S-3 Fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, landsstżrismann, višvķkjandi fķgging av uppgįvum, sum verša fluttar frį landi til kommunur 

Oršaskifti

Įr 2008, mikudagin 5. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Annitu į Frķšriksmųrk, lųgtingskvinnu, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur   

  1. Nś ętlanin er at leggja fleiri mįlsųki śt til kommunurnar at umsita, ętlar landsstżrismašurin, at kommunuskatturin tį framhaldandi skal vera proportionalur?
  2. Sambęrt samgonguskjalinum er ętlanin at leggja eldraųkiš, fólkaskślan og vegakerviš śt til kommunurnar. Hvussu vęntar landsstżrismašurin, at hetta kemur at įvirka kommunala skattagjaldaran viš lįgum, mišal og hųgum inntųkum?
  3. Sum skilst, ętlar landsstżrismašurin, at ųktu śtreišslurnar skulu fķggjast viš einum blokkstušli frį landinum.
    a) Hvat merkir hetta meira ķtųkiliga?
    b) Skal blokkurin merkjast til įvķsar uppgįvur hjį kommununum?
    c) Vil hetta t.d.siga, at landiš skal rinda og kommunurnar valda?
  4. Hvųrji mįl hevur landsstżriš ętlanir at leggja til kommunurnar at umsita ķ hesum valskeiši umframt tey, sum eru nevnd ķ samgonguskjalinum?
  5. Kann landsstżrismašurin upplżsa, hvųrjar tęr kommunalu śtreišslurnar eru tilsamans fyri alt landiš, og hvussu hųgar tęr verša, um eldraųkiš, fólkaskślin og vegakerviš veršur lagt śt?

 

Višmerkingar

Sum skilst, hevur partur av landsstżrinum ętlanir um at varšveita proportionalu skattaskipanina hjį kommununum, eisini eftir at kommunurnar verša lagdar saman, og eftir at fleiri uppgįvur verša lagdar til kommunurnar at umsita.  

 

Tį taš nś er landsstżrismašurin ķ skattamįlum, sum varšar av hesum mįli, er umrįšandi at fįa at vita, hvųrja stųšu hann hevur, og um hetta byggir į eina avtalu ķ samgonguni.

 

Skattamįl veršur brśkt fyrst og fremst til at fķggjaš landsins og kommunualu śtreišslurnar, mešan skatturin eisini veršur brśktur at śtjavna byršarnar hjį skattgjaldarum. Ķ višgeršini av kommunusamanlegging  seinastu įrinum hava mųguleikarnir fyri ųktum kommunalum uppgįvum eisini veriš višgjųrdar. Ein av spurningunum ķ hesum sambandi hevur veriš, hvussu vit ķ framtķšini fķggja hesar ųktu kommunalu uppgįvur. Um vit bara įleggja kommunum at hękka teirra skattaprosent samstundis, sum uppgįvur verša lagdar śt, kemur hetta at raka tęr lįgu inntųkurnar serliga meint, um teirra lutfalsskattur veršur munandi hęgri. Tķ hava serliga teir vinstrahallu flokkarnir męlt til eina loysn, sum leggur proportionala skattin hjį kommunum um viš ein progressivan skatt.    

 

Ein onnur loysn, sum veršur nevnd ķ samgonguskjalinum, er ein blokkstušulsskipan. Vil hetta siga, at landiš flytur eina upphędd, sum samsvarar viš ųktu śtreišslurnar, frį landi til kommunurnar, er vandin, at landiš rindar og kommunurnar valda.

 

Sambęrt samgonguskjalinum er ętlanin at seta ein kommunalan reform ķ verk um tvey įr. Hetta merkir m.a., at kommunurnar verša 7 ella 9 ķ tališ. Tį iš tvey įr ganga skjótt, er umrįšandi, at landsstżrismašurin ķ skattamįlum hevur gjųrt sęr greitt, hvat hetta kemur at merkja fyri skattgjaldarar kring landiš.

