršslutrygdina. Ķ talvu d1 nišanfyri sęst, at verkętlanin vęntandi fųrir viš sęr, at mišaltališ į persónskašaóhappum ķ alt minkar viš umleiš 0,5 įrliga, mešan įrliga mišaltališ į feršsluóhappum viš materiellum skaša vęntandi minkar viš uml. 8.

Mišalferšin veksur vęntandi nakaš, um verkętlanin at gera tunnil veršur framd, tķ ikki veršur neyšugt hjį feršsluni at koyra gjųgnum bygt ųki, og tķ brekkurnar ikki verša lķka brattar, sum tį koyrt veršur um Gųtueiši.

Talva d1: Lżsing av flutningssambandi

Verandi vegur:

Verkętlan 1:

Berghol

Koyristrekki ķ km Millum fjarša

til:

Fuglafjųrš

18

Fuglafjųrš

6

Kambsdal

15

Kambsdal

3

Leirvķk

15

Leirvķk

9

Noršragųta

11

Noršragųta

6,5

Syšrugųta

10

Syšrugųta

8

Gųtugjógv

10

Gųtugjógv

8

Vęntaš ĮFS Millum Fjarša til/frį įvķsa bygd

lųtt feršsla

Fuglafjųrš/

Kambsdal

435

lųtt feršsla

Fuglafjųrš/

Kambsdal

435

Leirvķk

360

Leirvķk

360

Noršragųta

145

Noršragųta

145

Syšrugųta/

Gųtugjógv

115

Syšrugųta/

Gųtugjógv

115

tung feršsla

Fuglafjųrš/

Kambsdal

65

tung feršsla

Fuglafjųrš/

Kambsdal

65

Leirvķk

50

Leirvķk

50

Noršragųta

20

Noršragųta

20

Syšrugųta/

Gųtugjógv

17

Syšrugųta/

Gųtugjógv

17

Vęntaš įrligt mišaltal av feršsluóhappum fyri feršslu millum fjarša til/frį įvķsa bygd

v/persónskaša

Fuglafjųrš/

Kambsdal

0,53

v/persónskaša

Fuglafjųrš/

Kambsdal

0,16

Leirvķk

0,38

Leirvķk

0,23

Noršragųta

0,11

Noršragųta

0,07

Syšrugųta/

Gųtugjógv

0,08

Syšrugųta/

Gųtugjógv

0,07

u/persónskaša

Fuglafjųrš/

Kambsdal

7,3

u/persónskaša

Fuglafjųrš/

Kambsdal

2,1

Leirvķk

5,2

Leirvķk

3,1

Noršragųta

1,6

Noršragųta

0,9

Syšrugųta/

Gųtugjógv

1,1

Syšrugųta/

Gųtugjógv

0,9

Vęntaš mišalferš

persónbilar

65

persónbilar

75

tung feršsla

55

tung feršsla

65

Ķlųgukostnašur

u/v MVG

0

100/115 mió. kr.

1 Ķlųgukostnašurin er nęr tengdur at jaršfrųšisligu višurskiftunum, og er tķ enn sera óvissur.

 

Talva d2: Serligar roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Rakstur/višlķkahald av bergholi

u

u/ el, v/ asfalt

kr/km/įr

100.000

El-nżtsla ķ bergholi

 

viftir, ljós

kWh/km/įr

100.000

 

Ķ talvu d3 er endaliga śrslitiš uppsett, so avleišingarnar, iš standast av at fremja verkętlanina, beinleišis kunnu sammetast viš kostnašin. Ķ talvuni sęst, at verkętlanin loysir seg samfelagsbśskaparliga, og gevur hon vęntandi eitt samfelagsbśskaparligt ķkast, iš er umleiš 37 mió. kr. Diskonterašu almennu śtreišslurnar av at fremja verkętlanina eru roknašar til at verša umleiš 151,7 mió. kr ķ alt. Landskassaśtreišslurnar eru 114,3 mió. til ķlųgu, 8,8 mió til rakstur og višlķkahald, og 28,6 mió. kr. ķ mistum inntųkum frį brennievnisavgjųldum. Orsųkin til, at śtreišslurnar til ķlųgu og rakstur ikki eru tęr somu sum ķ talvu d3 er, at prķsirnir, iš verša nżttir ķ samfelagsbśskaparligu śtrokningunum ikki eru heilt teir somu sum teir, iš verša nżttir at rokna almennu śtreišslurnar. T.d. veršur marginali el-prķsurin nżttur ķ samfelagsbśskaparligu śtrokningunum, mešan forbrśkara el-prķsurin veršur nżttur at rokna śtreišslurnar hjį landskassanum.

Landiš nżtir sostatt 151,7 mió. kr. til at fįa eitt samfelagsbśskaparligt yvirskot uppį 37,1 mió. kr., og veršur nyttu-kostnašarbrųkurin tķ śtroknašur til at vera 0,24.

Talva d3: Śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broyting ķ mun til stųšuna ķ dag (mió. kr.)

Avleišing

Verkętlan 1:

Bergholsloysnin

Tķšarkostnašur

54,4

Variabul akfarskostnašur

66,0

Fastur akfarskostnašur

13,2

Nyttan av ųktari feršslu

0,0

Feršslutrygd

23,0

A: Sum nytta

156,6

Ķlųgukostnašur

112,8

Rakstur og višlķkahald

6,7

B: Sum ķlųga og rakstur

119,5

C: Netto nytta (A-B)

37,1

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

151,7

E: Nyttu-kostnašur brųkur (C/D)

0,24

Sum nevnt varš, tį verkętlanin varš lżst, eru onkrar av teimum roknifortreytum, śrslitini eru grundaši į, nokk so óviss. Talan er serliga um stųddina į feršsluni millum tęr ymisku bygdirnar og ųkiš millum fjarša og um ķlųgukostnašin. Roynt er tķ at broyta roknifortreytirnar hesum višvķkjandi, fyri at vita hvussu taš įvirkar śrslitiš.

Ķlųgukostnašurin er grundašur į , at arbeišiš gongur rķmiliga vęl, og at eingir stórir jaršfrųšisligir trupulleikar eru. Um taš skuldi vķst seg, at įvķsir trupulleikar eru viš at fremja verkętlanina, kann roknast viš, at ķlųgukostnašurin veršur dżrari enn mettur.

Roynt er at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš, um so varš, at ķlųgukostnašurin gjųrdist 25% stųrri enn mett. Tį hevši samfelagsbśskaparliga śrslitiš enn veriš positivt, men nś bert uml. 9 mió. kr. Ręttast er helst at siga, at verkętlanin tį hevši veriš samfelagsbśskaparliga neutral ķ mun til verandi stųšu ķ dag.

Feršslan frį ųkinum Millum fjarša til bygdirnar Fuglafjųrš, Leirvķk, Noršragųta, Syšrugųta og Gųtugjógv noyšist at fara um Gųtueiši, og tķ skuldi veriš lųtt at mett um stųddina į hesi feršsluni. Trupulleikin er bert, at feršsla uttan av Skįlafjųršinum eisini fer um eišiš, og at neyšugt tķ er at meta um, hvussu stórur partur av feršsluni, iš fer um Gųtueiši kemur uttan av fjųršinum, og hvussu stórur partur, iš kemur innan av fjųršinum. Ķ hesari kanning er roknaš viš, at 50% av feršsluni kemur innan av fjųršinum, og er taš grundaš į feršslumįtingarnar hjį Landsverkfrųšinginum. Tó ber ikki til viš vissu at stašfesta, hvussu stórur hesin partur av feršsluni er, og tķ er roynt at rokna samfelagsbśskaparliga śrslitiš, um so er, at bert 40% av feršsluni kemur innan av fjųršinum. Samfelagsbśskaparliga śrslitiš er tį enn positivt, tó nś bert uml. 10 mió. kr.

Viškvęmiskanningarnar vķsa sostatt, at bert um feršslan innan av fjųršinum er minni enn mett og um ķlųgukostnašurin er hęgri enn mett varš, loysir verkętlanin seg ikki samfelagsbśskaparliga. Tį er ikki roknaš viš, at feršslan veksur ķ tķ 30-įra tķšarskeišnum, śtrokningarnar eru gjųrdar fyri.

Samanumtikiš kann tķ stašfestast, at sannlķkindini fyri, at verkętlanin at gera tunnil śr ųkinum Millum fjarša til Kambsdal loysir seg samfelagsbśskaparliga, eru heilt góš.

Samfelagsbśskaparligu śtrokningarnar vķstu, at verkętlanin at gera ein tunnil millum Kambsdal og ųkiš Millum fjarša loysir seg samfelagsbśskaparliga, og viš teimum fortreytum, nżttar eru ķ śtrokningunum, gevur verkętlanin eitt nettoķkast, iš er umleiš 37 mió. kr. Viškvęmiskanningar vóršu eisini gjųrdar um stųddina į feršsluni og ķlųgukostnašin, og vķstu tęr, at taš skal vilja illa til, įšrenn verkętlanin ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga.

Um verkętlanin at gera undirsjóartunnil undir Leirvķksfjųrš veršur framd, loysir verkętlanin at gera berghol millum Kambsdal og Millum fjarša seg enn betri, av tķ at feršslan vęntandi veksur.

