77 Uppskot til  lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um fólkaskślan

A. Upprunauppskot

Įr 2009, 24. februar, legši Helena Dam į Neystabų, landsstżriskvinna, fram soljóšandi

Uppskot

til

lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um fólkaskślan

 

§ 1

 

Ķ lųgtingslóg nr. 125 frį 20. juni 1997 um fólkaskślan, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 64 frį 7. juni 2007, verša gjųrdar hesar broytingar:

 

1)      § 14, stk. 5 veršur oršaš soleišis:  “Stk. 5. Landsstżrismašurin skipar  fyri landsroynd ķ fųroyskum, stųddfrųši og  nįttśru og tųkni ķ 4. og 6. flokki eftir nęrri įsettum reglum. Landsstżrismašurin kunnger mišalśrslitiš fyri landiš ķ fųroyskum, stųddfrųši og nįttśru og tųkni ķ 4. og 6. flokki. Royndarśrslitini hjį einstaka nęminginum, sbr. tó stk. 8,  flokkinum  ella skślanum, eru ķ trśnaši. Starvsfólk skślans o.o., sum taka ķmóti ella višgera śrslitini ķ landsroyndini, hava tagnarskyldu um hesar upplżsingar.”

 

2)      § 14, stk. 8 veršur oršaš soleišis: “Stk. 8. Nęmingar og foreldur, sbr. § 65, skulu regluliga fįa at vita skślans įskošan um, hvat nęmingarnir fįa burtur śr skślagongdini. Foreldur og nęmingar skulu verša kunnaš um śrslitini ķ lands- og stųšuroyndum. Mentamįlarįšiš sendir einstųku skślunum śrslitini hjį teirra nęmingum ķ landsroyndini. Taš įliggur skślaleišaranum at višgera śrslitini frį landsroyndini saman viš einstųku lęrarunum og leggja eina ętlan fyri, hvussu neyšugar įbųtur skulu fremjast. Skślaleišarin skal ķ seinasta lagi 3 mįnašir eftir, at skślin hevur fingiš royndarśrslitini, senda Mentamįlarįšnum eina frįgreišing um, hvųrji tiltųk og ętlanir śrslitini ķ landsroyndini hava elvt til.”

 

3)      § 50, stk. 2, nr. 1) veršur oršaš soleišis:
 “1) 2 kommunustżrisumboš og 2 persónlig varaumboš, sum taka sęti ķ skślastżrinum, tį iš kommunuumboši berst frį. Kommunustżriš velur umboš og varaumboš į fundinum, har nżvalda kommunustżriš skipar seg.”

 

4)      § 50, stk. 3 veršur oršaš soleišis:  “Stk. 3. Ķ skślum, iš hava fęrri enn 20 nęmingar og bert ein lęrara, eru limir tess skślaleišarin, tvey foreldraumboš, eitt komunustżrisumboš og eitt varaumboš, sum tekur sęti ķ skślastżrinum, tį iš kommunustżrisumbošnum berst frį. Kommunustżriš velur umboš og varaumboš į fundinum, har nżvalda komunustżriš skipar seg.

 

§ 2

 

Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd. 

 

Stk. 2. Varakommunustżrisumboš sbrt. § 50, stk 2, nr. 1) og § 50, stk. 3 skulu ķ verandi valskeiši veljast ķ seinasta lagi ein mįnaš eftir, at lógin er komin ķ gildi.

 

Kap. 1. Almennar višmerkingar

Endamįliš viš landsroyndini er, at hon skal vera eitt eftirmetingaramboš hjį myndugleikum, skślum, foreldrum og nęmingum til at fįa at vita, hvussu fakliga stųšiš er, hvat nęmingarnir megna vęl, og hvųrji ųki bųtt eigur at vera um. Samstundis skulu śrslitini frį landsroyndini vera partur av grundarlagi skślans til at leggja undirvķsingina hjį einstaka nęminginum og flokkinum til ręttis eftir.

 

Ķ verandi lóggįvu sbrt. § 14, stk. 8 ķ lógini eru bara įsetingar um, at foreldrini skulu verša kunnaš um, hvųrji śrslit bųrn teirra hava fingiš ķ landsroyndini. Ķ rįšleggingararbeiši skślans er neyšugt, at skślin višger royndarśrslitini ķ samstarvi viš nęmingar og foreldur ķ sambandi viš, at undirvķsingin hjį einstaka nęminginum veršur lųgd til ręttis, tķ veršur ķ § 14, stk. 8 skotiš upp, at eisini nęmingar og skślin fįa śrslitini frį landsroyndini. Skślarnir eiga eisini at fįa at vita, hvųnn fųrleika teirra nęmingar hava ķ mun til landsśrslitiš, tķ eru įsetingar gjųrdar um, at landsstżrismašurin almannakunnger landsmišaltališ ķ hvųrjari lęrugrein ķ įvikavist 4. og 6. flokki.

 

Skotiš veršur upp, at śrslitini hjį einstųkum nęmingum, flokkum og skślum eru ķ trśnaši, tķ um hetta ikki veršur gjųrt, fer taš at hava viš sęr, at anonymiteturin hjį nęmingum ķ einstųkum skślum ikki veršur vardur.

