7 Uppskot til  broyting ķ Tingskipanini

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš (Oršaskifti riggar ikki)
C. Val § 25 nevnd
D. Įlit
E. 2. višgerš (Oršaskifti)

Įr 2008, 8. august, lųgdu tingmenninir Kįri P. Hųjgaard og Kįri į Rįgvi vegna Sjįlvstżrisflokkin fram soljóšandi

Uppskot

til

broyting ķ Tingskipanini

 

§ 1

 

1)      Ķ § 8 veršur oršiš “trķggjar” strikaš og sett inn: “fżra”.

2)      § 10 veršur oršaš soleišis: “§ 10. Flokkarnir, sum umbošašir eru į Lųgtingi, uttan flokkurin, lųgtingsformašurin er śr, tilnevna eftir stųdd tingmann til 1., 2., 3. og 4. nęstformann. Stendur į jųvnum, ręšur lutakast. Eru fleiri enn fimm flokkar umbošašir ķ Lųgtinginum, ręšur lutakast, hvųr teirra fęr sķšsta ella sķšstu formenninar, um semja ikki fęst.”

3)      § 20 veršur oršaš soleišis: “Lųgtingiš velur stjóra Lųgtingsins eftir mannagongdini ķ § 50 į fyrstu ólavsųku eftir lųgtingsval, og annars tį iš nżggjur stjóri skal setast. Formansskapur Lųgtingsins loysir śr starvi stjóra Lųgtingsins og ger tilmęli til nżggjan stjóra.”

4)      Ķ § 22 veršur strikaš punktiš “ansar eftir, at ųll tingmįl eru lųgfrųšiliga og mįlsliga rųtt,”.

 

 

5)      Ķ § 24 veršur sum nżtt stk. sett: “Stk. 6. Lųgtingsnevndir kunnu taka ķmóti borgarabólkum, iš vilja hitta nevndina um viškomandi mįl.”.

6)   Eftir § 53 veršur sett: “§ 53a. Eftir umrųšu av frįgreišing frį lųgmanni ella landsstżrismanni og svari upp į skrivligar fyrispurn­ingar kann lųgtingsmašur skjóta upp nišurstųšu upp į ķ mesta lagi 150 orš.”

7)   Ķ § 57, stk. 1, nr. 1 verša oršini “grundlóg rķkisins, heimastżrislógini” strikaš.

8)   Ķ § 61, stk. 1 veršur lagt afturat eftir oršiš “skrįnni”: “og nęr fundur endar.”, og ķ stk. 5 veršur eftir “komandi” sett: “14”.  

 

§ 2

Hóast įsetingina ķ § 86 ķ tingskipanini, kemur henda broyting ķ gildi beinanvegin.

Stk. 2. Eftir gildiskomu veršur fyrsta val eftir broyttu § 20 framt.

 

Višmerkingar

Uppskotiš hevur til endmįls at fįa bųtt um tingskipanina, so smįu flokkarnir fįa umbošan ķ formansskapinum, nųkur višurskifti hjį umsiting tingsins verša bųtt, nevndararbeišiš veršur styrkt, tillaging veršur gjųrd til heimastżrisskipanina, greišari veršur, nęr tingfundur er, og tingiš fęr hųvi at gera nišurstųšur ķ umrųšumįlum.

 

Til 1)

Broytingin fųrir viš sęr, at formansskapurin veršur stųrri og fęr stakt limatal (5) eins og tingiš sjįlvt (33). Sum stųšan er į tingi ķ dag, veršur gjųrligt hjį smęrru flokkunum at fįa umbošan ķ formansskapinum.

 

Til 2)

Broytingin ger, at lutakast veršur millum smęrru flokkarnar um, hvųr teirra sleppur – eins og stųrru flokkarnir – at vķsa į ein nęstformann. Til ber eisini hjį viškomandi flokkum at semjast um eitt nęstformansevni.