 

3.5. Verkętlan: Farleišin til Sušuroyar

Verandi sušuroyarskip, Smyril, er bygt ķ 1969 og veršur sostatt 30 įr ķ 1999. Viš hųga aldrinum į Smyrli umframt nżggj A/Amax krųv ķ huga, er taš sannlķkt, at neyšugt veršur at fara undir verkętlanina at byggja nżtt sušuroyarskip innan tey nęstu 3-4 įrini. Henda ķlųga fer vęntandi at liggja um 200 mió. kr. ķ alt, um eitt skip lķkt Smyrli skal byggjast.

Verkętlanarbólkurin helt taš tó verša skilabest, at ein heildarloysn fyri Sušuroyarsiglingina varš kannaš, įšrenn fariš varš undir verkętlanina at byggja nżtt Sušuroyarskip. Serliga helt verkętlanarbólkurin taš vera įhugavert at kanna, um partur av feršsluni ella mųguliga ųll feršslan kundi og įtti at veriš lųgd um Sandoynna. Eisini ynskti verkętlanarbólkurin at kanna, um partur av feršafólkaflutninginum millum Sušuroynna og hųvušsstašarųkiš kann rųkjast viš einari flogleiš.

Taš, sum kanningin ķ stuttum snżr seg um er, hvussu feršafólk, bilar og farmur į skynsamasta hįtt kunnu flytast millum Sušuroynna og hųvušsstašarųkiš, og eru 4 mųguleikar kannašir. Verkętlan 0 er at halda fram viš verandi sušuroyarsigling millum Tvųroyri og Tórshavn viš 10 tśrum aftur og fram um vikuna ķ mišal. Verkętlan 1 er at seta eina ferju ķ sigling millum Hvalba og Sand at rųkja feršafólkaflutning umframt at Smyril dagliga siglir ein tśr aftur og fram millum Tvųroyri og Tórshavn. Verkętlan 2 er at seta eitt vatnflogfar ķ flśgving millum Tvųroyri og Tórshavn, har landiš antin eigur og rekur flogfariš sjįlvt ella keypir hesa tęnastu frį einum felagi, umframt at Smyril siglir 10 tśrar aftur og fram millum Tvųroyri og Tórshavn. Verkętlan 3 er at fųra allan feršafólka- og farmaflutning yvir Sandoynna, viš einari stórari ferju Hvalba-Sand, iš siglir tveir tśrar aftur og fram dagliga umframt at nżggi Tróndur siglir ķ pendulfart millum Skopun og Gomlu rętt. Ętlanin at fųra alla feršslu yvir Sandoynna er ikki nżggj, og er hetta uppskotiš komiš undan kavi viš jųvnum millumbilum. Verkętlanarbólkurin helt tķ, at uppskotiš įtti at kannast, fyri at greiša fyrimunir og vansar viš uppskotinum.

Strandferšslan og Landsverkfrųšingurin hava gjųrt kostnašarmetingar av teimum ķlųgum, iš eru neyšugar fyri at fremja ymsu verkętlaninar. M.a. mugu havnirnar ķ Hvalba og į Sandi umbyggjast, um verkętlan 1 skal fremjast. Roknast mį eisini viš hęgri rakstrarkostnaši, um ein nżggj ferja skal setast ķ sigling millum Hvalba og Sand. Roknaš veršur tó ikki viš, at broytingar eru neyšugar ķ feršaętlanini hjį Trónda millum Skopun og Gomlu Rętt, orsakaš av nżggju farleišini.

Afturat umbyggingum av havnunum ķ Hvlaba og Sandi, mį havnalagiš ķ Skopun umbyggjast, Hvalbiartunnilin vķškast, og vegurin til nżggju ferjuleguna umbyggjast, um ųll feršslan til og śr Sušuroy skal fųrast yvir Sandoynna. Hóast havnalagiš ķ Skopun veršur śtbygt, mį roknast viš flųskuhįlstrupulleikum hjį tungu feršsluni ķ Skopun/Gomlu rętt, orsakaš av avmarkaša kapasitetinum hjį nżggja Trónda. Tķ er roknaš viš einari longri bķši- og feršatķš fyri tungu feršsluna, enn fyri lųttu feršsluna.

Um verkętlan 3 veršur framd, mį tśratališ hjį Trónda eisini ųkjast munandi, fyri at nųkta ta ųktu feršsluna, serliga tungu feršsluna. Roknaš veršur viš, at Tróndur ųkir tśratališ viš uml. 21 tśrum um vikuna.

Verkętlanirnar eru annars lżstar meira nįgreiniliga ķ talvu e1 og e2 nišanfyri. Višmerkjast kann, at verkętlan 2, iš er at seta ķ verk flśgving millum Tórshavn og Sušuroy bert hevur ógvuliga óneyv hagtųl at styšja seg til. Ongar marknašarkanningar eru gjųrdar, iš kunnu geva eina įbending um undirtųkuna viš einari slķkari flogleiš og ķ hvųnn mun, ein slķk flogleiš įvirkar tališ į feršafólki, iš sigla viš Smyrli. Kostnašarmetingar frį verkętlanini hjį KR-Įir at byrja flogleiš viš vatnflogfari til Sušuroyar, eru tó nżttar at styšja seg til. Ilt er at meta um, hvussu veruleikakendar hesar kostnašarmetingar eru, men tęr eru taš einasta tųka tilfariš ķ lųtuni.

Talva e1: Lżsing av verkętlan 0 og 2

Verandi stųša (V0):

Sigling Tvųroyri-

Tórshavn

Verkętlan 2:

Sigling og flśgving Tvųroyri-Tórshavn

Mišaltal į tśrum um vikuna Tvųroyri-Tórshavn-Tvųroyri

10

10

Mišaltal į flogtśrum um vikuna Tórshavn-Tvųroyri-Tórshavn

-

17

Siglitķš Tvųroyri-Tórshavn

2,1 tķmar

2,1 tķmar

Flśgvitķš Tvųroyri-Tórshavn

-

15 min.

Ķlųga ķ nżggjan Smyril u/MVG

200 mió. kr.

200 mió. kr.

Rakstrarśtreišslur gamli/nżggi Smyril u/MVG

18,4 / 16,4 mió. kr.

18,4 / 16,4 mió. kr

Fastar śtreišslur flogleiš

-

2,0 mió. kr.

Skiftandi śtreišslur flogleiš

-

1,0 mió.kr.

Ķlųgur ķ fųst anlegg (atlųgubry-ggja v.m.) Tórshavn/Tvųroyri

-

1,0 mió. kr.

Įrligt tal į feršafólki Smyril

110.000

109.000

Įrligt tal į feršafólki flogleiš (varin meting)

-

6.000

 

Talva e2: Lżsing av verkętlan 1 og 3

Verkętlan 1:

Sigling Tvųroyri-Tórshavn umframt feršafólkaflutning um Sandoy

Verkętlan 3:

Ųll feršsla um Sandoy

Mišaltal į tśrum um vikuna Tvųroyri-Tórshavn-Tvųroyri

7

-

Mišaltal į tśrum um vikuna Hvalba-Sand-Hvalba

14

14

Siglitķš Hvalba-Sand

1,4 tķmar

1,0 tķma

Siglitķš Tvųroyri-Tórshavn

2,1 tķmar

-

Ķlųga ķ nżggjan Smyril u/MVG

180 mió. kr.

200 mió. kr.

Ķlųgur ķ havnirnar Hvalba, Sand, Skopun u/MVG

15 mió. kr.

30 mió. kr.

Ķlųga ķ vegastrekkir Tvųroyri-Hvalba, Sand-Skopun

-

70 mió. kr.

Rakstrarśtreišslur gamli/nżggi Smyril u/MVG

18,4 / 16,4 mió. kr.

18,1 /14,1 mió. kr.

Ųking ķ tśratali Skopun-Gamla rętt-Skopun um vikuna

-

21

Eyka rakstrarśtreišslur

Skopun-Gamla rętt

-

2,9 mió. kr

Feršatķš Tvųroyri-Tórshavn (inkl. bķšitķš)

stųk feršandi

2,4/2,9 tķmar

stųk feršandi

2,7 tķmar

lųtt feršsla

2,4 tķmar

lųtt feršsla

2,5 tķmar

tung feršsla

2,4 tķmar

tung feršsla

3,1 tķmar

Įrligt feršafólkatal Hvalba-Sandoy-Tórshavn

25.000

110.000

Įrligt feršafólkatal Tvųroyri-Tórshavn

95.000

-

Įrligt tal į akfųrum Tvųroyri/Hvalba-Tórshavn

30.000

30.000

 

Ķ talvu e3 nišanfyri eru tęr serligu roknifortreytirnar uppsettar, sum śtrokningarnar eru grundašar į. Ašrar, minni tżšandi fortreytir eru eisini, og finnast hesar ķ skjųlunum aftast ķ frįgreišingini.

