S-13 Fyrispurningur til Rósu Samuelsen, landsstżrismann, višvķkjandi  stųšuni, tį gomul og óhjįlpin fólk verša send til hśs frį sjśkrahśsi og umlęttingarplįssum uttan hjįlp og viš lķtlari ella ongari vón um at fįa plįss į einum bśstovni ķ bręši

Įr 2008, hósdagin 10. desember, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Kįra P. Hųjgaard, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Hvussu nógvum fólkum hava tęnastur frį Heimatęnastuni veriš sżttar seinasta įriš?
  2. Hvussu er bżtiš ķ teimum 6 ųkjunum hesum višvķkjandi?
  3. Er stųšan jųvn alt įriš, ella broytist hon, sum įriš lķšur?
  4. Er hetta nżtt fyribrigdi, ella hvussu leingi hevur hetta veriš so (eitt ella fleiri įr)?
  5. Hvussu nógv fólk eru į bķšilista til bśplįss?
  6. Hvussu nógvum fólkum tųrva brįšfeingis bśplįss?
  7. Hvussu er bżtiš ķ teimum 6 ųkjunum hesum višvķkjandi?
  8. Er ętlan at stovna samdųgursvakt ķ ųllum ųkjum innan Heimatęnastuna eins og ķ ųki 3 og ķ ųki 6?
  9. Veršur nakaš gjųrt fyri at tryggja ręttindi teirra eldru, samsvarandi Visjón 2015?
  10. Hevur landsstżriskvinnan ķ almannamįlum gjųrt eina ętlan um, hvussu brįšfeingis tųrvurin innan eldraųkiš veršur loystur?
  11. Um ikki: nęr kann tķlķk ętlan vęntast?
  12. Hevur landsstżriskvinnan ķ almannamįlum gjųrt eina ętlan um, hvussu eldraųkiš veršur skipaš ķ framtķšini?
  13. Um ikki: nęr kann tķlķk ętlan vęntast?

 

Višmerkingar

Av fķggjarligum įvum hevur Heimatęnastan ikki tikiš fleiri brśkarar inn ķ skipanina hesa seinastu tķšina, og tķ eru fleiri gomul og avvaršandi teirra ķ dżrastu neyš.

 

Sambęrt upplżsingum frį Heimatęnastuni, sķ nišanfyri,  tykist ikki vera fķggjarlig avmarking ķ teimum veitingum, sum hon kann veita. Hetta er ein sera įlvarslig og óviršilig stųša, sum als ikki er ķ samsvari viš endamįlsoršingina hjį Heimatęnastuni, iš sigur:

 

Viš mišvķsari heimatęnastu, umsorgan, heilsu- og sjśkrarųkt skal mišast ķmóti at stušla brśkaranum til sjįlvbjargni og at gera taš mųguligt hjį honum at bśgva sum longst heima ķ best mųguligum umstųšum, um taš er heilsuliga og samfelagsliga rįšiligt. 

Tęnastan byggir į viršing millum starvsfólk og brśkara.

 

Heimasjśkrarųkt fęst, um:

kommunulęknar, sjśkrahśslęknar ella tann, sum heldur tųrv vera į heimasjśkrarųkt, kunnu heita į sjśkrarųktarfrųšingar ķ Heimatęnastuni um at taka sęr av einum sjśklingi. 

Sjśkrarųktarfrųšingur/visitator ķ Heimatęnastuni vitjar heimiš, tį bišiš veršur um heimasjśkrarųkt. 

Hvussu nógv heimasjśkrarųkt veršur veitt, veršur avgjųrt eftir ordinasjón frį kommunulękna ella sjśkrahśslękna.  

Tį iš onnur bišja um heimasjśkrarųkt, avger sjśkrarųktarfrųšingurin, hvųrja hjįlp sjśklingurin skal hava.  

Samstarvaš veršur viš lęknan og onnur heilsustarvsfólk, iš eru um sjśklingin.

 

Į tingfundi 11. desember 2008 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

 

Į tingfundi 28. januar 2009 svaraši Rósa Samuelsen, landsstżriskvinna, fyrispurninginum soleišis:

 

Svar:

  1. Hvussu nógvum fólkum hava tęnastur frį Heimatęnastuni veriš sżttar seinasta

įriš?

Heimatęnastan veitir heimahjįlp til heimabśgvandi pensjónistar. Talan er um praktiska hjįlp og persónliga rųkt og haraftrat veršur veitt heimasjśkrarųkt. Nęrverkiš hevur upplżst, at ķalt 1609 heimabśgvandi brśkarar eru ķ Heimatęnastuni.

