S-11 Fyrispurningur til Jacob Vestergaard, landsstżrismann, višvķkjandi fiskivinnupolitikki  

Įr 2008, tżsdagin 25. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Kįra į Rógvi, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur   

  1. Kann landsstżrismašurin greiša frį įvķsum tęttum ķ fiskivinnupolitikki landsstżrisins, serliga:
    1. Hvussu gongur viš fyrireikingunum at skipa fiskidagabanka?
    2. Hvussu arbeišiš at gera nżggja fiskiveišiskipan eftir 2018 er skipaš?
    3. Hvųrt veišitrżstiš vęntast lęgri, um fķggjarlig og umhvųrvislig buršardygd veršur vald heldur enn lķvfrųšilig?
    4. Hvussu er ętlanin at skipa arbeišiš at halda rekommandasjón ŚNR 3/2008?
    5. Hvussu denturin veršur lagdur ķ samrįšingum um svartkjaftin, tį iš landsstżrismašurin ikki vil lurta eftir fiskifrųšini, hvussu velur hann so ķmillum mótstrķšandi vinnusjónarmiš?
    6. Hvųrjar ętlanir eru at loyva skipašum fiskiskapi eftir hvķtingsbróšri?
    7. Hvųrjar stovnsmetingar eru gjųrdar av gįggu og samsvarandi ętlanir at verja hana sum stovnsrųkt ella sum veišiavmarking av toski?

 

Višmerkingar

Nś hevur landsfundur Javnašarfloksins stašfest, at “allar tilfeingisvinnur skulu vera lķvfrųšiliga, fķggjarliga- og umhvųrvisliga buršardyggar og geva stųrst mųguligt bśskaparligt avkast. Skipaš veršur fyri, at fult gjųgnumskygni veršur viš fiskiręttindunum soleišis, at brśksskyldur fylgja viš brśksręttinum til fiskatilfeingiš. Sett veršur skipanarnevnd at orša tilmęli til politiska myndugleikan um ta skipan, sum skal vera galdandi, eftir at ųll fiskiloyvi sambęrt lųgtingssamtykt fella aftur til landiš ķ 2018. Royndarveiša eftir ótroyttum fiskaslųgum veršur ment.”

 

Hetta hendir stutt eftir, at Javnašarflokkurin fekk ķ lag “disciplinersak” mótvegis landsstżrismanninum, tį iš hann veik frį hesi stevnu, iš tykist vera tżšandi fyri Javnašarflokkin fram um stutttķšaratlit til vinnuna.

 

Henda stevna at seta ‘botnfiskin fram um botnlinjuna’ sęst eisini ķ tilrįšing frį Śtnoršurrįšnum:

“Vestnordisk Råd stųtter bęredygtig udnyttelse af alle levende naturressourcer heriblandt

fugle, fisk og pattedyr.

 

Vestnordisk Råd opfordrer derfor Fęrųernes Landsstyre, Grųnlands Landsstyre og

Islands regering til at tage initiativer, som har til formål at styrke koordineringen mellem

de vestnordiske lande med henblik på at fremme aftaler, som sikrer en bęredygtig

udnyttelse af de vestnordiske bestande af fugle, fisk og pattedyr.”

 

Tķ veršur spurt:

Hvussu gongur viš fyrireikingunum at skipa fiskidagabanka? Fortreyt fyri at fįa neyvar datur višvķkjandi umsetninginum av fiskidųgum og ųšrum kvotum er, at tęr verša umsettar um eina nųktandi skipan. Eins og uppbošssųlan er fortreyt fyri bęši vęl virkandi marknaši og eftirliti viš teim ymsu įsetingunum ķ lóg um vinnuligan fiskiskap, so er fiskidagabanki av onkrum slagi fortreyt fyri nóg virknum og nóg skipašum marknaši viš fiskiloyvum.

 

Hvussu arbeišiš at gera nżggja fiskiveišiskipan eftir 2018 er skipaš? Greitt er, at veršur drįlaš viš nżggjari skipan, so er hon dųmd at miseydnast, sama hvussu góš hon er. Eigarar av fiskidųgum og ųšrum umsetiligum loyvum mugu vita fleiri įr undan 2018, hvųr nżggja skipanin er, og mugu fįa hųvi at tryggja sęr ręttindi ķ nżggju skipanini ķ góšari tķš undan 2018, skulu ķlųgur og rakstur varšveitast og leggjast til ręttis į skilagóšan hįtt.