 

Til 3)

Eins og Lųgtingiš velur lųgtingsformann eftir hvųrt val, veršur hildiš ręttast at tingiš fęr hųvi at velja egnan stjóra eftir hvųrt val, tó so at seinking veršur lųgd ķ fram til fyrstkomandi ólavsųku, so mųguliga nżvaldur formansskapur hevur hųvi at umrįša seg. Sum heild eru tķšarmarkaš embętisskeiš tżšandi fyri įbyrgd og virkni hjį embętum. Eins og tingfólk eiga įvķs hęgri embętisfólk at standa fyri vali viš įvķsum millumbili. Nżtt ting og nżggjur formansskapur eiga eyšvitaš at fįa hųvi at seta sķn dįm į, eins og dugnaligu embętisfólk okkara eiga at feršast ķ ymisk tżšandi stųrv og harviš ųkja um felags fatan og vitan ķ embętisverkinum. Ongin broyting veršur gjųrd ķ heimildini hjį formansskapinum at loysa stjóran śr starvi.

 

Til 4)

Hildiš veršur ikki, at umsitingin skal fįa ta heldur ódįmligu uppgįvu at “ansa eftir” tinginum. Sambęrt stżrisskipanini eru taš śtinanndi og dųmandi vųldini, iš skulu skįka lóggevandi valdiš; umsiting tingsins skal rįšgeva sum įsett ašrastašni ķ somu grein. Broytingin lęttir um hjį umsitingini og tryggjar, at lųgfrųšilig ivamįl verša višgjųrd ķ viškomandi tingnevnd og ķ oršaskifti ķ salinum heldur enn at verša burturvķst og harviš ikki koma til višgeršar ķ nevnd ella plenum.

 

Til 5)

Talan er um vęlkendu skipanirnar viš borgarasendinevndum (deputasjónum), gevur bólkum av borgarum hųvi at seta seg ķ samband viš viškomandi tingnevnd og kunna tingiš um mįl, iš eftir teirra tykki eiga at verša tikin upp; hųvi veršur tį hjį tingfólki śr ųllum flokkum at meta um, hvųrt og į hvųnn hįtt at višgera vķšari.

 

Til 6)

Įsetingin samsvarar viš taš, sum ķ Danmark fyrr nevndist “motiveret dagsorden,” nu kallaš “folketingsvedtagelse,” har tingiš fęr hųvi at enda umrųtt mįl viš at gera stųšu sķna greiša. Er til dųmis ašaloršaskifti ella skrivligur fyrispurningur um sendistovur landsins, kann hugsast, at tingmašur skjżtur upp at “taka undir viš ętlan landsstżrisins,” men annar skjżtur upp at leggja afturat oršingina: “tó ikki at seta į stovn sendistovu ķ Moskvu;” eftir vanligum meginreglum veršur so atkvųtt um mest vķšgongdu oršingina fyrst, sķšani mųguliga hina. Tį gerast lųgtingsoršaskifti ikki so endaleys sum ķ dag, og landsstżriš veit, hvųr politikkur hevur undirtųku į Lųgtingi. Hetta er ikki minst neyšugt ķ okkara tķš viš minnilutastjórn.

 

Til 7)

Įseting er ķ heimastżrislógini § 6, stk. 2 um nevnd viš hęgstaręttardómarum į odda og viš luttųku av umbošum fyri rķkisstjórn og landsstżri, iš skulu višgera mųgulig brot į heimastżrisskipanina, tķ veršur ikki mett rętt at įleggja umsiting tingsins at gera slķka meting at leggja fyri formansskapin, iš sķšani ger tilmęli til antin at vķsa burtur ella ikki uttan tingvišgerš. Betri man vera, at tingiš višger mųgulig brot į ella mżkjan av stjórnarrręttarligu stųšuni, og at henda sera vęl samansetta nevnd sķšani fęr hųvi at višgera mųgulig mįl, eins og rķkismyndugleikarnir fįa hųvi at lata sęr nżskipanir av rķkisręttarligu stųšuni lynda, um hetta er ķ felags įhuga okkara.

 

Til 8)

Įsetingin hevur til endamįls at geva tingfólki betri hųvi at leggja arbeišsdagar sķnar til ręttis til gagns fyri hśsfólk, veljarar og starvsfólk.