Seinasta įriš fram til tann 16. desember 2008, hųvdu ķalt 592 fólk fingiš sżtt tęnastu frį Heimatęnastuni. Nęrverkiš upplżsir, at taš ķ flestum fųrum er hśslig reingerš og onnur praktisk hjįlp sum t.d. hjįlp til innkeyp, sum veršur sżtt. Eisini hevur tęnastan veriš skerd soleišis, at borgarar, sum hava tųrv į fleiri vitjanum um dagin hava fingiš fęrri dagligar vitjanir.  

  1. Hvussu er bżtiš ķ teimum 6 ųkjunum hesum višvķkjandi?

Bżtt śt į ųkir, er bżtiš sum vķst ķ Talvu 1. Višmerkjast skal, at ųki 1 er Sušurstreymoy, ųki 2 er Vįgoy og Noršstreymoy, ųki 3 er Eysturoy, ųki 4 er Noršoyggjar, ųki 5 er Sušuroy og ųki 6 er Sandoy. 

Talva 1

Tiltųk

ųki 1

ųki 2

ųki 3

ųki 4

ųki 5

ųki 6

Samanlagt

Brśkarar ķ heimatęnastuni
viš skerdari tęnastu

180

40

54

70

63

12

419

 

 

 

 

 

 

 

 

Borgarar į bķšilista,
iš onga tęnastu fįa

124

11

12

13

9

4

173

Ķalt

304

51

66

83

72

16

592

 

  1. Er stųšan jųvn alt įriš, ella broytist hon, sum įriš lķšur?

Heimatęnastan hevur eins og ųll onnur eina įsetta jįttan og virksemiš skal haldast innan hendan  fķggjarkarm. Nżtslan ķ heimatęnastuni veršur endurskošaš mįnašarliga, og um framrokningar vķsa tekin til įrliga meirnżtslu, veršur virksemiš tillaga alt fyri eitt. Taš kann įvirka tęnastustųšiš restina av įrinum.

 

Ķ 2008 var truplari enn onnur įr at halda jįttanina, bęši višvķkjandi rųktarheimunum og ķ summum ųkjum ķ heimatęnastuni. Hetta kemst millum annaš av, at fleiri ógvuliga rųktarkrevjandi brśkarar vóru ķ 2008, og nógvar ressursir vóršu settar av at hjįlpa hesum. 

  1. Er hetta nżtt fyribrigdi, ella hvussu leingi hevur hetta veriš so (eitt ella fleiri įr)?

Taš ber ikki til at siga, at hetta er eitt afturvendandi fyribrigdi į hvųrjum įri. Eitt nś var ikki neyšugt at tįlma virksemiš ķ 2006, mešan stųšan ķ 2005 var lķk stųšuni ķ 2008.
 

  1. Hvussu nógv fólk eru į bķšilista til bśplįss?

306 fólk kring landiš hava umsókn liggjandi um bśplįss. (Tį eru tey, sum hava umsókn liggjandi, men sum ikki hava tųrv į plįssi nś, ikki tald viš. 

 

  1. Hvussu nógvum fólkum tųrva brįšfeingis bśplįss?

Sambęrt Nęrverkinum, hava 132 fólk kring landiš brįšfeingis tųrv į bśplįssi pr. 13. Januar 2009. 

  1. Hvussu er bżtiš ķ teimum 6 ųkjunum hesum višvķkjandi?

Talva 2, vķsir brįšfeingis tųrvin į bśplįssum ķ lųtuni, bżtt śt į ųkir.

Talva 2

 

ųki 1

ųki 2

ųki 3

ųki 4

ųki 5

ųki 6

ķalt.

Brįfeingis tųrvur
į bśplįssum

71

 11

 5

25

 17

3

132

 

 

  1. Er ętlan at stovna samdųgursvakt ķ ųllum ųkjum innan Heimatęnastuna eins og ķ ųki 3 og ķ ųki 6?

Ętlanin er, at Heimatęnastan skal veita samdųgursrųkt um alt landiš. Fyri at rųkka hesum mįlsetningi, veršur arbeitt viš at seta nįttarvakt ķ ųllum ųkjum. Ķ fķggjarlógini fyri 2009, er peningur settur av at menna hetta tilbošiš. Ķ fyrstu atlųgu veršur nįttarvakt sett ķ Sušurstreymi, har tųrvurin er stųrstur.  

  1. Veršur nakaš gjųrt fyri at tryggja ręttindi teirra eldru, samsvarandi Visjón 2015?

Ķ samsvar viš Visjón 2015, hevur Landsstżriš sett sęr fyri at gera eina serstaka eldralóg til tess at tryggja ręttindi og tęnastur fyri eldri. Eldralógin skal m.a. įseta, hvųrji ręttindi eldri borgarar hava og  hvųrjar skyldur avvaršandi myndugleikar hava mótvegis borgarunum. Arbeišiš viš eldralógini veršur tengt at eini stųrri verkętlan, iš hevur til endamįls, neyvt at lżsa eldraųkiš og hvussu ųkiš skal skipast framyvir. Eldralógin og allżsingin av eldraųkinum eru somuleišis ein lišur ķ ętlan Landsstżrisins, at umskipa tann kommunala geiran, har eldraųkiš veršur nevnt sum eitt ųki, iš skal umsitast av kommununum framyvir.

