Eystureuropeiskar skjalagoymslur

 

100-31  Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg, lųgmann, višv. skjalakanningum ķ eystureuropeiskum skjalagoymslum

Įr 1999, tann 2. februar, bošaši formašurin frį omanfyrinevnda fyrispurningi frį Bjarna Djurholm, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi: 

F y r i s p u r n i n g u r

Fer lųgmašur at męla landsstżrinum til:

  1. At vķška kanningina ķ amerikonsku skjalagoymslunum eisini at fevna um skjųl ķ eystureuropeisku skjalagoymslunum um sovjetsku įvirkanina ķ Fųroyuum undir kalda krķgnum?
  2. Fyri at tryggja javnvįg ķ sųgufatan fųroyinga at gera kanningar ķ eystureuropeisku skjalagoymslunum um
    a) sovjetsku ętlanirnar viš fųroyskum land- og sjóųki og
    b) mųguliga hugsjónarliga įvirkan ķ Fųroyum undir kalda krķgnum?
  3. At męla lųgtinginum til at jįtta pening til kanningararbeišiš?

Višmerkingar:
Kalda krķggiš millum stórveldini merkti ķ stóran mun politisku hugsjónirnar ķ londunum kring allan heim.

Hóast fjųldin av fųroyingum tį eins og nś styšjaši ta demokratisku hugsjónina, sum varš vard av vesturlendska verjufelagsskapinum, var sjónligt, at eisini her į landi vóru taš tey, sum lótu seg tųla av politisku skipanini handan jarntjaldiš.

Tey vóru eisini mong, sum tóku lut ķ tiltųkunum, sum vóru eyšmerkt av įhaldandi śtspilling av vesturlendsku samfelagsviršunum, verjuskipanini og serstaktliga USA. Hesi sjónarmiš vóru serliga sjónsk, tį herskip śr NATO-londum vitju havnir okkara.

Tį amerikanska herskipiš Mc Cloy vitjaši Tórshavn ķ 1987 kappašust tįsitandi landsstżri, umboš śr poltiskum flokkum og frišarrųrslan at leggja foršingar fyri, at hetta vesturlendska verjuskip slapp at bryggju. Hetta įtak var sjįldsamari andsųgn viš taš vįrkunnsemi, sum somu flokkar og frišarrųrslan sżndu sovjetska leiklutinum į okkara leišum.

Nś rųkist fyri, at kanningin ķ amerikansku skjalagoymslunum um stųšu Fųroya undir kalda krķgnum, er um at vera lišug.

Tį lųgtingiš avrįddi at fįa innlit ķ amerikonsk skjųl um Fųroyar undir kalda krķgnum, so eiga vit sjįlvsagt at fįa lżst heildina ķ stórpolitisku višurskiftunum, sum sermerkti skilnašin millum hugsjónarliga hugburšin millum manna, og fįa kannaš, hvųrjar ętlanir eystureuropeiska hernašarsamgongan hevši viš okkara land- og sjóųki, og um samgongan royndi at įvirka fųroyingar og fųroyskar felagsskapir at virka samsvarandi teimum ętlanum og hugsjónum, henda hernašarsamgonga hevši į okkara leišum.

Sķšan jarntjaldiš fall, hava sųgufrųšingar havt atgongd til fyrrverandi loynilig hernašarskjųl eystanfyri. Hesir hava avdśkaš mangt įhugavert um leiklutin hjį Warzawasamgonguni ķ vesturheiminum ķ įrtķggju. Hetta eru višurskifti, sum ašrastašni hava stóran almennan įhuga.

Taš er tķ sjįlvsagt, viš atliti at heimiligu višurskiftunum og sųgufatanini, at troyta henda kanningarmųguleika og gera skjalakanningar ķ eystureuropeisku skjalagoymslunum, sum ķ minsta lagi eru įjavnt viš tęr kanningar, sum gjųrdar eru ķ amerikonsku skjalagoymslunum.

Undirritaši setti samsvarandi fyrispurning til tįverandi lųgmann ķ 1997. Ķ svarinum stašfestir lųgmašur, at embętismannenvndin, sum gjųrdi arbeišssetingin til skjalakanningina ķ USA, heldur, "at ein slķk kanning hevši veriš įhugaverd, men męlir frį at gera kanningina samstundis viš kanningini ķ amerikonsku skjalagoymslunum. Nevndin heldur, taš vera best at gera sęr nakrar royndir av kanningini ķ amerikonskum skjalagoymslum, įšrenn fariš veršur undir ašrar kanningar av tķlķkum slagi."

Nś nevnda kanning er um at vera lišug, veršur lųgmašur bišin um at greiša frį, um arbeišiš fer at halda fram – ķ skjalagoymslunum eystanfyri.

Į tingfundi 5. februar 1999 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 10. mars 1999 svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

Fyrst er at siga, at hernašarligu kanningarnar, iš vóršu settar ķ verk fyri 2 įrum sķšani, eru ikki lidnar enn. Ķ sambandi viš hesar kanningar hevur ein sųgufrųšingur veriš ķ USA tvęr feršir og gjųrt skjalarannsóknir ķ viškomandi skjalasųvnum. Harafturat eru rannsóknir gjųrdar ķ sųvnunum hjį rķkisumbošnum, ķ landsstżrinum, į Fųroya landsskjalasavni og ķ viškomandi skjalasųvnum į danska rķkisskjalasavninum. Savnaš er eitt umfevnandi skjalatilfar, iš m.a. lżsir hernašarliga įhugan hjį vestanveldinum ķ Fųroyum, mešan leikluturin hjį eystureuropeisku londunum ikki er fevndur av kanningini.

Eg haldi tķ, at fyrispurningurin frį Bjarna Djurholm er sera viškomandi. Taš hevši eftir mķnum tykki veriš sera įhugavert at sett ašrar kanningar ķ verk til tess at śtvega okkum sųguligan kunnleika um eystureuopeisku skjalagoymslurnar og um sovjetisku įvirkanina ķ Fųroyum undir kalda krķgnum.

Hinvegin haldi eg, taš vera ręttast at bķša viš hesum kanningum, til frįgreišingin um verandi kanningar er lišug. Sambęrt arbeišsbólkinum, iš stendur fyri nevndu kanningum, veršur hetta ķ įr. Eftir mķni meting, er taš tķ hóskandi, at peningur til vķškašar kanningar į hernašarųkinum, veršur settur į fķggjarlógina fyri įr 2000.

Mįliš avgreitt.