 

Eldraųkiš, fólkaskślin og vegakerviš eru stórir partar av landskassans śtreišslum ķ dag. Um ętlanin er, at hesi ųki, sum ķ dag verša fķggjaš progressivt, verša fķggjaš proportionalt ķ framtķšini, kemur taš at tyngja um byršarnar hjį teimum viš lįgum inntųkum og lętta um hjį teimum viš hųgum inntųkum. Er samgonguavtalan hinvegin ein blokkstušulsskipan frį landi til kommunur, er vandi fyri, at samgongan tekur fķggjarligu įbyrgdina frį kommununum og leggur hana ķ ein blokk, sum landiš hevur įbyrgdina av, uttan tó at landiš tį hevur įbyrgdina av, hvussu hesir pengar verša umsitnir. Tį er betri at lękka landsskattin so hvųrt, sum uppgįvur verša lagdar śt til kommunurnar, so taš gerst mųguligt at hękka kommunuskattin, uttan at hetta kemur at raka samlaša skattin hjį tķ einstaka borgaranum, og so samstundis tryggja, at ųkti kommunuskatturin er progressivur.

 

Umrįšandi er, at hendan framtķšarętlan er greiš, so borgarar og  kommunalu umsitingarnar vita, hvat er ķ vęntu komandi įrini. Gott hevši ti veriš at fingiš at vita, hvar landsstżrismašurin ķ skattamįlum er ķ hesum mįli, og hvųrjar ķtųkiligar ętlanir hann hevur.

Į tingfundi 6. november 2008 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 3. desembe 2008 svaraši Jóannes Eidesgaard, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis: 

Svar

Ad.1

Fyrst skal sigast, at sum avtalaš er ķ samgonguskjalinum hevur landsstżriš sett eina kommisión at fyrireika kommunala śtjavning, blokkstušul og allżsing av įbyrgdarųkjum,  sum kunnu leggjast śt.

 

Landsstżriš hevur ķ lųtuni ongar ķtųkiligar ętlanir um at broyta kommunuskattaskipanina, men kemur kommisiónin viš skilagóšum uppskotum um broytingar, verša hesi sjįlvsagt tikin upp til politiska višgerš.

 

Eg er samdur viš spyrjaran ķ, at vit ikki skulu gera skattaskipanina minni progresiva, enn hon er ķ dag. Hetta er eisini avtalaš ķ samgonguskjalinum, har sagt veršur: “Progressiviteturin ķ skattaskipanini veršur varšveittur”  

 

Veršur śrslitiš ein blokkstušulsskipan sum nevnd er ķ samgonguskjalinum, og sum alt talar fyri, veršur progresiviteturin ķ skattaskipanini ikki įvirkašur.

 

Ad.2

Ętlanin er ikki at henda śtlegging skattliga skal hava įvirkan fyri einstaka borgaran, sķ annars svar til sp.1.

 

Ad.3

Til henda spurning er at siga, at hetta eru jśst višurskifti, iš įšurnevnda kommisión skal śtgreina. Ein av avbjóšingunum hjį kommisiónini veršur at gera uppskot til eina blokkstušulsskipan, iš skal geva kommununum insitament til ein rationellan rakstur, uttan at hetta kemur at ganga śtyvir taš fakliga stųši į t.d. fólkaskślaųkinum. Yvirskipaša fakliga įbyrgdin kemur her sjįlvsagt at liggja hjį landsmyndugleikunum.

 

Ad.4

Stųšiš veršur tikiš ķ teimum mįlum, iš standa ķ samgonguskjalinum. Vķsir kommisiónin į onnur ųki, veršur stųša tikin til tey tį, sķ annars svar til sp.1.

 

Ad.5

Kommunurnar kosta tilsamans ķ 2007:

Rakstur, netto: 1 mia. kr.

Ķlųgur, netto: 488 mió. kr.

Rentur, netto: 17 mió. kr.

Tilsamans, netto: 1.505 mia. kr.

 

Eldraųkiš: 368 mió. kr. (rakstur + ķlųgur. Serliga er taš konta 21.6.04. Eldrarųkt, sum er kostnašarmikil, 309 mió. kr.)

Fólkaskślaųkiš: 263 mió. kr. (herav 23.2.01. Fólkaskślin 258 mió. kr.)

Vegakerviš: 101 mió kr. jįttaš ķ 2008, herav 71 mió. į kontu 38.1.02. Landsverk (rakstrarj.).

 

Tųlini eru śr leišslukunningarskipanini. Detailreguleringin av śtleggingini kann sjįlvandi broyta tųlini, umframt at spurningurin er um nżggjar umsitingar mugu uppbyggjast ķ kommununum.

 

Mįliš avgreitt.