Talva e3: Serligar roknifortreytir

Variabul

Avgjųld

Frįgreišing

Eind

Tal

Arbeišsferš Smyril

km/t

31,5

Arbeišsferš nżggi Tróndur

   

km/t

22

Arbeišsferš feršafólkaferja Hvalba-Sand

   

km/t

22

Tung feršsla Tvųroyri-Tórshavn

 

partur av akfųrum

%

15

Koyristrekki Tvųroyri-Hvalba

   

km

11

Mišalferš Tvųroyri-Hvalba

 

lųtt feršsla

km/t

60

 

tung feršsla

km/t

70

Brennievnisnżtsla Tvųroyri-Hvalba

 

lųtt feršsla

l

1,3

 

tung feršsla

l

4,8

Koyristrekki Sandur-Skopun

   

km

9,5

Mišalferš Sandur-Skopun

 

lųtt feršsla

km/t

60

 

tung feršsla

km/t

50

Brennievnisnżtsla Sandur-Skopun

 

lųtt feršsla

l

1,0

 

tung feršsla

l

3,2

Koyristrekki Gamla Rętt-Tórshavn

   

km

10

Mišalferš Gamla Rętt-Tórshavn

 

lųtt feršsla

km/t

65

 

tung feršsla

km/t

55

Brennievnisnżtsla Gamla Rętt-Tórshavn

 

lųtt feršsla

l

1,1

 

tung feršsla

l

4,4

Ķ talvu e4 er samfelagsbśskaparliga śrslitiš uppsett, so avleišingarnar av at fremja ymsu verkętlanirnar beinleišis kunnu sammetast viš kostnašin. Taš sęst beinanvegin, at ongin av teimum trimum verkętlanunum loysir seg samfelagsbśskaparliga, tķ kostnašurin av at fremja ętlanirnar er stųrri enn teir fyrimunir, iš fįast burturśr. Tżdningarmesta nišurstųšan er sostatt, at verandi farleiš til Sušuroyar er tann av kannašu mųguleikunum, iš loysir seg best samfelagsbśskaparliga, og at framtķšar ķlųgur ķ sušuroyarsiglingina tķ eiga at verša gjųrdar viš atliti til verandi farleiš. Ein nżggj sušuroyarferja eigur t.d. at verša dimensioneraš til at flyta feršafólk, bilar og farm beinleišis millum Sušuroynna og Havnina.

Um hugt veršur nęrri at hvųrjari einstakari verkętlan, er eyšsęš, at bert lķtil eyka nytta fęst burturśr at fremja verkętlanina, og at kostnašurin av at fremja hana er stórur. Verkętlan 1, iš er at seta eina ferju ķ sigling millum Hvalba og Sand at flyta feršafólk, fųrir viš sęr eina longda feršatķš, og hóast fjalda bķšitķšin minkar orsakaš av tķttari samband noršanfjųršs, veršur samlaši tķšarkostnašurin nakaš stųrri, tį samanum kemur. Ķ stóran mun er hesin ųkti kostnašur orsakašur av, at samlaša tališ į feršafólki veksur nakaš ķ mun til ķ dag. Hesin eyka kostnašur veršur tó uppvigašur av nyttuni av ųktari feršslu, iš er knapt 10 mió. kr. Eisini veršur foršingarkostnašurin nakaš minni, tķ taš veršur eitt tķttari feršasamband. Hinvegin veršur feršasambandiš yvir Sandoynna óhųgiligari, tķ tey feršandi śr og til Sušuroy mugu skifta flutningstól ręttiliga ofta. Samlaš er tó talan um eina minking ķ foršingarkostnašinum.

Verkętlan 2, iš er at seta ķ verk flśgving millum Tvųroyri og Tórshavn umframt sigling viš Smyrli Tvųroyri-Tórshavn, gevur eisini bert avmarkašar įgóšar, m.a. tķ tališ į feršafólki, iš vęntandi fara at nżta nżggju flogleišina bert er avmarkaš. Taš skal tó sigast beinanvegin, at metingin av feršafólkatalinum į nżggju flogleišini ķ hesari kanning er sera óviss, av tķ at ongar kanningar eru gjųrdar hesum višvķkjandi. Samlaša tališ er grundaš į, at ķ mišal 3-4 fólk flśgva hvųnn tśrin viš einum flogfari, iš tekur 9 persónar. Ķ lųtuni er ein flogleiš viš tyrlu til Sušuroyar, og ringt er at siga, hvķ eitt vatnflogfar skuldi fingiš munandi fleiri feršafólk, enn tyrlan hevur ķ dag.

Verkętlan 3, iš er at fųra alla feršsluna yvir Sandoynna, er eisini tann verkętlan, iš kostar landskassanum mest at fremja. Spart veršur nakaš ķ tķšarkostnaši, tķ fjalda bķšitķšan minkar, men feršatķšin leingist eisini. Samlaš er tó talan um eina sparing ķ tķšarkostnaši. Henda sparing veršur tó nęrum ųll etin upp av ųktu variablu akfarsśtreišslunum, iš standast av, at akfųrini nś skulu koyra eyka strekki til og frį Hvalba, millum Sand og Skopun, og millum Gomlu rętt og Havnina. Roknaš veršur ikki viš, at foršingarkostnašurin broytist, tķ hóast sambandiš veršur nakaš tķttari, veršur taš samstundis óhųgligari.

Talva e4: Śrslit av kostnaš-nyttu kanning. Broyting ķ mun til stųšuna ķ dag (mió. kr.)

Avleišing

Verkętlan 1:

Sigling Tvųroyri-Tórshavn umframt feršafólkaflutning um Sandoynna

Verkętlan 2:

Sigling Tvųroyri-Tórshavn umframt vatnflśgving

Verkętlan 3:

Ųll feršsla um

Sandoynna

Tķšarkostnašur

-7,5

-0,4

22,3

Variabul akfarskostnašur

-1,7

0,0

-21,8

Fastur akfarskostnašur

0,0

0,0

7,5

Nyttan av ųktari feršslu

9,8

9,8

0,0

Foršingarkostnašur

11,9

12,2

0,0

A: Sum nytta

12,6

21,7

8,0

Fųst anlegg

15,0

1,2

109,2

Ferjuķlųgur, netto

29,9

0,0

0,0

Rakstrarkostnašur

37,7

69,0

22,4

B: Sum ķlųga og rakstur

82,6

70,2

131,6

C: Samfelagsbśskaparligt

śrslit (A-B)

-70,0

-48,5

-123,6

D: Almennar netto-

śtreišslur av verkętlan

108,0

53,1

131,6

E: Nyttu-kostnašar

brųkur (C/D)

-0,65

-0,91

-0,94

Hóast śrslitini greitt benda į, at tęr kannašu verkętlanirnar ikki loysa seg samfelagsbśskaparliga, er helst rętt at gera viškvęmiskanningar, fyri at kanna, hvussu śrslitini įvirkast, um tęr óvissu roknifortreytirnar verša broyttar. Valt er at leggja dentin į viškvęmiskanningar av flogleišini, tķ hendan kanningin ķ stóran mun byggir į eitt óvist grundarlag. Valt er at rokna śrslitini viš broyttum feršafólkatali, broyttum tali av feršandi ķ arbeišsųrindum, og viš broyttum rakstrarkostnaši.

Śrslitini vķsa, at um dupult so nógv feršafólk feršast viš flogleišini, sum roknaš er viš ķ kanningunum, t.v.s. frį 6.000 til 12.000, betrast samfelagsbśskaparliga śrslitiš viš uml. 8 mió. kr. Śrslitiš er tó enn negativt, uml. –41 mió. kr. Um tališ į feršafólki ķ vinnuųrindum viš flogfarinum veršur taš dupulta av teimum 25%, iš roknaš veršur viš, og hesi feršafólkini ķ stašin hųvdu feršast viš Smyrli, um einki flogfar var, betrast samfelagsbśskaparliga śrslitiš viš umleiš 6 mió. kr. Um rakstrarkostnašurin av flogleišini verša 0,7 mió. kr. heldur enn 1 mió. kr. įrliga, betrast śrslitiš 8 mió. kr. įrliga.

Sostatt kann viš ręttiligari stórari vissu stašfestast, at ein flogleiš til sušuroyar ikki loysir seg samfelagsbśskaparliga, viš teimum roknifortreytum, iš eru nżttar. Taš ber tó ikki til at gera nakra almenna nišurstųšu um mųguleikarnar fyri flśgving til Sušuroyar, av tķ, at tųka tilfariš er so mikiš óvist. Um t.d. eitt stųrri flogfar veršur nżtt, sum kann taka so mikiš nógv av feršafólki og góšsi, at Smyril kann minka tśratališ, er stųšan knappliga ein heilt onnur, og nżggjar samfelagsbśskaparligar śtrokningar mugu gerast.

Nišurstųšan av kostnaš-nyttu kanningini av farleišini millum hųvušsstašar- og Sušuroyarųkiš er, at samfelagsbśskaparliga skilabesta loysnin er, at almennu ķlųgurnar verša savnašar um eina beinleišis farleiš millum Havnina og Sušuroynna. Ķlųgurnar, iš skulu gerast ķ ferjurnar, iš rųkja įvķkavist sušuroyar- og sandoyarleišina, eiga tķ at vera gjųrdar viš stųši ķ hvųrjari einstakari oyggj sęr. Sum taš veršur vķst į ašrastašni ķ hesari frįgreišing, er verkętlanin at gera eina nżggja sandoyarferju longu komin vęl įvegis, og ein śtskifting av gamla Smyrli veršur aktuell um fį įr. Tķ veršur neyšugt at gera eina ķlųgu ķ eitt nżtt sušuroyarskip, og fer kostnašurin helst at liggja um 200 mió. kr. Hetta skip skal verša dimensioneraš til at flyta stųrsta partin av teimum feršafólkum, bilum og tķ góšsi, iš skal flytast millum Havnina og Sušuroynna ķ framtķšini.

