5 Uppskot til  lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um val til Fųroya Lųgting

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš (Oršaskiftiš)
C. Nevndarskjųl
D. Įlit
E. 2. višgerš (Oršaskifti)
F. 3. višgerš (Oršaskiftiš)

Įr 2007, 16. august, legši Edmund Joensen, lųgtingsformašur, vegna seg sjįlvan fram soljóšandi

Uppskot 

til 

lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um val til Fųroya Lųgting

 

§ 1

 

Ķ lųgtingslóg nr. 49 frį 20. juli 1978 um val til Fųroya Lųgting, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 27 frį 21. mars 2002 verša gjųrdar hesar broytingar:

1) Heitiš į lųgtingslógini veršur broytt til: “Lųgtingslóg um val til Lųgtingiš”.

2) § 1 veršur oršaš soleišis:

“§ 1. Lųgtingiš hevur 31 limir, sum verša valdir viš lutfalsvali.

3) Yvirskriftin til kapittul IV veršur: “IV. Lųgtingsvalnevnd”.

4) Ķ § 12 verša oršini: “fyri hvųrt valdųmi” strikaš.

5) Ķ § 15, stk. 2, 1. og 2. pkt. veršur “valnevndunum” broytt til: “valnevndini”, og ķ 3. pkt. veršur “Hesar” broytt til: “Hendan”.

6) Ķ § 16, stk. 1 verša oršini “ķ ųllum valdųmunum” strikaš.

7) Ķ § 17, stk. 1 verša oršini “ķ einum valdųmi” strikaš.

8) § 17, stk. 2 veršur oršaš soleišis:

“Stk. 2. Ein valevnislisti mį ikki hava fleiri valevni enn tķggju fleiri enn tališ av lųgtingslimum, iš veljast skulu. Um henda treyt ikki veršur hildin, skal listin verša lżstur ógildugur.”

9) Ķ § 17, stk. 4 verša oršini: “avvaršandi lųgtingsnevnd” broytt til: “lųgtingsval-nevndini”.

10) Ķ § 17, stk. 6 verša oršini “ķ ymsum valdųmum ella” strikaš.

11) Ķ § 18, stk. 1 verša oršini: “ķ sama valdųmi” strikaš.

12) Ķ § 18, stk. 2, 1. pkt. veršur “viškomandi lųgtingsvalnevnd” broytt til: “lųgtingsval-nevndini”.

13) Ķ § 29, stk. 3 verša oršini: “lųgtingsvalnevndini ķ viškomandi valdųmi” broytt til: “formanninum fyri lųgtingsval-nevndini”.

14) § 30, stk. 1 veršur oršaš soleišis: “... Endaliga uppgeršin av valinum veršur gjųrd av lųgtingsvalnevndini ķ seinasta lagi vikudagin aftanį vališ.”

15) Ķ § 30, stk. 4 verša oršini: “ķ valdųminum” strikaš.

16) Ķ § 31, stk. 1, 3. pkt. veršur oršiš “umdųmisvaldum” strikaš.

17) §§ 32 og 33 verša strikašar.

18) Ķ § 34, 1. pkt. verša oršini: “ķ sama valdųmi” strikaš, og 2. pkt. veršur strikaš.

19) Ķ § 39, stk. 1, 4. pkt. verša oršini “ķ valdųminum” strikaš tvęr stašni.

20) Ķ § 44, stk. 1 veršur “lųgtingsskriv-stovuni” broytt til: “umsiting tingsins”.

21) Ķ skjalinum viš yvirliti yvir valstųš veršur teigurin “valdųmi” strikašur. 

 

§ 2 

Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd.

 

Kap. 1. Almennar višmerkingar:

Sķšan Lųgtingiš var endurreist ķ 1852 ella fyri 155 įrum sķšani, hava Fųroyar veriš bżttar ķ tey 7 valdųmini, sum vit ųll kenna. Uppbżtiš er taš sama sum prestagjųldini vóru.

 

Įsannast mį, at nógv er broytt her į landi ųll hesi įrini, og er vallógin eisini ofta broytt, tó hava sjįlvar lógirnar havt langa livitķš. 

