Gamlar teldur

 

100-40  Fyrispurningur til Signar į Brśnni, landsstżrismann, višvķkjandi gomlum teldum til fólkaskślan

Įr 1999, 25. februar, bošaši formašurin frį soljóšandi fyrispurningi frį Katrin Dahl Jakobsen, lųgtingsmanni:

F y r i s p u r n i n g u r

  1. Hvųnn mįlsetning hevur landsstżrismašurin višvķkjandi kunningartųkni ķ fólkaskślanum?
  2. Sęr landsstżrismašurin ongan vanda ķ at gera fólkaskślan śt viš gomlum teldum?
  3. Vęntar landsstżrismašurin, at kommunurnar verša grammar at keypa nżggja telduśtgerš, tį iš skślarnir hava fingiš tęr gomlu?
  4. Hvųnn hugburš hevur landsstżrismašurin, tį iš taš ręšur um kunningartųkni ķ undirvķsing, ķ mun til tųrvin hjį landsins stovnum?
  5. Ber ikki landsins stovnum betur til at brśka dagfųrdu teldurnar heldur enn skślunum?
  6. Er hetta ein lišur ķ almennu sparingunum?

Višmerkingar:
Ķ kunningarblašnum "Nżrit" frį mišfyrisitingini skrivar Vinnumįlastżriš 2. februar, at Vinnumįlastżriš/Ašalskrivstovan hevur skotiš upp at savna burturlagdar teldur frį ųllum stovnum landsins at lata fólkaskślanum. "Her er hugsaš um teldur, sum ikki longur verša brśktar, tį skift veršur śt", stendur at lesa.

Vķšari siga tey, at "uppskotiš var vęl móttikiš av hinum stżrunum, og ašalstjórarnir hava samtykt at fylgja rįšum Vinnumįlastżrisins".

Ętlanin er, at KT-forum skal gera teldurnar nżtiligar og gera eina innsavningarskipan.

Hetta er greišur bošskapur. Taš, sum fyri landsins stovnar er ónżtiligt, kann fólkaskślin sleppa at arva. Mįliš er at hava landsins stovnar į so hųgum tųkniligum stųši, sum til ber. Men fyri at hetta skal kunna bera til, er neyšugt at finna onkran, sum kann taka viš tķ burturlagda.

Dag og dagliga hoyra vit – verša bart śt mint į – at vit liva ķ KT-ųldini. So nógv įvirkar hetta okkum, at vit hava taš ķ huganum, bęši tį iš taš ręšur um arbeiši, men ikki minst ķ undirvķsing. Hetta sęst at vit hava taš ķ huganum, nbęši tį iš taš ręšur um arbeiši, men ikki minst ķ undirvķsing. Hetta sęst eisini aftur ķ flestu undirvķsingarętlanum. Vit vilja ikki vera eftirbįtar, veršur ofta tikiš til.

Nś taš vķsir seg, at Vinnumįlastżriš og ašalstjórarnir ķ umsitingini eru teir, sum stinga śt ķ kortiš, į hvųrjum tųkniligum stųši fólkaskślin kann/skal vera, hevši veriš forvitninsligt at fingiš mįliš lżst. Ivaleyst hava ašalstjórarnir ķ bestu sannfųring samtykt at fylgja rįšum Vinnumįlastżrisins. Men ikki er vķst, at fólkaskślin er hin rętti móttakarin. Kanska var taš ųvugta ręttari? Ella, um ętlanin er at styrkja fólkaskślan, hevši taš so ikki boriš til at latiš lęrarum teldurnar?

Į tingfundi 26. februar 1999 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 26. mars 1999 svaraši Signar į Brśnni, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

Til 1. spurning ("Hvųnn mįlssetning hevur landsstżrismašurin višvķkjandi kunningartųkni ķ fólkaskślanum?"): Ein KT-nevnd fólkaskślans varš ķ august 1997 sett av tįverandi landsstżrismanni ķ skślamįlum at gera eina tilrįšing um KT ķ fólkaskślanum. Eg havi valt at fylgt tilrįšingini, iš KT-nevnd fólkaskślans hevur gjųrt (Frįgreišing og tilmęli frį mars 1998). Nevndin, iš gjųrdi įlitiš, varš mannaš viš umbošum fyri Fųroya Lęrarafelag, Fųroya Lęraraskśla, Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš (lęrugreinarįšgevin ķ teld), Fųroya Kommunufelag og Fróšskaparsetur Fųroya (Netumsitingin). Undirvķsingarleišarin ķ Fólkaskśladeildini ķ Undirvķsingar- og Mentamįlastżrinum var skrivari ķ nevndini. Ķ hesum įliti kemur greitt fram, hvat ętlanin er at gera tey nęstu 5 įrini į hesum ųki. Hetta įlit er sent ųllum fólkaskślum, skślanevndum, kommunum og ųšrum įhugabólkum, ķ alt eini 600 eintųk. Įlitiš er eisini bżtt śt til allar tingmen ķ smb. viš henda fyrispurning.