 

Ķ okkara grannalondum verša hesi śrslit ikki almannakunngjųrd, tķ taš er vķsindaliga stašfest ķ nógvum kanningum, at sosiala og mentanarliga višfųriš, sum hvųr einstakur nęmingur hevur viš sęr heimanķfrį, er ógvuliga avgerandi fyri, hvat nęmingurin fęr burturśr sķni skślagongd, og hetta hava skślarnir onga įvirkan į. Um royndarśrslit skulu gerast almenninginum kunnug, eiga hesar umstųšur at verša tiknar viš fyri at hava rętt samanberingargrundarlag, og vit hava ikki sum er, hvųrki amboš ella granskingarśrslit til at umrokna fųrleikan hjį einstaka nęminginum  ķ mun til hansara sosialu og mentanarligu stųšu.

 

Eitt annaš vandamįl er, at fokus veršur flutt frį endamįlinum viš kanningini, tķ almenna umrųšan av śrslitunum hjį einstųku flokkunum og skślunum uttan iva fer at snśgva seg um, hvųr er best og hvųr er ringast, uttan at hugsa um, at ein slķk samanbering gevur eina skeiva mynd av veruleikanum, um serligar umstųšur ikki verša havdar ķ huga.

 

Eisini er ymiskt, hvussu nęmingatilfeingiš er ķ ymsu skślunum t.e. ķ summum skślum eru lutfalsliga fleiri nęmingar viš trupulleikum/serligum tųrvi enn ķ ųšrum. Heldur ikki hetta hava skślarnir stórvegis įvirkan į. Spurningurin veršur tķ helst, ķ hvųnn mun veiku nęmingarnir skulu luttaka ķ royndunum, og hetta er heldur ikki rętt, tķ veiku nęmingarnir eiga at fįa mųguleika at luttaka ķ mun til sķn fųrleika, sjįlvt um hetta lękkar mišaltališ ķ flokkinum. Endamįliš viš landsroyndini er at kunna bųta um stųšuna hjį ųllum nęmingum.

 

Landsroyndin ķ fjųr vķsti, at lesifųrleikin hjį nęmingunum er ikki nųktandi. Taš sama vķsa ašrar kanningar, sum NSR - tęnastan og Ph.D- lesandi hava gjųrt. Neyšugt veršur tķ at śtbśgva  serlęrarar, sum ķ samstarvi viš leišslu skślans kunnu seta įtųk ķ verk ķ einstaka skślanum at menna lesifųrleikan hjį nęmingum, iš hava lesitrupulleikar.

Til tess at tryggja, at einstaki skślin višger royndarśrslitini og setur neyšug įtųk ķ verk, er umrįšandi, at landsstżrismašurin, sum sbrt. § 57, stk. 1 hevur yvirumsjónina viš fólkaskślanum, fęr frįbošan um įtųkini og kann fylgja viš, at endamįliš viš landsroyndini veršur rokkiš bęši sum eftirmetingaramboš og grundarlag fyri įbótum ķ undirvķsingini.

 

Av tķ at eingin nįgreinilig įseting er ķ fólkaskślalógini um, nęr kommunuvaldu skślastżrisumbošini skulu verša vald, veršur skotiš upp, at vališ fer fram į sama fundi, sum nżvalda kommunustżriš skipar seg.

 

Heldur ikki eru įsetingar um, at varakommunustżrisumboš skulu verša vald ķ skślatżriš. Taš hevur fleiri feršir komiš fyri, at kommunustżrisumboši hevur borist frį, eisini hava kommunustżrisumboš havt gegnistrupulleikar ķ sambandi viš setanarmįl. Skotiš veršur tķ upp, at varaumboš verša vald fyri kommunustżrisumbošini ķ skślastżrunum, og at hesi verša vald į sama fundi sum kommunustżrisumbošini. 

 

Kap. 2.  Avleišingar av uppskotinum

 

Fķggjarligar avleišingar fyri landskassan

Neyšugt kann verša at śtvega jįttan ķ fķgjarįrinum 2010 til at halda fram viš  serlęraraśtbśgving, sum vęntandi veršur sett ķ verk ķ verandi fķggjarįri.

 

Fķggjarligar avleišingar fyri kommunurnar

Kommunur kunnu fįa eyka śtreišslur til at śtvega skślunum undirvķsingarmišlar og  hųlisumstųšur til lesimenningararbeišiš.

 

Umsitingarligar avleišingar fyri landsmyndugleikar

Uppskotiš inniber ųkta umsiting ķ Mentamįlarįšnum.