 

Galdandi lóg um val til Fųroya Lųgting er frį 1978, og  kom hon ķ stašin fyri lóg um Fųroya Lųgting, sum upprunaliga var frį 1924, t.e., at hóast vit fingu heimastżri ķ 1948, og tingiš var broytt frį at vera ein rįšgevandi myndugleiki til eitt lóggįvuting innan karmarnar av heimastżrislógini, so var nżggj vallóg ikki gjųrd fyrrenn 30 įr seinni.

 

Spurningur um valdųmini hevur ikki veriš į breddanum ķ politiska oršaskiftinum meira enn umleiš 20 įr. Ķ 1989 lųgdu lųgtingskvinnurnar Karin Kjųlbro og Marita Petersen uppskot fyri tingiš um, at Fųroyar verša skipašar sum eitt valdųmi viš 21 tingmonnum, lųgtingsmįl nr. 14/1989. Grundgevingarnar hjį teimum fyri at seta fram uppskotiš vóru, at verandi skipan foršar fyri skynsamari landsplanlegging. Mįliš fall.

 

Ķ 1992 setti Bjarni Djurholm, tingmašur, fram uppskot um taš sama, lųgtingsmįl nr. 54/1992. Skotiš var upp, at tingmannatališ varš 27. Grundgevingarnar fyri uppskotinum vóru partvķs tęr somu sum ķ 1989, og at lokalpolitikkur spęlir ein ov stóran leiklut, tį samgongur skulu skipast og avgeršir takast, og speglast hetta aftur ķ ov stórum ķlųgukostnaši viš skattahękkingum til fylgju. Eisini hetta uppskotiš fall.

Ķ 1995 roynir Bjarni Djurholm seg aftur ķ lųgtingsmįliš nr. 27/1995. Hetta uppskotiš veršur lagt fram, tį kreppan er ķ hęddini, og ber uppskotiš dįm av hesum, t.d. at skotiš veršur upp, at tingmannatališ veršur 21. Heldur ikki hetta vann frama.

 

Ķ 2006 – lųgtingmįl nr 21/2006 - leggur Kįri P.Hųjgaard uppskot til samtyktar fyri tingiš um, at landsstżriš leggur fram uppskot um at skipa Fųroyar sum eitt valdųmi,  hesaferš viš 33 tinglimum. Uppskotiš kemur eftir, at arbeišsbólkur, sum landsstżrismašurin ķ innlendismįlum setti stutt eftir, at samgongan varš skipaš, hevši latiš frį sęr įlit, har skotiš var upp ikki at broyta valdųmisskipanina, men uppgeršarhįttin. Eisini hetta uppskotiš fall.

 

Ķ samgonguskjalinum frį 31. januar 2004 varš avtalaš, at vallógin skuldi endurskošast. Grundarlagiš fyri hesum var ikki, at Fųroyar skuldu skipast sum eitt valdųmi, men meira, at valśrslitiš ikki endurspeglaši seg ķ tingmannatalinum. Bęši Sambandsflokkurin og Javnašarflokkurin hųvdu fleiri atkvųšur enn Tjóšveldisflokkurin, men fekk hann 8 tingmenn, mešan hinir bįšir fingu 7 hvųr.

 

Landsstżrimašurin setti nišur ein arbeišsbólk at gera uppskot til nżggjan śtrokningarhįtt, sum kom viš einum uppskoti ķ 2005.  Henda skipan bygdi į 7 valdųmir, men at taš ķ śtrokningarhįttinum var tryggjaš, at flokkarnir fingu tingmenn ķ mun til atkvųšutališ, og at ųll ųki ķ landinum fingu umboš. Skipanin viš eykamonnum var burtur. Uppskotiš vann hvųrki undirtųku ķ landsstżrinum ella millum tingmenn,  og bošaši landsstżrismašurin sķšani frį, at hann bert fór at koma viš uppskoti um nakrar tekniskar broytingar ķ vallógini seinast ķ lųglistanum, sum var lagdur saman viš lųgmansrųšuni 2007. 

 

Fyriliggjandi  uppskot merkir, um taš veršur samtykt, at Fųroyar verša eitt valdųmi, og at tingmannatališ veršur 31.