 

Hvųrt veišitrżstiš vęntast lęgri, um fķggjarlig og umhvųrvislig buršardygd veršur vald heldur enn lķvfrųšilig? Semja tykist vera um, at lķvfrųšiliga forsvarligt veišitrżst er at taka so nógv, at stovnurin altķš anir so dįnt. Veišitrżstiš į tosk undir Fųroyum er ķ besta fųri į lķvfrųšiligu eggini; stór veišiminking skal helst til at varšveita toskin lķvfrųšiliga. Men fķggjarliga buršadygg veiša – at veišan skal geva stųrstu fķggjarligu śrtųkuna – krevur eftir ųllum fakmetingum enn lęgri veišitrżst, tķ optimala śrslitiš fęst viš fįum skipum viš javnt góšari śrtųku.

 

Hvussu er ętlanin at skipa rekommandasjón 3/2008? Tilrįšingar śtnoršurrįšsins eru millum fręgastu stigtųkur til framburš her į landi. Demokratia er besta dųmi um, hvussu hugbirtingar ķ śtnoršurhųpi fųra til tżšandi menning her į landi. Men sum viš Demokratiu, kann ķ so drśgv tķš ganga frį tilrįšing til framda ętlan. Tķ mį arbeišiš at implementera skipast longu įšrenn, tilrįšingin er formliga góškend į Lųgtingi.

 

Hvussu denturin veršur lagdur ķ samrįšingum um svartkjaftin, tį iš landsstżrismašurin ikki vil lurta eftir fiskifrųšini, hvussu velur hann so ķmillum mótstrķšandi vinnusjónarmiš? Landsstżrismašurin var ķ śtvarpinum um dagarnar ķ almennum villareiš, tķ tį iš hann strongdi heiti sķtt at gera eftir vinnutilmęli og ikki frųšingatilmęli, visti hann ikki, at vinnan hevur ymisk sjónarmiš. Skulu vit hava buršardygga veišu? Um so lķvfrųšiliga, fķggjarliga ella umhvųrvisliga? Og hvussu skal bżtast? Skulu ręttindi seljast ella latast ókeypis? Skulu tey latast fyri tosk, fara til ķdnaš ella matnaš?

 

Hvųrjar ętlanir eru at loyva skipašum fiskiskapi eftir hvķtingsbróšri? Į sinni varš givist viš veišu eftir hvķtingsbróšri, tķ vandi var fyri hjįveišu, serliga hżsuyngli. Men ķ Noršsjónum er skipaš veiša eftir hvķtingsbróšri, tķ greitt er, um enn leiširnar umskarast, so ber sambęrt ICES til at skilja veišuna at, um leiširnar verša rętt valdar. Ķ ųllum fųrum įtti royndarveiša at kunna greitt hesi ivamįl.

 

Hvųrjar stovnsmetingar eru gjųrdar av gįggu og samsvarandi ętlanir at verja hana sum stovnsrųkt ella sum veišiavmarking av toski? Kent er, at gįgga er góš sum agn, og fleiri hava męlt til at friša gįgguna til tess at verja toskin. Men hvųrjar stovnstmetingar eru av gogguni sjįlvari, og hvųr hevši įvķkavist lķvfrųšiliga, fķggjarliga- og umhvųrvisliga buršardygg gįgguveiša veriš?

Į tingfundi 26. november 2008 varš uttan atkvųšugreišslu samtykt, at fyrispurningurin skal svarast

Į tingfundi 18. februar 2009 svaraši Jacob Vestergaard, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

 

Til a. og b.

Ķ samgonguskjalinum er stašfest at: “Sett veršur skipanarnevnd at orša tilmęli til politiska myndugleikan um ta skipan, sum skal vera galdandi, eftir at ųll fiskiloyvi sambęrt lųgtingssamtykt fella aftur til landiš ķ 2018. Nevndin skal eisini višgera spurningin um śtlendska kapitalpartin ķ vinnuni og spurningin um brśksskyldu og umsetiligheit av fiskidųgum. Arbeišiš skal vera lišugt ķ seinasta lagi į ólavsųku 2010.”

Hendan samgongan er skipaš seinast ķ september 2008, so nś eru góšir tveir mįnašir gingnir, sķšani lagt var frį landi. Hetta kann ikki tulkast sum rśm tķš, tį hugsaš veršur um spurningar av slķkum stórum slag.