4. Samfelagsbśskaparligt yvirlit

Sum taš sęst ķ talvu 4.1, loysir verkętlanin at gera undirsjóartunnil undir Vestmannasund seg best av teimum verkętlanum, iš eru kannašar. Um bummpengar verša kravdir ķ 15 įr, sum eru į hędd viš feršasešlaprķsirnar ķ dag, veršur nyttu-kostnašarbrųkurin 0,67, og er hetta heilt hųgt fyri eina ķlųgu ķ samferšslukerviš. Verkętlanin at gera tunnil millum Kambsdal og Millum fjarša loysir seg eisini samfelagsbśskaparliga, og er nyttu-kostnašar brųkurin fyri hesa verkętlan 0,24. Verkętlanin at gera ein undirsjóartunnil undir Leirvķksfjųrš er so at siga samfelagsbśskaparliga neutral, og merkir hetta, at samfelagiš sum heild hvųrki veršur betri ella verri fyri av hesi ķlųgu. Samfelagsbśskaparliga viršiš į positivu avleišingunum, iš standast av ķlųguni, er nakaš taš sama sum kostnašurin av at fremja og reka undirsjóartunnilin. Mint veršur tó samstundis į, at varnar roknifortreytir eru nżttar ķ śtrokningunum, og at metingin av feršslulopinum eisini er sera varin. Um nįgreiniligar kanningar vķsa, at ķlųgukostnašurin vęntandi veršur 300 mió. kr. ella minni, er taš tķ helst skilagott at fremja verkętlanina. Vegastrekkiš Ųravķk-Hov varš eisini kannaš, og nišurstųšan gjųrdist, at bęši verkętlanin at umbyggja verandi veg og tunnilsloysnin ikki loysti seg samfelagsbśskaparliga. Verandi vegur er tó ręttiliga smalur, og um neyšugt veršur at gera nakaš viš hetta vegastrekkiš, vķsa śtrokningarnar, at um ķlųgukostnašurin av tunnlinum er omanfyri 100 mió. kr. u/ MVG, loysir taš seg betri at umbyggja verandi veg.

Talva 4.1 Hųvušsśrslit śr kostnaš-nyttu kanningum

  Samfelagsbśskaparligt śrslit

Almennar śtreišslur til ķlųgu og rakstur ķ 30 įr, ķ mun til verandi stųšu (nśtķšarviršir)

Nyttu-kostnašar

brųkur

Sambandiš um Vestmannasund      

- tvęr ferjur

-30,5

70,7

-0,43

- undirsjóartunnil, ongir bummp.

183,9

318,4

0,58

- undirsjóartunnil, lęgri bummp.

136,3

244,0

0,56

- undirsjóartunnil, hęgri bummp.

119,6

177,2

0,67

Sambandiš um Leirvķksfjųrš      

- undirsjóartunnil, ongir bummp.

36,3

371,5

0,10

- undirsjóartunnil, lęgri bummp.

-0,7

303,0

-0,00

- undirsjóartunnil, hęgri bummp.

-11,4

225,2

-0,05

Ųravķk-Hov      

- umbyggja verandi veg

-43,5

64,7

-0,67

- tunnilsloysn

-41,0

99,5

-0,41

Millum fjarša-Kambsdal      

- tunnil

37,1

151,7

0,24

Sušuroyarfarleišin      

- Tvųroyri-Tórshavn og Hvalba-Sand

-70,0

108,0

-0,65

- Tvųroyri-Tórshavn og flśgving

-48,5

53,1

-0,91

- ųll feršsla um Sandoynna

-123,6

131,6

-0,94

 

Fimti partur: Lżsing av Oyggjaleišum hjį Strandfaraskipum Landsins

Ķ hesum parti av frįgreišingini veršur ein heildarmeting gjųrd av ųllum 9 farleišum hjį Strandfaraskipum Landsins. Endamįliš er fyrst og fremst at fįa greišu į, hvųrjar ķlųgur ķ skipaflotan verša mest įtroškandi komandi įrini.

Hųvušskriteriuni, iš vanliga verša nżtt, tį ķlųgur skulu gerast ķ ašra ferju į einari farleiš eru:

  1. heildarmeting av skipinum (herundir teknisk višurskifti)
  2. kapasitetur ķ mun til nżtslu
  3. fķggjarlig višurskifti (t.d. stórar višlķkahaldsśtreišslur)

Fyri hvųrja farleiš veršur gjųrd ein stutt heildarmeting av skipinum, ein lżsing av nżtsluni į farleišini, og ein stutt fķggjarlig lżsing.

Ķ metingini av skipinum veršur dentur lagdur į at lżsa, hvussu ferjan lżkur trygdarkrųv og annars at lżsa tekniska standin sum heild hjį ferjum, iš rųkja farleišina.

Ķ lżsingini av nżtsluni veršur gjųrt upp, hvussu nógv feršafólk, akfųr vóršu flutt į farleišini ķ 1997, bęši samlaš og ķ mun til tśratališ og kapasitetin hjį ferjuni. Eisini veršur lżst, hvussu spjašingin į nżtsluni į teimum einstųku tśrunum er, av tķ, at taš ikki er nųktandi bert at gera upp mišaltųl. Eisini er neyšugt at kanna, hvussu ofta hįtyngd (spķssbelastningur) er į tśrunum. Um kapasiteturin ikki er ķ trįš viš nżtsluna, er mųguligt at broyta feršaętlanina ella upp į longri sikt at broyta kapasitetin viš at seta ašra ferju ķ sigling.

Ķ tķ fķggjarligu lżsingini veršur rakstrarśrslitiš fyri farleišina gjųrt upp sum heild, og ķ mun til nżtsluna į farleišini. Rakstrarśrslitiš veršur gjųrt upp ķ mun til hvųrt flutt feršafólk (einvegis) og ķ mun til hvųnn persónkilometur, t.e. hvųnn kilometur ein persónur veršur fluttur į farleišini. Havast mį tó ķ huga, at rakstrarśrslitiš eisini partvķst er įvirkaš av farmainntųkum og į summum farleišum eisini akfarsinntųkum. At seta rakstrarśrslitiš ķ mun til feršafólkatališ kann tó geva ein heilt góša įbending um, hvussu nógv taš kostar at reka farleišina ķ mun til nżtsluna.

Ķ fķggjarligu lżsingini verša eisini śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald uppgjųrdar fyri tķšarskeišiš 1991 til 1996, og settar ķ mun til samlašu śtreišslurnar į farleišini frįroknaš śtreišslur av kiosk og kafeteria. Hesin kostnašur er sjįlvandi nęr tengdur at tķ tekniska standinum į ferjunum. Uppgeršin er ikki korrigeraš fyri broytingar ķ lųnar- og prķsleguni.

At enda veršur ein samlaš nišurstųša gjųrd, iš višger tųrvin fyri ķlųgur ķ verandi skipaflota hjį Strandfaraskipum Landsins.

1. Mykinesleišin

1. Heildarmeting av Sśluni

Sślan er yngsta skip ķ flotanum hjį Strandferšsluni, og tekniski standurin er góšur.

Śtlitini fyri, at skipiš kann rųkja farleišini ķ mong įr afturat, eru góš

    wpe1.gif (3693 bytes)

2. Nżtsla

Farleišin veršur bert rųkt ķ summarhįlvuni, frį 1. mei til 1. november. Tśrar verša bert sigldir, um fólk ringja og bķleggja sęr plįss. Ķ juni, juli og august mįnaša verša flest tśrar gjųrdir, og veršur kapasiteturin eisini heilt vęl śtnyttašur tį.

Ķ mei, september og oktober verša fęrri tśrar gjųrdir og eru bert fį feršafólk viš hvųnn tśrin. Sum heild mį kapasiteturin sigast at vera nųktandi.

wpe5.gif (2903 bytes)

3. Fķggjarlig lżsing

Mykinesleišin gav eitt įrligt rakstrarhall uppį uml. 0,5 mió. kr. ķ 1997. Avskrivingar av ferjuķlųgu eru tį ikki ķroknašar. Frį 1996 til 1997 fullu inntųkurnar nakaš, mešan śtreišslurnar vuksu.

Samlaši almenni ķskoyti fyri hvųrt flutt feršafólk ķ 1997 var sostatt 151 kr. Fyri hvųnn persónkilometur veršur hetta umleiš 8 kr.

 

Av stųrri įhuga fyri hetta yvirlit eru tó śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald. Hesar vóršu ķ mišal 15% av samlašu śtreišslunum fyri tķšarskeišiš 1991-1996. Hetta er lįgt, og hevur óivaš samband viš, at Sślan, iš rųkir farleišina, er eitt heldur nżtt skip.

 

2. Sušuroyarleišin

1. Heildarmeting av Smyrli

Smyril kann viš verandi og kendum komandi trygdarkrųvum rųkja farleišina ķ fleiri įr afturat, men veršur hetta sera kostnašarmikiš. Strandfaraskip Landsins hava enn ikki gjųrt nakra neyva meting av, hvussu nógv ein mųgulig śtbygging/įbót kostar, men talan er helst um tķggjutals mió. kr.

Umframt trygdarkrųvini er stųrsti trupulleikin, at dekkiš er ov lįgt, bert 4,10 m. Hetta merkir m.a., at vanligir nżggir trailarar hava trupulleikar at sleppa umborš į Smyril.

Vanlig ellisbrek gera seg eisini galdandi, og umfatar hetta alt skipiš. Generelt kann sigast, at tķšin er viš at fara frį skipinum, tį hugsaš veršur um rakstur, višlķkahald og komfort.

Atlųguvišurskiftini į Drelnesi eru sum er ikki góš, og er neyšugt at gera įbųtur fyri at minka um tann nógva sśšin, so skipiš kann liggja trygt alt įriš.

wpe2.gif (3870 bytes)

2. Nżtsla

Smyril tekur 500 feršafólk um veturin og 800 feršafólk um summariš, og er sostatt stórsta ferja hjį Strandfaraskipum Landsins.