 

Sum sęst av tķ, sum er fųrt fram omanfyri, so hevur spurningurin um Fųroyar sum eitt valdųmi regluliga veriš frammi tey seinastu skjótt 20 įrini, og heldur uppskotsstillarin, at tķšin nś er bśgvin til, at fariš veršur frį skipanini, sum hevur veriš galdandi ķ 155 įr, og at stigiš eigur at verša tikiš fult śt, soleišis at Fųroyar verša 1 valdųmi heldur enn at fara at pjųssa upp į verandi skipan viš nżggjum bżtisskipanum.

 

Sum grundgevingar fyri hesum kunnu nevnast:

Infrakerviš ķ  Fųroyum er nś voršiš so gott, at 85% av fólkinum ķ bili kann nįa 80% av landinum innan fyri ein tķma.

 

Alt fleiri uppgįvur verša lagdar og fara at verša lagdar til kommunurnar at umsita, eins og tališ av kommunum er nógv lękkaš og fer at lękka enn meira. Įsannast mį eisini, at ķ sambandi viš, at heimastżriš hevur yvirtikiš alt fleiri uppgįvur at umsita, er mįlsręšiš hjį tinginum vķškaš. Hetta hevur viš sęr, at Lųgting og  landsstżri skulu taka sęr av teim meira yvirskipašu landspolitisku uppgįvunum, mešan  kommunurnar og  teir kommunalu felagsskapirnir taka sęr av tķ meira lokalpolitiska.

 

Ķ  vallógini frį 1978 er  tališ av umdųmisvaldum ķ teim einstųku valdųmunum viš hesum śtgangsstųši gjųrt viš stųši ķ, hvussu fólkatališ var bżtt upp į valdųmini tį. Hetta er nógv broytt hesi knapt 30 įrini. Fólkatališ ķ Streymoynni er t.d. frį1977, til  2003 vaksiš viš 29,7% , ķ  syšru helvt av Eysturoynni viš 21,3%,  mešan taš ķ Sandoynni og Sušuroynni er minkaš viš góšum 12%. Hesi tųl vķsa greitt, at grundarlagiš undir verandi vallóg er burtur, og at um skipanin viš valdųmum skal verša varšveitt, so eigur tingiš at taka stųšu til eitt geografiskt heldur enn eitt demografiskt bżti, grundarlagiš undir verandi skipan er burtur. 

 

Įsannast kann eisini, at ķ teim smįu valdųmunum er talan um eitt demokratiskt undirskot, soleišis at skilja, at veljarin veit, at taš er nyttuleyst at velja įvķsar flokkur, tķ flokkurin ikki hevur nakran mųguleika at fįa tingmann valdan.

 

Taš er ein sannroynd, at  kvinnurnar eru undirumbošašar į tingi, og at hon er ein tann lęgsta ķ Europa. Roknast kann viš, at um Fųroyar verša skipašar sum eitt valdųmi, so fer hesin ójavnin at minka.

 

Eftir stżrisskipanarlógini kann tingiš ķ mesta lagi hava 33 limir og eftir vallógini millum 27 og 32 limir, men hevur taš, sķšan lógin kom ķ gildi, veriš 32.

 

Mett veršur, at taš er betri, at tališ av tingmonnum er eitt ólķka tal, og veršur tķ skotiš upp at seta taš til 31. Ķ verandi lóg er treytin fyri at fįa eykamann, at flokkurin hevur 1/27 part av atkųvšunum ella 3,7%. Viš einum tingmannatali upp į 31 fer hetta markiš nišur į 1/31 part ella 3,2%.

 

Sum er, kann einstaklingur stilla upp ķ einum valdųmi. Hetta merkir, at viškomandi bara kann verša valdur, um hann ella hon verša umdųmisvald, tķ viškomandi tekur ikki lut, tį ķ tey eykavaldu verša bżtt. Um Fųroyar verša eitt valdųmi, veršur taš lęttari hjį einstaklingum at verša vald, tķ tey eins og tey, sum eru stillaš upp hjį flokkunum, fįa atkvųšur ķ ųllum landinum. Vansin er, at um viškomandi fęr nógvar atkvųšur, so veršur spilliš av atkvųšum stórt.  

