S-14 Fyrispurningur til Johan Dahl, landsstżrismann, višvķkjandi einkarumbošan 

Įr 2008, frķggjadagin 19. desember, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Kįra į Rógvi, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur   

  1. Kann landsstżrismašurin greiša frį, hvķ vit ķ Fųroyum framvegis mugu liva viš avtalum um einkarumbošan (eksklusiv avtalum)?

 

  1. Heldur landsstżrismašurin, at slķkar skipanir samsvara viš kappingarlógina, tį iš einstųk virkir soleišis hava einkarrętt at umboša vųrur og harviš forša fręlsari kapping?

 

  1. Um landsstżrismašurin ikki heldur slķkar skipanir kunnu stešgast eftir kappingarlógini, fer landsstżrismašurin so at taka stig til at broyta kappingarlóginia samsvarandi og harviš tryggja fulla kapping?

 

  1. Kann landsstżrismašurin greiša frį hvųnn virknaš, hann metir at einaumboš og einkarręttindi hava fyri fųroyska bśskapin og fųroyska brśkaran?

 

Višmerkingar

 

Ķ Fųroyum er ikki óvanligt, at fyritųkur hava einaumbošan, eksklusivar avtalur, iš geva einkarrręttindi upp į ymiskar innfluttar vųrur. Talan er um alskyns vųrur, millum annaš matvųrur, brśksvųrur og vųrur, serliga ętlašar vinnulķvinum. Eksklusiv avtala gongur fyrst og fremst śt uppį at geva einum umboši ķ Fųroyum einkarrętt, monopol uppį at selja ella umboša įvķsu vųruna. Hetta merkir, at hvųrja ferš vųran veršur seld, skal umbošiš hava sķn part av prķsinum – uttan mun til, um viškomandi veitir nakra tęnastu, og enntį uttan at viškomandi selur vųruna, tķ bert vųra veršur seld frį viškonandi veitara ķ Fųroyum, skal agenturin hava sķni prosent.

 

Avtalur sum hesar seta kappingina til sķšis og eru ikki til fyrimuns fyri bśskap og brśkara. Tį iš kappingin veršur suspendera, er avleišingin einfųld, prķsir hękka og tęnastustųšiš lękkar. Brśkarin gerst taparin og veršur noyddur at rinda ov nógv fyri verri tęnastu, samstundis sum upprunaveitarin gerst alsamt minni kappingarfųrur og harviš verri fyri at vķška um virksemi sķtt.

 

Einaumbošan, har įvķsur agentur fęr treytaleysan einakarrętt į uppbżttum og avmarkašum marknaši viš avtalum um fastlastan prosentsats, iš einkarumbošsmašur fęr, er ķ ųšrum londum mett at strķša ķmóti meginreglunum ķ kappingarlógum. Slķkar skipanir eru allar at meta antin sum kartel ella monopol – og ikki til fyrimuns fyri bśskap, upprunaveitara ella višskiftafólk. Upprunaveitarin – oftan tann veruligi seljarin – hevur ikki somu fortreytir at betra um kappingarevnini og višskiftafólkini eru noydd at keypa vųruna frį einum ella umvegis eitt einaumboš. Hetta merkir, at ķ alstóran mun veršur vųran dżrari enn hon hevši veriš undir frķari kapping.

 

Onnur avleišing av hesi óhepnu monopolskipan er, at hon foršar ķverksetarum at koma inn į marknašin, har einaumbošsvųrur rįša. Hetta er óheppiš og foršar fyri huginum at seta nżggjar vinnur į stovn – ųvugt av tķ sum yrkt er, at eingin skal hjį ungum alva bragdarhugin forša!

 

Mangan veršur tikiš til, at stųrsta framgongd ķ Fųroyum kom eftir, at einahandilin var tikin av; tķverri mugu vit įsanna, at enn eru nógvir einahandlar, iš óneyšugt dżrkaš um vųrur og forša fyri sunnari frķari kapping.

Į tingfundi 20. januar 2009 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast