Almannapensiónir

 

91  Uppskot til  lųgtingslóg um almannapensiónir o.a.

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Įlit
D. 2. višgerš
E. 3. višgerš

Įr 1999, 5. mars, legši Helena Dam į Neystabų, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

Uppskot
til
lųgtingslóg um almannapensiónir o.a.

Kapittul 1
Heimild

§ 1. Henda lóg um sosialar pensiónir er givin śt sambęrt § 1, stk. 2, nr. 2 ķ rķkislóg nr. 315 frį 17. mai 1995 "om sociale ydelser på Fęrųerne".

Kapittul 2
Veitingar

§ 2. pensiónir eftir hesi lóg eru:
1) fólkapensión,
2) hęgsta fyritķšarpensión,
3) mišal fyritķšarpensión,
4) lęgsta fyritķšarpensión og
5) veitingar eftir kap. 11.
Stk. 2. Allar pensiónirnar sambęrt stk. 1, nr.1-4 eru settar saman viš eini grundupphędd og eini višbót.
Stk. 3. Til pensiónir, kunna eftir reglunum ķ kapittul 4, verša veittar hesar višbųtur:
1) barnavišbót
2) hjįlparvišbót,
3) rųktarvišbót, og
4) persónlig višbót.

Kapittul 3
Treytir

Heimaręttur, bśstašur, o.a.

§ 3. Rętturin til pensión er treytašur av, at tann, iš fęr pensión

  1. hevur danskan heimarętt ella er giftur viš ella seinast hevur veriš giftur viš einum persóni viš donskum heimarętti,
  2. hevur fastan bśstaš ķ Fųroyum ella hevur hżru viš skipi skrįsett ķ Fųroyum, og
  3. hevur havt fastan bśstaš ķ danska rķkinum ķ minsta lagi 3 įr frį fylta 15. įrinum til fylta 67. įriš.

Stk. 2. Samsvarandi reglum ķ sįttmįlum viš onnur lond, kann landsstżrismašurin įseta reglur um undantak frį treytunum ķ stk. 1, nr. 1 og 2.
Stk. 3. Tį heilt serligar umstųšur tala fyri tķ, kann landsstżrismašurin gera undantųk frį regluni ķ stk. 1, nr. 1, fyri persónar, sum hava havt fastan bśstaš ķ Fųroyum ķ minsta lagi 10 įr millum fylta 15. įriš og fylta 67. įriš, herav minst 5 įr beint įšrenn pensión veršur tillutaš. Somuleišis kann landsstżrismašurin gera undantųk frį regluni ķ stk. 1, nr. 2, fyri persónar, sum aftanį at hava fingiš pensión bśsetast ķ śtlandinum.

Treytir fyri tillutan av tķ einstųku veitingini

§ 4. Rętt til fólkapensión hava persónar, sum hava fylt 67 įr.

§ 5. pensión kann ikki tillutast persónum undir 60 įr, um mųguleikar eru fyri at seta ķ verk fyriskipanir, iš meira enn fyribils betra arbeišsevnini, ella um mųguleiki er fyri at śtvega eitt eftir višurskiftunum hjį viškomandi hóskandi arbeiši.

§ 6. Hęgsta fyritķšarpensión kann tillutast persónum, sum hava fylt 18 įr, men sum ikki hava fylt 60 įr, tį umsóknin veršur latin inn, iš, orsakaš av likamligum ella sįlarligum avlamni, mugu roknast sum varandi óarbeišsfųrir ķ eini og hvųrjari vinnu, ella sum einans hava smįvegis eftir av arbeišsfųri.

§ 7. Mišal fyritķšarpensión kann tillutast

  1. persónum, sum hava fylt 18 įr, men sum ikki hava fylt 60 įr, tį umsóknin veršur latin inn, hvųrs arbeišsfųri, orsakaš av likamligum ella sįlarligum avlamni, varandi er minkaš viš ķ minsta lagi 2/3,
  2. persónum yvir 60 įr, hvųrs arbeišsfųri er minkaš sum įsett ķ § 6, og
  3. einkjum og einkjumonnum viš uppihaldsskyldu mótvegis bųrnum undir 18 įr.

§ 8. Lęgsta fyritķšarpensión kann tillutast

  1. persónum millum 18 og 67 įr, hvųrs arbeišfųri, orsakaš av likamligum ella sįlarligum avlamni, varandi er minkaš viš ķ minsta lagi eini helvt,
  2. persónum millum 50 og 67 įr og persónum, iš hava móttikiš pensión eftir § 7, stk. 1, nr. 3, men hava mist ręttin til hesa, tķ yngsta barniš hevur fylt 18 įr, tį viknandi heilsa, vantandi arbeišsmųguleikar ella ašrar serligar umstųšur gera, at viškomandi hevur brśk fyri hjįlp til uppihald.

§ 9. Ķ metingini av, ķ hvųnn mun arbeišsfųriš er minkaš eftir § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 og § 8, nr. 1, skal metast um

  1. ta inntųku, sum viškomandi veršur mettur at kunna forvinna viš einum arbeiši, sum svarar til hansara kreftir og fųrleikar, og sum viš atliti til śtbśgving og virksemi fyrr kann verša kravt av honum, samanboriš viš ta inntųku, sum persónar viš samsvarandi śtbśgving vanliga kunnu forvinna ķ sama ųki,
  2. aldur, lķvsstarv, bśstaš og arbeišsmųguleikar, umframt lķkindi fyri betran ella versnan av avlamninum,
  3. slķkar ašrar umstųšur, sum hildiš veršur ķ tķ einstaka fųrinum, at dentur skal leggjast į ķ heildarmetingini av skerda arbeišsfųrinum.

Kapittul 4
Višbųtur

§ 10. Barnavišbót veršur veitt einum pensiónisti, sum hevur uppihalds- ella gjaldsskyldu mótvegis einum barni undir 18 įr.
Stk. 2. Hava fleiri pensiónistar uppihalds- ella gjaldsskyldu mótvegis sama barni, veršur barnavišbót śtgoldin til tann, sum er įlagdur at rinda gjald til barniš, ella um gjald ikki er įsett, til tann, sum einsamallur ella ķ stųrstan mun uppiheldur ella hevur uppihildiš barninum.
Stk. 3. Barnavišbót veršur śtgoldin viš somu upphędd fyri hvųrt barniš sum vanliga gjaldiš eftir lóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl.
Stk. 4. Barnavišbót veršur ikki veitt ķ fųrum, sum nevnd eru nišanfyri:

  1. um pensiónisturin bżr saman viš einum persóni, iš ikki er pensiónistur, og hesin hevur uppihaldsskyldu mótvegis sama barni,
  2. um pensiónisturin fęr ella hevur rętt til gjald eftir 1. ella 2. parti ķ lóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl. ella beinleišis móttekur gjald frį tķ uppihaldsskylduga,
  3. um barniš er uppihildiš uttan fyri heimiš eftir forsorgar- ella barnaforsorgarlóggįvuni.

Stk. 5. Barnavišbótin veršur śtgoldin eina ferš um mįnašin saman viš pensiónini.
Stk. 6. Broyting av barnatali undir 18 įr hjį einum pensiónisti fęr gildi frį 1. ķ mįnašinum aftanį broytingina.

§ 11. Hjįlparvišbót kann tillutast einum fyritķšarpensiónisti, um viškomandi stųšugt mį hava persónliga hjįlp frį ųšrum, ella um avlamniš stavar frį blindi ella nógv nišursettari sjón.
Stk. 2. Rųktarvišbót kann tillutast ķ stašin fyri hjįlparvišbót, um avlamniš hevur viš sęr tųrv į varandi rųkt ella stųšugari umsjón, iš ger taš neyšugt, at annar persónur er stųšugt hjįverandi.
Stk. 3. Almannastovan kann taka avgerš um, at hjįlparvišbót og rųktarvišbót verša ikki śtgoldnar, um pensiónisturin ķ sama tķšarskeiši fęr stušul sambęrt lóg um samsżning fyri at ansa eldri og óhjįlpnum heima. Śtgjaldingin veršur tikin uppaftur, tį ansingarstušulin heldur uppat.

§ 12. Persónlig višbót kann verša veitt einum pensiónisti, sum hevur serliga trupul kor.
Stk. 2. Avgerš kann takast um, at persónlig višbót eftir stk. 1 višvķkjandi śtreišslum til egnan bśstaš, skal gjaldast aftur. Afturgjaldskraviš kann avskrivast, tį taš innan fyri eitt rķmiligt įramįl, aftanį at kraviš er sett fram, veršur mett, at eingin fķggjarligur mųguleiki er fyri at fremja kraviš.
Stk. 3. Avgerš kann ķ undantaksfųrum verša tikin um, at persónlig višbót skal afturgjaldast, tį

  1. persónlig višbót veršur veitt orsakaš av skilaleysari peninganżtslu,
  2. taš um jįttanarmundiš eru višurskifti, iš vķsa, at pensiónisturin sjįlvur innan stutta tķš veršur fųrur fyri at gjalda hjįlpina aftur,
  3. pensiónistur, iš hevur fingiš persónliga višbót, seinni fęr eina upphędd śtgoldna, til sama endamįl og fyri sama tķšarskeiš, sum persónliga višbótin.

Stk. 4. Afturgjald sambęrt stk. 3, nr 1 og 2 kann einans krevjast, um pensiónisturin viš jįttan av persónligu višbótini er kunnašur um afturgjaldsskylduna.
Stk. 5. Stušul kann harumframt veitast til umsorgararbeiši fyri pensiónistar.
Stk. 6. Landsstżrismašurin įsetir nęrri reglur um

  1. veiting av persónligari višbót eftir stk. 1, herundir um mųguligt egingjald,
  2. afturgjalding eftir stk. 2, og
  3. stušul til umsorgararbeiši eftir stk. 5.

Kapittul 5
Śtrokning

Innvinnan eftir bśstašartķš ķ danska rķkinum

§ 13. Rętturin til fulla pensión til persónar yvir 67 įr er treytašur av fųstum bśstaši ķ danska rķkinum ķ minsta lagi 40 įr.
Stk. 2. Er treytin fyri fullari pensión eftir stk. 1 ikki lokin, veršur pensiónin įsett eftir lutfallinum millum bśstašartķšina og 40 įr.
Stk. 3. Tį ein pensiónistur fer frį fyritķšarpensión til fólkapensión viš 67 įra aldur, veršur pensiónin śtgoldin viš eins nógvum fjųrutiundapųrtum, sum pensiónin higartil hevur veriš śtgoldin.

§ 14. Rętturin til fulla pensión til persónar undir 67 įr er treytašur av, at bśstašartķšin ķ danska rķkinum er ķ minsta lagi 4/5 av įrunum frį tķ fylta 15. įrinum til dagfestingina fyri jįttan av pensión.
Stk. 2. Er treytin fyri tillutan av fullari pensión eftir stk. 1 ikki lokin, veršur pensiónin įsett eftir lutfallinum millum bśstašartķšina og 4/5 av tķšini frį tķ fylta 15. įrinum til dagfestingina fyri tillutan av pensión.
Stk. 3. Tann śtroknaši parturin av fullari pensión veršur lękkašur til nęsta tališ av fjųrutiundapartum av fullari pensión.

§ 15. Viš śtrokning av pensión eftir § 13, stk. 2, og § 14, stk. 2, veršur fulla pensiónin fyrst śtroknaš eftir reglunum ķ §§ 18-20. Sķšani veršur śtroknaša pensiónsupphęddin lękkaš viš tķ śtroknaša talinum av fjųrutiundapartum. Višbųtur sambęrt § 10 og § 12 verša tó ikki lękkašar.

Uppgerš av bśstašartķšini

§ 16. Tį iš bśstašartķšin veršur gjųrd upp eftir įsetingunum ķ § 3, stk. 1, nr. 3 og §§ 13 og 14 veršur viš bśstaš ķ danska rķkinum javnsett

  1. hżra viš fųroyskum, grųnlendskum ella donskum skipi,
  2. uppihald uttanlands sum śtsent umboš fyri ein fųroyskan, grųnlendskan ella danskan almennan myndugleika,
  3. uppihald uttanlands annars ķ sambandi viš starv ķ fųroyskum, grųnlendskum ella donskum almennum įhuga,
  4. uppihald uttanlands ķ sambandi viš starv į deild av eini fųroyskari, grųnlendskari ella danskari fyritųku ella dótturfelag hjį hesum fyritųkum, ella
  5. uppihald uttanlands viš atliti til śtbśgving.

§ 17. Ķ uppgeršini av bśstašartķšini veršur einans roknaš viš bśstašartķšum frį tķ fylta 15. įrinum, tó ķ mesta lagi til fylta 67. įriš. Fleiri bśstašartķšarskeiš verša samanlųgd, og samlaša bśstašartķšin veršur lękkaš til nęsta heila tališ av įrum. Tó verša tęr nevndu bśstašartķširnar avrundašar til nęsta heila tališ av mįnašum viš śtroknan av lutfallinum eftir § 14, stk. 2.

Lękking av pensión

§ 18. Grundupphęddin til fólkapensión veršur śtgoldin uttan mun til fķggjarligu višurskiftini hjį tķ, iš fęr pensión.
Stk. 2. Grundupphęddin til fyritķšarpensión og višbųturnar verša eftir reglunum ķ § 19 śtroknašar eftir inntųku.

§ 19. Višbótin til fólkapensión veršur lękkaš viš 60% av inntųkugrundarlagnum eftir § 20. Višbótin til giftan pensiónist veršur, uttan mun til um tann eini ella bįšir hjśnafelagarnir fįa pensión, lękkaš viš grundarlag ķ helvtini av samlašu inntųkuni hjį bįšum hjśnafelųgunum tilsamans.
Stk. 2. Višbótin til fyritķšarpensión veršur lękkaš viš 60% av inntųkugrundarlagnum pensiónistsins eftir § 20.
Stk. 3. Grundupphęddin til fyritķšarpensión veršur lękkaš viš 60% ķ framhaldi av og eftir somu reglum sum lękkingin av višbótini eftir stk. 2.
Stk. 4. pensiónin dettur burtur, tį hon er minni enn 1/40 av grundupphęddini.

Inntųkugrundarlag

§ 20. Inntųkugrundarlagiš fyri śtrokning av upphęddum sambęrt § 19 veršur gjųrt upp soleišis:

  1. ųll inntųka viš frįdrįtti fyri egnum gjaldi til eftirlųn. Inntųkur av fķggjarogn, verša einans roknašar upp ķ inntųkugrundarlagiš, um munurin millum inntųkur og śtreišslur er positivur. Hjśnafelagar standa fyri eini helvt ķ part av fķggjarognarinntųkum hjį bįšum tilsamans,
  2. mųgulig inntųka av fyribils hjįlp sambęrt forsorgarlógini veršur lųgd afturat inntųkuni, um so er, viškomandi heldur fram at fįa ta arbeišsinntųku, sum forsorgarhjįlpin kom ķ stašin fyri.

Stk. 2. Upp ķ inntųkuna eftir stk. 1 skulu ikki roknast sosialar pensiónir, herķmillum pensión eftir hesi lóg og sosial pensión śtgoldin ķ einum landi, sum sįttmįli er gjųrdur viš um pensión, umframt sosialar veitingar annars viš samsvarandi endamįli. Arbeišsmarknašareftirlųn eftir lųgtingslóg um arbeišsmarknašareftirlųnargrunn veršur heldur ikki roknaš upp ķ inntųkuna.
Stk. 3. Tķšarskeišiš fyri uppgerš av inntųkugrundarlagnum er seinasta av skattavaldinum įlķknaša inntųkuįriš.
Stk. 4. Um so er, at inntųkan varandi broytist ķ sambandi viš pensiónstillutan, veršur fyrsta pensiónsśtrokningin grundaš į vęntaša inntųku frameftir ķ stašin fyri seinast įlķknašu skattskyldugu inntųkuna.
Stk. 5. Įšrenn upphęddirnar til fyritķšarpensión og višbótin til fólkapensión verša śtroknašar eftir inntųku, veršur ein frįdrįttur gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum.
Stk. 6. Tann eftir stk. 1-5 uppgjųrda inntųkan veršur avrundaš nišureftir til nęstu upphędd, iš kann deilast viš 100.

Kapittul 6
Įrlig įsetan, broytingar, afturtųka, o.a.

§ 21. pensiónin veršur įsett eina ferš um įriš eftir inntųkugrundarlagnum eftir § 20.

Stk. 2. pensiónin veršur umroknaš ķ įrinum,

  1. um inntųkan broytist meira enn fyribils, og ein śtrokning av pensiónini, grundaš į vęntašu inntųkuna ķ framtķšini, hevur viš sęr, at pensiónsupphęddin broytist, ella
  2. um broytingar henda ķ teimum persónligu višurskiftunum, herķmillum hjśnabandsstųšu, uppihaldarastųšu ella ųšrum višurskiftum, sum hava tżdning fyri stųddina av pensiónini.

Stk. 3. Um ein broytt vęntaš inntųka frameftir er óviss at meta um, kann pensiónin verša įsett viš styttri millumbilum enn eina ferš um įriš viš grundarlagi ķ teirri inntųku, iš er skrįsett hjį Toll- og Skattstovu Fųroya. Inntųkugrundarlagiš veršur broytt til seinast įlķknaša inntųkuįr, tį inntųkuvišurskiftini gerast stųšug og samsvar er millum inntųkuna eftir 1. pkt. og seinastu įlķknašu inntųkuna.
Stk. 4. Fyritreytin fyri at broyta pensiónsśtrokningina hjį einum pensiónisti er, at viškomandi hevur bošaš Toll- og Skattstovu Fųroya frį inntųkubroytingini.
Stk. 5. pensión, įsett sambęrt stk. 2-4, og pensión, įsett eftir § 20, stk. 4, veršur eftirroknaš, tį inntųkan viškomandi įr er skattaįlķknaš.
Stk. 6. Hevur ein pensiónistur fingiš lęgri veiting, enn hann viš veruligu inntųkuni sum grundarlagi hevši havt rętt til viškomandi įr, veršur avlopsupphęddin śtgoldin. Hevur ein pensiónistur fingiš hęgri veiting, enn viškomandi viš veruligu inntųkuni sum grundarlagi hevši rętt til viškomandi įr, veršur ov nógv śtgoldna upphęddin kravd aftur, mųguliga viš mótrokning ķ pensiónini teir eftirfylgjandi mįnaširnar.

§ 22. Persónar, sum fįa veiting eftir hesi lóg, skulu boša Almannastovuni frį eini hvųrjari broyting ķ sķnum višurskiftum, sum ętlast at hava viš sęr, at veitingin lękkar ella fellur burtur.

§ 23. Hevur ein persónur, iš fęr veiting, ikki hildiš sķna upplżsingarskyldu eftir § 22 ella móti betri vitan av órųttum fingiš veiting, skal viškomandi ella deyšsbśgv hansara gjalda aftur ta upphędd, sum er fingin av órųttum.

§ 24. Eru munandi broytingar hendar ķ višurskiftum, sum hava tżdning fyri ręttin til fyritķšarpensión, skal mįliš takast upp til nżggja dųming.
Stk. 2. pensión eftir § 6 og § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 kann hvųrki afturtakast ella broytast til hęgri ella lęgri pensión aftanį fylta 60. įriš.
Stk. 3. Rętturin til pensión eftir § 7, stk. 1, nr. 3 heldur uppat, um pensiónisturin giftist uppaftur. Hetta viš endan av tķ mįnaši, iš kemur aftanį mįnašin, iš viškomandi veršur giftur.

§ 25. Almannastovan skal taka avgerš um afturtųku av pensión, um tżšandi broytingar henda ķ višurskiftum, herundir arbeišsmųguleikunum, inntųkuvišurskiftunum o.ų. hjį einum pensiónisti, iš fęr pensión eftir § 7, stk. 1, nr. 3 og § 8, nr. 2.
Stk. 2. Almannastovan kann taka avgerš um, at śtgjald av fyritķšarpensión fyribils veršur stešgaš, tį fyriskipan eftir forsorgarlógini, iš hevur til endamįls at menna ella endurmenna arbeišsevni pensiónistsins veršur sett ķ verk.
Stk. 3. Almannastovan skal reisa mįliš fyri Vanlukkutryggingarrįšnum um afturtųku ella yvirflyting til ašra pensión,

  1. um ein fyritķšarpensiónistur hevur persónligar inntųkur, sum fara upp um eina upphędd svarandi til dupultu įrligu grundupphęddina fyri stųk,
  2. um arbeišsfųriš er tżšandi betraš ella versnaš hjį einum pensiónisti, smb. § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2, § 8, nr. 1,
  3. um broytingar eru farnar fram ķ višurskiftum hjį einum persóni, sum fęr hjįlpar- ella rųktarvišbót, sum gera, at roknast mį viš, at hann ikki longur lżkur treytirnar fyri at fįa slķka veiting.

Stk. 4. Tęr ķ stk. 1 og 3 nevndu broytingar kunnu eisini reisast av persóninum sjįlvum.

§ 26. Til pensiónistar, sum skifta frį fyritķšarpensión til fólkapensión, og sum viš umskiftiš fingu hjįlparvišbót ella rųktarvišbót, verša hesar višbųtur framhaldandi veittar.
Stk. 2. Persónar, sum fįa fyritķšarpensión skifta uttan umsókn til fólkapensión frį 1. ķ mįnašinum aftanį fylta 67. įriš.

§ 27. Rętturin til veitingar sambęrt hesi lóg heldur uppat viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, ein pensiónistur doyr.
Stk. 2. Doyr ein giftur pensiónistur, og hava bęši hann og hjśnafelagin fingiš pensión, hevur eftirsitandi hjśnafelagin rętt til at fįa pensiónina og mųguligu persónligu višbótina til bśstašarśtreišslur hjį bįšum tilsamans ķ 3 mįnašir frį endanum av tķ mįnaši, pensiónisturin doyr. Tó fella mųguligar hjįlpar-, rųktar- og barnavišbųtur burtur viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, ein pensiónistur doyr.