 

Kap. 2. Serligar višmerkingar:

 

Til nr. 1 og 20: Mįlsligar broytingar.

 

Til nr. 2: Tingmannatališ veršur 31 ķ mun til 32, og Fųroyar verša skipašar sum eitt valdųmi.

 

Til nr. 3, 4, 5, 9, 12, 13 og 14: Talan er um broytingar orsakaš av, at skipaš veršur ein lųgtingsvalnevnd fyri alt landiš ķ mun til ķ dag, har ein lųgtingsvalnevnd er ķ hvųrjum valdųmi.

 

Til nr. 6, 7, 10, 11, 15, 16, 18, 19 og 21: Talan er um broytingar uttan innihald orsakaš av, at landiš veršur skipaš ķ eitt valdųmi.

 

Til nr. 8: Viš einum tingmannatali upp į 31, kunnu flokkarnir stilla upp 41 valevni. Higartil hava flokkarnir sambęrt § 17, stk. 2 kunnaš stillaš upp trż fleiri valevni enn tališ av lųgtingsmonnum, tó ongantķš meira enn taš dupulta, iš veljast skuldi ķ valdųmunum, t.v.s. ķalt 45 valevni.

 

Til nr. 17: Įsetingarnar um śtrokning av eykaumbošum verša strikašar.

 

Skjal 1: Broytingar ķ mun til verandi lóg

1. višgerš 4. september 2007. Mįliš beint ķ ręttarnevndina, sum tann 17. oktober 2007 legši fram soljóšandi

Įlit

 

Edmund Joensen, lųgtingsformašur hevur lagt mįliš fram tann 16. august 2007, og eftir 1. višgerš tann 4. september 2007 er taš beint ręttarnevndini.

 

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 17., 24. september, 1. og 8. oktober 2007.

 

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš Petur Zachariassen, hagfrųšing, Halgir W. Poulsen, advokat, Jógvan Mųrkųre, samfelagsfrųšing, Sjśrš Skaale, Ingibjųrg Berg, Jóanes N. Dalsgaard, stjórnmįlafrųšingar, Steinbjųrn O. Jacobsen, borgarstjóra, umboš fyri Javnstųšunevndina og Demokratia og landsstżrismannin ķ innlendismįlum.

 

Frį Javnstųšunevndini og Demokratia hevur nevndin fingiš skriv viš trimum uppskotum um at broyta vallógina, frį Peturi Zachariassen hevur nevndin fingiš yvirlit yvir uppgerš av valinum viš tveimum ymiskum uppgeršarhęttum, og frį Steinbirni O. Jacobsen hevur nevndin fingiš avrit av blašgrein um eitt valdųmi. Herumframt hevur nevndin frį ųšrum fingiš skrivligar višmerkingar til uppskotiš og annaš tilfar.

 

Undir nevndarvišgeršini hevur nevndin bżtt seg ķ ein meiriluta og ein minniluta.

 

Ein meiriluti (Poul Michelsen, Kaj Leo Johannesen, Finnur Helmsdal og Bill Justinussen) tekur undir viš mįlinum.

 

Meirilutin er tó ikki samdur viš uppskotssetaranum um at minka tališ av tingmonnum, men heldur er rętt at ųkja tališ upp ķ 33 samsvarandi įsetingini ķ stżrisskipanarlógini. Tķ setir meirilutin fram soljóšandi broytingaruppskot:

 

b r o y t i n g a r u p p s k o t

 

1) Ķ § 1, nr. 2 veršur “31” broytt til: “33”.

 

Soleišis broytt męlir meirilutin Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

 

Ein minniluti (Marjus Dam, Kristian Magnussen og Sverre Midjord) tekur ikki undir viš uppskotinum og hevur hesar višmerkingar:

 

Avtalaš er ķ samgonguskjalinum, at valskipanin skal endurskošast. Nevnda uppskot kann ikki metast at vera ein endurskošan, fyriskipaš av samgonguni, tķ uppskotiš hevur ikki veriš til višgeršar ķ samgonguni. Heldur er talan um eina kollvelting av valskipanini, uttan at nųkur saklig og grundig višgerš er farin fram yvirhųvur. Ķ londum, okkum annars dįmar at samanbera okkum viš, hevši politiska skipanin sett kommissjónir viš fakfólki at arbeiša viš einum fyri fólkaręši so grundleggjandi mįli.