Feršafólkakapasiteturin veršur stórsta partin av tķšini bert lķtiš śtnyttašur. Ķ 97% av tśrunum er nżtsluprosentiš undir 50% av samlaša kapasitetinum. Tó eru einstakir tśrar, har kapasiteturin veršur heilt vęl śtnyttašur. Hetta er oftast um summariš, ķ samband viš stevnur o.t.

wpe3.gif (2805 bytes)

Bildekkiš hjį Smyrli tekur umleiš 110 vanligar persónbilar. Į tśrunum veršur bildekkiš tó fylt upp viš ymsum slųgum av akfųrum, vognum og containarum. Um hesi ymsu slųg av akfųrum og flutningsfųr verša roknaš um til vanligar persónbilar, kann ein nżtilig mynd fįast av nżtsluni av bildekkinum. Henda uppgerš er at finna sum hjįlųgd skjųl til hesa frįgreišing.

Uppgeršin vķsir, at bert heilt fįar tśrar įrliga er bildekkiš fult til og śr Sušuroy. Hinvegin veršur bert fimti hvųr tśrur sigldur viš minni enn 20% nżtslu av bildekkinum. Ķ mišal eru 28 akfųr viš hvųnn tśrin hjį Smyrli. Um ųll akfųr og vognar verša umroknaši til vanligar persónbilar, veršur hetta til uml. 40 vanligar persónbilar ķ mišal fyri tśrin, ella eina mišal nżtslu uppį 36%.

wpe4.gif (2741 bytes)

Hóast mųguleikin at sigla eyka tśrar til Sušuroyar er heldur avmarkašur, mį sigast, at bildekkiš į Smyrli er nųktandi til verandi nżtslu. Tó eigur įriniš av einari framtķšar oljuvinnu ķ Fųroyum į tųrvin fyri akfars- og farmaflutningi til Sušuroynna at verša kannaš.

3. Fķggjarlig lżsing

Sušuroyarleišin er tann farleišin, iš gevur nógv taš stórsta rakstrarhalliš. Ķ 1997 var rakstrarhalliš 12,8 mió. kr, og er hetta uml. 118 kr. fyri hvųrt flutt feršafólk. Fyri hvųnn persónkilometur var almenna ķskoytiš sostatt uml. 1,60 kr.

 

Smyril, iš rųkir farleišina, er bygdur ķ 1969, og er sostatt 30 įra gamal. Tó eru śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald ikki óvanliga stórar. Ķ mišal fyri tķšarskeišiš 1991-1996 vóru hesar śtreišslur 4 mió. kr. įrliga, og er hetta 19% av samlašu śtreišslunum, frįroknaš śtreišslur til kiosk og kafeteria.

 

3. Skśvoyarleišin

1. Heildarmeting av Sildberanum

    wpe7.gif (2708 bytes)

    wpe6.gif (3815 bytes)

2. Nżtsla

Skśvoyarleišin lķkist flestu ųšrum leišum ķ nżtslumynstrinum: Flestu feršafólkini feršast um summariš, og bert fį um veturin. Um veturin veršur sambandiš ofta darvaš av vešrinum, og ikki er óvanligt, at tśrar mugu avlżsast vegna brim.

Ķ mun til feršafólkatališ verša nógvir tśrar sigldir, og merkir hetta, at nżtsluprosentiš sum heild er ógvuliga lįgt. Um veturin verša uml. 19 av 20 tśrum sigldir viš fęrri enn 5 feršafólkum umborš, og ikki er óvanligt, at eingin feršandi er viš.

wpe8.gif (2893 bytes)

3. Fķggjarlig lżsing

Ķ 1997 gav Skśvoyarleišin eitt rakstrarhall uppį uml. 1 mió. kr, og er hetta nakaš taš sama sum ķ 1996. Ķ mun til feršafólkatališ er hetta 358 kr. fyri hvųnn fluttan persón. Fyri hvųnn persónkilometur er almenna ķskoytiš uml. 51 kr.

 

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald av Sildberanum vóru ķ tķšarskeišnum 1991-1996 ķ mišal 200.000 kr. įrliga, og er hetta 19% av samlašu śtreišslunum.

 

4. Kallsoyarleišin

1. Heildarmeting av Barsskor

wpe9.gif (3783 bytes)

Barsskor er elsta skip ķ flotanum, 70 įr. Skipiš lżkur ųll trygdarkrųv, men er merktur av sķnum hųga aldri.

Funktionelt er Barskor ikki av bestu skipum heldur. Skipiš hevur ein vįnaligan krana, sum įvirkar lasting og lossing nógv, og feršafólkakomforturin er ikki góšur.

Barsskor eigur tķ skjótast gjųrligt at verša skiftur śt.

2. Nżtsla

Barsskor siglir til Syšradal og Hśsar į Kallsoynni. Sum į flestu farleišum hjį Strandferšsluni er nżtsluprosentiš sum heild heldur lįgt. Ķ 9 av 10 fųrum er nżtsluprosentiš undir 50%. Tó eru einstakir tśrar, har kapasiteturin veršur heilt vęl śtnyttašur. Geviš tó gętur, at hagtųlini fyri hvųnn tśrin ķ juli og august ikki eru tųk. Um hesi vóršu tald uppķ, hevši mišal nżtslan hękkaš munandi.

wpeA.gif (2988 bytes)

Av uppgjųrdu hagtųlunum sęst, at 8 feršafólk ķ mišal sigla hvųnn tśrin. Um juli og august vóršu taldir viš, hevši mišaltališ helst hękkaš til uml. 10 feršandi fyri tśrin. Eisini hevši juli mįnaši helst havt hęgsta mišal nżtsluprosentiš, o.u. 35%.

Hóast mišaltališ į feršafólki fyri hvųnn tśrin sum heild er lįgt, eru tó fitt av tśrum, har hįtyngd er, og kapasiteturin veršur betri śtnyttašur. Sum heild mį kapasiteturin tķ sigast at verša į leiš, ķ mun til ta nżtslu, iš er.

3. Fķggjarlig lżsing

Kallsoyarleišin gav ķ 1997 eitt rakstrarhall, iš var gott 0,6 mió. kr. Taš er ein lķtil hękking ķ mun til įriš fyri. Ķ mun til feršafólkatališ er hetta uml. 41 kr. fyri hvųnn feršandi į leišini. Roknaš um til persónkilometrar er hetta ein almennur stušul til tey feršandi uppį uml. 6 kr/persónkilometur.

 

Hóast Barsskor veršur 70 įr ķ 1999, eru śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald ķ lęgra endanum, ķ mun til ašrar farleišir. Ķ tķšarskeišnum 1991-1996 vóru įrligu śtreišslurnar ķ mišal 183.000 kr. ella 16% av samlašu śtreišslunum.

 

5. Nólsoyarleišin

1. Heildarmeting av Rituni

    wpeB.gif (2803 bytes)

    wpeC.gif (3693 bytes)

2. Nżtsla

Nólsoyarleišin er partvķst ein pendlarafarleiš, sum fólk, iš bśgva ķ Nólsoy og arbeiša ķ Havn, nżta dagliga. Arbeišsdagar eru vanliga eingin ella bert heilt fį feršafólk viš fyrsta tśri śr Havn til Nólsoyar um morgunin, mešan tśrurin til Havnar aftur er meira nżttur.

wpeD.gif (2908 bytes)

Nżtsluprosentiš er sum heild ógvuliga lįgt, og er ķ 98% av tśrunum undir 50%. Annar hvųr tśrur hevur eina nżtslu uppį undir 10% av samlaša feršafólkakapasitetinum.

3. Fķggjarlig lżsing

Nólsoyarleišin gav ķ 1997 eitt rakstrarhall uppį uml. 1,1 mió. kr, og er hetta ein ųking uppį 0,3 mió. kr. ķ mun til įriš fyri. Ķ mun til feršafólkatališ gevur hetta eitt alment tilskot, sum fyri 1997 er 35 kr. fyri hvųrt flutt feršafólk. Umroknaš veršur hetta uml. 6 kr. fyri hvųnn persónkilometur.

 

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald hjį Rituni hava ķ mišal veriš um 350.000 kr. įrliga ķ tķšarskeišnum 1991-1996. Taš vil siga, at 16% av samlašu śtreišslunum vóru nżttar til umvęlingar og višlķkahald.

 

6. Sandoyar- og Hestleišin

1. Heildarmeting av Trónda

    wpeE.gif (3690 bytes)

    wpeF.gif (3943 bytes)

2. Nżtsla

Į Sandoyarfarleišini feršast śt viš 100.000 fólk įrliga. Tó er nżtsluprosentiš fyri feršafólk sum heild sera lįgt, og bert heilt fįir tśrar eru, sum śtnytta feršafólkakapasitetin hjį Trónda.

wpe10.gif (2921 bytes)

Ķ 99% av tśrunum er nżtsluprosentiš undir 50% av samlaša kapasitetinum, og spjašingin er sum heild lķtil.

Akfarsflutningur er ein tżšandi partur av flutninginum į farleišini, men valt er ikki at gera nżtsluspjašingina fyri akfųr upp, av tķ at byggingin av nżggjum Trónda er samtykt, og projekteringsfasan er sett ķ gongd. Tķ veršur ikki mett, at arbeišiš at gera nżtsluspjašingina upp manuelt stendur mįt viš taš, iš fęst burturśr.