§ 28. Fęr ein pensiónistur uppihald į einum stovni, herundir bśstovni, sambżli o.l., fyri persónar viš vķttfevnandi likamligum ella sįlarligum breki, sum er góškendur eftir lógini um almenna forsorg, ella į samsvarandi almennum ella privatum stovni, fella rųktar- og hjįlparvišbótin burtur viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, pensiónisturin fęr uppihald į viškomandi stovni.
Stk. 2. Įsetingin ķ stk. 1 er eisini galdandi fyri pensiónistar, sum verša innlagdir į sjśkrahśs ella fįa uppihald į ellis- ella rųktarheimi, umframt fyri pensiónistar, sum av teimum undir stk. 1 nevndu stovnum verša settir ķ rųkt ķ privatum heimum undir umsjón av einum almennum ella alment góškendum stovni. Somuleišis er įsetingin galdandi fyri pensiónistar, tį serligar stušulsfyriskipanir, sum hava sama endamįl sum hjįlpar- og rųktarvišbótin eru ętlašar at fevna, verša settar ķ verk.
Stk. 3. Tį ein pensiónistur situr revsing ella er undir ųšrum fręlsisskerjandi fyriskipanum sambęrt dómi, veršur pensiónin śtgoldin honum ķ 6 mįnašir frį endan av tķ mįnaši, viškomandi byrjar at sita dómin av. pensiónin dettur burtur ķrestandi revsitķšina. Hjįlpar- og rųktarvišbót detta burtur viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, viškomandi byrjar at sita dómin av.
Stk. 4. Reglur um, hvat annars hendir viš pensiónini og um mųguligt gjald fyri stovnsuppihaldi, tį ein pensiónistur fęr uppihald į teimum ķ stk. 1 og 2 nevndu stovnum, rųktarheimum o.ų., verša įsettar ķ serligari lųgtingslóg.

Kapittul 7
Upphęddir og javning

§ 29. Upphęddir og frįdrįttir sambęrt hesi lóg og javning av hesum, verša įsettar ķ serligari lųgtingslóg.
Stk. 2. Ķ įsetan av pensiónini veršur ein giftur persónur javnsettur viš ein einsamallan, tį samlķviš viš hjśnafelagan er slitiš.
Stk. 3. Upphęddirnar sambęrt §§ 44 og 45 verša ikki javnašar.

Kapittul 8
Umsókn, śtgjalding o.a.

§ 30. Veitingar sambęrt hesi lóg verša bert veittar eftir umsókn.
Stk. 2. Serligt umsóknarblaš skal nżtast, tį sųkt veršur um veiting.
Stk. 3. Viš umsóknini skulu fylgja upplżsingar og skjalprógv, sum eru neyšug fyri, at avgerš kann takast.
Stk. 4. Almannastovan sendir umsóknina um pensión eftir § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 og § 8, nr. 1 viš tilrįšing vķšari til Vanlukkutryggingarrįšiš. Viš umsóknini og tilrįšingini frį Almannastovuni skulu fylgja neyšugar upplżsingar og skjalprógv.
Stk. 5. Almannastovan kann av sķnum eintingum reisa mįl um jįttan av veitingum eftir hesi lóg.

§ 31. Almannastovan og Vanlukkutryggingarrįšiš kunnu krevja skattamyndugleikar, Landsfólkayvirlitiš, kommunalar myndugleikar, arbeišsgevarar og onnur viškomandi, herķmillum sjśkrahśs, lęknar o.o., iš hava kunnleika til višurskiftini, eftir upplżsingum av tżdningi fyri višgerš av pensiónsmįlum.

§ 32. pensión eftir § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 og § 8, nr. 1 veršur śtgoldin frį tķ degi, sum er uppgivin ķ avgeršini hjį Vanlukkutryggingarrįšnum ella Den Sociale Ankestyrelse.

Stk. 2. pensión annars veršur veitt frį tķ degi, treytirnar eru loknar, tó ķ fyrsta lagi frį 1. ķ mįnašinum aftanį dagfestingina fyri móttųku av umsóknini.

§ 33. Tį umsókn um fyritķšarpensión er latin Vanlukkutryggingarrįšnum, og mett veršur sannlķkt, at pensión veršur jįttaš, kann fyritķšarpensión śtgjaldast sum forskot.
Stk. 2. Forskotiš veršur veitt innan fyri tęr upphęddir, sum roknaš veršur viš, at pensiónin fer at verša.
Stk. 3. Um so er, at umsųkjarin fęr eina lęgri pensión, veršur munurin at rokna sum hjįlp uttan afturgjaldsskyldu eftir lóg um almenna forsorg.

§ 34. pensiónin veršur śtgoldin frammanundan eina ferš um mįnašin.
Stk. 2. Flytur ein pensiónistur, skal hann geva Almannastovuni frįbošan um nżggja bśstašin.
Stk. 3. Landsstżrismašurin įsetir, aftanį samrįšingar viš donsku stjórnina, nęrri reglur fyri, hvussu veršur viš pensiónini, tį ein persónur, sum fęr pensión eftir donskum reglum, flytur til Fųroya.

§ 35. Veršur Almannastovan varug viš, at ein pensiónistur ikki eigur at hava avgeršarrętt yvir pensiónini, tekur Almannastovan avgerš um, hvussu pensiónin skal śtgjaldast. Almannastovan kann, um neyšugt, reisa mįl um, at viškomandi veršur gjųrdur ómyndugur.

§ 36. Krųv um veitingar eftir hesi lóg kunnu ikki gerast til mįl fyri śttųku ella ašrari ręttarsókn. Avtalur um tķlķk krųv eru ógildugar.
Stk. 2. Krųv um ov nógv śtgoldna pensión kunnu mótroknast, tį talan er um upphęddir, sum eru śtgoldnar sambęrt skeivum upplżsingum ella vantandi innlatan av upplżsingum frį viškomandi.
Stk. 3. Krųv um ov nógv śtgoldna pensión, sum stava frį ov stórum śtgjaldi til ein pensiónist ķ tķšini frį tillutingardegi til śtgjaldingardag fyri pensión hjį hjśnafelaga hansara, kunnu mótroknast ķ eftirgjaldinum hjį hjśnafelagnum.

Kapittul 9
Vanlukkutryggingarrįšiš

§ 37. Vanlukkutryggingarrįšiš tekur avgerš um tillutan, broyting og afturtųku av pensión eftir § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 og § 8, nr. 1, og višbótum eftir § 11, umframt nęr treytirnar fyri tillutan, broyting og afturtųku eru loknar.
Stk. 2. Rįšiš kann gera av, at eitt mįl skal takast uppaftur til kanningar seinni.
Stk. 3. Rįšiš kann gera av, at ein pensión ķ sambandi viš afturtųku skal gjaldast aftur yvir ķ mesta lagi 12 mįnašir. Harumframt kann rįšiš, tį umstųšurnar tala fyri tķ, gera av, at rętturin til pensión fyribils, tó hęgst ķ 3 įr, skal verša hvķlandi.
Stk. 4. Rįšiš kann įleggja einum umsųkjara at mųta ķ rįšnum at geva frįgreišing. Harumframt kann rįšiš, grundaš į móttikna frįgreišing, įleggja einum pensiónisti at mųta ķ rįšnum at geva frįgreišing.
Stk. 5. Rįšiš kann eisini įleggja umsųkjaranum at višvirka ķ lżsingini av mįlinum, millum annaš viš at lata seg kanna og višgera av lękna ella innleggja til kanningar og višgerš.
Stk. 6. Rįšiš kann gera av, at mįliš dettur burtur, ella pensión veršur tikin aftur ķ fųrum, har ein persónur ikki virkar viš ķ neyšugum kanningum, uppvenjing ella ųšrum fyriskipanum, sum ętlast at hava viš sęr munandi betran av arbeišsfųrinum.
Stk. 7. Rįšiš hevur heimild til at senda ein ella fleiri sakkųn at śtinna eftirlit į stašnum viš atliti til arbeišsfųriš ella at kalla pensiónistar inn til eftirlit.
Stk. 8. Darvar ein pensiónistur kanning rįšsins, kann formašurin ķ rįšnum, tį hann metir sannlķkt, at ein nżggj avgerš ķ mįlinum vil hava viš sęr, at pensiónin veršur tikin aftur, fyribils stešga śtgjaldingini. Rįšiš skal ķ slķkum fųrum taka avgerš skjótast mųguligt. Śtreišslur til eftirlit verša goldnar av rįšnum.

§ 38. Reglur fyri virksemi hjį Vanlukkutryggingarrįšnum višvķkjandi mįlum um pensión o.a. eftir hesi lóg verša įsettar av landsstżrismanninum eftir tilmęli frį rįšnum.
Stk. 2. Fyri virksemi sķtt eftir hesi lóg fįa limir rįšsins eina samsżning. Śtreišslurnar av višgerš rįšsins av mįlum eftir hesi lóg verša goldnar av landinum.
Stk. 3. Rįšiš sendir įrliga landsstżrismanninum og Den Sociale Ankestyrelse frįgreišing um virksemi sķtt eftir hesi lóg.
Stk. 4. Mųguligur feršakostnašur, sum stendst av at mųta ķ rįšnum, og tann parturin av śtreišslum til višgerš, sum sjśkrakassin ikki hevur skyldu til at gjalda, veršur goldin av rįšnum, eins og lęknavįttanir, sum eru umbidnar av rįšnum, verša goldnar av hesum.

Kapittul 10
Kęruręttur

§ 39. Avgeršir hjį Almannastovuni sambęrt hesi lóg kunnu kęrast til Kęrunevndina ķ Almannamįlum.
Stk. 2. Kęrast skal innan 4 vikur eftir, at kęrarin hevur fingiš frįbošan um avgeršina.

§ 40. Avgeršir hjį Vanlukkutryggingarrįšnum sambęrt hesi lóg kunnu kęrast til Den Sociale Ankestyrelse.
Stk. 2. Kęrast skal innan 3 mįnašir eftir, at kęrarin hevur fingiš frįbošan um avgeršina.
Stk. 3. Landsstżrismašurin kann taka avgerš um, at heimildin hjį Den Sociale Ankestyrelse eftir stk. 1 kann leggjast til Kęrunevndina ķ Almannamįlum.

Kapittul 11
Reglur um gildiskomu og skiftisreglur

§ 41. Henda lóg kemur ķ gildi 1. januar 2000, og samstundis fer śr gildi lóg nr. 58 frį 15. mars 1967 "for Fęrųerne om folkepension", sbr. lógarkunngerš nr. 103 frį 2. mars 1988, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 37 frį 16. aprķl 1997, lóg nr. 55 frį 15. mars 1967 "for Fęrųerne om invalidpension m.v." sbr. lógarkunngerš nr. 101 frį 2. mars 1988, sum seinast broytt viš lóg nr. 1131 frį 21. desember 1994, §§ 27-31 ķ lóg nr. 56 frį 15. mars 1967 "for Fęrųerne om offentlig forsorg", sbr. lógarkunngerš nr. 100 frį 2. mars 1988, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 177 frį 30. desember 1997 og lųgtingslóg nr. 36 frį 4. mai 1977 um uppķskoytisveiting til einkjur, sum broytt viš lųgtingslóg nr. 120 frį 29. desember 1983.

§ 42. Persónar, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til hęgstu, mišal og lęgstu avlamispensión eftir § 3 ķ avlamispensiónslógini, hava frameftir rętt til hęgstu, mišal og lęgstu fyritķšarpensión eftir įvikavist § 6, § 7, stk. 1, nr. 1 og 2 og § 8, nr. 1 ķ hesi lóg. Persónar, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til hjįlpar- og rųktarvišbót eftir § 11 ķ avlamispensiónslógini ella § 16 ķ fólkapensiónslógini, fara yvir til somu veitingar eftir įvikavķst § 11 og § 27, stk. 2 ķ hesi lóg.
Stk. 2. Kvinnur, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til einkjupensión eftir § 27, stk. 1, ķ forsorgarlógini hava frameftir rętt til mišal fyritķšarpensión eftir § 7, stk. 1, nr. 3, ķ hesi lóg. Kvinnur, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til pensión eftir § 27, stk. 2, ķ forsorgarlógini, hava frameftir rętt til lęgstu fyritķšarpensión eftir § 8, nr. 2, ķ hesi lóg.
Stk. 3. Persónar, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til fólkapensión eftir § 2, stk. 1, nr. 1, ķ fólkapensiónslógini, hava frameftir rętt til fólkapensión eftir § 4 ķ hesi lóg. Persónar, sum til tann 1. januar 2000 hųvdu rętt til fólkapensión eftir § 2, stk. 1, nr. 2-4, hava frameftir rętt til lęgstu fyritķšarpensión eftir § 8, nr. 2, ķ hesi lóg.
Stk. 4. pensiónin veršur śtgoldin viš sama tali av fjųrutiundapartum av fullari pensión, sum higartil. Tó skulu įsetingarnar ķ kapittul 6 nżtast.

§ 43. Uttan mun til įsetingarnar ķ §§ 13-15 hevur persónur viš donskum heimarętti, iš er fųddur ķ 1938 ella fyrr, rętt til fulla fólkapensión, um viškomandi seinasta įriš, įšrenn umsókn um pensión er latin inn, hevur havt fastan bśstaš ķ danska rķkinum, ella kann javnsetast viš ein slķkan, sbr. § 16.

§ 44. Persónar, sum innan 1. januar 1993 eftir reglunum ķ § 9 ķ fólkapensiónslógini, sum broytt viš lóg nr. 1075 frį 23. desember 1992, hava śtsett ella įšrenn hava kunna śtsett įheitan um fólkapensión, varšveita ręttin til somu višbót, sum higartil er śtgoldin viškomandi viš nišanfyri nevndu upphęddum:

Hjśn, tį bęši lśka treytirnar fyri at fįa pensión:
Kr. um įriš viš śtsetan til hin eldri hjśnafelagin fylti
70 įr 3.828
72 įr og seinni 5.880

 

Einsamųll umframt hjśn, tį bert tann eini hjśnafelagin lżkur treytirnar:
Kr. um įriš viš śtsetan til fylta
70. įriš 2.616
72. įriš og seinni 3.792

 

Einsamallar kvinnur:
Kr. um įriš viš śtsetan til fylta
65. įriš    852
67. įriš 1.860

§ 45. Persónar, sum til tann 1. januar 2000 eftir reglunum ķ § 10 ķ fólkapensiónslógini hųvdu rętt til aldursvišbót, varšveita hesa višbót viš somu upphędd, sum higartil er śtgoldin viš nišanfyri nevndu upphęddum:

Kr. um įriš til hjśn, tį bęši hųvdu fylt 80 įr, hvųr: 3.276
Kr. um įriš til hjśn, tį tann eini hevši fylt 80 įr, og hin fekk fólkapensión 2.184
Kr. um įriš til hjśn, tį tann eini hevši fylt 80 įr, og hin fekk lęgstu avlamispensión 3.300
Kr. um įriš til hjśn, tį tann eini hevši fylt 80 įr, og hin fekk mišal ella hęgstu avlamispensión 2.748
Kr. um įriš til einsamallar persónar, sum hųvdu fylt 80 įr, ella giftar persónar, sum hųvdu fylt 80 įr, og hjśnafelagin ikki fekk pensión 4.116

 

Višmerkingar

I. ALMENNAR VIŠMERKINGAR

1. INNGANGUR.
Galdandi reglur um pensiónir finnast ķ fólkatingslógunum fyri Fųroyar um:

Frį 1. juli 1993 varš allur stušulin śr statskassanum umlagdur frį eini endurgjaldsskipan til eina heildarveiting. Samstundis varš tann 6. aprķl 1994 avtalaš, at rammulóg skuldi gerast fyri sosiala ųkiš.

Viš fólkatingslóg nr. 315 frį 17. mai 1995 um almannaveitingar ķ Fųroyum (rammulógini) veršur įlagt og heimilaš fųroyska heimastżrinum at gjųgnumfųra fyriskipanir fyri ķ rķmiligan mun at fyribyrgja og bųta um sosialar trupulleikar og at įseta reglur į almannaųkinum.

Fyriskipanirnar skulu m.a. fevna um fólka- og fyritķšarpensión, sķ § 1, stk. 2, nr. 2, ķ nevndu lóg.

Lógin hevur viš sęr, at so hvųrt sum heimastżriš śtfyllir rammulógina, hevur landsstżriš ta įbyrgd, sum įšur lį hjį Sosialmįlarįšnum, at hava eftirlit viš teim reglum, sum lųgtingiš įsetir, bęši innihaldsliga og višvķkjandi umsitingini av teimum.

Til nżggjar lųgtingslógir eru settar ķ gildi, verša tęr donsku fólkatingslógirnar verandi ķ gildi.

Ynski um endurskošan av almannalóggįvuni hevur ofta veriš frammi ķ Fųroyum, bęši frį politiskari og umsitingarligari sķšu. Landsstżriš hevur ķ 1989 og 1992 sett nevndir at endurskoša almannalóggįvuna, men er arbeišiš stešgaš upp ķ bįšum fųrum. Ķ fyrru nevndini ķ sambandi viš val ķ śrtķš. Seinna nevndin fór frį vķsandi til nżggju stųšuna, sum hevši tikiš seg upp viš danska kravinum ķ 1993 um umlegging av stušulsskipanini frį endurgjaldsskipan til heildarveiting.

Arbeišssetningurin hjį bįšum nevndunum var at endurskoša alla almannalóggįvuna og at smķša uppskot, sum skuldi gera lóggįvuna einfaldari, meira nśtķmans og tillagaš til fųroyskar fyritreytir heldur enn verandi hefting at donskum sišum, stovnum og oršingum.

Ķ bįšum nevndum varš byrjaš viš pensiónslógunum. Fyrra nevndin kom nakaš įleišis viš arbeišinum. Nakrar av broytingunum, sum tann nevndin var samd um, ganga aftur ķ hesum uppskoti.

Lógaruppskotiš hevur viš sęr, at skipanin er broytt soleišis, at hon gerst meira nśtķmans, einfaldari, nįgreiniligari, umsitingarliga meiri rationell og ķ stųrri mun lagaš til ašrar fyriskipanir, herķmillum skattaskipanina, sum umsitingin av pensiónslógunum beinleišis er heft at. Fyriliggjandi uppskot er tilevnaš viš śtgangsstųši ķ hesum.

Seinni ķ įr er ętlanin at leggja fram eitt lógaruppskot um tvungna eftirlųnaruppsparing. Landsstżrismašurin hevur sett eina nevnd til at gera hetta uppskot.

Somuleišis er fariš ķ gongd viš, Almanna- og heilsumįlastżriš saman viš Fķggjarmįlastżrinum, at hyggja eftir skattingini av almannaveitingunum sum heild.

1.1. Broytingar eftir fyriliggjandi uppskoti - ein samandrįttur:
1. Ķ uppskotinum eru galdandi lógir um pensiónir samanskrivašar ķ eina lóg umfatandi eina fólkapensión og eina fyritķšarpensión ķ trimum stigum, viš hesum broytingum:

a) pensión veršur jįttaš til persónar, iš hava fylt 18 įr. Ķ galdandi lóg er aldurin 15 įr,

b) vanligi fólkapensiónsaldurin veršur 67 įr fyri ųll. Mųguligt er sambęrt uppskotinum hjį ųllum at sųkja fyritķšarpensión grundaš į heilsu-, arbeišs- ella ašrar serligar umstųšur frį 50 įra aldri. Einsamallar kvinnur og kvinnur, sum eru giftar viš pensiónistum, hava ķ dag rętt til pensión frį 62 įra aldri. Ķ galdandi lógum hava einkjur og einsamallar kvinnur mųguleika at sųkja hesa pensión frį 50 įra aldri, mešan onnur kunnu sųkja frį 60 įra aldri,

c) fyritreytin fyri at fįa pensión yvirhųvur, įšrenn umsųkjarin er fyltur 60 įr, er, at taš ikki hevur veriš mųguligt at śtvega arbeiši ella at menna vinnufųrleikan hjį viškomandi; pensión er sostatt einasti forsorgarmųguleiki. Eftir galdandi lóg er hetta einans beinleišis įsett sum ein fyritreyt, tį talan er um avlamispensión,

d) lęgsta avlamispensión er hękkaš og broytt soleišis, at hon ķ upphędd og višgerš veršur hin sama sum ašrar fyritķšarpensiónir į fólkapensiónsstųši; eingin pensión er sostatt eftir uppskotinum lęgri enn fólkapensiónin,

e) įsetingarnar um hjśnabands-, sjśkrakassa- og aldursvišbųtur og avlamisveiting verša settar śr gildi. Ķ uppskotinum veršur višbótin hękkaš viš verandi sjśkrakassavišbót; aldursvišbótin veršur framhaldandi, viš skiftisreglu, varšveitt fyri tey, sum fįa hana ķ dag. Hjśnabandsvišbótin fellur heilt burtur. Avlamisveiting kann sambęrt galdandi lóg tillutast persónum, sum vegna inntųku ikki kundu fįa pensión, tį avlamni lęknaliga mett er so mikiš umfatandi, at teir vildu havt rętt til hęgstu ella mišal fyritķšarpensión. Henda veiting fellur burtur. Hetta kemst av, at sambęrt uppskotinum, veršur ųll fyritķšarpensiónin inntųkureguleraš, og fellur pensiónin harviš burtur, tį pensiónisturin hevur inntųku yvir eina vissa upphędd. Tķ er taš ręttast, at avlamisveitingin fellur burtur. Mett veršur eisini, at henda veiting ikki er so neyšug sum fyrr. Avlamisveitingin skuldi dekka tęr eykaśtreišslur, brekiš hevši havt viš sęr. Ašrar lógir og ašrar skipanir, so sum forsorgarlógin og avslįttur viš strandferšsluni, dekka sama endamįl. Hinar višbųturnar, fyritķšarvišbótin, óarbeišsfųrisvišbótin og pensiónsvišbótin verša lagdar saman til eina višbót. Ętlanin er, at višbótin til fólkapensiónistar ķ minsta lagi skal svara til pensiónsvišbótina ķ dag. Višbótin til hęgstu fyritķšarpensiónina skal ķ minsta lagi svara til pensiónsvišbótina, fyritķšarvišbótina og óarbeišsfųrisvišbótina tilsamans, višbótin til mišal fyritķšarpensiónina skal svara til pensiónsvišbótina og fyritķšarvišbótina tilsamans, og višbótin til lęgstu fyritķšarpensiónina skal svara til pensiónsvišbótina ķ dag. Upphęddirnar verša įsettar ķ serligari lųgtingslóg.

