100-37 Fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, lųgmann, višvķkjandi  

Oršaskifti

Įr 2006, tżsdagin 31. januar, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį , Finni Helmsdal lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur   
 

   1.    Hvķ er lógaruppskotiš višvķkjandi partabręvabżtinum ķ LĶV ikki lagt fyri tingiš enn?

  1. Hvķ eru tvey umboš fyri tryggingartakararnar ikki vald ķ nevndina fyri felagiš?
  2. Var avtalan, sum lųgmašur gjųrdi viš samrįšingarbólkin, bara gjųrd fyri, at Bjarni Djurholm skuldi fįa tķš til at kollrenna mįliš?
  3. Hava oršini hjį einskiljingar- og strategibólkum stųrri vekt enn avtalur og lyfti, sum lųgmašur hevur giviš tryggingartakrunum hjį LĶV, og hvķ hava tey taš?
  4. Um ikki, ętlar lųgmašur at halda tęr avtalur og tey lyfti, hann gav samrįšingarbólkinum 24. novembur 2004?
  5. Dugir lųgmašur ikki at sķggja vandan ķ, at LĶV kann syndrast og oyšileggjast, um landsstżriš velur at renna ųrindi fyri Vinnuhśsiš og peningastovnarnar?
  6. Hvķ skulu vit ikki hava pensjónskassar her į landi? Og hvat heldur lųgmašur er gališ ķ tķ, at tryggingartakarin eigur pensjónskassan?
  7. Ella ręšist lųgmašur, at slķkur pensjónskassi kann fįa ov stórt vald į vinnulķvi okkara?
     

Višmerkingar

Februar 2002  taldist undirritaši millum teir lųgtingslimir, sum lųgdu fyri tingiš uppskot til samtyktar um at tryggja įhugamįlini hjį tryggingartakarunum ķ LĶV. Tį taš snśši seg  um įvirkan og innlit. Uppskotiš fekk so mikiš góša undirtųku, at taš varš samtykt. Uppskotiš įlegši landsstżrismanninum ķ vinnumįlum, sum tį eisini kallašist Bjarni Djurholm, at leggja uppskot fyri tingiš um at tryggja tryggingartakarunum ķ Fųroya Lķvstrygging teirra ognarrętt til felagiš. Landsstżrismašurin fjaldi ikki, at hann var alt annaš enn fegin um stųšu tingsins ķ hesum mįli. Ein av orsųkunum til, at uppskotiš til samtyktar varš lagt fyri tingiš var, at man į tann hįtt vildi royna at sleppa undan einum sakarmįli, sum kundi órógva eini loysn av eftirlųnarmįlinum ķ sķni heild, og harumframt avmarka virkismųguleikarnar hjį LĶV nógv įr śt ķ framtķšina.

Mįliš lį sķšan mest sum ķ dvala ķ góš tvey įr, men į fundi millum samrįšingarbólkin hjį tryggingartakarunum hjį LĶV og landsstżriš, umbošaš av Jóannesi Eidesgaard lųgmanni, Bjarna Djurholm, Hans Paula Strųm, Bįrši Nielsen, Jįgvani į Lakjuni og Jógvani viš Keldu, landsstżrismonnum umframt nųkrum embętisfólkum, varš semja m.a. gjųrd um, at tryggingartakararnir fįa 50% av partabrųvunum ķ LĶV, og at tvey umboš fyri tryggingartakararnar skuldu veljast ķ nevnd felagsins. Į sama fundi varš eisini avtalaš, at landsstżriš skuldi góštaka at vķkja frį vanligu fyrningarreglunum ķ samband viš mųguligt ręttarmįl um Fųroya Lķvstrygging. Ķ skrivi, dagf. 14. desembur, undirskrivaš av lųgmanni og landsstżrismanninum ķ vinnumįlum,  veršur vįttaš, at vķkt veršur frį fyrningarkravinum. Ķ bręvinum er hetta oršaš soleišis:

Fyrningarfreistin veršur suspenderaš til 21. desembur 2005, og er hon treytaš av, at mųgulig stevning ikki veršur latin ręttinum fyrr enn eftir 1. novembur 2005.

Skriviš endar viš, at landsstżriš heldur, at samrįšingarnar viš samrįšingarbólkin umbošandi tryggingartakararnar eru komnar į mįl. Viš hesum veršur sagt, at landsstżriš heldur,  at partarnir eru samdir.