Burturśr frįgreišingini frį Strandferšsluni um kravspesifikatiónir o.a. fyri nżggja Sandoyarskipiš, ber tó til at fįa ymisk hagtųl um akfarsflutningin į leišini. Um roknaš veršur viš uml. 15% tungari feršslu um sundiš, og at henda er javnt fordeilt yvir įriš, ber til leysliga at meta um mišal nżtsluprosentini fyri akfųr.

wpe11.gif (2832 bytes)

Ikki ber til at siga so nógv um spjašingina, og hvussu ofta hįtyngd er, men mišal nżtsluprosentini geva eina įbending um, at nśverandi akfarskapasitetur er ov lķtil.

Ętlanin er tó, at nżggja sandoyarferjan skal hava eitt munandi stųrri bildekk, og er hetta óivaš ein neyšug betring.

2. Fķggjarlig lżsing

Sandoyarleišin gav ķ 1997 eitt rakstrarhall uppį 2,6 mió. kr., og er hetta ein vųkstur ķ mun til įriš fyri. Rakstrarhalliš er 27 kr. fyri hvųnn fluttan persón, og harviš uml. 3 kr. fyri hvųnn persónkilometur.

 

 

Śtreišslurnar til umvęling og višlķkahald vóru ķ tķšarskeišnum 1991-1996 ķ mišal 1,5 mió. kr. įrliga, ella 26% av samlašu śtreišslunum. Hetta er nakaš hęgri enn į ųšrum farleišum, og er m.a. orsakaš av, at Tróndur nęrkast teimum 40 įrunum. Nżtt Sandoyarskip veršur tó sum sagt vęntandi sett ķ sigling ultimo įr 2000.

 

7. Leirvķksfjaršarleišin

1. Heildarmeting av Dśgvuni

    wpe12.gif (3877 bytes)

    wpe13.gif (3687 bytes)

2. Nżtsla

Leirvķksfjaršarleišin er saman viš Vesturleišini tann mest nżtta farleišin ķ Fųroyum. Ķ 1997 feršašust nęstan 265.000 fólk viš farleišini, men hóast hetta stóra tališ av feršandi er nżtslan ķ mun til kapasitetin lķka lįg sum į flest ųllum farleišum ķ Fųroyum.

wpe14.gif (2932 bytes)

Į 98% av tśrunum er nżtsluprosentiš fyri feršafólk nišanfyri 50%, og bert į einstųkum tśrum er hįtyngd. Hetta vil aloftast vera ķ samband viš tiltųk av ymsum slag, t.d. stevnur og ķtróttartiltųk.

Tį tś skal gera upp nżtsluprosentiš fyri bilar į Leirvķksfjaršarleišini, rennir tś teg beinanvegin ķ tann trupulleikan, at bert samlaša tališ av bilum veršur skrįsett fyri hvųnn tśrin, mešan stųddin ella slag av akfari bert fęst sum mišal fyri dagin. Fyri at kunna gera nżtsluna av bildekkinum upp, er tķ roknaš viš, at 20% tung feršsla er viš hvųnn tśrin. Roknaš veršur so um til vanligar persónbilar, og sett ķ mun til kapasitetin hjį įvķkavist Ternuni uppį 38 og Dśgvuni uppį 40 persónbilar.

wpe15.gif (2739 bytes)

Uppgeršin vķsir, at į stųrsta partinum į tśrunum liggur nżtslan millum 20-60% av kapasitetinum, men at į umleiš tķggjunda hvųrjum tśri er ferjan fullsett ella nęrum fullsett (>80% nżtslu).

Mųguleikin at sigla eykatśrar ella at ųkja um tśratališ er betri enn eitt nś į Sušuroyarleišini, og tķ mį sigast, at kapasiteturin sum heild er nųktandi. Tó skal feršslan um sundiš ikki vaksa nógv, įšrenn kapasiteturin į bildekkinum ikki er nųktandi longur.

3. Fķggjarlig lżsing

Leirvķksfjaršarleišin gav ķ 1997 eitt rakstraravlop uppį uml. 2 mió. kr., frįroknaš avskrivingar av ferjuķlųgu, og er hetta nakaš minni enn įriš fyri. Orsųkin er einamest, at lųnarśtreišslurnar eru nógv hękkašar.

Frįroknaš avskrivingar gav hvųr feršandi persónur eitt ķskoyti til raksturin hjį Strandfaraskip Landsins uppį uml. 8 kr.

 

 

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald hjį Dśgvuni hava ķ tķšarskeišnum 1991-1996 ķ mišal veriš uml. 1,2 mió. kr. įrliga. M.a. av tķ, at Dśgvan ķ tķšarskeišum hevur veriš tikin śr sigling, hava višlķkahaldsśtreišslurnar varieraš nakaš. Ķ mišal hava tęr veriš 22% av samlašu śtreišslunum.

 

8. Vesturleišin

1. Heildarmeting av Ternuni

    wpe16.gif (3922 bytes)

    wpe17.gif (3954 bytes)

2. Nżtsla

Um hugt veršur eftir feršafólkatalinum, er Vesturleišin stųrsta farleišin ķ Fųroyum. Nęstan 290.000 fólk feršašust um Vestmannasund ķ 1997, og tališ fer vęntandi at vaksa komandi įrini, so hvųrt sum uttanrķkisferšslan vęntandi ųkist.

Sam, iš hevur rųkt farleišina, tekur 115 feršafólk alt įriš. Tó kunnu bussarnir hjį Bygdaleišum eisini virka sum salongir, og tekur Sam tį 150 fólk. Valt er tó at uppgerša nżtsluna ķ mun til tey 115 feršafólkini, iš Sam tekur uttan bussar. Ternan rųkti farleišina frį juli til september ķ 1997, og er nżtsluprosentiš tį śtroknaš ķ mun til kapasitetin hjį Ternuni. Taš er m.a. tķ, at nżtsluprosentiš fyri september er so lįgt. Um nżtsluprosentiš varš roknaš ķ mun til Sam fyri allar mįnašarnar, hevši hęgsta mišal nżtsluprosentiš veriš ķ juli mįnaša, tį taš hevši veriš 36% ķ mišal fyri tśrin.

wpe18.gif (2922 bytes)

Sum heild er nżtsluprosentiš fyri feršafólk ręttiliga lįgt. Taš er bert ķ samband viš flogruturnar, at hįtyngd er, og serliga um summariš. Ķ 93% av fųrunum var nżtsluprosentiš nišanfyri 50% av feršafólkakapasitetinum.

Sum į Leirvķksfjaršarleišini veršur bert samlaša tališ į akfųrum talt fyri hvųnn tśrin sęr. Tķ er roknaš viš, at 15% av akfųrunum į hvųrjum tśri er tung feršsla. Um tunga feršslan veršur roknaš um til vanligar persónbilar, ber til at uppgera eitt nżtiligt nżtsluprosent fyri bildekkiš.

wpe19.gif (2790 bytes)

Uppgeršin vķsir, at į 80% av tśrunum liggur nżtslan nišanfyri 60% av kapasitetinum, men at į umleiš tķggjunda hvųrjum tśri er ferjan fullsett ella nęrum fullsett (>80% nżtslu). Tališ er tó merkt av, at Ternan rųkti siglingina ķ summarmįnašunum, tį hįtyngd er. Um ein hyggur nęrri eftir tųlunum sęst, at nżtsluprosentiš fall nógv mešan Ternan sigldi, av tķ einfųldu orsųk, at Ternan tekur meira enn dupult so nógvar bilar sum Sam. Mešan Ternan rųkti siglingina, vóršu bert fįir tśrar, har kapasiteturin var fult nżttur.

Ętlanin hjį Strandfaraskip Landsins er, at Ternan framyvir skal rųkja siglingina malt įriš. Tķ mį kapasiteturin į bildekkinum sigast at verša nųktandi viš nśverandi feršslu, serliga tį hugsaš veršur um, hvussu skjótt taš er at sigla teir fįu eykatśrar, iš kunnu koma fyri.

3. Fķggjarlig lżsing

Vesturleišin gav ķ 1997 eitt rakstraravlop, iš var uml. 3,5 mió. kr. Hetta er ein minking uppį hįlva mió. kr. ķ mun til įriš fyri, og er orsųkin fyrst og fremst, at śtreišslurnar til višlķkahald eru nógv ųktar.

Hvųr feršandi persónur gav sostatt eitt ķskoyti til Strandfaraskip Landsins uppį uml. 12 kr., frįroknaš avskrivingar av ferjuķlųgu.

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald av Ternuni hava varieraš nokk so nógv, og vóru stórst ķ 1992 og ķ 1995. Ķ mišal vóršu tęr o.u. 1,2 mió. kr. įrliga, t.e. 17% av samlašu śtreišslunum.

 

9. Fugloyarleišin

1. Heildarmeting av Mįsanum

wpe1A.gif (3797 bytes)

wpe1B.gif (3604 bytes)

2. Nżtsla

Mįsin flytur feršafólk og farm śt ķ Svķnoy og Fugloy. Leišin veršur nógv nżtt um summariš.

wpe1C.gif (2904 bytes)

Nżtsluprosentiš er sum heild lįgt, um so nakrir tśrar eru, har kapasiteturin veršur betri śtnyttašur. Ķ uml. 9 av 10 tśrum er nżtsluprosentiš nišanfyri 50%.

Feršafólkakapasiteturin į Mįsanum mį sum heild sigast at verša į leiš, serliga tį hugsaš veršur um ta stųrru nżtsluna ķ summarmįnašunum.