2. Eftir galdandi lóg lękkar grundupphęddin, tį inntųkan fer upp um eina įvķsa upphędd (19.864 kr.). Įšrenn grundupphęddin veršur śtroknaš, veršur ein minni frįdrįttur sķšan gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum (5.465 kr.). Avlamispensiónistar hava harumframt ein eykafrįdrįtt fyri arbeišsinntųkur, įšrenn grundupphęddin veršur roknaš (15.660 kr.) Sambęrt uppskotinum veršur grundupphęddin til fólkapensiónistar śtgoldin uttan mun til fķggjarligu višurskiftini hjį tķ, iš fęr pensión, mešan grundupphęddin til fyritķšarpensiónistar veršur lękkaš eftir inntųku. Frįdrįttur veršur tó gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum (20.000) fyri hvųrja pensión sęr.

3. Įsetan av inntųkugrundarlagnum veršur nįgreinaš og lagaš til skattskyldugu inntųkuna. Herviš veršur samsvar millum skrįsetingarnar hjį skattamyndugleikunum av inntųkum og ta inntųku, iš nżtast skal ķ pensiónsśtrokningini. Inntųkur av ogn eru tęr inntųkur av fķggjarogn, sum ikki eru skattskyldugar, men avgjaldsskyldugar eftir rentuskattalógini. Frį hesum rentuinntųkum verša rentuśtreišslur drignar, įšrenn nettorentuinntųkan veršur lųgd afturat skattskyldugu inntųkuni.

Eftir galdandi lógum skulu samskipanarfrįdrįttur ķ tęnastumannaeftirlųnum, barnapengar śtyvir normalgjaldiš og naturaliuinntųkur leggjast afturat inntųkuni. Sambęrt hesum uppskoti verša hesar upphęddir ikki roknašar viš ķ inntųkugrundarlagnum.

4. Eftir galdandi lóg skal pensiónin hjį einum pensiónisti, sum seinastu 10 įrini hevur minkaš um ogn sķna viš at geva, oyšsla ella į annan hįtt hevur handlaš til fyrimuns fyri bųrn sķni, ella į annan óvanligan hįtt hevur minkaš um ogn sķna, roknast śt sum um pensiónisturin ikki hevši handlaš, sum hann hevur gjųrt. Męlt veršur til at seta hesar reglur śr gildi, av tķ at tęr eru ógjųrligar at umsita. Taš vil raka pensiónistar tilvildarliga, serliga tį taš snżr seg um fastogn, nęr og um umsitingin gerst varug viš slķka burturgevan.

5. Eftir galdandi lóg skal ein frįdrįttur gerast ķ pensiónini, tį pensiónistur hevur fingiš eitt deyšs- ella avlamisendurgjald hęgri enn viš 20% avlamni, og stendur hesin frįdrįttur viš so leingi, sum pensión veršur veitt. Hesin 20%“s frįdrįttur veršur strikašur eftir uppskotinum. Rentuinntųkur av mųguligum endurgjųldum verša roknašar upp ķ inntųkuna ķ sama mun sum rentuinntųkur av ųšrum fķggjarognum.

6. Reglur um, hvat hendir viš pensiónini, tį pensiónistur fęr uppihald į ellis- og rųktarheimi, stovni sambęrt forsorgarlógini ella lķknandi almennum ella alment góškendum stovni, umframt reglur um mųguligt gjald fyri uppihaldiš, verša gjųrdar ķ serligari lųgtingslóg, sum veršur lųgd fyri tingiš ķ nęstum.

7. Nógvir myndugleikar eru viš ķ fyrisitingini av pensiónum eftir galdandi lóg: kommunustżri, sżslumenn, Fųroya Landfśti, Almanna- og heilsumįlastżriš (eisini ķ einstaklingamįlum), Vanlukkutryggingarrįšiš og Almannastovan. Eftir uppskotinum koma einans Almannastovan og Vanlukkutryggingarrįšiš at hava fyrisitingina av einstaklingamįlum.

8. Minsta śtgjaldingarupphęddin, sum kann verša śtgoldin eftir galdandi lóg til pensiónistar undir 67 įr, er 1/6 av grundupphęddini. Ein pensiónsupphędd, sum viš inntųkujavning kemur nišur um hetta mark, veršur ikki śtgoldin.

9. Hetta veršur sambęrt uppskotinum broytt soleišis, at rętturin til veitingar heldur uppat viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, ein pensiónistur doyr. Sambęrt galdandi lóg fellur pensiónin burtur sama mįnaš, pensiónisturin doyr.

10. Herumframt broytingar sum avleišing av samanskrivingini og umskipanini av lógunum og broyttum mįlbrśki.

Den Sosiale Ankestyrelse ķ Danmark er kęrumyndugleiki fyri avgeršir hjį Vanlukkutryggingarrįšnum um avlamispensión. Henda skipan kann halda fram, hóast eingin įseting er um taš ķ rammulógini. Eftir avtalu tryggjar sosialmįlarįšiš, at fyritreytirnar fyri tķ eru ķ lagi. Neyšugar tillagingar verša av donsku myndugleikunum gjųrdar ķ reglunum, soleišis at avgeršir hjį Vanlukkutryggingarrįšnum um fyritķšarpensión vegna avlamni framhaldandi kunnu kęrast til Den Sosiale Ankestyrelse. Landsstżrismašurin hevur tó heimild til at leggja henda kęrumyndugleika til Kęrunevndina į Almannamįlum.

Višvķkjandi beinleišis yvirgongd til fólkapensión millum rķkispartarnar įsetir rammulógin, at samrįšast skal um spurningin, tį lųgtingiš hevur samtykt nżggja lóg į ųkinum. Frammanundan kann tó sigast, at einki sżnist at vera til hindurs fyri beinleišis yvirgongd, hvat fólkapensión višvķkir, tķ treytirnar ķ bįšum rķkispųrtunum eru ķ tķ lķki, sum uppskotiš nś fyriliggur, sera lķkar.

Somuleišis eru treytirnar fyri at fįa fyritķšarpensión lķkar. Tķ skuldi heldur ikki hetta elvt til trupulleikar. Ķ Danmark veršur tó arbeitt viš at endurskoša fyritķšarpensiónsskipanina. Hvat śrslitiš av hesum veršur, og hvųrja įvirkan taš kann fįa, ber ikki til at siga nakaš um enn.

1.2. Avleišingar
Fķggjarligu avleišingarnar av lógaruppskotinum veršur vķst til s. 25. Tann fķggjarliga avleišingin kann ikki gerast endaliga upp, fyrr enn uppskotiš til lųgtingslóg um įseting og javning av veitingum fyriliggur.

Višvķkjandi starvsfólkum veršur mett, at taš ikki veršur neyšugt viš fleiri, men heldur ikki fęrri fólkum. Starvsfólkini fįa ašrar uppgįvur at rųkja, uppgįvur, sum ķ dag ikki verša rųktar į nųktandi hįtt.

2. GALDANDI pensióNSREGLUR
Prinsippiš um innvinnan av pensión ķ mun til bśstašartķš varš innfųrt ķ pensiónslógirnar ķ 1994, tį samtykt varš at verša viš ķ noršurlendska sįttmįlanum um sosiala trygd. Hini noršanlondini byggja sķnar pensiónir į hetta prinsipp, og fyri at samskipa, er neyšugt at tillaga seg.

Frammanundan var rętturin til fulla pensiónsveiting, umframt at hava heimarętt ķ danska rķkinum, einans treytašur av, at viškomandi hevši fastan bśstaš ķ Fųroyum, og at viškomandi hevši bśš ķ rķkinum ķ minsta lagi 1 įr fyri pensiónstillutan.

Nś er treytin, umframt rķkisborgarrętt ķ danska rķkinum og fastan bśstaš ķ Fųroyum, at viškomandi hevur havt fastan bśstaš ķ minst 3 įr ķ danska rķkinum frį fylta 15. įrinum til fylta 67. įriš. Noršurlendski sįttmįlin hevur viš sęr, at frįvik veršur gjųrt fyri hesar reglur, soleišis at ein noršurlendingur, sum hevur bśš ķ Fųroyum ķ minsta lagi 3 įr, hevur rętt til partvķsa pensión ķ Fųroyum, eins og ein fųroyingur, iš hevur bśš ķ einum noršurlandi, hevur rętt til pensión ķ hesum noršurlandi, hóast teir ikki bśgva ķ viškomandi landi. Treytin er, at viškomandi bżr ķ einum ųšrum noršurlandi ella einum EŲS-landi.

pensión til ein noršurlending, herķmillum ein fųroying, sum hevur bśš ķ fleiri noršanlondum, veršur śtgoldin viš talinum av fjųrutiundapųrtum av bśstašartķšini ķ hvųrjum landi sęr. Full upphędd veršur śtgoldin viš 40 įra bśstašartķš ķ einum landi. Sum skiftisregla er įsett, at reglurnar um partspensión ikki umfata persónar viš donskum heimarętti, sum eru fųddir įšrenn 1. januar 1938, um hesir seinasta įriš hava havt fastan bśstaš ķ rķkinum. Hetta merkir, at persónar, iš fįa rętt til pensión innan fyri 9 įr frį tķ, at reglurnar komu ķ gildi, ikki eru umfatašir av reglunum.

2.1. Fólkapensión
Rętt til vanliga fólkapensión hava ųll frį 67 įra aldri; einsamallar kvinnur og kvinnur, iš eru giftar viš pensiónistum, hava tó rętt til fólkapensión frį 62 įra aldri.

Fólkapensión er samansett av grundupphędd og pensiónsvišbót. Ķ pensiónsvišbótina er ķroknaš višbót fyri sjśkrakassalimagjald.

Til fólkapensiónina veršur veitt ein aldursvišbót, tį pensiónisturin er blivin 80 įr.

Framskundaš fólkapensión kann eftir tųrvi, grundaš į meting av heilsuvišurskiftum, arbeišsmųguleikum og ųšrum serligum višurskiftum, tillutast persónum yvir 60 įr.

Til ein giftan fólkapensiónist veršur veitt ein hjśnabandsvišbót, um hjśnafelagin ikki móttekur pensión.

2.2. Avlamispensión
Hęgsta avlamispensión kann tillutast persónum millum 18 og 60 įr, sum orsakaš av avlamni verša mettir varandi óarbeišsfųrir ķ einhvųrji vinnu, ella sum einans hava smįvegis arbeišsevni.

Hęgsta avlamispensión er samansett av grundupphędd, pensiónsvišbót, avlamisvišbót og óarbeišsfųrisvišbót.

Mišal avlamispensión kann tillutast persónum millum 18 og 60 įr, hvųrs vinnufųri, orsakaš av avlamni, veršur mett nišursett minni enn hjį einum hęgsta avlamispensiónisti, tó ķ minsta lagi viš einum trišingi. Harumframt kann mišal avlamispensión tillutast persónum millum 15 og 18 įr og millum 60 og 67 įr, hvųrs vinnufųri er nišursett samsvarandi hęgstu avlamispensión.

Mišal avlamispensión er samansett av grundupphędd, pensiónsvišbót og avlamisvišbót.

Til hęgstu og mišal avlamispensión veršur somuleišis lųgd ein hjśnabandsvišbót, um hjśnafelagin ikki móttekur pensión.

Treytin fyri at fįa lęgstu avlamispensión er, at viškomandi er ķmillum 15 og 67 įr, og at arbeišsfųrleikin varandi er nišursettur viš ķ minsta lagi eini helvt.

Lęgsta avlamispensión er samansett av hįlvari grundupphędd og hįlvari avlamisvišbót.

2.3. Einkjupensión og pensión til einsamallar kvinnur
Rętt til vanliga einkjupensión hevur einkja, iš hevur uppihaldsskyldu mótvegis einum ella fleiri bųrnum undir 18 įr.

Einkjupensiónin er samansett av somu upphęddum sum fólkapensiónin viš eini uppķskoytisveiting eftir lųgtingslóg um uppķskoytisveiting til einkjur, svarandi til fulla avlamisvišbót.

Einkja, sum hevur móttikiš vanliga einkjupensión, hevur rętt til hįlva uppķskoytisveiting 1 įr aftanį, at barniš er bliviš 18 įr.

Einsamallar kvinnur yvir 50 įr og einkjur, sum hava móttikiš vanliga einkjupensión, kunnu eftir tųrvi, t.v.s. um heilsuvišurskifti, arbeišsmųguleikar og onnur serlig višurskifti tala fyri tķ, fįa pensión viš somu upphędd sum fólkapensiónin.

2.4. Višbųtur
Umframt nevndu višbųtur kunnu pensiónistar hava ella fįa rętt til barnavišbót og hjįlpar- ella rųktarvišbót. Barnavišbótin til lęgstu avlamispensión er hįlv.

Einkjur hava rętt til barnastyrk sambęrt lógini um barnagjald til einsamallar uppihaldarar viš somu upphędd sum barnavišbótin og fįa ikki barnavišbót til pensiónina.

Ikki-pensiónistar kunnu fįa rętt til avlamisveiting.

Allir pensiónistar hava skyldu til at vera limir ķ sjśkrakassa.

2.5. Endamįl, stųdd og regulering av teim ymsu pensiónsupphęddunum (seinast įsettar pr. 1. februar 1999)
Grundupphęddin veršur sum śtgangsstųši śtgoldin til allar pensiónistar at gjalda fyri grundleggjandi livikostnašin. Grundupphęddin er 39.756 kr. um įriš, um hjśnafelagin eisini fęr pensión, og 50.028 kr. ķ ųšrum fųrum. Grundupphęddin til pensiónistar undir 67 įr, sum hava ašra inntųku, og til pensiónistar millum 67 og 70 įr, sum hava arbeišsinntųku, veršur minkaš viš 60 kr. fyri hvųrjar 100 kr., sum inntųkan fer upp um 25.200 kr. įrliga. Hjį avlamispensiónistum veršur ein upphędd upp į 15.600 kr. fyri arbeišsinntųkur lųgd afturat teim 25.200 kr., įšrenn grundupphęddin veršur minkaš. Grundupphęddin er skattskyldug.

pensiónsvišbótin er serliga ętlaš pensiónistum uttan ella viš smįum eykainntųkum at gjalda fyri vanliga livikostnašin. pensiónsvišbótin er 5.832 kr. um įriš, um hjśnafelagin eisini fęr pensión, og 7.728 kr. ķ ųšrum fųrum. pensiónsvišbótin hjį einum pensiónisti, giftum viš einum pensiónisti, veršur minkaš viš 15 kr. fyri hvųrjar 100 kr., sum inntųkan fer uppum eina samlaša inntųku hjį hjśnunum uppį 18.700 kr. um įriš, ķ ųšrum fųrum viš 30 kr. fyri hvųrjar 100 kr., um inntųkan fer uppum 12.700/18.700 kr. um įriš. pensiónsvišbótin er skattskyldug.

Avlamisvišbótin er upprunaliga ętlaš til at gjalda tęr śtreišslur, sum eru tengdar at brekinum hjį viškomandi. Gjųgnum įrini eru mųguleikarnir fyri at fįa endurgjald fyri śtreišslur, iš standast av brekinum, eftir ųšrum lógum so umfatandi, at avlamisvišbótin nś ķ veruleikanum fyri stųrsta partin fer til at dekka vanliga livikostnašin. 5 ymiskir satsir eru fyri avlamisvišbótina, treytaš av um viškomandi er giftur viš pensiónisti, og hvat slag av pensión hjśnafelagin ķ so fall fęr. T.d. er avlamisvišbótin hjį einum stųkum persóni 23.304 kr. um įriš, mešan hon er 19.968 kr, um hjśnafelagin hevur rętt til sama slag av višbót. Avlamisvišbótin veršur veitt uttan mun til inntųku og er ikki skattskyldug.

Óarbeišsfųrisvišbót skal kompensera fyri vantandi inntųkumųguleikar, sum fylgja av fullum óarbeišsfųri. Višbótin er 23.364 kr. um įriš, um hjśnafelagin eisini hevur rętt til óarbeišsfųrisvišbót og 32.304 kr. ķ ųšrum fųrum. Višbótin veršur veitt uttan mun til eykainntųku og er skattskyldug.

Uppķskoytisveitingin varš innfųrd ķ einkjupensiónina, sum frammanundan var sama upphędd sum fólkapensiónin, fyri at dekka vanliga livikostnašin hjį forsyrgjandi einkjupensiónistum. Veitingin veršur minkaš ķ framhaldi av grundupphęddini į sama hįtt sum hendan. Uppķskoytisveitingin er sama upphędd sum avlamisvišbótin til stakan persón og er skattskyldug.

Hjśnabandsvišbótin, sum er 4.392 kr. um įriš, veršur śtgoldin til giftar pensiónistar, um hjśnafelagin ikki er pensiónistur. Višbótin veršur minkaš viš eykainntųkum į sama hįtt sum og ķ framhaldi av pensiónsvišbótini. Hjśnabandsvišbótin er skattskyldug.

Barnavišbótin er ętlaš til meirlivikostnašin, sum stendst av at uppihalda bųrnum, og veršur veitt ųllum pensiónistum, sum hava uppihalds- ella gjaldsskyldu mótvegis bųrnum undir 18 įr. Tó undantikiš, um barniš móttekur barnagjald ella er undir almennari forsorg. Barnavišbótin er sama upphędd, sum įsett ķ lógini um barnagjald til stakar uppihaldarar v.m, t.vs. 8.400 kr. um įriš. Barnavišbótin er óheft av inntųkuni.

Aldursvišbót veršur veitt til fólkapensiónistar yvir 80 įr. Upphęddirnar eru 5 ķ tali, treytašar av um pensiónisturin er einsamallur, giftur, giftur viš pensiónisti, og hvat slag av pensiónisti, hann er giftur viš. Fyri ein stakan pensiónist er aldursvišbótin 4.116 kr. um įriš.

Persónligt ķskoyti kann veitast til allar pensiónistar, hvųrs (fķggjarligu) višurskifti eru serliga trupul.Eingin avmarking er gjųrd ķ lógini fyri, hvųrji endamįl persónligar višbųtur kunnu veitast til, ella stųddina av višbótini. Almannastovan kann gera av, hvųrji endamįl eru rķmilig, nęr rķmiligt er at veita (inntųku- og ognartreytir) og viš hvussu stórari upphędd, aftanį eina ķtųkiliga meting ķ tķ einstaka fųrinum. Landsstżriš kann gera reglur fyri, hvussu veitast skal. Mest vanligu veitingarnar eru ķskoyti til heilivįg, tannvišgerš, sjśkuvišgerš o.t. Harumframt veršur ofta latiš ķskoyti til śtreišslur av umvęling og śtskiftan av hśsarhaldstólum o.t. Seinnu įrini hevur tališ av umsóknum um ķskoyti til bśstašarśtreišslur veriš vaksandi.

Avlamisveiting veršur tilkend persóni, hvųrs arbeišsfųri orsakaš av avlamni lęknaliga sęš veršur mett samsvarandi tķ hjį einum hęgsta ella mišal avlamispensiónisti, men sum orsakaš av hųgari inntųku ikki veršur tilkendur pensión. Veitingin veršur śtgoldin uttan mun til inntųku og hevur ķ sķnum uppruna sama endamįl sum avlamisvišbótin. Avlamisveitingin er 18.228 kr. um įriš, um hjśnafelagin fęr somu veiting ella avlamisvišbót, og 22.440 kr. um įriš ķ ųšrum fųrum, also nakaš lęgri enn avlamisvišbótin, sum hon upprunaliga varš įsett samsvarandi. Avlamisveitingin er ikki skattskyldug.

Hjįlparvišbót veršur tillutaš persónum, sum tųrva persónliga hjįlp frį ųšrum ella eru blindir ella hava nógv nišursetta sjón, og rųktarvišbót veršur tillutaš persónum, sum varandi hava brśk fyri rųkt ella stųšugari hjįveru til tess at gjalda fyri śtreišslur, iš standast av hesum. Hesar višbųtur verša veittar uttan mun til inntųku og eru įvķkavist 23.304 kr. og 46.500 kr. um įriš. Hjįlpar- og rųktarvišbót eru ikki skattskyldugar.

2.6. Inntųkugrundarlag fyri śtrokning av pensiónum
Inntųkur, iš sum śtgangsstųši skulu takast viš ķ grundarlagiš, sum pensiónin veršur javnaš eftir, er bruttoinntųkan, t.v.s. inntųkan uttan skattafrįdrįtt ella annan frįdrįtt.

Sambęrt galdandi reglum skulu allar inntųkur, sum pensiónistar hava forvunniš kalendaraįriš fyri, roknast uppķ, tį inntųkan stavar frį persónligum arbeiši, eftirlųn, fastogn, fķggjarogn, lķvrentu, privatum ella almennum studningi, lķvrentu o.l.

Frį inntųkuni kunnu dragast rakstrarśtreišslur, t.v.s. tęr śtreišslur, sum eru nżttar til at vinna, tryggja og višlķkahalda inntųkuna.