1. višgerš 1. oktober 2008. Uppskot um at beina mįli ķ eina § 25-nevnd samtykt 20-1-7.

Į tingfundi 8. oktober 2008 varš § 25 nevnd vald viš 10 limum at višgera mįliš. Ķ nevndini eru limirnir ķ formansskapinum og 1 limur śr hvųrjum flokki. Nevndin situr, til arbeišiš er lišugt, ella til tingsetan 2008 endar.

Į tingfundi 27. november 2008 legši § 25 nevndin fram soljóšandi

Įlit

 

Sjįlvstżrisflokkurin hevur lagt mįliš fram tann 8. august 2008, og eftir 1. višgerš tann  14. oktober  2008 varš mįliš beint ķ § 25 nevnd, sett saman av Formansskapinum saman viš einum umboši fyri hvųnn flokk į tingi.

 

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 5. og 19. november  2008.

 

Nevndin hevur undir višgeršini bżtt seg ķ ein meiriluta og ein minniluta.

 

Ein meiriluti ķ nevndini (Hergeir Nielsen, Jógvan į Lakjuni, Alfred Olsen, John Johannessen, Sjśršur Skaale, Helgi Abrahamsen, Bjarni Djurholm, Andrias Petersen og Jenis av Rana) fųrir fram, at meirilutin eftir eina meira gjųlliga višgerš kundi tikiš undir viš nųkrum av teim broytingunum, sum skotnar eru upp.

 

Meirilutin heldur, at Lųgtingiš bert ķ heilt serligum fųri eigur at gera broytingar ķ Tingskipanini uttan so, at ųll Tingskipanin hevur veriš til višgeršar og ikki bert partar av henni.

 

Įšrenn stżriskipanarlógin kom ķ gildi ķ 1995, var eitt stórt arbeiši gjųrt fyri at fįa ein Tingskipan, sum bęši var  ķ samljóši viš nżggju stżrisskipanina, men eisini var gjųrd viš grundarlagi ķ teim tingskipanunum, sum veriš hųvdu sķšan 1948. Tķ varš ķ 1994 sett nevnd, mannaš av tįverandi lųgtingsformanni saman viš teim fyrrverandi tingformonnum, sum enn vóru į lķviš, at gera uppskot til hesa Tingskipan, sķ lųgtingmįl nr. 112/1994.

 

Broytingar eru sķšan gjųrdar ķ  Tingskipanini ķ 1996, 1999, 2007 og 2008. Hesar broytingar eru allar uttan ein - dagfųring ķ sambandi viš, at Fųroyar gjųrdust eitt valdųmi ķ 2007 - gjųrdar į tann hįtt, at Lųgtingiš hevur valt § 25 nevnd, sum eftir at hava višgjųrt tingskipanina sum heild hevur lagt broytingaruppskot fyri tingiš.

 

Lųgtingsformašurin, sum eisini er formašur ķ nevndini, upplżsti į seinasta fundinum ķ nevndini, at Formanskapurin hevur avgjųrt at leggja uppskot fyri tingiš at seta § 25-nevnd at endurskoša Tingskipanina.

 

Viš stųši ķ hesum męlir meirilutin Lųgtinginum frį at samtykkja uppskotiš

 

Minnilutin Kįri į Rógvi stašfestir, at breiš undirtųka er fyri at broyta Tingskipanina. Tķverri eru tó tey, iš skulu orša meginreglur Fųroya og slóša fyri fųroysku tjóšini, bundin av vanahugsan og tvųrrandi hugdirvi.

 

Tį iš Sjįlvstżrisflokkurin ferš eftir ferš hevur lagt fram lógaruppskot um įbųtur į galdandi lóg ella um nżmęli į ymsum ųkjum, alt frį skattalóg til verju teirra ķ andanum fįtųku, alt frį at bųta umstųšur pensjónista til at bųta ręttarskipanina, so er nišurlagiš hvųrja ferš taš sama frį teimum flokkum, iš sita ķ stjórn: Vit ķ samgongu arbeiša viš mįlinum; uppskotiš er frįlķkt ella viškomandi ella įhugavert, men okkurt kundi veriš ųšrvķsi – landsstżrismašurin fer tķ at seta eina nevnd ella fer at bišja umsitingina kanna mįliš ella fer at umhugsa stųšuna.