 

Eg skal tó kunna um, at spurningurin um skipanarnevndina leysliga hevur veriš višgjųrdur ķ Fiskimįlarįšnum. Mest hevur veriš tosaš um, hvussu arbeišiš skal skipast, men enn er ongin endalig nišurstųša gjųrd. Ķ einum mįli sum hesum er sera tżšandi, at stundir vera at višgera spurningarnar śt ķ ęsir og tryggja, at taš tilfar, iš lagt veršur śr hondum, svarar spurningunum, sum myndugleikin sóknast eftir. Av somu orsųk er freistin, til at arbeišiš skal vera lišugt, longd umleiš hįlvt annaš įr.

 

Višgeršin av, hvussu arbeišiš skal skipast heldur fram komandi vikurnar, og mett veršur, at fyrireikingin av sjįlvari skipanarnevndini er lišug tķšliga ķ 2009.

 

Višvķkjandi fiskidagabanka loyvi eg męr at minna į, at samgongan – sambęrt samgonguskjalinum – ynskir serliga višgerš av spurningunum innan hugtųkini śtlendskan kapitalpart, brśksskyldu og umsetiligheit av fiskidųgum.

 

Til c.

Ķ innleišsluni til oršingar um fiskivinnuna ķ samgonguskjalinum stendur: “Allar tilfeingisvinnur skulu vera lķvfrųšiliga, fķggjarliga- og umhvųrvisliga buršardyggar og geva stųrst mųguligt avkast.”

 

Politikkur landsstżrisins veršur at tryggja eina so góša javnvįg millum hesi hugtųk, sum į nakran hįtt tilber. Hugtųkini eru ųll tengd hvųrt at ųšrum, og eru fyritreytirnar fyri einum teirra ikki til stašar, so veršur torfųrt at fįa nųktandi avkast grundaš į hini hugtųkini.

 

Spyrjarin spyr tó einsęris, viš atliti at hugtųkunum fķggjarliga og umhvųrvisliga ųšrumegin, mótvegis lķvfrųšiligari buršardygd hinumegin.

 

Spurningurin kann vera torfųrur at greina, tķ mong atlit eru at taka. Og tó, hyggja vit at flotanum eina, śt frį einum teoretiskum sjónarhorni, so višfųrur fķggjarlig- og umhvųrvislig buršardygd ofta lęgri veišitrżst, samanboriš viš lķvfrųšiligan buršardyggleika.

 

“Lķvfrųšilig buršardygd” er ķ hesum fųri allżst sum: mest mųguliga veiša, roknaš ķ tonsum ķ langtķšarjavnvįg (sokallaš “MSY”).

 

Besta figgjarliga tillagingin (- buršardygd) er taš veišitrżst, iš tryggjar taš stųrst mųguligu grundrentuna. Hendan rentan er munurin millum samlašu inntųkurnar til flotan og allar śtreišslurnar, iš beinleišis kunnu setast ķ samband viš fiskiskapin. Ķ śtreišslunum er ķroknaš eitt nattśrligt marknašaravkast til eginpeningin. Harviš veršur grundrentan allżst, sum yvirskotiš “omanį” vanligt avkast til eginpeningin. Grundrentan kann bert tryggjast, um rammur tryggja, at vinnan tillagar seg til fķggjarliga buršardygd.

Sum sagt, so er veišitrżstiš – śt frį teoretiskari meting – lęgri viš fķggjarligari buršardygd, heldur enn lķvfrųšiligari. Tį veišitrżstiš er lęgri, veršur samlaši kostnašurin eisini lęgri, roknaš fyri allan flotan.

 

Eitt lęgri veišitrżst og lęgri kostnašir, sum millum annaš verša nżttir til “nżtslu” (olju, reišskap, višlķkahald v.m.) er meira umhvųrvisvinarligt, samanboriš viš stųšur viš hęgri veišitrżsti. Harviš kann sigast, at “fķggjarlig buršardygd” og “umhvųrvislig buršardygd” eru hugtųk, sum eru samantvunnin og fylgjast.

 

Viš atliti at svari mķnum skal eg minna į, at lżsingin bert er umfataš at fķggjarligum atlitum, sum beinleišis kunnu  setast ķ samband viš sjįlvan flotan.

 

Til d.

Rekommendatiónin, sum spyrjarin vķsir til, hevur veriš til 1. višgeršar į Fųroya Lųgtingi seint ķ november 2008 og sķšani beint ķ Uttanlandsnevndina, har mįliš liggur nś.