Sosialar pensiónir, barnastyrkur og ašrar samsvarandi sosialar veitingar verša ikki roknašar uppķ. Uppihaldspeningur til bųrn skal einans roknast uppķ viš teirri upphędd, sum hesin er hęgri enn vanliga barnagjaldiš (bidrag).

Sķggjast skal burtur frį samskipanarfrįdrįttinum, sum veršur gjųrdur ķ tęnastumannaeftirlųnum frį stati, landi, kommunum o.t. T.v.s. at hesin frįdrįttur skal leggjast afturat śtgoldnu tęnastumannaeftirlųnini ķ śtrokningini av inntųkugrundarlagnum.

Viršiš av naturalium skal leggjast afturat, og kann Almanna- og heilsumįlastżriš gera rętningslinjur fyri inntųkuśtrokningina, herķmillum leiguvirši av egnum bśstaši. Hesar reglur eru ikki gjųrdar.

Um so er, at pensiónisturin knappliga hevur mist mųguleikan at forvinna somu arbeišsinntųku (sum seinasta kalendaraįr), skal fyrsta pensiónsśtrokningin grundast į ta minnu arbeišsinntųkuna, sum hann, aftanį broytingina, veršur mettur at vera fųrur fyri at forvinna.

Inntųkugrundarlagiš kann broytast ķ įrinum, tį inntųkan hjį einum pensiónisti varandi broytist so mikiš, at ein nżggj śtrokning gevur annaš pensiónsśrslit.

Tį allar inntųkur eru samanlagdar sambęrt omanfyri standandi, veršur inntųkugrundarlagiš lękkaš viš eini frįdrįttarfrķari inntųkuupphędd og einum frįdrįtti viš śtrokning av grundupphęddini fyri allar pensiónistar. Hjį avlamispensiónistum veršur harumframt drigin ein eyka frįdrįttur fyri arbeišsinntųkur. Ein minni frįdrįttur veršur gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum, įšrenn pensiónsvišbótin veršur śtroknaš.

2.7. 20%“s frįdrįttur fyri endurgjųld
Tį avlamis- ella einkjupensiónistur hevur fingiš avlamis- ella deyšsendurgjald, iš er eins stórt og taš endurgjald, iš veršur veitt viš minking av vinnufųrinum viš yvir 20% sambęrt lógini um vanlukkutrygging el. lķkn. fųroyska, danska ella śtlendska lóg, veršur ein frįdrįttur gjųrdur ķ pensiónini. Frįdrįtturin er 20% av teirri upphędd, sum faktiska rentan ella lķvrentan, sum kundi veriš keypt fyri kapitalupphęddina, um endurgjaldiš varš kapitaliseraš, fer upp um eina upphędd upp į ķ lųtuni 8.306 kr. fyri stųk og 11.800 kr. fyri onnur.

2.8. Śtrokning av pensión ķ sambandi viš burturgeving, óryggiligan og oyšslutan levnaš
Um so er, at pensiónistur ella hjśnafelagi hansara viš hansara vitan og vilja seinastu 10 įrini fyri pensiónstillutan viš handlingum til fyrimuns fyri bųrn ella onnur, ella viš oyšsli og óryggiligum levnaši, hevur verraš sķni fķggjarligu kor, skal pensiónin śtroknast, sum um hann ikki hevši verraš sķni kor į nevnda hįtt. Tó skal sķggjast burtur frį tķ, iš viškomandi hevur brśkt til uppaling og undirvķsing av egnum bųrnum.

2.9. pensión og gjald ķ samband viš varandi uppihald į serforsorgarstovnum, ellis- og rųktarheimum, sjśkrahśsum, o.a.
Sambęrt nżggjastu reglunum į hesum ųki veršur pensión śtgoldin óskerd, tį pensiónistar bśgva ķ sambżlum. Hesir gjalda so fyri uppihaldiš viš pensiónini.

Hjį persónum viš vķttfevnandi sįlarligum ella likamligum brekum dettur pensiónin burtur, tį uppihaldiš į serforsorgarstovni, psykiatrisku deild e.l. ķ einum tķšarskeiši uppį 1½ įr er fariš śt um 6 mįnašir. Į vanligum sjśkrahśsi (fyri somatiskar sjśkur) veršur pensiónin varšveitt uttan mun til innleggingartķš. Tó detta mųguligar hjįlpar- og rųktarvišbųtur burtur. Somu reglur eru galdandi fyri tey, sum sita revsing e.t. sambęrt dómi.

Į ellis- og rųktarheimum fellur pensiónin burtur, tį uppihaldiš er varandi. Ķ stašin veršur lummapeningur śtgoldin.

Į ellis- og rųktarheimum veršur goldiš fyri uppihaldiš, um so er, at pensiónistur hevur ašrar inntųkur, t.d. tęnastueftirlųn, rentuinntųkur, krķgsskašaendurgjald o.t. Eftir lógini skal gjaldast ein upphędd, sum er ķ mesta lagi 60% av inntųkuni, og ķ śtrokningini skal fyrilit havast fyri burturdotna partinum av pensiónini. Ķ pensiónslógarinnar fatan er inntųka at skilja sum bruttoinntųka. Ķ kunngerš galdandi frį 1. aprķl 1993 verša reglur gjųrdar fyri śtroknan av gjaldinum, soleišis at hetta ķ stašin skal roknast av inntųkuni, tį skattur er drigin frį.

2.10. Umsitingarmyndugleikar
Taš eru - rķkisumbošsmašurin undantikin - framvegis somu myndugleikar, sum nevndir eru undir sųguliga partinum um ellis- og avlamisrentuna, sum eru viš ķ umsitingini av pensiónum.

Kommunurnar taka ķmóti, kanna og syrgja fyri, at neyšug skjalprógv fylgja viš umsóknum um pensión. Tęr skulu gera tilrįšing um framskundaša fólkapensión, avlamispensión og einkjupensión.

Sżslumašurin ( ķ Havn, fśtin) skal ummęla ķ sambandi viš einkjupensión til einkjur, sum ikki hava bųrn undir 18 įr, og pensión til einsmallar kvinnur yvir 50 įr.

Vanlukkutryggingarrįšiš ger av, um avlamispensión skal tilkennast o.a., og ger tilrįšing um tillutan av framskundašari fólkapensión, sum Almanna- og heilsumįlastżriš tekur avgerš um.

Annars er taš Almannastovan, sum hevur umsitingina av pensiónslógini um hendi.

3. ATFINNINGAR AT GALDANDI LÓGUM OG UPPSKOT TIL BROYTINGAR
3.1. pensiónsskipanin
pensiónsslųgini eftir galdandi reglum eru:

  1. Vanlig aldurstreytaš fólkapensión, 67 įr
  2. Fólkapensión til einsamallar kvinnur, 62-66 įr
  3. Fólkapensión til kvinnur, giftar viš pensiónistum, 62-66 įr
  4. Framskundaš fólkapensión, grundaš į serligar umstųšur, 60 įr
  5. Vanlig einkjupensión, bųrn undir 18 įr
  6. Framhaldandi einkjupensión aftanį, at bųrnini eru blivin 18, og pensión til einsamallar kvinnur, grundaš į serligar umstųšur, 50 įr
  7. Hęgsta avlamispensión
  8. Mišal avalmispensión
  9. Lęgsta avlamispensión

Reglurnar eru at finna ķ 4 lógum - sķ inngangin - og umfata tilsamans yvir 100 lógargreinar, sum, av tķ at reglurnar ķ teim 4 lógunum ganga aftur ķ so nógvum fųrum, kunnu nišurskrivast til eitt nógv minni tal av greinum.

Ķ uppskotinum eru pensiónsreglurnar samskipašar og samanskrivašar ķ eina lóg, sum skal gera samlašu skipanina greišari fyri borgara og umsiting. pensiónirnar verša fólkapensión og fyritķšarpensión ķ 3 stigum. Treytirnar fyri at fįa fyritķšarpensión eru broyttar soleišis, at munur ikki longur veršur gjųrdur ķmillum kvinnur og menn, at pensión ikki veršur jįttaš uttan so, at serligar umstųšur tala fyri tķ (heilsa, arbeišsmųguleikar, annaš), og at pensión ikki longur kann jįttast til persónar undir 60 įr, uttan so at taš ikki hevur veriš mųguligt at śtvega hóskandi arbeiši ella at menna arbeišsfųriš soleišis, at viškomandi eftir hetta kann įtaka sęr eitt arbeiši. pensiónsslųgini verša sambęrt uppskotinum:

  1. Fólkapensión - svarar til 1) omanfyri
  2. Hęgsta fyritķšarpensión - svarar til 7) omanfyri,
  3. Mišal fyritķšarpensión - umfatandi 5) og 8) omanfyri
  4. Lęgsta fyritķšarpensión - umfatandi 2), 3), 4), 6) og 9) omanfyri.

Vķsandi til javnstųšulógina og til, at taš er meira vanligt į okkara dųgum, at kvinnur hava sjįlvstųšuga lųnarinntųku og eru meduppihaldarar ķ familjuni, og tķ ikki, sum vanligt var, tį upprunaliga fólkapensiónslógin varš sett ķ gildi, eru heimaarbeišandi og verša uppihildnar av manninum burturav, veršur skotiš upp, at kvinnur ikki longur fįa serstųšu ķ pensiónslógini.

Harafturķmóti veršur skotiš upp, at mųguligt veršur at veita fyritķšarpensión į lęgsta stigi svarandi til fólkapensiónsupphęddina, um treytirnar, sum ķ dag eru galdandi fyri framskundaša fólkapensión og einkjupensión eftir undantaksregluni, eru til stašar. Hetta uttan mun til, um talan er um kvinnur ella menn. Veršur mett, at įsettu treytirnar eru loknar, kann pensión tillutast. Aldurin veršur settur til 50 įr, sum ķ galdandi treytum fyri pensión til einkjur uttan bųrn og einsamallar kvinnur. Menn skulu sostatt eisini kunna fįa pensión, lśka teir somu treytir.

Ętlanin viš nżggju fyritķšarpensiónini er ikki at vķška skaran av persónum, sum hava rętt til pensión ella almannaveiting av einhvųrjum slagi. Afturat persónum, sum longu fįa pensión av hesum slagi (einkjur og einsamallar kvinnur) koma persónar yvir 50 įr, sum ķ dag fįa ella hųvdu havt rętt til varandi veiting. Hetta er ein veiting, sum veršur jįttaš ķ fųrum, har ymisk stušlandi ella aktiverandi tiltųk hava veriš śrslitaleys, ella at mett hevur veriš frammanundan, at slķkar royndir eru til fįnżtis. Komiš er sostatt til ta nišurstųšu, at viškomandi ikki kemur at fįa ašrar mųguleikar at skaffa sęr og sķnum til uppihalds enn viš varandi almannaveiting.

Oftast veršur komiš til hesa nišurstųšu aftanį eina tķš, har viškomandi hevur fingiš fyribils forsorgarveiting vegna arbeišsloysi ella av ųšrum orsųkum. Hetta saman viš ymiskum ųšrum stušli, herķmillum persónligari rįšgeving og leišbeining, stušli til at finna arbeiši ella endurbśgvandi stušli av ein hvųrjum slagi.

Reglurnar ķ galdandi lógum hava viš sęr, at grundupphęddirnar hjį einum fólkapensiónisti og einum avlamispensiónisti skulu metast ķ mun til hvųrja ašra og įsetast į annan hįtt, enn tį talan er um tveir fólkapensiónistar ella tveir avlamispensiónistar, sum eru giftir viš hvųrjum ųšrum. Uppskotiš hevur viš sęr, at višgeršin av ųllum pensiónistum er eins uttan mun til, hvat slag av pensión, viškomandi fęr. Tķ munur veršur einans gjųrdur ķ upphęddum hjį einsamųllum pensiónistum og giftum, og ikki, sum ķ galdandi reglum, eftir pensiónskombinatiónum.

Tį skotiš er upp, at heitiš veršur broytt, er hetta grundaš į, at taš ikki veršur hildiš neyšugt ķ heitinum at nįgreina, av hvųrji grund pensiónin er jįttaš: avlamni, einkjustųšu, samansettum heilsu- og arbeišstrupulleikum, e.ų.

Skipanin er ķ stašin grundaš į skilmarkan millum fólkapensión, sum ųll hava rętt til, tį įvķsur aldur er nįddur (67 įr), og fyritķšarpensión, sum kann tillutast įšrenn vanligan pensiónsaldur, um serligar varandi foršingar fyri fķggjarligum sjįlvbjargni eru til stašar. Tey 3 stigini grundaš į veitingarstųšini, sum eisini eru ķ galdandi lógum. Tó burtursęš frį lęgstu avlamispensión, sum skotiš er upp at hękka og višgera į sama hįtt sum fólkapensión įšrenn 67 įra aldur eftir galdandi reglum.

Sum avleišing av broytingini ķ heiti og įlķku samansetingini av pensiónunum fęr eisini "avlamisvišbótin", sum, hvat stųdd av upphęddini višvķkir, eisini ķ galdandi lóg veršur veitt ųšrum enn avlamnum, annaš heiti. Galdandi uppķskoytisveiting til einkjur er sama upphędd sum avlamisvišbótin, og fįa hesar bįšar ķ uppskotinum nś bert heitiš višbót. 

pensiónirnar verša eftir uppskotinum samansettar soleišis:

  Grundupphędd Višbót
Fólkapensión x x
Lęgsta fyritķšarpensión x x
Mišal fyritķšarpensión x x
Hęgsta fyritķšarpensón x x

Višbųturnar eru tó ymiskar ķ stųdd.

3.2. pensión til bųrn
Sambęrt galdandi reglum kann pensión veitast frį 15 įra aldri. Sum kunnugt hava foreldur uppihaldsskyldu mótvegis bųrnum undir 18 įr. Samfelagsstųšan er broytt grundleggjandi, sķšan galdandi reglur vóršu innfųrdar. Flestųll bųrn fóru tį śt at tęna, tį tey vóru fermd. Ķ dag er meginparturin av bųrnunum ķ skśla ella undir śtbśgving til tey eru 18 įr og longur.

Afturat hesum kemur, at tęr meirśtreišslur, sum foreldur at brekašum bųrnum hava ķ mun til onnur foreldur, ķ dag kunnu endurgjaldast sambęrt §§ 17 og 18 ķ forsorgarlógini. Eisini hetta talar ķmóti at halda fram viš jįttan av pensión til bųrn.

Spurningurin um evt. endurbót til ung (16-17 įra gomul) avlamin vegna vantandi mųguleika fyri at skaffa sęr inntųku viš arbeiši, eitt nś ķ summarmįnašunum, tį onnur ung hava mųguleikar fyri tķ, eigur at verša tikin upp ķ sambandi viš endurskošan av forsorgarlógini.

Viš omanfyri standandi grundgevingum er skotiš upp, at pensión veršur veitt frį 18 įra aldri.

3.3. Lęgsta avlamispensión
Lęgsta avlamispensión hevur, orsakaš av upphęddini, veriš óheppin, tķ hon rųkkur ikki til kostnašin av tķ mest neyšturviliga til uppihalds. Taš hevur havt viš sęr, at ein stórur partur av teimum, sum hava fingiš hesa pensión, samstundis hava fingiš ķskoytisstušul upp til fólkapensiónsupphędd smb. § 13 um varandi veiting ķ forsorgarlógini, ofta byrjandi viš fyribils hjįlp eftir § 9 ķ forsorgarlógini ķ fleiri įr.

Taš vķsir seg nevniliga, at ein stórur partur ikki fęr brśkt sķni restarbeišsevni. Hetta er ikki ein nżggjur trupulleiki viš uppruna ķ verandi stųšu į arbeišsmarknašinum.

Lęgstu avlamispensiónistar hava eftir galdandi reglum rętt til hįlva grundupphędd, hįlva avlamisvišbót og hįlva barnavišbót. Fęr hjśnafelagin mišal ella hęgstu avlamispensión, verša hįlvu upphęddirnar helvtarbżttar einaferš enn. pensiónsvišbót veršur ikki lųgd afturat pensión į hesum stigi.

Skotiš er upp, at fólkapensiónsupphęddin, sum annars er lęgst mųguliga pensiónsśtgjald, ķ framtķšini eisini veršur veitt teimum, sum frameftir koma at fįa ta pensión, iš svarar til lęgstu avlamispensiónina eftir galdandi reglum.

Full grundupphędd, višbót og evt. barnavišbót veršur sostatt veitt til lęgstu fyritķšarpensión eftir uppskotinum ķ stašin fyri hįlvu grundupphęddina, hįlvu avlamisvišbótina og hįlvu barnavišbótina.

Ein stórur partur av lęgstu avlamispensiónistunum fara at fįa eina hęgri pensiónsveiting enn ķ dag, men so detta ašrar ķskoytisveitingar sambęrt forsorgarlógini burtur.

3.4. Tęr smįu višbųturnar
Skotiš er upp, at hjśnabandsvišbót, sjśkrakassavišbót og aldursvišbót verša tiknar av.

Hjśnabandsvišbótin (350 kr. um mįnašin) veršur latin giftum pensiónistum, tį hjśnafelagin ikki fęr pensión, og veršur hon minkaš eftir inntųku ķ framhaldi av minkingini av pensiónsvišbótini.

Hjśnabandsvišbótin er so lķtil, at hon ikki rųkkur til uppihald hjśnafelagans, skuldi hesin ikki havt egna inntųku. Hevur giftur pensiónistur fķggjarligar trupulleikar, t.d. tķ hjśnafelagin ikki hevur arbeitt śti og uppihaldsgrundarlagiš tķ minkar nógv, tį tann eini gerst pensiónistur, skal meira til enn henda višbótin til at gjalda uppihald familjunnar. Tķ verša mųguligir fķggjarligir trupulleikar hjį hjśnum, har tann eini er pensiónistur, antin loystir viš at tilluta fyritķšarpensión til hjśnafelagan, um viškomandi lżkur treytirnar, ella viš at veita hjśnafelaganum stušul sambęrt forsorgarlógini, mųguliga saman viš stušli til endurbśgving, soleišis at viškomandi kann verša viš til at uppihalda familjuni (yngri fólk). Ein trišji mųguleiki er at veita persónliga višbót til pensiónistin upp til pensiónsupphędd til hjśn ķ tķšini til hjśnafelagin fęr rętt til pensión.

Eftirsum hjśnabandsvišbót veršur javnaš eftir inntųku, er drśgt at umsita eina yvirgangsreglu, har hon veršur varšveitt fyri tey, sum ķ dag fįa hana. Tķ veršur skotiš upp, at hon fellur heilt burtur.

Sjśkrakassavišbótin hevur ķ fleiri įr av umsitingini veriš lųgd afturat og sędd sum ein partur av pensiónsvišbótini og minkaš eftir inntųku saman viš hesi. Ķ uppskotinum veršur hon strikaš sum sjįlvstųšug višbót

Aldursvišbótin (80 įr) hevur helst, tį hon ķ sķni tķš varš innfųrd, havt sum endamįl at rinda fyri meirśtreišslur av elli. Slķkar verša ķ dag veittar, antin sum eyka stušul til rųkt, hjįlp, heilivįg, sjśkravišgerš o.s.fr., ella viš at pensiónisturin kemur į ellis- og rųktarheim, sambżli e.l. Tķ er skotiš upp, at eisini hon fellur burtur. Tó viš yvirgangsreglu varšveitt fyri tey, sum ķ dag fįa hana.

3.5. Avlamisveiting
Avlamisveiting kann sambęrt galdandi lóg tillutast persónum, sum vegna inntųku ikki kundu fįa pensión, tį avlamni lęknaliga mett er so mikiš umfatandi, at teir vildu havt rętt til hęgstu ella mišal fyritķšarpensión. Henda veiting fellur burtur. Hetta kemst av, at sambęrt uppskotinum, veršur ųll fyritķšarpensiónin inntųkureguleraš, og fellur pensiónin harviš burtur, tį pensiónisturin hevur inntųku yvir eina įvķsa upphędd. Tķ veršur mett, at ręttast er, at avlamisveitingin fellur burtur. Mett veršur eisini, at henda veiting ikki er so neyšug sum fyrr. Avlamisveitingin skuldi dekka tęr eykaśtreišslur, brekiš hevši havt viš sęr. Ašrar lógir og ašrar skipanir, so sum forsorgarlógin og avslįttur viš strandferšsluni, dekka sama endamįl.

3.6. Frįdrįtturin ķ pensiónini fyri inntųkur (inntųkujavning)
Skotiš er upp, at fariš veršur aftur til at lata grundupphęddina hjį fólkapensiónistum vera óhefta av inntųku. Ķ 1992 varš innfųrd tann regla, at arbeišsinntųkur hjį fólkapensiónistum, 67-69 įr, skuldu hava viš sęr lękking ķ grundupphęddini, tį inntųkan fór upp um įvķst mark, mešan tęnastupensiónir, rentuinntųkur, krķgsskašaendurgjald o.a. framhaldandi ikki skuldu įvirka.

Eitt av endamįlunum viš broytingini var sparing. Tį samanum kom, var sparingin lķtil, undir 2 mió. kr. Reglan hevur tżšiliga sosiala slagsķšu, tķ hon rakar tey, sum ikki hava ašrar mųguleikar at skoyta upp ķ fólkapensiónina, enn viš smįvegis arbeiši nś og tį, til dųmis viš egning, nųkrum arbeišstķmum į flakavirki, reingerš e.t.

Umsitingarliga hevur taš skapt nógv meirarbeiši at višgera fólkapensiónina ymist eftir, um talan er um hetta ella hitt slagiš av inntųku fyri sama bólk av pensiónistum. Av tķ at skrįsetingarnar hjį Toll & Skattstovu Fųroya ikki hava veriš eintżšugar, hvat inntųkuslųgum višvķkir, hevur ikki boriš til at automatisera śtrokningina.

