108  Uppskot til  lųgtingslóg um yvirtųku av mįlsųkjunum śtlendingamįl og marknaeftirlit

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Nevndarskjųl
E. Įlit
F. 2. višgerš
G. Oršaskifti viš 2. višgerš

Įr 2006, 2. mars, lųgdu tingmenninir Bill Justinussen og Jenis av Rana, vegna Mišflokkin fram soljóšandi

Uppskot

til

 

lųgtingslóg  um yvirtųku av mįlsųkjunum śtlendingamįl og marknaeftirlit

 

§ 1. Viš heimild ķ § 2 ķ lóg nr. 79 frį 12. mai  2005 um mįl og mįlsųki fųroyskra myndugleika at yvirtaka verša mįlsųkini į lista 1, nr. 12 śtlendingamįl og marknašareftirlit yvirtikin.

 

§ 2. Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi 1. november 2006.

 

Višmerkingar:

Eitt av teimum mįlum, sum hevur veriš frammarlaga ķ politiska oršaskiftunum seinastu įrini, og sum so avgjųrt ikki hevur tęnt politikarum ella fųroyskum politikki til rós, er śtlendingamįliš. Hųvušsyvirskriftin yvir hetta torskilda ųkiš kundi veriš: Flųkt, ómenniskjansligt og fųroysku tjóšini til lķtlan sóma.

 

Mešan višgeršin av nżggjum umsóknum um arbeišs- og uppihaldloyvi ikki hevur veriš so nógv frammi ķ almenna kjakinum, so er ųšrvķsi viš umsóknum um framhaldandi og varandi uppihalds- og arbeišsloyvi og umsóknum frį hjśnafelagum, sum eru gift fųroyingum, um loyvi at bśsetast ķ nżggja heimlandi teirra, ella at kunna koma til heimland hjśnafelaga teirra at vitja.  At taš skal vera annaš enn ein avgreišsluspurningur fyri slķk, sum kanska ķ mong įr hava tęnt fųroyska samfelagnum į ymiskan hįtt, at fįa eitt svar upp į umsókn sķna, er trupult at skilja. Uppaftur verri er at góštaka, at fremmandafólk, gift fųroyingi, ikki uttan trupulleikar skal kunna koma higar at vitja ella bśsetast, bert tķ heimlandiš er uttan fyri noršurlond.

 

At avgeršin, hóast tilmęli veršur giviš av fųroyskum myndugleika, veršur tikin av fremmandafólki ķ fremmandum landi, įtti fyri langari tķš sķšani at veriš broytt. Fyrst av ųllum tķ vit sum fųroyingar įttu at havt so fręgt av sjįlvsviršing, at vit rįddu egnum višurskiftum eisini į hesum ųki. Harnęst tķ fremmandafólkiš, sum ķ dag tekur avgeršina fyri okkum, ongantķš hevur vķst, at taš hevur neyšugt innlit ķ fųroysk višurskifti til at kunna taka skilagóšar avgeršir okkara vegna. Og hvķ skuldu tey taš? Taš hevši veriš óhugsandi, at fųroyskur myndugleiki og fųroyingur tóku bindandi avgerš um višurskifti ķ ųšrum landi - t.d. um skśla-, valuta ella śtlendingapolitikk ķ Tżsklandi. Skilaleyst - ja sjįlvandi, men hvķ halda vit, taš vera natśrligt, og lata taš um okkum ganga,  at myndugleiki ķ Danmark og danskur embętismašur, iš kanska hevur traškaš barnaskógvar sķnar į Nųrrebrśgv, ķ Randers ella lķknandi, og uttan minsta kunnleika til Fųroyar og fųroyingar annaš enn frį fjųlmišlum, at hesin hevur eginleikar fram um fųroyingar at taka avgerš ķ hesum eyma, kenslumerkta mįli, sum śtlendingamįliš er?