Sambęrt fundarfrįgreišingini mišar landsstżriš ķmóti, at Vinnumįlarįšiš fęr lógaruppskot, sum tryggjar oman fyri nevndu avtalu, nišan ķ tingiš į ólavsųku 2005.

Men har kom einki uppskot nišan į ólavsųku 2005, og einki uppskot er heldur komiš sķšan. Hetta hóast Bjarni Djurholm hevur giviš lyfti um hetta frį tingsins rųšarapalli į heysti 2005, hóast hann sķšan hevur giviš undirritaša og ųšrum tingfólkum treytaleyst lyfti um, at uppskotiš var įvegis.

Vit hava eina lųgtingssamtykt frį 2002, vit hava fundarfrįgreišing frį 24. novembur 2004, har greišar nišurstųšur eru nišurfeldar, og vit hava skriv, dagf. 14. desembur 2004, undirskrivaš av lųgmanni og Bjarna Djurholm. Vit hava greišar avtalur, greiš lyfti. Men alt tykist gera taš sama, einki hendir ķ mįlinum kortini. Hetta ger, at fakfelųgini, sum eru tengd at LĶV, ķ alt stųrri mun missa įlitiš į politisku myndugleikunum sum samrįšingarpartur. Alt tosiš um at virka fyri einum frišarligum arbeišsmarknaš minnir meira og meira um mjųrkatos.

Endamįliš viš hesum fyrispurningi er einfalt at vita, hvķ einki er hent ķ mįlinum, um gjųrdar avtalur og givin lyfti ikki hava nakaš virši kortini?

Nś vita vit, at landsstżriš fęr rįšgeving ķ hesum sum ųšrum mįlum. Vit vita, at bęši ein settur einskiljingarbólkur og strategibólkurin hjį Vinnuhśsinum og Fķggjarmįlarįšiš hava męlt landsstżrinum frį at geva tryggingartakarunum tey 50% av LĶV. Grundgevingarnar eru, at taš kanska ikki er skilagott at “forera” so nógvan pening burtur, og at taš skapar trupulleikar ķ mun til einskiljingina, um tryggingartakararnir eiga 50%. Tį veršur trupult at fįa nevnivert fyri hini 50%. Somu rįšgevar hava tó lżtt įvķsum ķ landsstżrinum ķ oyraš, at skulu tryggingartakararnir absolutt hava tey 50%, so skulu tey lutast śt persónliga soleišis, at hvųr tryggingartakari fęr sķn lķtla lut. Tį veršur taš lętt hjį mųguligum keyparum av hini helvtini at keypa sęr ein meiriluta.

Fyri taš fyrsta kunnu vit neyvan tosa um nakra forering, tķ tryggingartakararnir eiga ķ veruleikanum alt LĶV og hava tķ sjįlvsagdan rętt til 50%. Fyri taš nęsta er taš ręttiliga skelkandi, um landsstżriš ętlar at gera nżtslu av snildum rįšageršum mótvegis tryggingartakarunum hjį LĶV viš at seta teir ķ ta stųšu, at teir hvųr sęr kunnu forvinna nakrar lęttar tśsundtals krónur, tį onkur ķleggjari vil keypa teirra part av fyritųkuni. Taktikkurin er tį at seta tann einstaka upp ķmóti fyritųkuni, og agniš er lųtuvinningur, sum ķ longdini kann hava vanlukkuligar avleišingar viš sęr.

Um lųgmašur letur seg yvirtala av Bjarna Djurholm til at ganga ųrindi fyri Vinnuhśsiš og peningastovnarnar, kann ein beinleišis avleišing verša, at LĶV endar sum eitt viršisleyst felag undir nišurlašing. Tķ gevur sakarmįliš einki gott śrslit fyri fakfelųgini, fara hesi at stovna eitt annaš felag, har kraviš um at fįa eina pensjónskassa lķknandi skipan veršur gingiš į mųti. Tį kunnu vit siga, at landiš hevur ognartikiš eitt vęlvirkandi felag bert fyri at oyšileggja taš. Hetta veršur alt gjųrt eftir rįšum frį kappingarneytunum hjį LĶV, sum vilja fįa fingrarnar ķ eftirlųnaruppsparingarnar. Vit kunnu nś tosa um privatiseringar, sum minna um tęr, sum fóru fram handan jarntjaldiš eftir, at mśrurin fall, tį ogn fólksins varš givin vinum og ręttrśgvandi.