Alternativiš til fyriliggjandi uppskot hevši veriš, at grundupphęddin veršur javnaš eftir ųllum inntųkum, bęši arbeišs- og eftirlųnarinntųkum v.m., upp til og viš 69 įr. Taš er umsitingarliga lęttari at hava viš at gera.

3.7. Inntųkugrundarlagiš
At vķsa seg sżnist inntųkugrundarlagiš, sum pensiónsśtrokningin skal grundast į, og įrliga įsetanin av pensiónum eftir nżggjum inntųkum at vera einfalt, sķ pkt. 2.6. Ķ verki hava tó veriš stórir trupulleikar.

Fram til 1987 varš umrokningin gjųrd "manuelt". Long tķšarskeiš undan hvųrji umrokning varš nógv yvirtķšararbeiši nżtt til hetta endamįl. Tó vóru taš einans tey mįl, sum umsitingin frammanundan metti neyšug vóršu at kanna - t.d. tķ viškomandi viš pensiónstillutan hevši inntųku - sum vóršu tikin upp til įrliga umrokning. Kommunalu lķkningarnevndirnar lótu Almannastovuni skjalprógv um nżggja arbeišsinntųku, eftirlųnarinntųku v.m. Ognarinntųkurnar eru ķ flestųllum mįlum įsettar einaferš - eftir upplżsingum į umsóknarblašnum um pensión og ognaruppgeršini um sama mundi, sum sųkt var, um hon yvirhųvur var til. Sostatt var umrokningin myndaš av įvķsari tilvild; tó mį metast, at hon hevur veriš grundaš į rķmiliga rętta arbeišs- og eftirlųnarinntųkur ķ teimum mįlum, sum yvirhųvur vóršu umroknaš.

Ķ 1987 veršur įrliga umrokningin automatiseraš. Taš at skattamyndugleikarnir skrįsettu inntųkurnar elektroniskt, skapti mųguleikar fyri, at inntųkuupplżsingar kundu verša yvirfųrdar beinleišis frį telduskipan skattavaldsins til śtrokningar- og śtgjaldsskipanina hjį Almannastovuni. Mųguligt var nś at umroknaš allar pensiónir eftir inntųku, iš var skattskyldug. Upplżsingar um ognarinntųkur hevur taš tó ikki veriš mųguligt at yvirfųra elektroniskt. Tķ hevur ikki veriš mųguligt at ajourfųra śtrokningina eftir mųguligum broytingum ķ ognarinntųkum. Hesar inntųkur eru tķ einans broyttar, tį pensiónisturin hevur gjųrt vart viš, at tęr eru ov hųgt settar, ella tį Almannastovan ķ samband viš ašrar umsóknir, t.d. um persónliga višbót, er komin į, at viškomandi stendur skrįsettur viš skeivari ognarinntųku.

Automatiseringin vķsti seg ikki einans at hava viš sęr fyrimunir, men eisini vansar, sum komu av, at skrįsetingarnar og sundurgreinan av inntųkuslųgum, iš eru hóskandi fyri skattaumsitingina, ikki vóru hóskandi fyri pensiónsumsitingina, eitt nś, at mešan taš ķ pensiónsśtrokningini er neyšugt at skilja ķmillum tęnastueftirlųnir og arbeišsinntųkur, er hetta ikki neyšugt fyri skattaśtrokningina. Śrslitiš varš, at inntųkurnar skuldu bólkast umaftur manuelt aftanį, at tęr vóru komnar inn ķ pensiónsskipanina. Hesin trupulleiki er nś loystur ķ įvķsan mun viš at nżta arbeišsgevaratųlini ķ sundurgreiningini. Men framvegis er ikki komiš į mįl.

Ķ umsitingini hava trupulleikar veriš av, at pensiónin eftir galdandi lóg skal roknast eftir inntųkuni hjį pensiónistinum seinasta kalendaraįriš. Tann 1. januar eru inntųkur pensiónistsins seinasta kalendaraįr ikki kendar. Tķ hava inntųkurnar nęstseinasta kalendaraįr veriš nżttar flestu įrini. Tó viš onkrum undantaki, har fyribils skrįsettar inntųkur seinasta kalendaraįr hava veriš nżttar. Henda inntųka er vęl eftirfarandi ķ mun til A-inntųkur, men als ikki ķ mun til ašrar inntųkur, t.v.s. tęr sum eru skrįsettar undir heitinum B-inntųkur.

Seinnu įrini eru komnir fleiri skattligir frįdrįttir, sum ikki hava veriš įšur. Ivasamt hevur veriš, um teir skulu takast viš ķ śtrokningargrundarlagiš fyri pensión ella ikki.

Kęrunevndin hevur, vķsandi til donsku pensiónsreglurnar, sum hon metir kunnu samanberast viš tęr fųroysku, hildiš, at atlit skal havast viš frįdrįttum fyri framflutt hall av egnum virki.

Grannskošanardeild Landskassans hevur ķ sķnum frįgreišingum eftirlżst eini nįgreinan av inntųkugrundarlagnum og -śtrokningini. Komiš veršur ķ grannskošanarfrįgreiningunum inn į nišanfyri nevndu trupulleikar:

Stųšutakan til omanfyri nevndu ivamįl, iš eru reist av grannskošarum, kęrunevnd og Almannastovuni sjįlvari, liggja til grund fyri įsetanini ķ uppskotinum av inntųkugrundarlagnum. Roynt er at definera (avmarka, vķška og tillaga) inntųkuhugtakiš og inntųkuįriš fyri pensiónsśtrokningina ķ mun til inntųkur ķ skattligum hųpi og skrįsetingar og višgerš skattavaldsins av hesum. Inntųkur ķ pensiónslógarinnar hųpi eru bęši inntųkur, iš eru skattskyldugar eftir skattalógini og inntųkur av fķggjarogn, sum ikki verša skattašar eftir skattalógini. Sķ annars višmerkingarnar til §§ 20 og 21.

Hall av sjįlvstųšugum virki, hśsaleigu og vešhaldi (kautión), avskrivingar og eftirlųnargjųld verša eftir skattareglunum lutvķst endurgoldin av tķ almenna ķ og viš, at frįdrįttur veršur gjųrdur hesum višvķkjandi ķ inntųkuni, įšrenn hon veršur skattaš. Tap og avskrivingar skulu ikki eisini "endurgjaldast" viš hęgri pensiónsveitingum. Hinvegin veršur hildiš rķmiligt, at egiš gjald til pensiónsuppsparing, sum til sķna tķš kann koma at minka um pensiónsveitingar, skulu dragast frį inntųkuni.

Millum annaš tann veruleiki, at ikki allar fķggjarognarinntųkur fult śt verša skrįsettar sentralt uppį persón, og at skrįsetingarnar, sum verša gjųrdar av rentuinntųkum ķ nųkrum fųrum kunnu vera misvķsandi, umframt at Toll & Skattstova Fųroya ikki fult śt kann eftirkanna sjįlvuppgivnar intųkur av rentum og vinningi av innistandandi peningi og viršisbrųvum uttanlands, hevur havt viš sęr, at umhugsaš hevur veriš ķ sambandi viš tilevnan av lógaruppskotinum, at taka ognarinntųkur burtur śr inntųkugrundarlagnum. Komiš er tó til ta nišurstųšu, at ein so prinsippiell broyting ikki eigur at vera gjųrd av fyrisitingarligum grundum, serliga havandi ķ huga, at nógvar eftirlųnir - bęši tęr, iš verša uppspardar privat, og tęr, iš verša uppspardar hjį lųntakarum eftir sįttmįlum į almenna og privata arbeišsmarknašinum - ķ framtķšini fara at verša śtgoldnar sum kapitalur heldur enn sum loypandi eftirlųnarveitingar. Eisini śt frį tķ sosialpolitiska sjónarmiši, at taš ikki veršur mett rķmiligt, at arbeišsinntųkur skulu įvirka pensiónsupphęddina, mešan inntųkur forvunnar av uppsparing, ķlųgum ķ viršisbrųv, arvi, rentuspekulatión ella annan hįtt, ikki skulu įvirka. Ķstašin fyri eigur at verša arbeitt fram ķmóti at gera skrįsetingarnar av ognarinntųkum so neyvar sum til ber. Eisini skal havast ķ huga, at tęnastumannaeftirlųnir verša roknašar viš ķ inntųkuna, sum pensiónin veršur lękkaš eftir. Ķ roynd og veru eru hesar bert eitt annaš slag av "uppsparing".

Uppskotiš ber ķ sęr, at "naturaliur" ikki fįa annaš virši ķ pensiónsįsetanini enn taš, sum įsett veršur skattligt, t.v.s. ķ tann mun hesi virši eru partar av skattskyldugu inntųkuni. Somuleišis veršur samskipanarfrįdrįtturin ķ tęnastumannaeftirlųnum, sum įšur varš lagdur aftrat śtgoldnu tęnastumannaeftirlųnini, įšrenn pensiónin varš roknaš, burtur. Hetta samsvarar viš seinastu broytingarnar į hesum ųki, har samskiftisfrįdrįtturin er tikin av frį 1. januar 1997 at roknaš.

Av tķ at mųguleiki ikki er fyri at fįa fullfķggjašar upplżsingar um, hvųr fęr uppihaldsgjald til bųrn, iš er hęgri enn vanliga gjaldiš eftir lógini um barnagjald til einsamallar uppihaldarar, er reglan ķ galdandi lóg hesum višvķkjandi tikin burtur ķ uppskotinum. Višmerkjast skal, at talan einans kann verša um heilt fįar, um nakran pensiónist, iš vildi verši įvirkašur av regluni.

3.8. Įsetan av pensión ķ samband viš atgeršir pensiónistsins til fyrimuns fyri bųrn o.a., oyšslandi og óryggiligan levnaš
Eftir galdandi lóg skal pensiónin hjį einum pensiónisti, sum seinastu 10 įrini hevur verraš sķni fķggjarligu kor orsakaš av "handlinger til fordel for bųrn... eller... hans uordentlige eller ųdsle levned", roknast, sum um hann ikki hevši verraš sķni kor į nevnda hįtt. Hetta vil t.d. siga, at ein pensiónistur, sum hevur giviš burtur taš, hann hevši innistandandi ķ peningastovni, framvegis skal roknast viš teirri rentuinntųku, viškomandi vildi havt, um hann ikki hevši giviš pengarnar burtur. Ella at ein pensiónistur, iš hevur įtt eini sethśs, sum hann įšur hevur havt leiguinntųku av, framhaldandi skal roknast viš hesi leiguinntųku, um hann gevur hśsiš til arvingarnar. Reglan hevur veriš trupul fyri ikki at siga ómųgulig at umsita. Reglan er einans yvirhildin ķ mįlum, har umsitingin av tilvild er komin fram til slķkar ognarminkingar.

Av tķ at taš als ikki ber til at yvirhalda regluna konsekvent, og at hon undir ųllum umstųšum er torfųr at umsita, veršur hon ikki tikin viš ķ fyriliggjandi uppskot.

3.9. 20%“s frįdrįttur
Ķ galdandi lóg eru reglur um at mótrokna 20% av įvķsum śtgoldnum avlamis- og deyšsendurgjųldum ķ grundupphęddini. Eftir uppskotinum verša hesar reglur settar śr gildi. Um henda frįdrįtt og grundgeving fyri at taka hann av, sķ nęrri ķ fylgisskjųlum til lógaruppskotiš.

3.10. Avleišing fyri pensiónina viš innleggjan į sjśkrahśs, ellis- og rųktarheim, o.t. og gjald fyri uppihaldiš
Ķ galdandi pensiónslóg veršur įsett, hvussu veršur viš pensiónini, tį pensiónistur fęr varandi uppihald į ellisheimi og rųktarheimi, umframt hvussu nógv viškomandi mųguliga skal gjalda fyri uppihaldiš av inntųku umframt pensiónina. Tį taš snżr seg um uppihald į ųšrum stovnum, t.d. sambżlum undir serforsorgini og eldrasambżlum, er heimilaš landsstżrinum at įseta nęrri reglur. Reglur eru gjųrdar fyri hvųnn bśstašin sęr, og hevur taš havt viš sęr, at sera ymist er, hvussu gjaldiš er įsett frį stovni til stovn, og hvat taš kostar at uppihalda sęr varandi ella fyribils (til umlęttingar) į teim ymsu bśstųšunum.

Tųrvurin į tilbošum er vaksandi. Samstundis er stešgur komin ķ uppręttan av nżggjum rųktarheimum, mešan fleiri og fleiri eldrasambżli verša uppręttaš. Viš uppręttan av eldrasambżlum er lutvķst fariš burtur frį at inndraga pensiónina; ķ stašin skal pensiónisturin varšveita pensiónina og sjįlvur gjalda fyri uppihaldiš. Broytingarnar, sum hendar eru seinastu įrini, gera taš neyšugt at fįa greišari politikk į ųkinum, hvat gjaldsreglum višvķkir.

Av omanfyri nevndu grundum er valt at taka reglurnar um gjald fyri uppihald į almennum ella alment góškendum stovnum śr pensiónslógini og ķ stašin įseta nįgreiniligari reglur um hesi višurskiftini ķ serligari lųgtingslóg, sum veršur lųgd fyri tingiš ķ nęstum, og sum skal koma ķ gildi samstundis sum fyriliggjandi lógaruppskot.

Įsetingarnar ķ galdandi lóg um, hvat hendir viš pensiónini, tį ein pensiónistur fer "inn at sita" (ķ fongsul), eru varšveittar ķ uppskotinum. Somuleišis eru įsetingarnar um, at rųktar- og hjįlparvišbót fella burtur beinanvegin, tį pensiónistur fęr uppihald į stovni, sjśkrahśsi e.l. framvegis viš ķ lógini.

3.11. Umsitingarmyndugleikar
Sambęrt galdandi lógum skulu umsóknir kannast og - ķ įvķsum fųrum - tilrįšingar gerast av kommunustżrinum, įšrenn umsóknir verša sendar vķšari til višgerš į Almannastovuni ella Vanlukkutryggingarrįšnum.

Hendan skipan hevur, serliga seinnu įrini, ikki riggaš vęl. Tęr upplżsingar, kommunurnar hvųr sęr fyrr lótu ķ umsóknini, fįast nś frį Toll & Skattstovu Fųroya, Landsfólkayvirlitinum og ųšrum sentralum myndugleikum.

Nakrar kommunur hava onga umsitingarorku yvirhųvur, og taš kemur fyri, at eingin kommunustżrislimur er at hitta, tį umsóknir skulu latast inn, ella tį Almannastovan hevur fyrispurningar ķ sambandi viš eina umsókn.

Almannastovan hevur nś skrivstovur ķ Noršoyggjum, Eysturoy og Sušuroy og vištaludagar ķ Vįgum, og hevur ętlanir um at hava vištaludagar ķ - ķ hvussu so er - Sandoy afturat. Taš er ein fyrimunur, at fyrispurningar višvķkjandi umsóknum, rįšgeving og leišbeining ķ sambandi viš yvirgongd til pensión o.a., verša višgjųrdir av teimum sakkųnu, sum manna hesar deildir.

Brśk er tó framvegis fyri kunnleikanum hjį bż- og bygdarįšum ķ įvķsan mun, tį taš snżr seg um višurskifti į stašnum. Tķlķkar upplżsingar kunnu fįast viš vanligari hoyring. Įsett er ķ lógini, at almennir myndugleikar o.o. hava skyldu til at lata upplżsingar, sum eru neyšugar fyri mįlsvišgeršina.

Ķ sambandi viš tillutan av pensión til einkjur og til einsamallar kvinnur 50 įr og eldri, skal, fyriuttan tilrįšing frį kommunustżri, eisini śttalilsi frį sżslumanni (ķ Tórshavn, fśtanum) til, įšrenn stųša kann takast. Fį duga ķ dag at sķggja grundina til hesa reglu. Kommunutilrįšingin veršur oftast latin sum ein "veršur višmęld" ella "eingin višmerking" til umsóknina; sama er viš śttalilsum hjį flestu sżslumonnunum.

Ķ sambandi viš tillutan av framskundašari fólkapensión eftir galdandi reglum skal landsstżriš, aftanį tilrįšing frį Vanlukkutryggingarrįšnum, taka avgerš. Eftir vanligum nśtķmans umsitingarsiši tekur ovasti politiskt/administrativi myndugleikin ikki lut ķ avgeršum um einstaklingamįl.

Almannastovan er, viš sķnum fakśtbśgvna starvsfólki, fųr fyri at meta um eina pensión, iš skal grundast į sosialu heildarstųšuna hjį viškomandi umsųkjara. Eftir uppskotinum veršur taš Almannastovan, sum, umframt tęr uppgįvur, sum hon ķ dag hevur, kemur at įtaka sęr tann leiklut, sum kommunurnar og sżslumenn/fśti hava sambęrt galdandi lóg, t.v.s. at taka ķmóti og kanna umsóknir, gera tilrįšing um fyritķšarpensión og taka avgeršir um sosialt treytašu fyritķšarpensiónirnar. Vanlukkutryggingarrįšiš letur framvegis pensión, grundaš į varandi likamligt/sįlarligt avlamni.

3.11. pensiónin heldur uppat
Hetta veršur sambęrt uppskotinum broytt soleišis, at rętturin til veitingar heldur uppat viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, ein pensiónistur doyr. Sambęrt galdandi lóg fellur pensiónin burtur sama mįnaš pensiónisturin doyr. Hetta hevur ķ summum fųrum veriš óheppiš. Um ein pensiónistur doyr, eftir at pensiónin er śtgoldin fyri nęsta mįnaš, skal Almannastovan krevja pensiónina aftur frį teimum avvaršandi.

4. FĶGGJARLIGAR AVLEIŠINGAR

Sambęrt śtrokningum Almannastovunar, verša fķggjarligu avleišingarnar av uppskotinum mettar at verša:

Meirkostnašur   Minnikostnašur  
 

Kr.

 

Kr.

Grundupph.: 67-69įr

2.663.904

Hjśnabandsvišbót

247.000

20%’s frįdrįttur:

269.000

   
Lęgsta fyritķšarpens.:

2.623.000

   
Barnavišbót (½-heila):

292.500

Avlamisveiting

1.520.000

Avlamisvišbót:

267.200

   
Einkjupensión

105.000

   
Tilsamans

6.220.604

Tilsamans

1.767.000

 

Umframt nevnda meirkostnaš kemur, at nakrir pensiónistar fara at koma inn ķ skipanina, sum ikki eru viš ķ dag. Mett veršur ikki, at tališ er stórt.

Umframt nevndu sparingar (minnikostnašin), koma sparingar av, at aldursvišbótin (4,3 mió yvir eitt įramįl) og bķšivišbótin (172.000 kr yvir eitt įramįl) fella burtur (yvir eitt įramįl), og į forsorgarųkinum av at lęgsta avlamispensión veršur hękkaš, umframt av at pensión ikki veršur veitt til bųrn frameftir.

Sambęrt uppskotinum er ętlanin at inntųkuregulera alla pensiónina hjį fyritķšarpensiónistum.

Tann fķggjarliga avleišingin kann ikki gerast endaliga upp, fyrr enn uppskotiš til lųgtingslóg um įseting og javning av veitingum fyriliggur. Um t.d. ętlanin er at hękka/javna pensiónina ķ hesi lóg (um įseting og javning) soleišis, at višbótin til giftar pensiónistar veršur hękkaš viš 5.832 kr. og til stakar pensiónistar viš 4.020 kr., og henda upphęddin veršur givin bęši til fólka- og fyritķšarpensiónistar, vil inntųkuregulering og hękking/javning tilsamans fųra viš sęr ein meirkostnaš uppį 12,7 mió. kr.

5. UMSITINGARLIGAR AVLEIŠINGAR

5.1. Arbeišsorka
At pensiónsskipanin veršur einfaldari at umsita, hevur viš sęr, at minni orka skal nżtast til at umsita sjįlvar veitingarnar. Veršur edv-kerviš tķšarhóskandi, og nóg nógv tķš sett av til fyrireikingar, t.v.s. til hjį landsstżrismanninum at gera kunngeršir, leišbeiningar, oyšiblųš o.s.fr., įšrenn lógin veršur sett ķ gildi, veršur mett, at tųrvurin į starvsfólki til pensiónsveitingarnar veršur vęl minni enn ķ dag.

At kommunustżrini fara śr skipanini hevur viš sęr, at partur av tķ spardu orkuni skal nżtast av Almannastovuni til tęr uppgįvur, kommunurnar hava havt.

At Almannastovan skal gera tilrįšing ķ sambandi viš umsókn um fyritķšarpensiónir, įšrenn tęr verša sendar til Rįšiš, og at pensión ikki veršur veitt, uttan so at roynt er frammanundan at finna arbeiši ella at endurskapa arbeišsfųriš hjį einkjum og einsamųllum kvinnum, sum įšur hava fingiš eina pensión uttan hesa treyt, hevur viš sęr meirarbeiši. Av tķ at Almannastovan frammanundan, sum fylgja av sķni rįšgevingar- og leišbeiningarskyldu, hevur veriš ręttiliga nógv inni ķ višgeršini ķ slķkum mįlum, er avmarkaš, hvussu nógv meirarbeiši, stušulin til śtvegan av arbeiši ella endurbśgvingarroyndir ķ veruleikanum fer at hava viš sęr.

Samanumtikiš veršur mett, at avleišingin av lógaruppskotinum veršur status quo, hvat starvsfólkatųrvi į Almannastovuni višvķkir. Sķ nęrri ķ višmerkingunum til tęr einstųku greinirnar frį Almannastovuni hesum višvķkjandi ķ fylgisskjųlunum, har komiš veršur inn į višurskifti, iš hava viš sęr meirarbeiši. Almannastovan kemur tó ikki inn į minniarbeišiš, sum stendst av, at lógin annars veršur einfaldari at umsita.