  1. Hevur landsstżriskvinnan ķ almannamįlum gjųrt eina ętlan um, hvussu brįšfeingis tųrvurin innan eldraųkiš veršur loystur?

Eg eri ķ samstarvi viš Heilsumįlarįšiš farin undir at umrųša mųguleikar, iš kunnu loysa trupulleikan viš at sjśklingar, iš eru lišugt višgjųrdir ikki sleppa śt av sjśkrahśsinum, men enn havi eg onga ķtųkiliga loysn. Sum landsstżriskvinna sķggi eg taš sum mķna įbyrgd at virka fyri, at brįšfeingis tųrvurin altķš er so avmarkašur sum yvirhųvur gjųrligt og kann tķ vissa Lųgtingiš um at arbeitt veršur viš at finna ymiskar loysnir, iš kunnu višvirka til, at trupulleikin viš brįšfeingis tųrvinum veršur loystur. Tķskil havi eg tikiš stig til eina tųrvskanning, iš lżsir heildartųrvin į eldraųkinum. Tųrvskanningin veršur gjųrd ķ samstarvi viš Nęrverkiš.

Landsstżriš fer at halda įfram viš at stušla kommunalari bygging av ellis- og rųktarheimum og sambżlum, fyri at nųkta tųrvin į bśplįssum til rųktarkrevjandi. Eg fegnist um, at samgongan hevur giviš męr undirtųku til at hękka studningslįnini til kommunurnar śr 500.000 kr. og upp ķ 800.000 kr., fyri hvųrt bśplįss į ellis- og rųktarheimi og śr 50.000 kr. og upp til 80.000 kr. fyri sambżlisbśplįss. Hendan hękkingin fer ętlandi at eggja kommunum til at śtvega fleiri bśplįss.

Somuleišis havi eg sett męr fyri, at styrkja og śtbyggja fyribyrgjandi tęnastuveitingar į eldraųkinum soleišis, at eldri borgarar kunnu vera sum longst ķ egnum heimi. Tķskil eri eg farin undir eina tilgongd, iš skal śtbyggja skipanina viš teim vardu dagtilhaldunum, sum m.a. virka ķ hųvušsstašarųkinum ķ dag.

Harumframt havi eg heitt į Nęrverkiš um beinanvegin at fara undir fyrireikingar til at skipa eina endurvenjingareind, sum ķ samstarvi viš heilsuverkiš skal višvirka til, at borgarar fįa endurvenjing ķ heiminum. Tį hesi įtųk eru framd saman viš ętlašu integratiónini av eldraųkinum, skuldi meira orka veriš frķgivin ķ eldrarųktini, at enn fleiri brśkarar kunnu fįa įgóšan av teimum tęnastum, sum Nęrverkiš veitir.

  1. Um ikki: nęr kann tķlķk ętlan vęntast?

Sķ svariš til spurningin omanfyri. 

 

  1. Hevur landsstżriskvinnan ķ almannamįlum gjųrt eina ętlan um, hvussu eldraųkiš veršur skipaš ķ framtķšini?

Eitt av mķnum ašalmįlum er at integrera eldraųkiš. Tķ havi eg heitt į fyrisitingina ķ Almannamįlarįšnum um at fara undir at skipa eldrarųktina ķ ųllum teim 6 ųkjunum, ķ samanhangandi tęnastueindir undir Heimarųktini viš felags leišslu. Tį fęr borgarin eina hurš inn til įvķkavist heimatęnastuna, eldrasambżli og ellis- og rųktarheim.

 

Viš slķkari skipan er mųguligt at bjóša heimabśgvandi skiftandi rųktarsjuklingum umlęttingarplįss, og starvsfólkaorkan veršur brśkt har tųrvurin er stųrstur bęši śti ķ ųkinum og inni į bśstovnum.

 

Harumframt hevur Landsstżriš sett sęr fyri at fremja kommunureformin og gongst sum ętlaš, veršur fyrsta stóra ųkiš lagt śt til kommunurnar 1. januar 2011. Almannamįlarįšiš er umbošaš ķ kommunalu umskipanarnevndini, iš m.a. skal gera eina allżsing av eldraųkinum. Arbeišiš hjį nevndini skal verša lišugt į Ólavsųku ķ įr og tį fari eg saman viš Landsstżrinum at taka stųšu til, hvųrt eldraųkiš ķ framtķšini skal verša įbyrgdarųkiš hjį kommununum.
 

  1. Um ikki: nęr kann tķlķk ętlan vęntast?

Sķ svariš til spurninginum omanfyri.

 

Mįliš avgreitt.