Okkurt er, sum bendir į, at ķ framtķšini skulu eftirlųnaruppsparingar ķ kassarnar hjį peningastovnum og ķlųgufelųgum, og ikki sum nś ķ pensjónskassar, sum lųntakarin sjįlvur eigur. Vinnuhśsiš hevur sagt sķna almennu hugsan um hesi višurskifti, og har nevna teir als ikki mųguleikan viš pensjónskassum, hóast umleiš 85% av eftirlųnaruppsparingunum ķ grannalondum okkara fara ķ jśst pensjónskassar. Taš sęr śt, sum ętlar samgongan at taka demoniseringina hjį Vinnuhśsinum av fakfelųgunum til sķn. Taš var kanska ikki av tilvild, at lųgmašur avlżsti klassastrķšiš į seinasta įrsfundi Javnašarfloksins.

Spyrjarin er kunnigur um, at Bjarni Djurholm, landsstżrismašur, sum taš nżggjasta, hevur funniš upp į at geva landsgrannskošaranum skyldina fyri, at einki er hent ķ mįlinum. Taš kann vera, at landsgrannskošarin hevur sagt ella skrivaš okkurt, men hann kann so ikki hava nakaš sum helst at siga, tį lųgmašur og hansara skulu taka prinsippiellu avgeršina ķ hesum mįli. Taš snżr seg fyrst og fremst um ręttiliga įlvarslig og grundleggjandi hugburš og prinsippir, slķk sum ręttur javnašarlųgmašur neyvan kann skśgva til viks, bara soleišis. Ella?

Tryggingartakararnir vilja hava ķ minsta lagi 50% av partabrųvunum ķ LĢV, ikki eitt promilli minni enn taš, og skulu hesi 50% avhendast sum ein eind og ikki bżtt śt į einstųku tryggingartakararnar.

Taš er ręšandi bara at hugsa sęr, at landsstżriš ger undirskrivašar avtalur og gevur tryggingartakarunum lyftir, sum bara fara aftur viš boršinum eftir rįšum frį bankastjórum og vinnulķvsfólki, iš als ikki hava įhuga ķ stųšuni ella lagnuni hjį tryggingartakarunum. Taš er ręšandi at hugsa, tķ veršur spurt, er taš soleišis Fųroya lųgmašur hugsar og virkar? Velur lųgmašur heldur samvitskuleysu og eirindarleysu kapitalistarnar enn at višurkenna ręttindini hjį tryggingartakarunum?

Į tingfundi 1. februar 2006 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 24. mars 2006 svaraši Jóannes Eidesgaard, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

1.

Fųroya Lųgting samtykti ķ mars 2002 at heita į landsstżriš um at leggja uppskot fyri Lųgtingiš, soleišis at Fųroya Lķvstrygging varš skipaš sum sjįlveigandi stovnur ella į annan hįtt, iš kundi tryggja įhugamįlini hjį ųllum tryggingartakarunum um įvirkan og innlit.

 

Tann 17. november 2004 avgjųrdi Fųroya Landsstżri į landsstżrisfundi at einskilja Fųroya Lķvstrygging. Vit atliti at lųgtingssamtyktini avgjųrdi landsstżriš at arbeiša fram ķmóti, at lata helvtina av partabrųvunum til felag, har allir tryggingartakararnir ķ Fųroya Lķvstrygging eru limir, og at selja hina helvtina til ein strategiskan ķleggjara, t.d. tryggingarfelag, peningastovn ella lķknandi.

 

Ķ einkskiljingartilgongdini hevur sķšani veriš skipaš fyri einum umbošsrįš lķknandi vali, soleišis at tryggingartakararnir fįa hųvi at velja sęr umboš at taka sęr av įhugamįlum hjį tryggingartakarunum undir umskipanini av Fųroya Lķvstrygging.

 

5 limir eru valdir ķ umbošsrįšiš.

 

Į landsstżrisfundi ķ september 2005 legši landsstżrismašurin ķ vinnumįlum fram upprit um arbeišsętlan ķ sambandi viš einskiljing av Fųroya Lķvstrygging. Landsstżrismašurin fekk undirtųku fyri arbeišsętlanini, hvussu fyrireiking av einskiljingartilgongdini av felagnum skal fara fram.

 

Landsstżrismašurin hevur sķšani sett ein arbeišsbólk at standa fyri og luttaka ķ einskiljingartilgongdini. Limirnir ķ arbeišsbólkinum umboša umbošsrįšiš, Fųroya Lķvstrygging, Einskiljingarnevndina og Vinnumįlarįšiš.