5.2. Tųkniśtgerš
Edv-śtgeršin į Almannastovuni hevur virkaš langt frį nųktandi. Hon er gomul, krevur nógvar bęši smįar og stórar batar fyri yvirhųvur at kunna nżtast forsvarliga, sum er, og hon er ikki dimensioneraš til brśkaratųrvin.

Nżggj śtgerš er keypt og kann vónandi takast ķ nżtslu mitt ķ 1999.

6. VIŠMERKINGAR FRĮ UMMĘLANDI STOVNUM, FELŲGUM OG RĮŠUM
Lógaruppskotiš varš sent til ummęlis į Almannastovuni, Vanlukkutryggingarrįšnum, Toll- & Skattstovu Fųroya, Sosialrįšgevarafelag Fųroya, Eldrarįšnum, Rįšnum fyri Brekaš, Fųroya Kommunufelag, Tórshavnar Kommunu, Klaksvķkar Kommunu, Runavķkar Kommunu og Grannskošanardeild Landskassans, og eru ummęli komin frį teim flestu. Tó skal sigast, at hesi ummęlini eru frį, tį lógaruppskotiš bleiv lagt fyri tingiš fyrstu ferš. Lógaruppskotiš er broytt nakaš sķšani tį, serliga tį talan er um samanseting av pensiónini.

Ummęlini hava ķ įvķsan mun havt viš sęr, at įsetingar eru broyttar samsvarandi tilmęlum frį teim ummęlandi. Dentur veršur av Almannastovuni, Tórshavnar kommunu og Rįšnum fyri Brekaš lagdur į, at góš tķš veršur sett av til fyrireikingar, įšrenn lógin veršur sett ķ gildi, t.v.s. at kunngeršir, leišbeiningar, oyšiblųš o.a. eru til taks fyri umsitingina, įšrenn lógin fęr gildi, og at tųkniśtgeršin er soleišis, at lógin ķ ųllum, sum til ber, kann umsitast rętt og forsvarliga elektroniskt.

Ķstašin fyri at greiša frį her, hvat ķ hesir stovnar og onnur hava greitt frį ķ višmerkingunum, eru allar višmerkingarnar lagdar viš sum fylgiskjųl.

II. VIŠMERKINGAR TIL EINSTŲKU GREINIRNAR

Ad § 1.
Ķ greinini veršur vķst til heimildina til at įseta reglur um sosialar pensiónir, sonevndu rammulógina fyri almannaveitingar ķ Fųroyum.

Ad § 2.
Įsett veršur, hvųrjar veitingar (pensión og višbųtur) henda lóg umfatar, hvussu pensiónirnar eru samansettar. pensión veršur defineraš sum fólka- og fyritķšarpensión og veitingar sambęrt skiftisreglurnar ķ kap. 11. Krónutališ fyri tęr ymsu upphęddirnar er įsett ķ ašrari lóggįvu. Ķ almennu višmerkingunum undir pkt. 2.5. veršur vķst į, hvat ętlanin var, at hesar upphęddirnar skuldu fevna um. Einki er broytt višvķkjandi upphęddum, einans heiti eru broytt. Tó er tann fyritķšarpensión, iš svaraši til lęgstu avlamispensión, broytt ķ samanseting og hękkaš til sama stųši sum fólkapensión. Sķ nęrri um broytingarnar undir 3. parti ķ almennu višmerkingunum.

Ad § 3
Almennu treytirnar fyri at fįa pensión eftir hesi lóg (rķkisborgaraskapur, fastur bśstašur o.a.) verša įsettar ķ hesi grein. Ķ fyrsta lagi veršur danskur heimaręttur settur sum ein treyt. Hųvušsreglan er, at viškomandi hevur danskan heimarętt ella er giftur viš ella seinast hevur veriš giftur viš einum persóni, iš hevur danskan heimarętt. Ein persónur viš heimarętti ķ einum ųšrum landi, iš hevur veriš giftur viš einum persóni viš donskum heimarętti, varšveitir ręttin til pensión, um viškomandi veršur skildur ella hjśnafelagin doyr, treytaš av, at viškomandi ikki aftanį giftist viš einum persóni, iš ikki hevur danskan heimarętt. Hetta tó eisini treytaš av, at viškomandi samstundis lżkur treytirnar višvķkjandi fųstum bśstaši ķ Fųroyum og 3 įra bśstašartķšini ella er umfatašur av reglum ķ sįttmįlum viš onnur lond.

Undantaksvķs kann landsstżrismašurin ķ serligum fųrum gera frįvik frį regluni um danskan heimarętt fyri persónar, sum hava bśš minst 10 įr ķ Fųroyum frį fylta 15. įrinum til fylta 67. įriš, harav seinastu 5 įrini beint įšrenn pensión veršur tillutaš. Ķtųkilig dųmi eru um persónar viš rķkisborgararętti ķ einum landi, sum eingin sįttmįli er gjųrdur viš, men sum nęrum ein mansaldur hava arbeitt og tęnt landinum ķ samstarvi viš persónar śr londum, sum sįttmįli er gjųrdur viš. Hesi seinast nevndu hava sambęrt sįttmįla rętt til pensión aftanį 5 ella 10 įra bśstašartķš, mešan teir fyrst nevndu ikki hava henda mųguleika. Tķ er rķmiligt at heimila landsstżrismanninum at gera undantųk frį kravinum um danskan heimarętt ķ tķlķkum serligum fųrum, um viškomandi ikki hevur innvunniš sęr rętt til eina pensión ķ viškomandi landi, iš er eins hųg og fųroyska pensiónin.

Ķ ųšrum lagi veršur sett sum treyt fyri tillutan og śtgjaldi av pensión, at viškomandi hevur fastan bśstaš ķ Fųroyum ella hevur hżru viš skipi, skrįsett ķ Fųroyum. Bśstašarkraviš er sostatt uppfylt hjį einum persóni viš donskum rķkisborgararętti, sum hevur hżru viš fųroyskum skipi, uttan mun til um hann bżr ķ Fųroyum ella uttanlands. Hvųrjar treytir skulu verša uppfyltar fyri at fįa eitt skip skrįsett ķ Fųroyum, eru įsettar ķ lųgtingslóg nr. 9 frį 05. mars 1970 um skrįseting av skipum viš seinni broytingum og lųgtingslóg nr. 78 frį 10 mars 1992 um Fųroyska Altjóša Skipaskrį viš seinni broytingum. Ķ teirri lųtu viškomandi ikki longur hevur hżru viš fųroyskum skipi og framvegis bżr ķ śtlandinum, fellur rętturin til pensión burtur. Er pensiónin tillutaš, mešan viškomandi hevši hżru viš fųroyskum skipi, kann viškomandi sųkja um framhaldandi śtgjald eftir regluni ķ stk. 3, 2. pkt. Landsstżrismašurin kann gera undantak frį kravinum um fastan bśstaš ķ Fųroyum, um so er, at pensiónisturin bśsetist uttanlands aftanį at hava fingiš tillutaš pensión.

Ķ trišja lagi veršur sett sum treyt, at viškomandi skal hava bśš ķ Fųroyum ķ minsta lagi 3 įr frį fylta 15. įrinum til fylta 67. įriš. 3 įra bśstašarkraviš er galdandi fyri lķknandi veitingar ķ ųllum noršanlondum.

Frį treytunum um heimarętt og fastan bśstaš/hżru viš fųroyskum skipi, kann landsstżrismašurin gera reglur um undantak, tį sįttmįli er gjųrdur viš onnur lond um hetta. Av sįttmįlum, sum Danmark hevur gjųrt viš onnur lond, eru hesir galdandi fyri Fųroyar: Noršurlond, Stórabretland, Frakland, Schweiz. Av hesum er tann noršurlendski mest vķttgangandi.

Ad § 4.
Ķ greinini veršur aldurin fyri at fįa fólkapensión įsettur at verša 67 įr.

Ad § 5.
Ķ greinini veršur įsett, at fyritķšarpensión ikki veršur jįttaš persónum undir 60 įr, um til ber at stušla viškomandi persóni til fķggjarligt sjįlvbjargni viš at finna eitt arbeiši, eitt arbeiši, iš er ķ samsvari viš hansara/hennara evnir, kreftir og persónliga og fakliga fųrleika, ella viš at stušla til endurskapan av arbeišsfųrinum viš višgerš, endurbśgving e.a. Henda treyt skal eisini setast ķ samband viš, hvar viškomandi hevur og framhaldandi fer at bśgva, arbeišsmųguleikarnar į stašnum, mųguleikarnar fyri at flyta, taš rķmiliga iš at krevja, at viškomandi flytur hagar, arbeišiš er, og śtbśgvingarmųguleikar eru, umframt til hvussu nęr teimum 60 įrunum, viškomandi er.

Ad § 6.
Ķ greinini verša įsettar nęrri treytir fyri at fįa hęgstu fyritķšarpensión. Viškomandi skal hava fylt 18 įr og vera undir 60 įr, tį umsóknin veršur latin inn. Viškomandi skal vera likamliga ella sįlarliga avlamin. Eftir metingini sambęrt § 9 skal viškomandi vera óarbeišsfųrur i ein hvųrji vinnu ella einans hava smįvegis eftir av arbeišsfųrleikanum. Grundgevingin fyri, at persónar, iš eru fyltir 60 įr ikki fįa hęgstu avlamispensión, er, at tķšarskeišiš til viškomandi skal liva av fólkapensión er so stutt, at óheppiš kann verša at įseta pensiónina į ov hųgum stigi so seint, heldur enn at laga veitingina og harviš livistųšiš til seinnu lękkingina, sum veršur, tį viškomandi sum 67 įra gamal fer at liva av fólkapensión.

Ad § 7.
Ķ greinini verša įsettar nęrri treytir fyri at fįa mišal fyritķšarpensión. Fyri at fįa mišal fyritķšarpensión grundaš į avlamni, skal viškomandi vera frį 18 til og viš 66 įr. Viškomandi skal vera likamliga ella sįlarliga avlamin, og eftir metingini sambęrt § 9 skal arbeišsfųriš hjį viškomandi vera minkaš viš ķ minsta lagi 2/3. Fyri at fįa mišal fyritķšarpensión grundaš į uppihaldaramiss (einkjustųšu) skal viškomandi hava uppihaldsskyldu mótvegis barni ella bųrnum undir 18 įr. Bęši kvinnur og menn hava rętt til hesa pensión.

Ad § 8.
Ķ greinini verša įsettar treytir fyri at fįa lęgstu fyritķšarpensión. Fyri at fįa lęgstu fyritķšarpensión grundaš į avlamni skal viškomandi vera frį 18 til og viš 66 įr. Viškomandi skal vera likamliga ella sįlarliga avlamin og eftir metingini sambęrt § 9 skal arbeišsfųriš hjį viškomandi verša minkaš viš ķ minsta lagi eini helvt.

Lęgsta fyritķšarpensión grundaš į samansettar sosialar trupulleikar, sum sambęrt fyrrverandi galdandi reglum kundi veitast til einsamallar kvinnur yvir 50 įr, einkjur ķ framhaldi av vanligu einkjupensiónini, tį treytirnar fyri hesi ikki longur vóru loknar og persónar annars yvir 60 įr, sum orsakaš av viknandi heilsu, vantandi vinnumųguleikum ella ųšrum serligum umstųšum kundu metast at hava ein varandi forsorgartųrv, kunnu eftir hesi lóg veitast til allar persónar yvir 50 įr - bęši kvinnur og menn. Grundaš į eina heildarmeting av sosialu stųšuni ķ lųtuni og śtlitunum frameftir ķ tķ einstaka fųrinum, er komiš fram til, at viškomandi ikki metist at verša fųrur fyri at klįra seg sjįlvstųšugt fķggjarliga uttan framhaldandi veiting frį tķ almenna. Ętlanin er ikki at vķška persónskaran ķ mun til fyrrverandi galdandi lóg. Tó koma persónar yvir 50 įr, sum fįa ella vildu fingiš varandi veiting sambęrt § 13 ķ forsorgarlógini, ķ stašin at fįa eina pensión. Hjį persónum, iš fįa varandi veiting er stųšan tann, at allir mųguleikar at stušla viškomandi ķ at gerast sjįlvbjargin fķggjarliga hava veriš til fįnżtis ella frammanundan verša mettir śtlitaleysir.

Ad § 9.
Ķ greinini veršur nęrri įsett, hvųrji višurskifti skulu gera seg galdandi ķ dųmingini av mista arbeišsfųrinum, tį pensiónsstigiš vegna likamligt ella sįlarligt avlamni skal setast. Ein meting skal gerast av, hvat viškomandi viš sķnum avlamni kann vęntast verša fųrur fyri at forvinna av inntųku. Hetta sęš ķ mun til śtbśgving og arbeiši fyrr og samanboriš viš, hvat persónar, iš ikki hava heilsutrupulleikar, viš samsvarandi śtbśgving og royndum kunnu forvinna ķ sama ųki. Aldur, lķvsstarv, bśstašur, arbeišsmųguleikar og lķkindi fyri betran ella versnan av avlamninum, umframt ašrar serligar umstųšur, sum hildnar verša at hava tżdning ķ tķ einstaka mįlinum, skulu takast viš ķ metingini av skerda arbeišsfųrinum.

Ad § 10.
Barnavišbót veršur veitt einum pensiónisti, um so er, at viškomandi hevur uppihaldsskyldu mótvegis einum barni undir 18 įr. Einans ein barnavišbót veršur śtgoldin fyri hvųrt barniš. Eru bįšir uppihaldararnir pensiónistar, veršur barnavišbótin einans śtgoldin til tann, sum ķ hųvušsheitum uppiheldur ella hevur uppihildiš barninum. Bśgva foreldrini ikki saman, veršur barnavišbótin śtgoldin tķ, sum hevur skyldu at rinda barnagjald til barniš.

Barnavišbótin veršur ikki veitt, um pensiónisturin frį hinum foreldrapartinum viš uppihaldsskyldu fyri sama barniš fęr barnagjald, antin beinleišis ella forskotsvķs av tķ almenna. Į sama hįtt, sum barnagjald eftir lųgtingslóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar ikki veršur śtgoldin, um foreldrini bśgva saman, veršur barnavišbót heldur ikki veitt til pensiónina, um viškomandi bżr saman viš tķ, iš hevur uppihaldsskyldu fyri sama barniš, og hesin ikki er pensiónistur.

Barnavišbót veršur heldur ikki śtgoldin/veitt, um pensiónisturin fęr barnagjald eftir 2. parti ķ lųgtingslóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar ("einkjubarnastyrk"), ella um barniš veršur uppihildiš av tķ almenna eftir lóggįvuni um almenna forsorg ella barnaforsorg.

Ad § 11.
Hjįlpar- ella rųktarvišbót kunnu, av Vanlukkutryggingarrįšnum, tillutast fyritķšarpensiónistum. Hjįlparvišbótin er ętlaš at dekka śtreišslur, ein blindur persónur, ein persónur viš nógv nišursettari sjón ella ein persónur, grundaš į annaš slag av avlamni, vęntast at hava sum avleišing av, at viškomandi er bundin av stųšugt at fįa hjįlp frį ųšrum. Rųktarvišbótin, iš er ein hęgri veiting, veršur tillutaš, um viškomandi hevur tųrv į varandi rųkt ella stųšugari umsjón, tķ viškomandi als ikki kann klįra seg uttan at hava onnur um seg, so at siga alt samdųgriš.

Samsżning fyri at ansa eldri og óhjįlpnum heima hevur sama endamįl sum rųktarvišbótin, men veršur hendan veitt til tann, iš ansar, mešan rųktarvišbótin veršur veitt til tann óhjįlpna at lųna ųšrum av. Tķ er įsett, at ein tillutaš hjįlpar- ella rųktarvišbót ikki veršur śtgoldin, um so er, at pensiónisturin veršur ansašur eftir reglunum ķ lųgtingslógini um samsżning fyri at ansa eldri og óhjįlpnum heima. Hjįlpar- og rųktarvišbótin veršur tó tikin uppaftur, um ansingarsamsżningin stešgar.

Ad § 12.
Persónlig višbót kann verša veitt pensiónistum, sum hava serliga trupul kor. Fyrsta fyritreytin fyri at veita persónliga višbót er, at talan er um stušul til eina rķmiligt grundaša stakśtreišslu ella til rķmiligar og neyšugar framhaldandi śtreišslur hjį pensiónistinum. Mett veršur, um taš, sum pensiónisturin sųkir um eyka stušul til, er neyšugt og rķmiligt, um kostnašurin er į einum rķmiligum stųši, ella um trupulleikin kann loysast į annan ódżrari hįtt. Onnur fyritreytin er, at pensiónisturin ikki fķggjarliga er fųrur fyri at bera śtreišsluna sjįlvur. Kannaš veršur, um pensiónisturin sjįlvur hevur pening at gjalda fyri, ella um hann hevur fastogn ella leysafę, sum viš sųlu kann geva pensiónistinum tann pening, sum sųkt veršur um ķskoyti til. Somuleišis veršur inntųka hjį pensiónistinum kannaš, og mett veršur, um inntųkan er į einum slķkum stųši, at viškomandi įtti at veriš fųrur fyri sjįlvur at gjalda. Tį talan er um fyritķšarpensiónistar, veršur ein ķtųkilig meting av fķggjarliga tųrvinum gjųrd sum grundarlag fyri stųšutakanini til stušul. Fųstu śtreišslur pensiónistsins, iš verša mettar neyšugar, verša sammettar viš inntųku hansara.

Um so er, at neyšugt er at veita stušul til framhaldandi śtreišslur av lįnum til egnan bśstaš pensiónistsins, skal tann parturin av stušlinum, iš veršur veittur til avdrįtt av lįnum rindast aftur. Hetta grundaš į sjónarmišiš, at taš almenna ikki eigur at veita stušul til ųkjan av ognini hjį einum borgara. Tķlķkur stušul veršur einans latin ķ undantaksfųrum, tį allir ašrir mųguleikar eru royndir, herundir mųguleikarnir fyri at umleggja lįnini soleišis, at pensiónisturin sjįlvur kann gjalda, umframt at meting er gjųrd av mųguleikanum fyri og tķ rķmiliga ķ, at pensiónisturin selur ognina og finnur sęr ein annan ódżrari bśstaš, sum hann sjįlvur er fųrur fyri at rinda kostnašin av.

Eftirsum persónlig višbót einans veršur veitt, tį višurskiftini hjį pensiónistinum eru sera trupul, er sum hųvušsregla ikki grund til at rokna viš, at pensiónisturin seinni veršur fųrur fyri at gjalda aftur taš, iš veitt er. Tķ veršur taš einans ķ įvķsum serligum fųrum, at afturgjald kann verša kravt. Sum dųmi um, nęr afturgjald kann verša kravt vegna skilaleysa peninganżtslu, kunnu verša, at ein pensiónistur, iš hevur havt munandi av innistandandi peningi, gevur hann burtur ella yvir eina stutta tķš nżtir peningin til endamįl, sum stušul ikki hevši veriš latin til eftir reglunum, Sum dųmi um, nęr afturgjald kann verša kravt vegna taš, at pensiónisturin um stutta tķš veršur fųrur fyri sjįlvur at gjalda, kann nevnast, at viškomandi ķ sambandi viš hjśnaskilnaš mį fįa hjįlp til t.d. bśseting. Kravt kann tį verša, at hjįlpin veršur afturgoldin av mųguligum yvirskoti ķ samband viš bśskifti. Somuleišis kann verša veitt viš afturgjaldsskyldu, um eitt stųrri kapitalendurgjald er vęntandi ķ samband viš eitt vanlukkutryggingar- ella lķknandi mįl. Treytin fyri afturgjaldskravi undir omanfyri nevndu umstųšum er, at pensiónisturin frammanundan er kunnašur um kraviš.

Afturgjaldskrav fyri hjįlp, sum veršur veitt til sama endamįl og fyri somu tķš, sum ein onnur veiting dekkar, er įsett fyri at forša fyri dupultforsyrgilsi. Ķ hesum sambandi er ikki krav um kunning frammanundan. Reglan kann t.d. hugsast at verša nżtt, tį ein pensiónistur, iš hevur fingiš persónligt ķskoyti til hśsaleigu ella lįn, seinni ķ sambandi viš hjśnaskilnaš fęr tilkent uppihaldspening, iš dekkar sama tķšarskeiš, eftirsum uppihaldspeningurin er ętlašur at dekka śtreišslur til uppihalds, herundir bśstašarśtreišslur.

Afturgjaldingin eigur at verša framd eftir eini avtalu viš pensiónistin um eina avdrįttarskipan, Viš įsetan av upphęddini, iš, um neyšugt, kann verša mótroknaš ķ framtķšarpensiónini, skal atlit havast at mųguleikanum hjį pensiónistinum at uppihalda sęr og familju sķni av ķrestandi pensiónini og mųguligari lųn hjį pensiónistinum sjįlvum og hjśnafelagnum.

Ad §§ 13 - 15.
Reglurnar um innvinnan av pensión komu ķ gildi pr. 1. januar 1995 sum tillaging til "Nordisk konvention om social sikring", sum Fųroyar samtyktu at taka undir viš og undirskrivašu 8. juli 1994. Reglurnar ķ forsorgarlógini um einkjupensión, sum eftir fyrrverandi lóg ikki hava veriš umfatašar av konventiónini, koma viš hesi lóg at verša umfatašar, eins og samsvarandi pensiónir ķ hinum noršanlondunum eru.

Reglurnar um innvinnan av pensión eftir bśstašartķš eru viš noršurlendsku konventiónini gjųrdar eins fyri ųll noršurlond. Ķ fyrsta lagi hava tęr viš sęr, at pensión skal roknast ķ mun til innvinningartķšina, t.v.s. ta tķš ein hevur bśš ķ einum noršurlandi. Hevur ein pensiónistur bśš ķ fleiri noršurlondum, fęr hann pensión ķ hvųrjum landi sęr ķ mun til bśstašartķšina.

Veitingar eftir lógini skulu kunna tillutast og śtgjaldast til ein noršurlendskan umsųkjara, sum hevur bśš fast ķ Fųroyum, hóast hann bżr ķ einum ųšrum noršurlandi ella ķ einum landi, sum er limur av EŲS.

pensiónirnar verša śtroknašar eftir reglunum ķ hvųrjum noršurlandi sęr, og fęr pensiónisturin eina brųkpensión ķ hvųrjum landi. Somuleišis skulu fųroyingar gjalda pensión til ein noršurlending, sum bżr ķ ųšrum noršurlandi ella ķ einum landi innan fyri EŲS-ųkiš, um hann įšur hevur havt fastan bśstaš ķ Fųroyum.

Millum Fųroyar og hinar rķkispartarnar eru reglurnar higartil framvegis galdandi, t.v.s. at ein fųroyingur, dani ella grųnlendingur hevur rętt til pensión, śtroknaš eftir reglunum ķ tķ rķkisparti, viškomandi bżr.

Įsett veršur, at full fólkapensión er treytaš av fųstum bśstaši ķ rķkinum ķ minst 40 įr, og at pensiónin fyri persónar, sum sķšan fylta 15. įriš hava havt fastan bśstaš ķ rķkinum ķ minni enn 40 įr, veršur įsett ķ mun til, hvussu nógvar fjųrutiundapartar viškomandi hevur havt fastan bśstaš her.

Somuleišis veršur įsett, at full fyritķšarpensión er treytaš av longdini av bśstašartķšini frį fylta 15. įrinum til dagfestingina fyri tillutan av pensión. Rętturin til fulla fyritķšarpensión er treytašur av, at viškomandi hevur bśš 4/5 av įrunum sķšan fylta 15. įriš ķ danska rķkinum. Lutfalliš 4/5 er taš sama, sum galdandi er fyri fólkapensiónistar. Hjį fólkapensiónistum er talan um 40 įr av 52 mųguligum įrum (67-15), t.v.s. 40/52 ella umleiš 4/5.

Śtrokningarbrųkurin fyri fyritķšarpensión og avlamisveiting sęr sostatt soleišis śt:

faktisk bśstašartķš ķ mįnašum
4/5 av mųguligari bśstašartķš ķ mįnašum

Fęr ein pensiónistur ikki fulla pensión ķ Fųroyum, kann taš verša tķ, at ķrestandi fjųrutiundapartarnir eru innvunnir ķ ųšrum landi.

Hugsast kann eisini, at ein fųroyingur hevur bśš ķ einum landi, sum sįttmįli ikki er gjųrdur viš, og at hann tey įrini, hann hevur veriš burturstaddur, ikki hevur vunniš sęr pensiónsręttindi ķ viškomandi landi. Ķ slķkum fųrum eigur at verša mett um, um viškomandi skal hava eitt persónligt ķskoyti til pensiónina upp til fulla pensión. Tį veršur sostatt hugt uppį fķggjarligu višurskiftini (inntųku og ogn) hjį viškomandi, til tess at meta um taš neyšuga ķ slķkum persónligum ķskoyti.

Įšrenn pensiónin veršur roknaš eftir bśstašartķš (brųkpensión), veršur hon roknaš eftir inntųku ś tyvir pensiónina hjį pensiónistinum og ķ summum fųrum hjį hjśnafelaga. Sķšan veršur pensiónin nišursett til tališ av fjųrutiundapųrtum, sum pensiónisturin hevur rętt til. Barnavišbót eftir § 10 og persónlig višbót eftir § 12, sum verša veittar til ein brųkpensiónist, verša tó ikki nišursettar orsakaš av bśstašartķš. Til dųmis bżr ein pensiónistur ķ Noregi, og hevur hesin bśš bęši ķ Fųroyum og Danmark ķ eitt tķšarskeiš, fęr viškomandi eina brųkpensión bęši śr Fųroyum og Danmark (ikki rķkinum).

Ad § 16.
Tį bśstašartķšin ķ danska rķkinum skal gerast upp ķ sambandi viš śtrokning av pensión hjį teimum, iš mųguliga, orsakaš av at tey hava bśš ķ ųšrum landi enn Fųroyum, Grųnlandi ella Danmark, ikki skulu hava fulla pensión, skulu eisini takast viš tķšarskeiš, har viškomandi hevur veriš uttanlands ķ tęnastu fyri danska rķkiš. Sum uppihald uttanlands ķ "almennum įhuga" kann t.d. nevnast starv ķ altjóša felagsskapum, sum rķkispartarnir eru limir ķ, starv sum tęnastufólk hjį einum diplomati, luttųka ķ altjóša granskingarverkętlanum o.t.

Ad § 17.
Taš er einans bśstašartķšin ķ danska rķkinum frį fylta 15. įrinum til fylta 67. įriš, iš skulu roknast viš ķ bśstašartķšina. Eru fleiri tķšarskeiš, verša tey lųgd saman. Hjį fólkapensiónistum veršur sķšan lękkaš til nęsta heila tališ av įrum, mešan avrundaš veršur til nęsta heila tališ av mįnašum, tį taš snżr seg um fyritķšarpensiónistar.

Ad § 18-19.
Grundupphęddin til fólkapensiónistar veršur śtgoldin uttan mun til inntųku. Grundupphęddin til fyritķšarpensiónistar og višbųturnar verša śtroknašar eftir inntųku. Tó veršur ein frįdrįttur gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum fyri hvųnn pensiónist sęr. Hareftir lękkar pensiónin viš 60%. Hetta merkir, at fyri hvųrja 100 kr. pensiónisturin hevur ķ inntųku, umframt pensiónina, lękkar višbótin viš 60 kr.

Taš er bert inntųkan hjį pensiónistinum sjįlvum, sum veršur tikin viš ķ śtrokningina, tį talan er um fyritķšarpensiónistar. Hjį giftum pensiónisti veršur višbótin lękkaš viš grundarlagi ķ helvtini av samlašu inntųkuni hjį bįšum hjśnafelųgunum tilsamans.

pensiónin hjį fyritķšarpensiónistum lękkar soleišis, at fyrst lękkar višbótin, og tį henda er burtur, lękkar grundupphęddin į sama hįtt. Taš er bert ein frįdrįttur fyri hvųrja pensión ella hvųnn pensiónist.

Ad § 20.
Inntųkugrundarlagiš fyri śtrokning av pensión er śtroknaša inntųkan viš įvķsum frįdrįtti.

Inntųka skal skiljast sum lųnar- og eftirlųnarinntųka, samsżning, inntųka av sjįlvstųšugum virki og landbśnaši, hśsaleiguinntųka, virši av frķum įgóšum, o.a.t. sambęrt skattauppgeršini, umframt avkast av fķggjarognum.

Viš ķ inntųkuna skulu ikki roknast sosialar pensiónir, hvųrki fólka- ella fyritķšarpensiónin sjįlv, ella lķknandi pensiónir ķ ųšrum landi, sum sįttmįli er gjųrdur viš um pensión og sosialar veitingar. Eftirlųn sambęrt lųgtingslóg um arbeišsmarknašareftirlųnargrunn, iš m.a. er ętlaš sum eitt uppķskoyti til fólkapensiónina, veršur heldur ikki roknaš viš ķ inntųkugrundarlagnum.

Hųvušsreglan er, at pensiónin veršur roknaš eftir teirri inntųku, sum pensiónisturin hevši sambęrt seinastu uppgerš og įlķkning hjį skattavaldinum. Frį hesi inntųku veršur frįdrįttur einans gjųrdur fyri egiš gjald til eftirlųn smb. skattauppgeršini. Afturat inntųkuni veršur lųgd renta og annar vinningur - įšrenn frįdrįtt fyri rentuskatt - av fųroyskum fķggarognum (innistandandi peningi ķ fųroyskum peningastovnum, fųroyskum lįnsbrųvum, partabrųvum, v.m.) sambęrt upplżsingum frį pensiónistinum. Įšrenn rentuinntųka v.m. veršur lųgd afturat inntųkuni smb. skattauppgeršini, verša rentuśtreišslur av lįnum drignar frį. Inntųkan av fķggjarogn veršur einans tikin viš ķ inntųkugrundarlagiš, um śrslitiš er positivt, t.v.s. um inntųkurnar eru stųrri enn śtreišslurnar.

Inntųkur, sum verša skrįsettar av Toll & Skattstovu Fųroya ķ skattauppgeršini, kunnu heintast elektroniskt frį skrįum skattavaldsins til pensiónsskrį Almannastovunnar. Av tķ at ikki ųll fķggjarognarinntųka, iš skal takast viš ķ inntųkugrundarlagiš, er tųk ķ hesum skrįum, veršur pensiónisturin ķ teimum fųrum, har hetta er neyšugt, bišin um at upplżsa um mųguliga inntųku av hesum. Hetta ķ sambandi viš umsóknina og įrligu pensiónsįsetanina.

Uttan mun til, um talan er um felags- ella serogn, koma hjśnafelagar at standa fyri hvųr sķni helvt av inntųkuni av fķggjarogn hjį bįšum tilsamans.

Hevur pensiónisturin ella hjśnafelagi hansara ķ stašin fyri inntųku eitt tķšarskeiš ķ inntųkuįrinum, iš nżtt veršur, fingiš fyribils hjįlp eftir forsorgarlógini, skal henda roknast viš ķ inntųkugrundarlagiš. Hetta tó ikki, um undantaksreglan višvķkjandi įsetan av inntųkugrundarlagnum veršur nżtt, t.v.s. tį inntųkan er varandi broytt.

Undantaksvķs kann inntųka av arbeiši ella eftirlųn įsetast śt frį vęntašari inntųku frameftir, og er hetta, tį endauppgeršin ikki er nóg góš ķmynd av veruligu inntųkuvišurskiftum pensiónistsins, tį iš hann fęr tillutaš pensión. Gevst pensiónisturin viš at arbeiša, ella fer hann nišur ķ arbeišstķš, ella fęr pensiónisturin eftirlųn ķ stašin fyri vanliga lųn, veršur inntųkan broytt til ta vęntašu. Mųguligar ašrar inntųkur, sum pensiónisturin er skrįsettur viš ķ seinastu inntųkuuppgerš, verša standandi óbroyttar, t.d. rentuinntųkur. Vęntaša inntųkan veršur nżtt, til samsvar er millum hesa og endauppgeršina.

pensiónin veršur, til samsvar er, umroknaš viš įrsenda fyri at tryggja, at vęntaša inntųkan svarar til veruligu inntųkuna sambęrt hóskandi skjalprógvi (afturhaldsskipan skattavaldsins, lųnarsešlar e.a.t). Undantaksreglan veršur vanliga nżtt viš įsetan av nżggjum pensiónum viš fyrst og nęstkomandi įrsumrokning, sķšan skuldi samsvar veršiš ķmillum enda- og fyribilsįsetanina, um ikki talan er um framhaldandi skiftandi inntųkur. Tį veršur umrokning gjųrd į hvųrjum įri, til inntųkan er stųšug.

Undantaksreglan hevur viš sęr, at ein pensiónistur ķ roynd og veru ķ einum skiftistķšarskeiši kemur at verša roknašur viš inntųkum frį tveimum ymiskum įrum, nęstseinasta įr fyri uppgjųrdar inntųkur og inniverandi įr fyri vęntašar inntųkur av arbeiši ella eftirlųn.

Įšrenn grundupphęddin til fyritķšarpensiónistar og višbųturnar verša roknašar eftir inntųku, er ein frįdrįttur ķ inntųkugrundarlagnum. Upphęddin er įsett ķ serligari lųgtingslóg.

Tann soleišis śtroknaša inntųkan skal avrundast nišureftir til nęsta tališ, iš kann bżtast viš 100.

Ad § 21.
pensiónin veršur įsett einaferš um įriš eftir inntųkugrundarlagnum, sum lżst omanfyri undir § 20.

Henda broytingar ķ persónligu stųšu pensiónistsins, herundir hjśnabandsstųšu (viš giftu, sundurlesing, skilnaš), bśstųšu t.d. uppihald į stovni, uppihaldarastųšu (bųrn verša fųdd, ella blķva 18 įr), veršur pensiónin umroknaš śt frį nżggju stųšuni.

Um so er, at broytingar knappliga henda ķ arbeišsinntųkuni hjį pensiónistinum, sum hava viš sęr, at inntųkan varandi broytist, kann pensiónin broytast mitt ķ įrinum viš grundarlagi ķ vęntašu inntųkuni. Sum treyt fyri broyting av inntųkugrundarlagnum hjį t.d. sjįlvstųšugum vinnurekandi er, at viškomandi fyrst skal boša Toll- og Skattstovu Fųroya frį hesum.

Hjį pensiónistum, sum hava skiftandi og óvissar lųnarinntųkur, er mųguleiki fyri at įseta pensiónina viš styttri millumbilum, enn vanligt er viš grundarlagi ķ upplżsingum frį Toll- og Skattstovu Fųroya. Soleišis kann Almannastovan gera av at śtrokna pensiónina kvartalsvķs ella hįlvįrliga, um mett veršur, at hetta ķ stųrri mun tryggjar, at pensiónisturin fęr ta rųttu upphęddina beinanvegin.

Tann soleišis av nżggjum įsetta inntųkan veršur eftirroknaš viš nęstkomandi įrsumrokning, eftir at veruliga inntųkan er fingin til vega. Mųguligt ov lķtiš ella ov nógv śtgoldiš, sum vķsur seg viš eftirrokningina, veršur śtgoldiš ella kravt aftur.

Ad § 22-23.
Įlagt veršur pensiónistum at boša frį einhvųrji broyting ķ persónligu višurskiftunum, iš kann hava viš sęr, at pensiónin skal minka ella detta burtur. Tķlķk višurskifti eru t.d., at viškomandi veršur giftur, og at arbeišs- ella onnur inntųka hękkar.

Bošar pensiónisturin ikki frį tķlķkum broytingum, og fęr tķ veiting av órųttum, hevur taš viš sęr, at tann upphędd, iš er ov nógv śtgoldin, skal gjaldast aftur. Sigur pensiónisturin seg ikki vera fųran fyri at gjalda aftur beinanvegin, og góštekur Almannastovan hetta aftanį at hava mett um fķggjarligu stųšu hansara, stendur kraviš viš, um neyšugt til bśgv hansara veršur skift viš deyša.

Ad § 24.
Um so er, at ķ višurskiftunum hjį einum pensiónisti  henda munandi broytingar, sum hava tżdning viš atliti til ręttin til ta fyritķšarpensión, sum er tillutaš viškomandi, skal mįliš takast upp til nżggja višgerš og dųming. "Munandi" broytingar skulu skiljast sum broytingar, iš kunnu hava viš sęr, at pensiónin, grundaš į aktuellu stųšuna hjį viškomandi, mųguliga hevši hękkaš, lękkaš ella dottiš burtur, um ein nżggj meting varš gjųrd.

Tó er taš soleišis, at tį ein pensiónistur er voršin 60 įr, kunnu ongar broytingar gerast, hvųrki lękking, hękking ella afturtųka av pensión.

Ein fyritķšarpensiónistur, iš fęr pensión grundaš į uppihaldaramiss (einkja, einkjumašur), missir pensiónina, um viškomandi giftist uppaftur.

Ad § 25.
Taš er Almannastovan, sum skal ansa eftir, um broytingar fara fram ķ persónligu višurskiftum pensiónistsins, sum kunnu hava viš sęr, at pensiónin mųguliga skal broytast ella takast aftur. Almannastovan skal taka nżggja avgerš um pensiónina, tį taš snżr seg um pensiónir, Almannastovan sjįlv hevur tikiš avgerš um sambęrt hesi lóg, mešan Almannastovan skal reisa mįl fyri Vanlukkutryggingarrįšnum, tį taš snżr seg um pensión grundaš į avlamni, sum rįšiš tekur avgerš um sambęrt hesi lóg.

Ķtųkiliga skal Almannastovan reisa mįl fyri Vanlukkutryggingarrįšnum, tį inntųka pensiónistsins śtyvir pensiónina fer upp um įvķst mark, tį arbeišsfųriš hjį einum fyritķšarpensiónisti er tżšandi betraš ella versnaš ella, tį stųšan hjį einum persóni, iš hevur fingiš tillutaš avlamisveiting ella rųktar-/hjįlparvišbót, er batnaš so mikiš, at roknast mį viš, at viškomandi ikki longur lżkur treytirnar fyri hesi veiting/višbót.

Spurningar višvķkjandi broytingum ķ pensión, veiting ella višbót kunnu eisini til ein hvųrja tķš reisast av persóninum sjįlvum.

Ad § 26-27.
Tį ein fyritķšarpensiónistur veršur 67 įr, skiftir hann frį fyritķšarpensión til fólkapensión. Hevur hann frammanundan havt rętt til hjįlpar- ella rųktarvišbót, sum annars ikki verša veittar til fólkapensiónistar, varšveitir hann hesar višbųtur. Skiftiš frį fyritķšarpensión til fólkapensión krevur ikki, at nżggj umsókn veršur latin inn. Skiftiš fer fram frį 1. ķ mįnašinum aftanį fylta 67. įriš.

Rętturin til pensión og višbųtur heldur uppat viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, móttakarin doyr. Tó hevur hjśnafelagin hjį einum giftum pensiónisti, um viškomandi eisini er pensiónistur, rętt til at fįa pensión hjśnafelagans ķ 3 mįnašir frį endanum av tķ mįnaši, pensiónisturin doyr. Mųgulig persónlig višbót veršur somuleišis śtgoldin hjśnafelagnum. Hjįlpar- og rųktarvišbót fella tó burtur viš endan av tķ mįnaši, sum kemur aftanį mįnašin, móttakarin doyr. Fekk pensiónisturin barnavišbót, fellur hendan eisini burtur. Hjśnafelagin ella annar persónur, iš hevur uppihaldsskyldu mótvegis sama barni, hevur ķ stašin rętt til at fįa barnagjald eftir 2. parti ķ lóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar. Henda veiting kemur fram um barnavišbótina, tķ barnavišbótin veršur einans śtgoldin, um treytirnar fyri at fįa barnagjald ikki eru til stašar.

Ad § 28.
Tį ein pensiónistur fęr uppihald į serforsorgarstovni, į ellis- og rųktarheimi, sjśkrahśsi e.a., herundir eisini į donskum samsvarandi stovni, har viškomandi fęr hjįlp ella rųkt, dettur rųktar- ella hjįlparvišbót burtur viš endan av tķ mįnaši, iš kemur aftanį mįnašin, viškomandi fęr uppihald į stovninum ella veršur innlagdur į sjśkrahśs. Hetta er eisini galdandi, um viškomandi veršur settur ķ rųkt ķ privatum heimi undir eftirliti av einum almennum ella alment góškendum stovni, ella um hjįlparfyriskipan veršur sett ķ verk av Almannastovuni, iš hevur sama endamįl, sum rųktar- ella hjįlparvišbótin.

pensiónin dettur burtur aftanį 6 mįnašir hjį einum pensiónisti, sum situr dóm av.

Reglur um, hvussu annars veršur viš pensiónini, tį pensiónistar fįa uppihald į omanfyri nevndu stovnum, rųktarheimum, sjśkrahśsum v.m., og um evt. gjald fyri stovnsuppihaldiš, verša įsettar ķ serligari lųgtingslóg, iš skal fįa gildi samstundis, sum henda lóg um almannapensiónir kemur ķ gildi.

Ad § 29.
Upphęddirnar verša įsettar ķ serligari lųgtingslóg, og hesar verša eisini javnašar ķ somu lóg. pensiónsupphęddirnar eru lęgri, tį bęši hjśnini fįa pensión.

Įsett veršur, at ein giftur persónur veršur javnsettur viš ein stakan, tį samlķviš viš hjśnafelagan er slitiš, viš sundurlesing ella hjśnaskilnaš. Tį tann eini av hjśnafelųgunum fęr uppihald į einum stovni sambęrt § 28, herundir eisini eldrasambżli, veršur pensiónin roknaš sum til ein stakan pensiónist hjį bįšum hjśnafelųgunum.

Upphęddirnar til bķšivišbót og aldursvišbót sambęrt §§ 44 og 45 eru įsettar ķ hesum uppskoti og verša ikki javnašar.

Ad § 30.
Ķ greinini veršur stašfest, at veitingar eftir lógini einans verša veittar eftir umsókn, at serligt umsóknarblaš skal nżtast, og at umsųkjarin skal leggja viš tey skjalprógv, sum neyšug eru fyri, at avgerš kann takast.

Tį taš snżr seg um umsóknir um avlamistreytaša fyritķšarpensión, skulu umsóknirnar latast inn til Almannastovuna. Almannastovan hevur eftir forsorgarlógini skyldu til at veita ųllum, sum tųrva taš, rįšgeving og leišbeining ķ persónligum og forsorgarligum spurningum. Hjį einum persóni, iš er komin ķ ta stųšu, at umsókn um fyritķšarpensión er komin uppį tal, er taš av tżdningi at fįa rįšgeving, herundir um ašrar mųguleikar enn pensión. Taš er Almannastovan, sum kannar mųguleikarnar fyri og tekur avgeršir um ķverksetan av endurbśgvandi tiltųkum. Fyritreytin fyri tillutan av pensión er, at allir mųguleikar at śtvega hóskandi arbeiši ella at hjįlpa til endurskapan av arbeišsfųrinum eru royndir frammanundan. Fyri at tryggja, at stųša er tikin til hesar spurningar, umframt mųguliga ašrar persónligar ella forsorgarligar spurningar, veršur įsett, at Almannastovan skal gera sķna tilrįšing um pensión ķ tķ einstaka mįlinum. Samstundis veršur įlagt Almannastovuni at syrgja fyri, at allar upplżsingar, sum eru neyšugar hjį Rįšnum at hava, įšrenn stųša kann takast til pensiónsumsóknina, eru viš umsóknini.