Tį iš spurt veršur, hvųnn mįlsetning landsstżrismašurin hevur, sęst hetta m.a. į sķšu 21 ("Tilmęli nevndarinnar") ķ įlitinum. Hųvušsmįliš er, at "KT skal vera ein sjįlvsagdur lišur ķ undirvķsingarheildini ķ fólkaskślanum". Hetta hųvušsmįl er sķšani bżtt sundur ķ 11 lutmįl. Hesi lutmįl eru nęrri lżst ķ įlitinum frį sķšu 22 til sķšu 28. Landsstżrismašurin heldur, at henda tilrįšing er so ķtųkilig og skilagóš, at eg havi valt at fylgt henni. Skjųtil er longu settur į fleiri av hesum lutmįlum. Į sķšu 28 sęst eitt uppskot til virkisętlan. Ętlanin er at fylga hesi ķ stųrst mųguligan mun.

Til 2. spurning ("Sęr landsstżrismašurin ongan vanda ķ at gera fólkaskślan śt viš gomlum teldum?): Landsstżrismašurin sęr onga vanda ķ, at fólkaskślin fęr nakrar teldur, iš annars hųvdu veriš settar til viks ella koyrdar burtur. Ein innsavningarskipan er, sum eitt royndartiltak, sett ķ verk, iš Vinnumįlastżriš hevur tikiš stig til. Royndartiltakiš fevnir ķ stuttum um, at tęr teldur sum verša skiftar śt, verša latnar KT-forum, iš er eitt rįšgevandi forum undir Vinnumįlastżrinum, sum er mannaš viš fólkum śr ųllum ašalstżrunum, iš hava serligan kunnleika til KT. KT-forum hevur m.a. til uppgįvu at verša rįšgevandi ķ KT mįlum hjį stżrunum. KT-forum metir sķšani um innkomnu teldurnar og sendir tęr teldur, sum mettar verša at kunna gerast vęl nżtligar, til eina teldufyritųku fyri at verša hugdar eftir og verša tęr teldur, sum henda fyritųka metir kunna nżtast aftur, uppstignar ("uppgraderašar") soleišis, at tęr eru egnašar til undirvķsingarbrśk. Mett veršur, at henda skipan tryggjar dygdina į teimum gomlu teldunum so vęl sum nś einaferš ber til. Vęntast kann ikki, at talan veršur um nógvar av hesum slag framyvir, um so er at royndartiltakiš eyndnast, kanska einar 20 til 30 teldur ķ mešal um įriš, iš koma undir hesa skipan.

Til 3. spurning ("Vęntar landsstżrismašurin, at kommunurnar verša grammar at keypa nżggja telduśtgerš, tį iš skślarnir hava fingiš tęr gomlu?"): Landsstżrismašurin vęntar ikki, at henda skipan – um hon veršur sett ķ verk – fęr nakra įvirkan į ķlųguhugin hjį kommunum orsakaš av, at hesar teldur ikki eru ętlašar at koma ķ stašin fyri tęr teldur, sum Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš veitir stušul til. Hesar teldur koma ikki at telja viš ķ talinum av teldum, iš tann einstaki skślin fęr stušul til. Talan veršur bert um, at fólkaskślarnir fįa fleiri teldur, enn teir annars vildu havt fingiš.

Sum er, er ein skipan sett ķ verk – ķ 1998, 1999 og 2000 – sum skal stušla undir soleišis, at fólkaskślarnir fįa einar 1.200 til 1.400 teldur til gott 7.000 nęmingar. Gongur henda ętlan śt, verša fųroysku fólkaskślarnir fult į hędd viš okkara grannalond og ķ fleiri fųrum vęl frammanfyri.