3. Fķggjarlig lżsing

Fugloyarleišin gav ķ 1997 eitt rakstrarhall uppį 1,3 mió. kr., frįroknaš avskrivingar av ferjuķlųgu. Hetta er ein hękking uppį uml. 0,4 mió. kr. ķ mun til 1996. Ķ mun til tališ į feršafólki er hetta eitt rakstrarhall uppį 182 kr. fyri hvųnn fluttan persón (einvegis), og uml. 10 kr. fyri hvųnn persónkilometur.

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald av Mįsanum hava veriš nokk so javnar, ķ mišal gott 200.000 kr. įrliga, t.e. 16% av samlašu śtreišslunum.

Mįsin varš klassašur ķ 1993, og eru śtreišslurnar tķ hęgri hetta įriš.

10. Avloysaraskip hjį Strandfaraskipum Landsins

Sam

wpe1D.gif (4425 bytes)

Sam hevur ķ nógv įr rųkt siglingina į farleišini um Vestmannasund. Ķ 1998 varš Sam tikin śr fastari sigling, og skal ętlandi brśkast sum avloysaraskip. Sķ annars lżsingina av Vesturleišini.

Sam fór inn ķ eina nżggja klassatermin ķ 1998, og er ķ góšum standi.

wpe1E.gif (3128 bytes)

 

Pride

wpe1F.gif (3831 bytes)

Pride er 38 įra gamal, og er skipiš ikki vęl egnaš til flutningsuppgįvurnar į ymisku farleišunum. Tķ eru farleiširnar, har Pride kann sigla, sera avmarkašar. Pride er t.d. ikki ein bilferja.

Pride hevur sum heild vįnaligan funktiónalitet, taš er mųtimikiš at lossa og lasta, og ikki er lętt hjį feršafólki at koma umborš og ķ land.

Višmerkjast kann, at Pride hevur gamalt maskinarķ, sum er dżrt at višlķkahalda.

 

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald hava seinastu įrini veriš vaksandi, hóast Pride ikki hevur siglt nógv. Ķ mišal hava śtreišslurnar frį 1991 til 1996 veriš uml. 0,4 mió. įrliga, sum er 39% av samlašu śtreišslunum ķ hesum tķšarskeišnum.

 

Ternan I

wpe20.gif (3774 bytes)

Ternuni I er ķ góšum standi, hóast hųga aldurin į skipinum, men śtreišslurnar til višlķkahald eru stórar.

Hęddin į bildekkinum ger, at ferjan bert tekur vanligar persónbilar.

Ternan I lżkur ųll nśverandi trygdarkrųv.

 

Śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald eru gjųrdar upp fyri Ternuna I ķ tķšarskeišnum 1991 til 1996, og eru ķ mišal fyri hesi 6 įrini 36% av samlašu śtreišslunum. Hetta er eitt sera hųgt tal, og vęl yvir mišal fyri ferjurnar hjį SL sum heild.

 

11. Nišurstųša

Ķ hesari lżsing av ųllum farleišunum hjį Strandfaraskipum Landsins er gjųrd ein heildarmeting av sjįlvum skipinum, nżtsluni og fķggjarligu višurskiftunum į hvųrjari farleiš. Endamįliš viš lżsingini er fyrst og fremst at fįa upplżsingar til vega, iš kunnu nżtast sum grundarlag undir avgeršini um eina hóskandi rašfesting av ķlųgunum į samferšsluųkinum.

Heildarmeting av Strandfaraskipunum

Seinasta nżķlųgan varš gjųrd fyri heili 12 įrum sķšani, og hevur hetta m.a. fųrt viš sęr, at mišalaldurin į flotanum er komin uppum tey 30 įrini.

Elstu skipini eru kostnašarmikil at višlķkahalda, komforturin er ķ nógvum fųrum vįnaligur, og reglusemiš kann vera trupult at halda. Hetta ger, at taš veršur neyšugt at skifta nųkur av skipunum śt sum skjótast.

Her skulu nevnast tęr mest įtroškandi śtskiftingarnar:

  1. Skip til Sandoyarfarleišina – projektering lišug 1. februar
  2. Skip til Fugloyar- og Svķnoyarfarleišina
  3. Skip til Sušuroyarfarleišina
  4. Skip til Kallsoyarfarleišina
  5. Avloysaraskip

Annars lśka allar ferjurnar trygdarkrųvini.

Višv. avloysaraskipunum ger tann serliga stųšan seg galdandi, at SL hevur heili trż avloysaraskip av mišal stųdd. Strandfaraskip Landsins hava tķ męlt til at selja eitt av hesum skipunum.

Atlųguvišurskiftini runt um ķ landinum eru sum heild nųktandi, men į įvķsum farleišum eiga at gerast įvķsar broytingar/įbųtur. Talan er serliga um atlųguvišurskiftini į Drelnesi, Skopun, Hesti og Gomlu Rętt, har akuttur tųrvur er į broytingum/įbųtum.

Nżtslan

Nżtslan ķ mun til kapasitetin er gjųrd upp fyri feršafólk į ųllum farleišum, og fyri akfųr į Sušuroyarleišini, Vesturleišini og Leirvķksfjaršarleišini. Į Sandoyarleišini veršur nżggj ferja bygd ķ nęstum.

Sum heild kann sigast, at kapasiteturin til feršafólk į ferjunum veršur lķtiš śtnyttašur, og mišal nżtsluprosentiš er sera lįgt. Į flest ųllum farleišum kemur mišal nżtsluprosentiš ikki upp um 20%. Spjašingin er sum heild nokk so lķtil, og vanliga er nżtsluprosentiš fyri feršafólk undir helvtina av samlaša kapasitetinum ķ uml. 95% av ųllum tśrunum. Taš kemur fyri einstakar tśrar, at feršafólkakapasiteturin veršur fult śtnyttašur.

Sum heild kann sigast, at akfarskapasiteturin veršur vęl betri śtnyttašur. Į farleišunum, har akfųr eru ein tżšandi partur av feršsluni liggur mišal nżtsluprosentiš um 35-50%. Um hugt veršur eftir spjašingini sęst, at į Vesturleišini og į Leirvķksfjaršarleišini fer nżtsluprosentiš uppum 80% į umleiš tķggjunda hvųrjum tśri. Į Sušuroyarleišini hendir taš sera sjįldan, at nżtsluprosentiš fer uppum 80%. Ķ 1997 hendi hetta bert ķ uml. 1% av tśrunum.

Sostatt er nišurstųšan, at kapasiteturin til feršafólk į ųllum farleišum er rķkiliga stórur, mešan kapasiteturin til akfųr og tungan flutning veršur vęl betri śtnyttašur. Roknast kann tó ikki viš veruligum flųskuhįlstrupulleikum, nś Ternan og Dśgvan eru farnar at rųkja siglingina į tveimum teimum stųrstu farleišunum. Serliga ikki, tį hugsaš veršur um, at taš er lętt at ųkja tśratališ ella sigla eykatśrar tęr fįu feršir, hetta er neyšugt. Į Sušuroyarleišini er akfars- og farmaskapasiteturin ķ lųtuni nųktandi.

Fķggjarlig lżsing

Bara tvęr farleišir hjį Strandfaraskipum góvu eitt positivt rakstrarśrslit ķ 1997, taš er Vesturleišin og Leirvķksfjaršarleišin. Um avskrivingar av ferjuķlųgum vóršu ķroknašar, var taš mųguliga Vesturleišin, iš gav eitt positivt śrslit.

Įhugaverdar eru tó śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald, har serliga roknast kann viš hęgri śtreišslum uml. 5. hvųrt įr, orsakaš av klassing. Tķ varš valt at gera upp fyri tķšarskeišiš 1991-1996. Sum heild kann sigast, at tess eldri skipiš er, tess hęgri eru višlķkahaldutreišslurnar sum partur av samlašu śtreišslunum. Hetta er tó ikki galdandi fyri tręskipini, tķ bęši Mįsin og Barskor hava lįgar višlķkahaldsśtreišslur.

Serliga hjį Ternuni I, Pride og Trónda eru śtreišslurnar til umvęlingar og višlķkahald stórar ķ mun til samlašu śtreišslurnar, og er orsųkin serliga hųgi aldurin.

Sętti Partur: Nišurstųša

1. Framtķšar samferšslukerviš ķ Fųroyum

Śt frį višgeršini ķ hesari frįgreišing vil verkętlanarbólkurin męla til, at fylgjandi grundleggjandi broytingar verša gjųrdar ķ samferšslukervinum ķ Fųroyum:

  1. Verkętlanin at gera fast samband um Vestmannasund veršur framd
  2. Verkętlanin at gera tunnil Millum fjarša – Kambsdal veršur framd
  3. Verkętlanin at gera fast samband um Leirvķksfjųrš veršur framd

Eisini eru kanningar gjųrdar av farleišunum til Sušuroyar/Sandoyarųkiš. Komiš varš fram til, at verandi skipan, har Smyril rųkir siglingina beinleišis millum Sušuroy og Tórshavn, mešan (nżggi) Tróndur rųkir siglingina til Sandoyarųkiš, er tann, iš loysir seg best samfelagsbśskaparliga.