 

At so enntį trķggir myndugleikar, tveir danskir - lųgreglan og  śtlendingastżriš- og ein fųroyskur, Innlendismįlarįšiš, umsita ųkiš, kann ikki annaš enn gera mįliš pśrasta flųkt og forša gjųgnumskygni. Taš sigur seg sjįlvt, og gongdin seinastu įrini og ķ dag prógva hetta til fulnar.

 

Afturat hesum koma so trupulleikarnir av stirvnum mannagongdum og beinharšari lógartulking, sum ķ alt ov stóran mun tykist eyškenna fųroysku tilmęlini.

 

At yvirtaka ųkiš, og harviš donsku lógina, og harnęst ķ friši og nįšum at tillaga hesa til fųroysk višurskifti og mųguliga, um politiskur vilji er til taš, at evna til nżggja fųroyska lóg, įtti at veriš stųrsta sjįlvfylgja fyri eitt so framkomiš fólkaręši sum taš fųroyska.  Tį veršur eisini grundleggjandi fortreytin fyri, at ųkiš fęst at virka, til stašar, nevniliga taš, at įbyrgd og avgeršir fylgjast.

 

Yvirtųkulógin varš samtykt į Lųgtingi hin 12. mai 2005.   Sum beinleišis fylgja av hesari  legši landsstżriš hin 8. november 2005 fram uppskot til lųgtingslóg um ręši į mįlum og mįlsųkjum, har m.a. veršur nįgreinaš, hvųrji mįlsųki ikki eru yvirtikin, og stašfest veršur, at: framtķšar yvirtųkur verša framdar viš, at ųkiš, sum ętlast yvirtikiš, veršur strikaš av listanum (yvir ikki yvirtikin mįl) viš broytingarlóg.

 

Millum tey ųki, iš eru į listanum um ikki yvirtikin mįl, er nr. 12 į listanum, śtlendingaųki og marknaeftirlit, og eru taš hesi ųki, sum broytingarlógaruppskot Mišfloksins višvķkur.

Ętlan Mišfloksins var upprunaliga at seta fram broytingaruppskot til ętlašu lógina um ręši į mįlum og mįlsųkjum, men nś seinasti dagur fyri framlųgu ķ tinginum nęrkast, og mįliš enn ikki er komiš śr nevnd, leggur flokkurin fram lógaruppskot um, at mįlsųkiš veršur yvirtikiš eftir galdandi reglum fyri yvirtųku av mįlsųkjum, sķ stżrisskipanarlógina § 46.

 

Mannagongdin ķ sambandi viš yvirtųkur sambęrt yvirtųkulógini § 2 er tann, at taš eru fųroyskir myndugleikar iš gera av, nęr mįl og mįlsųki verša yvirtikin, tó soleišis at tingingar skulu verša viš danskar myndugleikar višvķkjandi įvķsum yvirtųkum, herundir śtlendingaųkiš og marknaeftirlit.

 

Skotiš veršur upp, at lógin skal fįa gildi 1. august 2006 soleišis, at landsstżriš fęr stundir at tingast viš danskar myndugleikar višvķkjandi yvirtųkuni, įšrenn yvirtųkan viš gildiskomuni veršur veruleiki.

 

Taš er ein treyt, at śtlendingaųkiš og marknaeftirlit verša yvirtikin samstundis.

 

Yvirtųkan inniber, at lóggįvuvaldiš, śtinnandi valdiš, śtreišslurnar og fųstu ognirnar, iš hava beinleišis samband viš eitt mįl ella eitt mįlsųki, alt samalt veršur flutt til fųroyskar myndugleikar.

 

Sambęrt einum punktnotati frį Lųgmansskrivstovuni ķ lųgtingsmįli nr. 33/2005: Uppskot til lųgtingslóg um ręši į mįlum og mįlsųkjum, er kostnašurin av yvirtųkuni leysliga mettur at verša 2 mió. kr.  

1. višgerš 20. mars 2006. Mįliš beint ķ uttanlandsnevndina, sum tann 21. aprķl 2006 legši fram soljóšandi

Įlit

 

Mišflokkurin hevur lagt mįliš fram tann 2. mars 2006, og eftir 1. višgerš tann 20. mars 2006 er taš beint uttanlandsnevndini.