Til 4. spurning ("Hvųnn hugburš hevur landsstżrismašurin, tį iš taš ręšur um kunningartųkni ķ undirvķsing, ķ mun til tųrvin hjį landsins stovnum?"): Nżtslutųrvurin ķ undirvķsingini og į landsins stovnum er hvųr sķn. Ķ undirvķsingini er tųrvurin sera ymiskur, serliga viš atliti til um talan er um 1. flokk ella 9./10. flokk og um hvųrja lęrugrein teldan veršur nżtt ķ. Tęr teldur, sum koma at verša endurnżttar, kunnu vęntandi nųkta ein stóran part av tųrvinum ķ fólkaskślanum.

Į landsins stovnum setir nżtslan ķ mongum fųrum stór krųv til telduna. Hesi krųv eru alsamt vaksandi og veršur teldan hjį tķ einstaka nżtt ein stóran part av arbeišsdegnum. Nżtslustigiš er voršiš so mikiš hųgt ķ dag, viš ųllum teimum kravmiklu telduskrįum, sum tann einstaki brśkarin nżtir hvųrt um ašra og oftani samstundis (t.d. tekstvišger, rokniark, samskiftisskrį, avtalu- og fundarstżring, elektroniska journalskipan). Hetta eru skrįir, sum krevja nógv meira av telduni enn taš, sum veršur kravt ķ eini undirvķsing.

Mķn hugburšur į hesum ųki er, at kunnu tęr teldur, sum ikki longur nųkta tųrvin į almennu stovnunum verša eftirskošašar, og um neyšugt umvęldar og verša uppstigašar soleišis, at tęr eru vęl nżtiligar ķ undirvķsingini nųkur įr fram, haldi eg at hetta er eitt gott tiltak, iš ber ķ sęr at uppaftur fleiri teldur kunnu koma inn į skślarnar, og at tann einstaki nęmingurin kann fįa fleiri tķmar ķ telduundirvķsing. Hetta er gagnligt fyri allar partar.

Til 5. spurning ("Ber ikki landsins stovnum betur til at brśka dagfųrdu teldurnar heldur enn skślunum?"): Ķ višmerkingunum til fyrispurningin kemur fram, at kanska hevši taš rętta veriš at giviš stovnunum dagfųrdu teldurnar og giviš skślunum nżggjar teldur. Sum vķst į undir svari til spurning 4, er hetta ikki ķ trįš viš tey krųv, sum stovnarnir seta til telduna. Mett veršur, at krųvini til orkuna hjį telduni vanliga eru munandi stųrri į stovnunum enn ķ flestu fųrum ķ undirvķsingini. Tķ vildi taš ikki veriš skilagott, at skślarnir og stovnarnir skiftu um. Eg kenni ikki til, at gjųrt veršur soleišis ašrastašni, men heldur sum henda verkętlan leggur upp til.

Til 6. Spurning ("Er hetta ein lišur ķ almennu sparingunum?"): Nei, tvųrturķmóti. Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš hevur ętlanir at nżtta knappar 5 mió. kr. til at stušla kommununum ķ at keypa uml. 1.200 til 1.400 teldur tey nęstu 2 įrini. Henda upphędd veršur ikki įvirkaš av ętlanum um, at lata fólkaskślarnar fįa dagfųrdu teldurnar frį almennu stovnunum.

At dagfųra tęr gomlu teldurnar kostar eisini pening. Hetta veršur fķggjaš av eini serligari KT-verkętlanarkonto, iš Vinnumįlastżriš hevur tikiš stig til.

Taš, sum vęntandi veršur śtslitiš av hesum tiltaki, er, at samfelagiš fęr stųrri nyttuvirši av teirri orsųk, at 1) fólkaskślin fęr fleiri teldur enn hann annars hevši viljaš fingiš, 2) teldur, sum annars hųvdu veriš beindar burtur, verša dagfųrdar fyri eina lutfalsligari lķtlari upphędd og koma at tęna nųkur įr afturat.

Annars kann upplżsast, at nakrar dagfųrdar teldur verša royndar į einum skśla ķ lųtuni. Tį, iš henda royndarętlan er av, veršur stųša tikin til, um skipanin viš at endurnżta hesar teldur eigur at halda fram ella ikki.

Alt ķ alt haldi eg, at hetta er eitt skilagott tiltak, sum ųll įttu at fegnast um.

Mįliš avgreitt.