Tó hevur višgeršin av farleišunum hjį Strandfaraskipum Landsins vķst į, at neyšugt veršur at fremja ķlųgur ķ nżggjar ferjur komandi įrini. Mišalaldurin į flotanum er omanfyri 30 įr, og aldursbrek verša meira vanlig. Eisini kunnu nżggj trygdarkrųv fųra til, at stórar umbyggingar av summum ferjum verša neyšugar. Višgeršin hevur vķst į, at umframt verandi verkętlan at byggja nżggja Sandoyarferju, eiga verkętlanir at vera settar ķ verk at projektera og byggja nżggj skip at avloysa Smyril og Mįsan. Mett veršur, at Mįsin, iš er nżumvaldur, er hóskandi skip at seta ķ sigling fyri Barskor, iš mį sigast at hava rokkiš pensiónsaldurin. At hava Mįsan siglandi į Kallsoyarleišini er tó eingin langtķšarloysn, og taš kann eisini gerast neyšugt at byggja nżtt skip til hesa farleiš.

Harumframt er tųrvur į einum nżggjum avloysaraskipi. Orsųkin er, at verandi avloysaraskip ųll eru av mišal stųdd, og sostatt hvųrki hóskandi til tęr stųrri ella tęr smęrri farleiširnar, og at avloysaraskipini eru gomul, og illa hóskandi til tęr uppgįvur, tey skulu rųkja.

Sostatt skulu ķlųgur gerast ķ:

  1. Nżtt Sušuroyarskip
  2. Nżtt skip at rųkja siglingina til Fugloyar og Svķnoyar
  3. Nżtt avloysaraskip

Talva 6.1: Neyšugar og samfelagsbśskaparliga skilagóšar ķlųgur ķ samferšslukerviš

Verkętlan

Mettur ķlųgukostnašur v. MVG, u. eyka śtreišslur til fķgging
   

Fast samband um Vestmannasund

240 mió. kr.

Fast samband um Leirvķksfjųrš

300 mió. kr.

Tunnil Millum fjarša-Kambsdal

115 mió. kr.

Nżtt sušuroyarskip

190 mió. kr.

Nżtt svķnoyar/fugloyarskip

20 mió. kr.

Nżtt avloysaraskip

20 mió. kr.

   

Tilsamans

885 mió. kr.

Hagtųl: Frįgreišing um kommunurnar ķ Fųroyum

Ķ samband viš, at nżggjar ferjur verša bygdar, kunnu tillagingar av havnalųgunum gerast neyšugar. Hugsaš veršur serliga um įbųtur/broytingar av havnalagnum ķ Hesti, Skopun og Gomlu Rętt, so nżggja Sandoyar/Hestferjan kann nżta havnirnar.

2. Tķšarhorisontur

Um hugt veršur eftir teimum stóru ķlųgunum, iš męlt veršur til at fremja komandi įrini, er metti kostnašurin tilsamans knappar 900 mió. kr. Taš sigur tķ seg sjįlvt, at hesar ķlųgur mugu fremjast yvir eitt longri įramįl, og at ein rašfesting av ķlųgunum er neyšug.

Mųguligt er at fķggja part av ķlųgukostnašinum av undirsjóartunnlunum viš bummpengum, men havast mį ķ huga, at eisini stórar višlķkahalds- og rakstrarśtreišslur verša av undirsjóartunnlum.

Neyšugt varš av tekniskum orsųkum at seta hol į verkętlanina at byggja nżtt skip til Sušuroyar- og Fugloy/Svķnoyarleišina sum skjótast, og peningur er avsettur į fķggarlógini fyri 1999 til at fara undir projektering av verkętlanunum. Ķ įr 2000-2002 skulu sambęrt fķggjarlógini jįttast ķ alt 190 mió. kr. til sjįlva byggingina.

Hvussu skjótt taš er rįšiligt at fremja omanfyri nevndu verkętlanir, er ķ stóran mun treytaš av fķggjarstųšu landskassans og bśskaparligu gongdini ķ samfelagnum sum heild. Um bśskapurin er upphitašur, kann taš gerast neyšugt at vķsa hógv viš teimum almennu ķlųgunum. Verkętlanarbólkurin vil tó męla til, at rašfest heldur veršur millum einstakar verkętlanir, enn at rašfesta yvir tķš. Viš hesum meinast viš, at um ķlųgukarmurin er lķtil, skal ein heldur royna at avmarka tališ av verkętlanum, enn at byrja nógvar ymiskar verkętlanir, sum ein so noyšist at draga śt ķ nógv įr. Heldur arbeiša viš einari verkętlan ķ senn, iš tekur 5 įr at fremja, enn at arbeiša viš tveimum verkętlanum ķ senn, sum so noyšast at koyra fyri lįgum blussi ķ 10 įr.

Skjótari einstakar verkętlanir verša framdar, skjótari fįa borgararnir įgóšan av almennu ķlųgunum, og harviš sparir landiš ķ veruleikanum rentuśtreišslur, ķ mun til stųšuna, har arbeitt veršur spakuligari viš fleiri verkętlanum ķ senn.

3. Framtķšar rašfestingar av ķlųgum ķ samferšslukerviš

Hendan frįgreišing hevur ķ hųvušsheitum višgjųrt, hvussu framtķšar samferšslukerviš ķ Fųroyum eigur at verša skipaš, og hvųrjar ķlųgur, iš eru neyšugar fyri at rųkka hesum endamįli. Sjįlvandi kann eisini ķ framtķšini vķsa seg at verša neyšugt at gera smęrri ķlųgur ķ einstųk vegastrekkir, men vil verkętlanarbólkurin męla til, at eisini slķkar verkętlanir verša lżstar vęl og viršiliga, įšrenn avgerš veršur tikin um at fremja tęr. Serligur dentur eigur at verša lagdur į at lżsa, hvussu samlaši kostnašurin av verkętlanini vęntandi veršur, og hvųrjir įgóšar fįast burturśr ķlųguni. Kostnaš-nyttu kanningar kunnu ķ hesum sambandi verša eitt hent amboš at lżsa verkętlanirnar viš, og vil bólkurin męla til, at kostnaš-nyttu kanningar so vķtt mųguligt verša gjųrdar av ųllum verkętlanum. Śrslitini av kostnaš-nyttu kanningunum eiga at hava stóran tżdning ķ rašfestingini av verkętlanunum, hóast orsųkir kunnu verša til at frįvķkja samfelagsbśskaparligu rašfestingini višhvųrt.

Taš er vert at leggja sęr ķ geyma, at ašrar verkętlanir enn tęr, iš eru višgjųrdar ķ hesari frįgreišing, kunnu koma upp į tal at fremja komandi įrini. Hugsaš veršur her serliga um fylgjandi verkętlanir:

Verkętlanarbólkurin vil tó męla til, at eisini hesar verkętlanir verša gjųlla lżstar, og fyrimunirnir av at fremja tęr verša vigašar upp ķmóti fyrimununum ķ fįast burturśr at fremja ašrar verkętlanir. Lyklaoršiš er sum ikki einaferš: rašfesting av ķlųgunum.

Tżšandi keldur, iš nżttar eru:

Asplan Viak (1995) Trafikkberegning og samfunnsųkonomisk nytte av ferjeavlųsningsprosjekter. Oslo: Vegdirektoratet

Įrbók fyri Fųroyar 1996-1998. Tórshavn: Hagstova Fųroya og Fųroya Skślabókagrunnur.

Boardman, Anthony E. Cost-benefit analysis: concepts and practice. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Budgetdepartementet (1990) Vejledning i samfundsųkonomisk projektvurdering. Kųbenhavn: Finansministeriet

Hagstovan/fķggjardeildin (1992) "Frįgreišing um samfelagsbśskaparligu śtrokningarnar av fasta sambandinum um Vestmannasund"

Kommununevndin (1998) Frįgreišing um kommunurnar – nżggj kommunal skipan ķ Fųroyum. Tórshavn: Fųroya Landsstżri

Leknes, Einar; Rudolf Meissner;Gottfried Heinzerling; Kjersti Melberg (1996) Veiprosjekters ringvirkninger. Regionale omfordelings- og/eller realųkonomiske effekter? Stavanger: Rogaland Research

Maskell, P. (1994) "Infrastrukturens ųkonomiske rolle" Nordisk Samhällsgeografisk Tidsskrift nr. 18, mars, s. 22-48.

Mųller, Flemming (1989) Samfundsųkonomisk Projektvurdering. Kųbenhavn: Finansministeriet

Presttun, Toril (1997) Hva betyr bedret vegtilgjengelighet for nęringslivet? Case: Kristiansund fastlandsforbindelse. Oslo: Institutt for sociologi og samfunnsgeografi, Universitetet i Oslo

Statens Vegvesen (1995) Håndbok 140. Konsekvensanalyser. Oslo:Vegdirektoratet

Trafikkplankontoret (1988) Trafikkvekst ved fast vegforbindelse. Oslo: Planavdelingen

Vejdirektoratet (1992) Undersųgelse af stųrre hovedlandevejsarbejder. Metode for effektberegninger og ųkonomisk vurdering. Kųbenhavn: Ųkonomisk-statistisk afdeling, Vejdirektoratet.

Wachter, Alexander (1997) Die Siedlungsstruktur der Färöer. Natur und Genese – Funktion und Zukunft. Heidelberg: Geographisches Institut der Universität Heidelberg

Harafturat eru frįgreišingar og hagtųl frį Landsverkfrųšinginum og Strandferšsluni nżttar at styšja seg til. Fųroya Shell og SEV hava vinaliga latiš upplżsingar um įvķkavist orkuprķsir og elprķsir.

Rįšgeving og višmerkingar til partar av frįgreišingini eru veittar frį:

Sųren Bo Nielsen, Nationalųkonomisk Institut, Handelshųjskolen i Kųbenhavn

Bjarna Olsen, Hagstova Fųroya

Lųgtingiš umrųddi frįgreišingina į tingfundi 16. og 17. februar 1999.