 

Minnilutin vķsir į

 

Minnilutin vķsir somuleišis į, at fķggjarliga vęlbjargaš og kend fólk, eins og fķggjarliga sterk įhugamįl ķ stųrri og minni mun kunnu koma at avgera, hvųr ķ framtķšini veršur valdur į ting. Hetta uppskot fer, um taš veršur samtykt, at skunda undir hesa skeivu og ódemokratisku gongd. Tķ undrar taš minnilutan, nś eitt so kollveltandi uppskot liggur į tingborši, at ongar įsetingar eru um fķgging av valstrķši og gjųgnumskygni ķ fķggjarvišurskiftum hjį valevnum og flokkum ķ sambandi viš valstrķš.

 

Fleiri hava vķst į, at talan kann vera um “gerrymandering”, t.v.s. at valskipanin veršur broytt til eins egna fyrimun, og męla til, at eitt lųgtingsval eigur at verša hildiš, įšrenn eitt tķlķkt uppskot veršur sett ķ gildi.

 

Įsannandi at uppskotiš kann verša samtykt, so heldur minnilutin, at taš eigur ikki at koma ķ gildi fyrr enn eftir komandi val.

 

Minnilutin setir tķskil fram soljóšandi

 

b r o y t i n g a r u p p s k o t

 

2) § 2 veršur soljóšandi:

“§ 2. Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi 1. februar 2008.”

 

2. višgerš 23. oktober 2007. Uppskot frį Henrik Old  um at beina mįliš aftur ķ nevnd fall 15-0-17.Broytingaruppskot frį minnilutanum ķ ręttarnevndini, Marjus Dam, Kristian Magnussen og Sverra Midjord til § 2 fall 14-0-18. Broytingaruppskot frį meirilutanum ķ ręttarnevndini, Poul Michelsen, Kaj Leo Johannesen, Finni Helmsdal og Bill Justinussen til § 1 samtykt 17-2-13. Uppskotiš soleišis broytt samtykt 19-0-13. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

 

Į tingfundi 25. oktober 2007 lųgdu tingmenninir Marjus Dam, Jógvan viš Keldu, Anfinn Kallsberg, Gerhard Lognberg og Kristian Magnussen fram soljóšandi  

 

Broytingaruppskot

til 

3. višgerš

 

1)      § 2 veršur oršaš soleišis: “Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi, tį taš ķ kunngerš veršur įsett av landsstżrismanninum.”

 

Višmerkingar:

Uppskotsstillararnir halda, at Fųroya fólk eiga at fįa hųvi at siga sķna hugsan um mįliš, įšrenn broytingin um eitt valdųmi kemur ķ gildi. Skotiš veršur tķ upp, at landsstżrismašurin fęr heimild at seta lógina ķ gildi viš kunngerš, og hevur hetta til endamįls at geva honum eitt skotbrį at skipa fyri vegleišandi fólkaatkvųšu um mįliš. Nś val til Fólkatingiš er śtskrivaš at verša 13. november, halda uppskotsstillararnir, at fólkaatkvųšan kann verša hildin sama dag. Hetta er eisini ķ trįš viš taš, sum lųgmašur nevndi ķ ólavsųkurųšu sķni ķ įr, har hann segši: “At skipa Fųroyar sum eitt valdųmi er so stór broyting og grundleggjandi broyting, at hon uttan iva eigur at verša lųgd til fólkaatkvųšu, įšrenn Lųgtingiš tekur endaliga stųšu.”

 

3. višgerš 25. oktober 2007. Uppskot frį Hergeir Nielsen um at beina mįliš ķ serliga nevnd fall 14-0-18. Broytingaruppskot frį tingmonnunum Marjus Dam, Jógvan viš Keldu, Anfinni Kallsberg, Gerhard Lognberg og Kristian Magnussen fall 14-0-18. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 19-0-13. Mįliš avgreitt.

Ll.nr. 97 frį 01.11.2007