 

Sķšani hevur landsgrannskošarin havt spurningar višvķkjandi einskiljingarętlanini av P/F Fųroya Lķvstrygging. Taš seinasta er, at samgongufólk nś hava įvķsan iva um einskiljingarleistin. Hetta er orsųkin til, at lųgtingslógin um einskiljing av Fųroya Lķvstrygging ikki er lųgd fyri tingiš enn.

 

2.

Landsstżrismašurin ķ vinnumįlum sendi samrįšingarbólkinum tann 1. desember 2004 skriv, um ętlanina hjį landsstżrismanninum, at skipa fyri einum umbošsrįšslķknandi vali, viš stųši ķ teimum reglum, sum Fųroya Lķvstrygging hevur gjųrt uppskot til, soleišis at tryggingartakararnir undir umskipanini av Fųroya Lķvstrygging, og – sum partur av hesum – verša umbošašir ķ nevndini fyri Fųroya Lķvstrygging.

 

Ķ arbeišsętlanini hjį landsstżrismanninum stendur, at tvey umboš frį umbošsrįšnum skulu veljast ķ nevndina ķ Fųroya Lķvstrygging. Sostatt koma 7 fólk at sita ķ nevndini hjį Fųroya Lķvstrygging ķ tķšarskeišinum, tį fyrireikingin av sųluni/latanini fer fram og ķ sjįlvari sųlutilgongdini. Tį heimildin er fingin til vega, og sųluarbeišiš byrjar, verša bęši nevndarumbošini hjį tryggingartakarunum vald.

 

Landsstżrismašurin arbeišir viš at fįa heimild til vega at einskilja Fųroya Lķvstrygging og ķtųkiligar fyrireikingarnar višvķkjandi sųlu/latan eru ikki byrjašar.

 

3 & 4.

Landsstżrismašurin ķ vinnumįlum hevur į ongan hįtt kollrent ętlanini, tvųrturķmóti.

 

Ķ skrivinum til samrįšingarbólkin frį 8. desember 2004 veršur greitt frį, at talan er um eina politiska ętlan og ikki eitt mįl, har landsstżriš ger serliga avtalu. Ķ skrivinum veršur eisini vķst į, at ętlanir landsstżrisins um at lata tryggingartakarunum helvtina av partabrųvunum eru grundašar į politisk sjónarmiš og ikki į iva um lųgfrųšiligt grundarlag fyri umskipanini. Spurningurin um ręttarligu stųšuna hjį Fųroya Lķvstrygging bleiv avgreiddur viš lųgtingslógini um umskipan av Fųroya Lķvstrygging, og hevur landsstżriš onga orsųk til at ivast ķ grundarlagnum fyri lųgtingslógini.

 

Avhending av partabrųvunum ķ Fųroya Lķvstrygging kann einans fara fram viš heimild ķ lųgtingslóg.

 

5.

Talan hevur alla tķšina veriš um eina politiska ętlan og ikki eitt mįl, har landsstżriš hevur gjųrt  serliga avtalu viš samrįšingarbólkin.

 

6.

Fram til įr 2000 virkaši Fųroya Lķvstrygging sambęrt lųgtingslóg um lķvstryggingarvirksemi. Tį iš Fųroya Lķvstrygging varš umskipaš til eitt partafelag ķ 2000, varš henda lóg sett śr gildi, og lķvs- og eftirlųnarvirksemi veršur nś reguleraš sambęrt lųgtingslóg um tryggingarvirksemi frį 1996.

 

Sambęrt įrsroknskapinum fyri 2004 er samlaša rakstrarśrslitiš hjį Fųroya Lķvstrygging įšrenn burturleggingar til bonusśtjavning og eginogn 38. mió. kr. Burturleggingar til bonusśtjavning var 32 mió. kr., soleišis at rakstrarśrslitiš er 5,9 mió. kr. fyri įriš 2004.

 

Taš samlaša tališ į tryggingartakarum var viš įrsenda 2004 17.671 ķ mun til 17.042 įriš fyri, harav hųvdu 6.141 einans eina samlagstrygging. Tališ į tryggingartakarum, sum hųvdu eftirlųnartrygging hjį Fųroya Lķvstrygging viš įrslok 2004, var 11.530.