Taš kann koma fyri, at ein persónur ikki ynskir at sųkja pensión ella ašra veiting eftir hesi lóg, hóast greitt er, at ašrir mųguleikar ikki eru hjį viškomandi at klįra seg frameftir. Um so er, kann Almannastovan reisa mįl um pensiónstillutan. Hetta kann t.d. koma fyri, tį viškomandi leingi hevur livaš av fyribils hjįlp eftir forsorgarlógini, og mett veršur, at endurbśgvingartiltųk eru śrslitaleys. Taš kann eisini koma fyri, tį viškomandi persónur, t.d. orsakaš av sįlarligari sjśku, ikki veršur mettur at vera fųrur fyri sjįlvur at taka eina slķka avgerš.

Ad § 31.
Įsett veršur, at Almannastovan og Vanlukkutryggingarrįšiš kunnu krevja at fįa upplżsingar, iš hava tżdning fyri višgeršina av einum pensiónsmįli, frį einhvųrjum myndugleika, iš hevur kunnleika til višurskifti av tżdningi fyri višgeršina. Ein almennur myndugleiki kann ikki nokta at śtflżggja tķlķkar upplżsingar.

Ad § 32.
Fyritķšarpensión veršur veitt frį tķ degi, sum er uppgivin ķ avgeršini hjį Vanlukkutryggingarrįšnum ella Den Sociale Ankestyrelse (avgeršir, iš eru kęrdar). pensión annars, t.v.s. har Almannastovan tekur avgeršina, veršur veitt frį tķ degi, treytirnar eru loknar, tó ķ fyrsta lagi frį 1. ķ mįnašinum aftanį, at umsóknin er móttikin av Almannastovuni.

Ad § 33.
Ķ nógvum fųrum er taš soleišis, at ein persónur, sum sųkir fyritķšarpensión, frammanundan hevur fingiš fķggjarligan stušul eftir forsorgarlógini. Hesin stušul kann bęši vera framhaldandi fķggjarlig hjįlp til uppihalds og hjįlp til stakśtreišslur, herķmillum mųguliga eisini hjįlp til at sanera skuld viš viš tķ endamįli at gera viškomandi fųran fyri at klįra seg. Tį taš snżr seg um ein persón, sum er soleišis staddur, at sųkt veršur um fyritķšarpensión, veršur viš hjįlpini roynt at gera tillagingar til eina stųšu sum pensiónistur. Hjįlpin veršur lķšandi tillagaš veitingarstųšinum, roknaš veršur viš, at viškomandi kemur at fįa.

Tį henda tillaging er at enda komin, t.v.s. tį mett veršur, at viškomandi nś er fųrur fyri at klįra seg į tķ metta fyritķšarpensiónsstųšinum, og viškomandi einans bķšar eftir eini pensiónsavgerš, er umsitingarliga lęttari beinanvegin at fara yvir til at veita viškomandi eina pensión. Neyšugt er ikki - sum tį talan er um forsorgarveitingar - at taka mįliš uppaftur viš stuttum millumbilum. Umsitingin kann automatiserast beinanvegin viš forskotsveitan av pensión.

Reglan skal ikki nżtast, men kann nżtast, tį taš frammanundan er rķmiliga greitt, hvat śrslitiš av pensiónsumsóknini veršur, og tį neyšugar fyrireikingar eru gjųrdar til, at pensiónisturin klįrar seg viš hesi veiting.

Forskotiš veršur veitt viš teirri upphędd, roknaš veršur viš, at viškomandi kemur at fįa ķ pensión.

Skuldi taš komiš fyri, at viškomandi kom at fįa eina lęgri pensiónsupphędd, enn roknaš varš viš frammanundan, veršur munurin umkonterašur sum hjįlp uttan afturgjaldsskyldu sambęrt forsorgarlógini.

Ad § 34.
pensión veršur śtgoldin frammanundan eina ferš um mįnašin.

Įlagt veršur pensiónistum at boša Almannastovuni frį, tį hann skiftir bśstaš og upplżsa um nżggja bśstašin.

Landsstżrismašurin skal ķ samrįš viš donsku stjórnina įseta reglur um, hvųrja pensión ein pensiónistur, sum hevur fingiš tillutaš pensión ķ Danmark, skal fįa ķ Fųroyum, tį hann flytur til Fųroya. Hinvegin gera donsku myndugleikarnir reglur um, hvųrja pensión, ein pensiónistur, sum flytur śr Fųroyum til Danmarkar, skal fįa har. Hetta eru spurningar, sum verša tiknir upp viš Almannamįlarįšiš so skjótt, sum henda lógin er samtykt, soleišis at hesin spurningur er avgreiddur, tį lógin fęr gildi.

Ad § 35.
Ķ greinini veršur įsett, at Almannastovan kann umsita pensiónina hjį einum persóni, tį hon gerst varug viš, at viškomandi ikki sjįlvur er fųrur fyri at umsita pensiónina. Hetta kann koma fyri, tį ein pensiónistur endurtakandi feršir hevur brśkt pensiónina upp, įšrenn mįnašin er av, ella tį iš taš hevur veriš neyšugt at veita viškomandi ķskoyti til yvirlivilsi restina av mįnašinum, ella tį iš taš hevur veriš neyšugt at veita eyka hjįlp at gjalda śtreišslur til hita, ljós o.a. Um so er, at pensiónistur sįlarliga ella į annan hįtt er so illa fyri, at mett veršur, at viškomandi als ikki er fųrur fyri at hava įbyrgdina fyri sęr sjįlvum, kann Almannastovan reisa mįl um ómynduggeran.

Ad § 36.
Krųv um veitingar eftir hesi lóg kunnu ikki gerast til mįl fyri śttųku ella ašrari ręttarsókn.

Er talan um, at ein pensiónistur hevur giviš upp skeivar upplżsingar ella hevur latiš vera viš at geva upplżsingar, sum hann hevur skyldu at boša frį, og hann av hesi grund hevur fingiš ov stóra veiting, kann krav um taš ov nógv śtgoldna gerast ķ pensiónini.

pensión til giftar persónar er lęgri, tį bęši fįa pensión, enn tį bert annar av hjśnafelųgum fęr pensión. Višgeršin av eini pensiónsumsókn kann taka langa tķš - fleiri mįnašir, enntį įr, tį talan er um avlamisgrundaša pensión. pensiónin veršur tķ tillutaš frį einum degi, sum er langt afturi ķ tķšini, og veršur eftirgjald tķ śtgoldiš fyri tķšina, sum farin er. Ķ tķšarskeišnum, sum gongur frį umsókn til avgerš um pensión til ein hjśnafelaga hjį einum pensiónisti, fęr pensiónisturin śtgoldiš eina veiting svarandi til hana, ein pensiónistur, iš er giftur viš ikki-pensiónisti, fęr. Fekk hjśnafelagin pensión beinanvegin - uttan ta longu višgeršartķšina - varš pensiónin hjį bįšum veitt eftir reglunum beinanvegin. Viš taš at vantandi samsvar er millum tillutanardag og śtgjaldsdag, hevur pensiónisturin ķ roynd og veru fingiš eina pensión, iš er hęgri, enn hann vildi havt fingiš, um tķšarsamsvar var.

Ķ greinini veršur tķ įsett, at taš, sum av omanfyri nevndu orsųk er ov nóg śtgoldiš, kann verša mótroknaš ķ teirri pensión, sum hjśnafelagin fęr śtgoldnaš fyri sama tķšarskeišiš.

Ad § 37.
Vanlukkutryggingarrįšiš tekur avgerš um tillutan, broyting og afturtųku av fyritķšarpensjón, hjįlparvišbót, rųktarvišbót.

Rįšiš er sett saman av Sorinskrivarinum (dómaranum), sum er formašur, landslęknanum og 4 limum valdir av landsstżrinum fyri 4 įr ķsenn. Tį iš rįšiš hevur tikiš avgerš ķ einum mįli, veršur taš sent Almannastovuni til avgreišslu.

Greinin įsetir eisini ymisk krųv, sum Vanlukkutryggingarrįšiš kann seta umsųkjaranum, t.d. at mųta ķ rįšnum fyri at geva frįgreišing, at lata seg višgera av lękna, innleggja til kanningar og višgerš ella eisini lata mįliš fella burtur, um umsųkjarin ikki virkar viš ķ neyšugum kanningum, uppvenjing ella ųšrum fyriskipanum, sum ętlast at hava viš sęr munandi betran av arbeišsfųrinum.

Ad § 38.
Fyri virksemiš hjį Vanlukkutryggingarrįšnum įsetir landsstżrismašurin ķ almannamįlum nęrri reglur. Rįšslimirnir fįa eina samsżning, og śtreišslurnar av virkseminum hjį rįšnum verša goldnar av landskassanum.

Rįšiš skal gjalda fyri mųguligan feršakostnaš hjį pensiónistum fyri at mųta ķ rįšnum og tann partin av śtreišslum til višgerš, sum ikki veršur goldin av sjśkrakassanum, umframt lęknavįttanir, sum rįšiš hevur umbišiš.

Ad §§ 39-40.
Avgeršir, sum Almannastovan hevur tikiš sambęrt hesi lóg, kunnu kęrast til Kęrunevndina ķ almannamįlum.

Avgeršir, sum Vanlukkutryggingarrįšiš hevur tikiš sambęrt hesi lóg, kunnu kęrast til Den Sociale Ankestyrelse.

Landsstżrismašurin kann taka avgerš um, at heimildin hjį Den Sociale Ankestyrelse kann leggjast til Kęrunevndina ķ Almannamįlum.

Ad §§ 41-45
Įsett er, at lógin skal koma ķ gildi frį 1. januar 2000.

Samstundis fara śr gildi galdandi fólka-, avlamispensiónslóg, §§ 27 – 31 ķ lógini um almenna forsorg og lųgtingslóg um uppķskoytisveiting til einkjur.

Ķ § 42 er įsett, at persónar, sum įšrenn 1. januar 2000 hųvdu rętt til hęgstu, mišal og lęgstu avlamispensión, hava frameftir rętt til fyritķšarpensiónir eftir hesi lóg.

Eisini teir persónar, sum hųvdu rętt til hjįlpar- og rųktarvišbót įšrenn 1. januar 2000, fįa hesar veitingar eftir hesi lóg.

Kvinnur, sum įšrenn 1. januar 2000 hųvdu rętt til einkjupensión, hava frameftir rętt til mišal fyritķšarpensión eftir hesi lóg og kvinnur, sum hųvdu rętt til veiting eftir § 27, stk. 2 ķ forsorgarlógini, t.v.s. kvinnur yvir 50 įr vegna ringa heilsu ella annaš, hava frameftir rętt til lęgstu fyritķšarpensión eftir hesi lóg.

Persónar, sum įšrenn 1. januar 2000 hųvdu rętt til fólkapensión, tķ teir vóršu yvir 67 įr, hava frameftir rętt til fólkapensión eftir hesi lóg.

Persónar, sum įšrenn 1. januar 2000 hųvdu rętt til fólkapensión av ųšrum grundum enn aldur, hava rętt til lęgstu fyritķšarpensión eftir hesi lóg.

Persónar, sum įšrenn 1. januar 2000 hųvdu rętt til bķšivišbót og aldursvišbót, varšveita hesar viš teim upphęddum, sum įsettar eru ķ §§ 44 og 45.

 

 

Fylgiskjal 1 Sųgulig lżsing

Fylgiskjal 2 Frįgreišing frį Almannastovuni um fķggjarligu avleišingarnar.

Fylgiskjal 3 Frįgreišing frį Almannastovuni um EDV stųšuna

Fylgiskjal 4 Višmerkingar frį stovnunum o.a. (veršur lagt inn seinni)

  1. Almannastovan
  2. Grannskošanardeild Landskassans
  3. Tórshavnar Bżrįš
  4. Toll- og Skattstova Fųroya
  5. Fęrųernes Ulykkeforsikringsråd
  6. Eldrarįšiš
  7. Rįšiš fyri brekaš
  8. Fųroya Kommunufelag

1. višgerš 19. mars 1999. Mįliš beint ķ trivnašarnevndina, sum tann 16. aprķl 1999 legši fram soljóšandi

Į l i t

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 5. mars 1999, og eftir 1. višgerš 19. mars 1999 er taš beint ķ trivnašarnevndina.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum 29., 30.mars, 12.,13, 15. og 16. aprķl 1999 og hevur undir višgeršini havt fund viš Helenu Dam į Neystabų, landsstżrismann, deildarleišaran ķ pensjónsmįlum, almannastjóran og landsgrannskošaran.

Undir višgeršini hevur nevndin bżtt seg ķ ein meiriluta og ķ ein minniluta.

Meirilutin (Pįll į Reynatśgvu, Finnur Helmsdal, Rśna Sivertsen, Jóanis Nielsen) męlir til at samtykkja uppskot landsstżrisins.

Lyklaoršini til hesa nżggju pensjónslóggįvu eru einfald- og nżtķmansgerš, umframt tillaging til fųroysk višurskifti.

Samstundis įsannar meirilutin, at įsetingarlóggįvan ikki longur er fevnd av hesi lóg, og heitir meirilutin tķ į landsstżrismannin um at leggja fyri tingiš lóggįvu hesum višvķkjandi beint eftir ólavsųku.

Meirilutin setir tó fram soljóšandi

b r o y t i n g a r u p p s k o t
til
uppskot landsstżrisins
  

  1. § 13, stk. 4 veršur oršaš soleišis: "Tį serligar umstųšur tala fyri tķ, kann landsstżrismašurin gera undantųk frį regluni ķ stk. 1, um ķ minsta lagi at hava bśš ķ danska rķkinum ķ 40 įr fyri at fįa rętt til fulla pensjón."
  2. § 20 og § 21 verša oršašar soleišis:

§ 20. Inntųkugrundarlagiš er skattskylduga inntųkan sambęrt skattalógini, undantikiš

  1. sosialar pensjónir, herķmillum pensjón eftir hesi lóg og sosial pensjón, śtgoldin sambęrt lóg ķ einum landi, sum sįttmįli er gjųrdur viš um pensjón og sosialar veitingar annars viš samsvarandi endamįli og
  2. Arbeišsmarknašareftirlųn sambęrt lóg um arbeišsmarknašareftirlųn.

Stk. 2. Afturat inntųkuni sambęrt stk. 1 skal leggjast:

  1. renta av fųroyskum lįnsbrųvum og innistandandi peningi ķ peningastovni ella postgiro, iš veršur skattaš eftir reglunum ķ rentuskattalógini og
  2. inntųka av fyribils uppihaldshjįlp eftir forsorgarlógini, tį viškomandi, eftir at forsorgarhjįlpin er hildin uppat, heldur fram viš at móttaka ta inntųku, forsorgarhjįlpin varš veitt sum endurgjald fyri.

Stk. 3. Tķšarskeišiš fyri uppgerš av inntųkugrundarlagnum er seinasta įlķknaša inntųkuįriš.

Stk. 4. Fyrsta pensjónsśtrokningin veršur grundaš į vęntaša inntųku frameftir, um inntųkan broytist varandi aftanį pensjónstillutan.

Stk. 5. Įšrenn upphęddirnar sambęrt § 19 verša śtroknašar, veršur ein frįdrįttur gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum.

Stk. 6. Tann eftir stk. 1-5 uppgjųrda inntųkan veršur avrundaš nišureftir til nęstu upphędd, iš kann bżtast viš 100.

§ 21. Pensjónin veršur įsett eina ferš um įriš eftir inntųkugrundarlagnum sambęrt § 20.

Stk. 2. Pensjónin veršur umroknaš ķ įrinum,

  1. um inntųkan varandi broytist, og ein śtrokning av pensjónini, grundaš į vęntaša inntųku frameftir, hevur viš sęr, at pensjónsupphęddin broytist, ella
  2. um broytingar henda ķ teimum persónligu višurskiftunum, herķmillum hjśnabandsstųšu, uppihaldarastųšu ella ųšrum višurskiftum, iš hava tżdning fyri stųddina av pensjónini.

Stk. 3. Um ein broytt vęntaš inntųka er óviss at meta um, kann pensjónin verša įsett viš styttri millumbilum enn eina ferš um įriš viš grundarlagi ķ fyribilsskattaskrįsetingini ķ inniverandi įri. Tį inntųkuvišurskiftini eru voršin stųšug, veršur pensjónin aftur umroknaš eina ferš um įriš eftir inntųkugrundarlagnum sambęrt § 20.

Stk. 4. Fyritreytin fyri at śtrokna pensjónina eftir vęntašari inntųku er, at broytingin framgongur av fyribilsskattaskrįsetingini.

Stk. 5. Pensjón, įsett sambęrt stk. 2-4 og sambęrt § 20, stk. 4, veršur eftirroknaš eftir inntųkuni viškomandi įr, tį inntųkan er įlķknaš.

Stk. 6. Vķsir eftirrokningin sambęrt stk. 5, at ein pensjónistur hevur fingiš lęgri veiting, enn hann viš įlķknašu inntųkuni sum grundarlagi hevši havt rętt til, veršur avlopsupphęddin śtgoldin. Hevur ein pensjónistur fingiš hęgri veiting, veršur ov nógv śtgoldna upphęddin kravd aftur.

3. § 30, stk. 3 veršur oršaš soleišis: "Taš įliggur Almannastovuni at senda einum og hvųrjum upplżsingar- og umsóknarblaš til fólkapensjón 3 mįnašir, įšrenn persónurin gerst 67 įr."
Stk. 3-5 veršur stk. 4-6.

Minnilutin (Marjus Dam, Hans Pauli Strųm og Kristian Magnussen), tekur ikki undir viš uppskotinum og hevur hesar višmerkingar.

Minnilutin harmast um, at semja ikki kundi fįast um uppskotiš, iš mišar ķmóti at gera almennu pensjónsskipanir okkara einfaldari og meiri nśtķšarhóskandi.

Somuleišis heldur minnilutin, at tį talan er um so tżšandi mįl sum nżggja lóg um almannapensjónir, liggur serlig įbyrgd į samgongumeirilutum at arbeiša fyri, at breiš semja fęst ķ tinginum fyri at tryggja stabilitet og tryggleika į ųkinum. Taš er alneyšugt, at fólk, so sum avlamis- og fólkapensjónistar, trygt kunnu rokna viš pensjónsskipanum okkara, uttan at bera ótta fyri broytingum ķ tķš og ótķš alt eftir, hvųr situr ķ samgongu.

Tķverri tykist samgongumeirilutin ikki at hava skilt taš neyšuga ķ hesum, tį meirilutin ķ trivnašarnevndini velur at skunda mįliš ķ gjųgnum ķ nevndini, og harviš noyšir minnilutan at vera ķmóti uppskotinum.

Uppskotiš er eftir minnilutans hugsan hvųrki lżst ella višgjųrt til lķtar, og ivasamt er, um greiša er fingin į ógreišum og óhepnum oršingum ķ uppskotinum.

Hųvušsmunurin į hesum uppskotinum og teimum fyrr framlųgdu er, at ķ hesum eru allar įsetingar um upphęddir į ymsu pensjónunum tiknar śr og skulu frameftir vera ķ sjįlvstųšugari lóg um įseting av almannaveitingum.

Landsstżriš og samgongan eru fullgreiš yvir, at uppskotiš um almannapensjónir og uppskotiš um įseting av almannaveitingum hoyra saman og tķskil eiga at verša višgjųrd saman soleišis, at lųgtingsmenn kunnu sķggja, hvųrjar avleišingarnar verša fyri nśverandi og komandi pensjónistar, um uppskotiš veršur samtykt.

Landsstżriš hevur ferš eftir ferš bošaš frį, bęši į tingi, ķ trivnašarnevndini og ķ fjųlmišlunum, at nś fór uppskot um įsetingarlóg at koma į tingborš fyrsta dagin, soleišis at tķš var at višgera hetta saman viš lógaruppskotinum um almannapensjónir.

Hóast hesi lyfti er uppskotiš ikki framlagt, og tykjast landsstżriš og samgongan nś eisini at vera ķ uppisetur fyri undanfųršslur og hava bert taš einu grundgevingina eftir fyri at skrambla mįliš ķgjųgnum, at tey eru fleiri enn minnilutin.

Minnilutin hevur undir nevndarvišgeršini męlt til, at mįliš vegna tķšarneyš og vegna manglandi uppskotiš um įsetingar ikki eigur at verša samtykt, ella at landsstżriš eigur at taka mįliš aftur fyri at leggja taš fram aftur į ólavsųku saman viš uppskotinum um įseting av almannaveitingum. Hetta hevši giviš nevndini neyšuga tķš at giviš bįšum uppskotunum eina gjųlla og neyva višgerš, iš eigur at fara fram ķ ųllum lógararbeiši, um hetta skal vera nųktandi. Minnilutin męlti eisini ķ hesum sambandi til, at umsitingin longu nś kundi fyrireika seg til, at nżggja pensiónslógin kundi koma ķ gildi tann 1. jan. įr 2000. Hesi sjónarmiš vunnu ikki frama hjį samgonguumbošunum ķ nevndini, og kunnu minnilutaumbošini tķskil ikki standa inni fyri uppskotinum.

Nś lųgtingsmenn hava giviš sęr betri umstųšur til lógarsmķš, heldur minnilutin, at tķšin nś eigur at vera komin at vķsa hetta ķ verki viš at fella uppskot landsstżrisins.   

2. višgerš 20. aprķl 1999. Broytingaruppskot frį meirilutanum ķ trivnašarnevndini til §§ 13, 20, 21 og 30 samtykt 16-0-12.   Uppskotiš soleišis broytt samtykt 16-0-12. At mįliš soleišis samtykt kann fara til 3. višgerš samtykt uttan atkvųšugreišslu.

3. višgerš 23. aprķl 1999. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 17-0-13. Mįliš avgreitt.

J.nr. 687-9/99
Ll.nr. 48/1999 frį 10.05.1999