 

Tį iš Sjįlvstżrisflokkurin hesa ferš hevur lagt fram uppskot um įbųtur į Tingskipanina, veršur sama nišurlag brśkt, tó verša “allir flokkar” og “Formansskapurin” nevndir heldur enn “samgongan” og “landsstżrismašurin.” Allir flokkar skulu nś eftir uppskoti frį Formansskapinum sessast at višgera alla Tingskipanina, ikki minst uppskotiš hjį Sjįlvstżrisflokkinum, iš er bęši įhugavert og viškomandi.

 

Hetta er sjįlvsagt at fegnast um ķ sjįlvum sęr. At endurskoša alla skipanina er eyšvitaš gott. Men kortini tykist hetta nakaš mųtumikiš at fara undir – alla Tingskipanina uttan nakra oršaša stevnu. Skal tingiš styrkjast? Skal mįliš gerast betri? Skal fólkaręšiš hava rśmari ręsir? Skulu skipanir ašrastašni kannast? Hvųrji eru mįlini? Hvųrjir mišlarnir? Hvųrjar fyrimyndirnar?

 

Minnilutin hevur ikki bestu vónir um slķka lagabót, men ynskir Formansskapinum alt taš besta viš endurskošanini.

 

Minnilutin vil tó benda tingfólkum į, at heldur enn bert at stara at fuglameinginum ķ nevndarbjųrgunum, so ber til at fįa til hųldar hetta fitta kók, iš vit nś hava millum handa.

 

Ķ stuttum sagt var ętlanin at fįa bųtt um tingskipanina, so smįu flokkarnir fįa umbošan ķ Formansskapinum, at bųta nųkur višurskifti hjį skrivstovu tingsins, at nevndararbeišiš varš styrkt, at tillaging varš gjųrd til heimastżrisskipanina, at greišari varš, nęr tingfundur er, og at tingiš fęr hųvi at gera nišurstųšur ķ umrųšumįlum.

 

Ongin mótstųša hevur innihaldsliga veriš ķmóti nųkrum av hesum. Var frķtt at atkvųša uttan navnakall, hevši meiriluti veriš fyri ųllum uppskotunum.

 

Tó skal sigast, at til tey fyrstu fżra punktini eru nakrar atfinningar komnar um mįtan at skipa ręttarbųturnar. Tķ veršur skotiš upp at bķša viš teimum til Formansskapurin fer undir sķna nevnd. Sum skilst er full semja um at taka hesi evni upp. Serliga er vert at nevna, at tilsųgn varš givin frį CHE flokkunum um at stušla, at enn vķšgongdari uppskot fekk frama, nevniliga at allir flokkar į tingi fingu umbošan ķ Formansskapinum. Fleiri ašrir mįtar eru at skipa hetta, so bķša veršur ķ spenningi eftir nżggju nevndini.

 

Tann fimta broytingin ķ uppskoti hevši višfųrt, at vit straks fingu bųtt um stóran vansa ķ dagsins tingstarvi, at nevndirnar ikki fįa arbeitt sum ašrar nevndir, uttan bert virka į sama hįtt sum kęrunevndir og onnur “henskydningsnęvn,” virka eftir įheitan frį lųgtingsformanninum innan teir trongu karmar, sum lųgtingslógaruppskot og onnur tingmįl seta.

 

Nś um dagarnar kom įheitan frį bispi į Mentanarnevndina at hitta klerka at umrųša stųšuna prestagaršanna, nś kirkjan er yvirtikin, men ųll mįl enn ikki laga til bata. Bispur mįtti rópa sum ein ķ oyšimųrkini, og tingfólk svara, at blįst varš ikki ķ rętta lśšurin; bankaš varš, men ikki upplatiš; bišiš varš, men ikki fingiš.