 

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 29. mars og 5. og 19. aprķl 2006.

 

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš landsstżrismannin ķ innlendismįlum.

 

Frį landsstżrismanninum ķ innlendismįlum fekk nevndin eina frįgreišing frį einum arbeišsbólki um višgerš av umsóknum um uppihaldsloyvi ķ Fųroyum, frįgreišing um yvirtųku av mįlsųkjunum lųgregla og  kriminalforsorg, og stovnsetan av dómstólum frį 2003, og frįgreišing um yvirtųku av śtlendingamįlum frį 2003.


Ein meiriluti ķ nevndini (Johan Dahl, Óli Breckmann, Anfinn Kallsberg, John Johannessen og Kristian Magnussen) vķsir į, at landsstżrismašurin ķ innlendismįlum arbeišir viš at fįa greišari mannagongdir fyri višgerš av umsóknum um uppihaldsloyvi ķ Fųroyum. Hann er ķ ferš viš at gera eina śtlendingakunngerš, sum seinni kann verša grundarlag undir eini fųroyskari śtlendingalóg į ųkinum. Meirilutin heldur seg til įsetingarnar ķ samgonguskjalinum og tekur tķ ikki undir viš mįlinum, og męlir Lųgtinginum frį at samtykkja uppskotiš.

 

Ein minniluti ķ nevndini (Hergeir Nielsen og Jenis av Rana) tekur undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

 

Minnilutin vķsir į, at bęši fyrsta višgeršin ķ tingsalinum og višgeršin ķ uttanlandsnevndini vķstu tżšiliga, at fleiri enn teir bįšir, iš eiga minnilutaįlitiš, standa aftan fyri tęr hugsanir, iš koma fram ķ uppskotinum um yvirtųkuna av śtlendinga- og marknaeftirlismįlinum. Vķst varš į, bęši undir 1. višgerš og ķ nevndini, at tķšin frį, at umsókn um uppihalds- og arbeišsloyvi veršur latin inn, og til avgerš veršur tikin, er óneyšuga drśgv, at ov nógvir og fremmandir aktųrar eru ķblandašir, og at vit onga trygd hava fyri, at tey, iš avgeršina taka, hava neyšugan kunnleika til taš samfelag og tey fólk, iš hesar avgeršir višvķkja.

 

Um taš er kendi óviljin móti andstųšuuppskotum, iš ger, at menn ķ meirilutanum hopa undan egnum sjónarmišum, ella taš er vanliga undanstųkkingin, iš tķverri oftast sęst, tį avgeršir skulu takast, iš višvķkja tjóšarfręlsi okkara, er ilt at siga. Men harmiligt er at uppliva ķ tķšum, har tosaš veršur um sjįlvstżris- og yvirtųkulógir, og har frįbošanir um sjįlvsavgeršarrętt verša sendar ķ allar ęttir, at tį verk skal setast handan orš, er lķtil styšril ķ monnum. Og at goyma seg aftan fyri gittan kostnaš av yvirtųkuni sigur meira um manglandi įlvaran aftan fųgur orš um at rįša egnum višurskiftum.

 

Einki ķ ętlanum landsstżrismansins į ųkinum ber boš um annaš enn eina fįtęka roynd at pjųssa upp į eina lóg, iš dagligi veruleikin vķsir okkum er ómenniskjanslig fyri tey mongu, hvųrs lķv og lagna er bundin at henni, og óviršilig fyri eitt samfelag, iš bara letur standa til, mešan frammand sišvenja tekur avgeršir bęši mįnašir og įr ov seint.

 

Minnilutin vónar tó, at meiriluti veršur fyri uppskotinum, so tęr so mangan ómenniskjansligu avgeršir į śtlendingaųkinum verša farin sųga, og at lóggįvan og framtķšaravgeršir verša fųroysku tjóšini til heišur.

 

 2. višgerš 28. aprķl 2006. Uppskot til samtyktar fall 10-0-19. Mįliš avgreitt.