 

Hetta merkir, at mįliš er ķ višgerš, og nevnda rekommendatión er ikki samtykt. Tķskil hevur Fiskimįlarįšiš ikki gjųrt nakaš fyrireikandi arbeiši beinleišis viš atliti at nevndu rekommendatión.

 

Eg loyvi męr tó at višmerkja, at havsins tilfeingi ķ Śtnoršri er partvķst felags tilfeingi millum ųll trż londini ella bara tvey teirra. Annaš egiš tilfeingi (stųšufast) fellur bert undir hvųrt landi sęr.

 

Londini ķ Śtnoršri samstarva um felags tilfeingi į ymiskum mótum. Londini luttaka ķ felags samstarvi um fiskaslųg sum svartkjaft, noršhavssild, kongafisk og svartkalva. Grųnland er ikki strandarland ķ svartkjafta- og sildahųpi, og er tķ ikki beinleišis viš ķ tķ samstarvinum. Samstarviš um svartkalva hevur frį byrjan havt eina trilvandi byrjan, men vónir eru nś um, at gongd fer at koma į.

 

Višvķkjandi tżšandi hugtųkum ķ rekommendatiónini, so sum “bęredygtig udnyttelse af alle levende naturressourcer” kann verša nevnt, at landsstżriš hevur sum stavnhald at fųra ein fiskivinnupolitikk, iš jśst byggir į hesi hugtųk.

 

Nųkur dųmi śr skipan okkara, sum stušla undir stavnhaldiš, eru hesi:

·        Tališ av dųgum ķ fiskidagaskipanini veršur višgjųrt į hvųrjum įri, og er lękkaš yvir 20%, sķšani skipanin var sett ķ verk

·        Ųll hśkaveiša viš stųrri fųrum er ikki loyvd innan fyri 6 fjóršingar

·        Ųll trolveiša viš stųrri fųrum er ikki loyvd innan fyri 12 fjóršingar

·        41 % av vķddini į leišum millum 12 fjóršingar og “Ringin” eru stongd fyri troli

·        Frišingar ķ sambandi viš gżting og ungfisk er tżšandi og natśrligur partur av skipanini

·        Ķ strandarlandasamrįšingum um felagsstovnarnar hava tilrįšingarnar frį fiskifrųšingunum veriš fylgdar seinasta įriš fyri sild og makrel. Veišisetningurin fyri hesar stovnar er ķ samsvari viš fiskifrųšiligu rįšgevingina og innanfyri buršardyggar karmar. Višvķkjandi svartkjafti er mest loyvda veišan ķ 2009 góš 500-tśsund tons, iš er umleiš 1 mió. tons lęgri, enn tilrįšingin frį fiskifrųšingunum var fyri 3 įrum sķšani, og seinasta įriš er gott samsvar millum tilrįšing og kvotu.

 

Eisini skal verša nevnt, at veišitrżstiš į tosk og hżsu er munandi lęgri ķ dag enn śtlutaša tališ av dųgum gevur mųguleikar fyri, og jśst hetta er eitt prógv um, at fiskidagaskipanin er sjįlvregulerandi.

 

Landsstżriš er fult tilvitaš um, at vernd at stovnum okkara er ein tann mest tżšandi hornasteinurin ķ skipan okkara. Jśst tķ stašfestir samgonguskjališ at:

·        Arbeitt veršur įhaldandi viš at fįa lķvfrųšiligu rįšgevingina at hvķla į so neyvum grundalagi sum gjųrligt.

·        Ųkis- og gżtingarfrišingarnar vera varšveittar og stųšugt eftirmettar viš atliti at verju av hųvušsfiskaslųgunum

·        Umrįšandi veršur at menna samstarv og forstįilsi millum vinnu og serfrųši.

 

Til e.

Eg kann ikki siga, at eg eri samdur ķ oršingini um, at “taš ikki veršur lurtaš eftir fiskifrųšingum”, tį talan er um svartkjaft ķ 2009. Samsvar er ķmillum tilrįšingarnar frį fiskifrųšingum og įsettu kvoturnar. Sjįlvt um įsettu tųlini ikki eru neyvt tey somu (ICES tilmęli mótvegis kvotu), so liggja tųlini tętt at hvųrjum ųšrum og į sama stųši, samanboriš viš tilsvarandi tųl, tį veiša og tilmęli vóru ķ hęddini.