 

Hetta gevur enn eina įbending um, at lųgtingsnevndirnar mugu loysast śr fjųtrum. Tķ veršur hildiš fast um hina fimtu broytingina, tó viš vķšari oršing, so talan bęši veršur um vęlkendu skipanirnar viš borgarasendinevndum (deputatiónum), iš gevur bólkum av borgarum hųvi at seta seg ķ samband viš viškomandi tingnevnd og kunna tingiš um mįl, iš eftir teirra tykki eiga at verša tikin upp, umframt at vķška mįlbókkin til stovna eisini.

 

Sama er viš sęttu broyting. Įseting er ķ heimastżrislógini § 6, stk. 2 um nevnd viš hęgstaręttardómarum į odda og viš tįttųku av umbošum fyri rķkisstjórn og landsstżri, iš skulu višgera mųgulig brot į heimastżrisskipanina, tķ veršur ikki mett rętt at įleggja umsiting Lųgtingsins at gera slķka meting at leggja fyri Formansskapin, iš sķšani gera tilmęli til antin at vķsa burtur ella ikki uttan tingvišgerš. Betri man vera, at tingiš višger mųgulig brot į ella mżkjan av stjórnarrręttarligu stųšuni, og at henda sera vęl samansetta nevnd sķšani fęr hųvi at višgera mųgulig mįl, eins og rķkismyndugleikarnir fįa hųvi at lata sęr nżskipanir av rķkisręttarligu stųšuni lynda, um hetta er ķ felags įhuga okkara.

 

Eisini sjeynda broyting hevur skund. Įsetingin hevur til endamįls at geva tingfólki betri hųvi at leggja arbeišsdagar sķnar til ręttis til gagns fyri hśsfólk, veljarar og starvsfólk. Tó veršur ķ fyrstu atlųgu skotiš upp at įseta įleiš, nęr tingfundur endar.

 

Somuleišis įttanda broyting eigur at fįast ķ lag sum skjótast. Įsetingin samsvarar viš taš, sum ķ Danmark fyrr nevndist “motiveret dagsorden,” nś kallaš “folketings­vedtagelse,” har tingiš fęr hųvi at enda umrųtt mįl viš at gera stųšu sķna greiša. Er til dųmis ašaloršaskifti ella fyrispurningur um sendistovur landsins, kann hugsast, at tingmašur skjżtur upp at “taka undir viš ętlan landsstżrisins,” men annar skjżtur upp at leggja afturat oršingina: “tó ikki at seta į stovn sendistovu ķ Moskvu;” eftir vanligum meginreglum veršur so atkvųtt um mest vķšgongdu oršingina fyrst, sķšani mųguliga hina. Tį gerast lųgtingsoršaskifti ikki so endaleys sum ķ dag, og landsstżriš veit, hvųr politikkur hevur undirtųku į Lųgtingi. Hetta er ikki minst neyšugt viš óstųšugari stjórn ella minnilutastjórn.

 

Loksins veršur tikiš undir viš tilmęli frį fleiri um at bķša viš gildiskomuni til komandi tingįr.

 

Viš hesum višmerkingum veršur sett fram soljóšandi

 

b r o y t i n g a r u p p s k o t

 

1)      § 1, nr. 1-4 verša strikaš.

2)      § 1, nr. 5 veršur oršaš soleišis: “Ķ § 24 veršur sum nżtt stk. sett: “Stk. 6. Lųgtingsnevndir kunnu taka ķmóti borgarabólkum ella umbošum fyri stovnar, iš vilja hitta nevndina at umrųša viškomandi mįl. Nevndarformašur samskipar slķkar móttųkur viš nevndararbeišiš annars.”

3)      § 2 veršur oršaš soleišis: “Samsvarandi § 86 ķ Tingskipanini kemur broytingin ķ gildi į ólavsųku 2009.”
 

2. višgerš 2. desember 2008. Broytingaruppskot frį minnilutanum ķ § 25 nevndini, Kįra į Rógvi, fall 1-0-23. Uppskotiš fall 1-0-23. Mįliš avgreitt.