 

 

Fyri

Landiš/lands

myndugleikar

Fyri kommunalar myndugleikar

Fyri

Plįss/ ųki ķ landinum

Fyri įvķsar bólkar

Fyri vinnuna

Fķggjarligar/

bśskaparligar

 avleišingar

Ja

Ja

Nei

Nei

Nei

Umsitingarligar avleišingar

Ja

Nei

Nei

Nei

Nei

Umhvųrvisligar avleišingar

Nei

Nei

Nei

Nei

Nei

Avleišingar ķ mun til altjóša avtalur og reglur

Nei

Nei

Nei

Nei

Nei

Sosialar avleišingar

 

 

 

Nei

 

 

Hoyring

Uppskotiš hevur veriš til hoyringar hjį:

Kommunusamskipan Fųroya

Fųroya Kommunufelag

Fųroya Lęrarafelag

Dįtueftirlitinum

 

Hoyringarsvar eru komin frį Kommunusamskipan Fųroya og Dįtueftirlitinum, sum ongar višmerkingar hava til uppskotiš, og frį Fųroya Lęrarafelag, sum  skjżtur upp at strika seinasta petti ķ § 1, 2) sum er soljóšandi: ”Skślaleišarin skal ķ seinasta lagi 3 mįnašir eftir, at skślin hevur fingiš royndarśrslitini, senda Mentamįlarįšnum eina frįgreišing um, hvųrji tiltųk og ętlanir śrslitini ķ landsroyndini hava elvt til.” Eftir at hoyringarfreistin var śti, fekk Mentamįlarįšiš hoyringarsvar frį Fųroya Kommunufelag. Hoyringarsvariš er lagt hjį  sum skjal.

 

Spurningurin um at velja varakommunustżrisumboš ķ skślastżriš hevur tó ikki veriš til hoyringar.

 

Kap. 3. Serligar višmerkingar:

 

Til § 1, nr. 1

Fyrsta petti ķ § 14, stk. 5 er óbroytt ķ mun til galdandi įsetingar. Nżggju įsetingarnar ķ stk. 5 fata um ķ  hvųnn mun  śrslitini frį landsroyndini kunnu almannakunngerast, hvųrjar upplżsingar eru ķ trśnaši  og tagnarskylda hjį starvsfólkum o.ų. ķ sambandi viš śrslitini ķ landsroyndini. Sambęrt uppskotinum eru taš bara mišalśrslitini ķ hvųrjari lęrugrein fyri allar skślarnar ķ landinum undir einum, sum verša almannakunngjųrd. Starvsfólk o.o., sum taka ķmóti  ella višgera upplżsingar, hava tagnarskyldu, undantikiš er tó, tį iš foreldur og nęmingar skulu kunnast um royndarśrslitiš sambęrt § 14, stk. 8 ķ lógini.

 

Til § 1, nr. 2

Fyrsta petti ķ § 14, stk. 8 er óbroytt. Fyri at rųkka endamįlinum viš landsroyndini sum eftirmetingaramboš eru nżggjar įsetingar gjųrdar ķ stk. 8 um, at nęmingar og skślin skulu verša kunnaš um śrslitini ķ landsroyndunum, at skślin višger royndarśrslitini,  og at skślin innan  3 mįnašir eftir, at skślin hevur fingiš royndarśrslitini, sendir Mentamįlarįšnum eina frįgreišing um, hvųrji tiltųk og ętlanir skślin hevur sett ķ verk.

 

Til § 1, nr. 3 og 4

Eingin nįgreinilig įseting er ķ fólkaskślalógini um, nęr kommunuvaldu skślastżrisumbošini skulu veljast. Skotiš veršur tķ upp, at vališ fer fram į fundinum, tį iš nżvalda kommunustżriš skipar seg. 

 

Ķ galdandi lóg er eingin įseting um, at kommunustżrini skulu velja varakommunustżrisumboš. Skotiš veršur upp, at kommunustżrini eisini velja persónlig varakommunustżrisumboš ķ skślastżri, sum taka sęti ķ skślastżrinum, tį kommunustżrisumboši berst frį at mųta į fundi, ella tį kommunustżrisumboš er ógegnugt sambęrt lųgtingslóg um almenna fyrisiting. Višvķkjandi varakommunustżrisumbošum ķ verandi valskeiši veršur vķst til višmerkingarnar til § 2.

 

Sambęrt §  50 stk. 8 ķ fólkaskślalógini er valskeišiš hjį  kommunuvaldu umbošunum ķ skślastżrunum valskeišiš hjį kommunustżrinum. Sambęrt § 12 stk. 1 ķ kommunustżrislógini skal nżvalda kommunustżriš skipa seg innan įrslok ķ valįrinum. Umbošiš ella umbošini, sum kommunustżriš skal velja ķ skślastżriš, verša vald eftir reglunum ķ § 35, stk. 1 sbrt. §§ 2 og 3 ķ kommunustżrislógini.

 

Til § 2

Skotiš veršur upp, at lógin kemur ķ gildi, dagin eftir at hon kunngjųrd.

 

Skotiš veršur upp, at varakommunustżrisumbošini ķ skślastżrunum sum skiftisskipan verša vald fyri taš, sum eftir er av verandi valskeiši, og at kommunustżrini velja varaumboš ķ skślastżriš ķ seinasta lagi ein mįnaš eftir, at lógin er komin ķ gildi. 

 

+ Fylgiskjųl

1.      Ummęli frį Kommunusamskipan Fųroya

2.      Ummęli frį Fųroya Lęrarafelag

3.      Ummęli frį Dįtueftirlitinum

4.      Ummęli frį Fųroya Kommunufelag