 

Tį veišan var ķ hęddini fyri trimum įrum sķšani, var kvotan sett til 2,10 mió. tons. Sama kvota er sett til 0,59 mió. tons ķ 2009. ICES tilmęliš fyri 2009 var sett til 0,41 tons, og hesi tilrįšing tók eg undir viš ķ seinasta samrįšingarumfari. Semja fekst tó ikki millum ųll londini um annaš enn 0,59 mió. tons.

 

Taš er ein sannroynd, at ein so stór lękking ķ kvotuni fęr sera stórar fķggjar- og bśskaparligar avleišingar fyri Fųroyar. Kortini er avgeršin tikin, jśst fyri atlitinum at lķvfrųšiligari buršardygd.

 

Višvķkjandi mųguligum mótstrķšandi vinnusjónarmišum kann eg kunna um, at hetta ikki hevur nervaš landsstżriš ķ samrįšingargongdini. Landsstżrisins ętlan hevur veriš pśra greiš, lķka frį fyrireikandi fundum til endaumfariš ķ samrįšingunum,  nevniliga at:

·        samvar skal vera millum kvotu og vķsindalig tilmęli um heildarkvotuna av felagsstovnunum

·        ķ samrįšingum viš russar skuldi mišast eftir stųrri kvotu av toski og hżsu ķ russiskum sjógvi, samstundis sum russiska svartkjaftakvotan ķ fųroyskum sjógvi lękkaši.

 

Viš samrįšingarlok kundi stašfestast, at leisturin er fylgdur.

 

Til f.

Ongin ķtųkilig ętlan er um at loyva fiskiskapi eftir hvķtingsbróšuri. Veiša hevur veriš eftir hvķtingsbróšuri įšur, men hendan varš stešgaš mišskeišis ķ nķtiįrunum. Orsųkin var hjįveišan av hżsuyngli, og Fiskirannsóknarstovan hevur stašfest, at okkurt įriš var hjįveišan av hżsuyngli yvir 50% av veišini ķ fiskiskapi eftir hvķtingsbróšuri.

 

Hesi tųl siga okkum, at stųrsta varsemi mį vķsast ķ hesum mįli, serstakliga tį vit ķ hesum dųgum kunnu stašfesta, at hżsufiskiskapur og – stovnur eru į sera lįgum stųši.

 

Taš er eisini ein sannroynd, at marknašarviršiš fyri hżsu – roknaš fyri kilo – er eitt taš hęgsta, iš kann fįast fyri fųroysk fiskaslųg. Hżsan er tķskil sera tżšandi ķ fķggjar- og bśskaparligum hųpi.

 

Seinastu vikurnar hevur samskifti veriš millum Fiskimįlarįšiš og Fiskirannsóknarstovuna um fiskiskap eftir hvķtingsbróšuri. Ongin greiš nišurstųša er gjųrd, og mįliš krevur eina meira śtgreinaša višgerš, įšrenn farast kann vķšari.

 

Til g.

Taš hevur veriš vanligt, at śtróšrarbįtar seta gįggulķnu ella rśsur til agn til egnan bįt. Fiskiskapurin viš śtróšrarbįtum er ikki skipašur, og eingin avmarking er ķ gįggufiskiskapinum hjį vanligum śtróšrarbįtum. Seinnu įrini hava bįtar tikiš seg saman ķ stųrri eindir, fyri ķ felag at śtvega fleiri bįtum gįggu til agn. Henda veišan veršur ikki avreitt, og eingi hagtųl eru til taks fyri hendan gįggufiskiskap, so ilt er at meta um įrinini frį hesi veiši.

 

Eitt stųrri skip, 274 BT, hevur sķšan 2005 havt royndarloyvi at veiša viš rśsum eftir gįggu. Teir kunnu royna į įvķsum leišum innan fyri og uttan fyri 12 fjóršingar. Fyri hesa veiši eru dagbųkur skrįsettar, og kanningar eru gjųrdar fyri at fylgja viš, um broytingar eru ķ fiskiskapinum, og um gįggan broytir vakstrarlag.

 

Stovnsmetingar av gįggu eru ikki enn tųkar. Greitt er, at trżstiš į gįggustovnin er ųkt seinnu įrini. Fiskimįlarįšiš hevur višgjųrt mįliš, men hevur ikki enn gjųrt nakra endaliga nišurstųšu um, hvussu fiskiskapurin eftir gįggu til agn hjį śtróšrarbįtum skal skipast.

 

Mįliš avgreitt