 

Sambęrt įrsroknskapinum fyri 2004 er eginognin hjį felagnum 80.192.460 kr. Av hesum eru 500.000 kr. partapeningur og 79.692.460 kr. peningur heimhoyrandi ķ tiltaksgrunni. Talan er sostatt um stųrst virksemi ķ fųroyskum hųpi.

 

Sambęrt leišreglunum at einskilja fyritųkur landsins er eitt av endamįlunum at skapa rśm fyri meira handilsligum framtakshugi (dynamikki). Royndir ašrastašni vķsa, at ein einskiljing av almenna felagnum hevur bųtt munandi um mųguleikarnar hjį hesum at klįra seg ķ kappingarkendum umhvųrvi. Hetta tķ, at ein privatur eigari ķ stųrri mun tekur handilslig atlit og setur stųrri krųv til avkast hjį felagnum, og soleišis tillagar felagiš til marknašin viš įhaldandi at bųta um kappingarfyrimunirnar hjį felagnum.

 

Landsstżriš er vitandi um, at sjįlv einskiljingartilgongdin altķš er tyngjandi fyri eina fyritųku. Starvsfólk og leišsla kenna seg ótrygg viš óvissu stųšuna, fyritųkan er ķ, og trupult er hjį leišsluni at leggja ętlanir fyri framtķšina. Ķ hesum sambandi hevur taš tżdning, at einskiljingartilgongdin er greiš og gjųgnumskygd, samstundis sum starvsfólk og leišsla verša kunnaš um gongdina at einskilja fyritųkuna. Taš sama er galdandi fyri Fųroya Lķvstrygging.

 

7.

Ķ Fųroyum eru fleiri, sum bjóša višskiftafólki eftirlųnartryggingar. Fųroya Lķvstrygging eigur stųrsta marknašarpartin innan eftirlųnarvirksemi ķ Fųroyum, viš eini uppsparing uppį 1,7 mia. viš įrslok 2004. Bankarnir hava tilsamans eina uppsparing uppį umleiš 600 mió. kr.

 

Havnar Handverkarafelag, Fųroya Arbeišarafelag og Havnar Arbeišsmannafelag hava egnu eftirlųnargrunnar til limirnar ķ felųgunum.

 

Samanboriš viš Danmark og Ķsland hevur taš gingiš nakaš seinni at ųkja uppsparingina til eftirlųnir ķ Fųroyum. Taš var fyrst mišskeišis ķ įttati įrunum, at gongd kom į. Kreppan ķ fyrru helvt av nķti įrunum gjųrdi, at taš kom stķgur ķ. Sķšani mišskeišis ķ nķti įrunum er eftirlųnaruppsparingin ųkt munandi. Soleišis var tann samlaša eftirlųnaruppsparingin ķ Fųroya Lķvstrygging mišskeišis ķ nķti įrunum umleiš 600 mió. kr. Viš įrsenda 2004 var uppsparingin ųkt til 1,7 mia. kr. Hetta gevur eina greiša įbending um, hvussu kapitalsavnandi eftirlųnarvirksemiš er, og at nś er ręttilig gongd komin į eftirlųnarvirksemiš ķ Fųroyum.

 

Hóast hesa gongd, er tann samlaša eftirlųnaruppsparingin ķ Fųroyum vęl minni enn t.d. ķ Danmark og Ķslandi. Sett ķ lutfall til bruttotjóšarśrtųkuna er tann samlaša eftirlųnaruppsparingin į leiš 120% av bruttotjóšarśrtųkuni ķ hesum bįšum londum. Um tann fųroyska eftirlųnaruppsparingin skuldi veriš į sama stigi, vildi hon veriš į leiš 12 mia. kr. Ein leyslig meting er, at tann samlaša eftirlųnaruppsparingin ķ Fųroyum, ķroknaš taš, sum veršur spart upp ķ donskum eftirlųnargrunnum, ķ mesta lagi er ein trišingur av hesi upphędd. Her skal tó višmerkjast, at nógvir fųroyingar spara pening upp ķ  bankanum, og eisini fer uppsparing fram, viš at fólk sita ķ śtgoldnum hśsum viš meira.  

Landsstżriš arbeišir mišvķst fram ķmóti at skapa bestu karmar fyri tryggingarvinnu ķ Fųroyum. Landsstżrismašurin ķ vinnumįlum arbeišir ķlųtuni viš at dagfųra tryggingarlógina. Ein broyting ķ nżggju tryggingarlóggįvuni er, at marknašurin veršur liberaliserašur, og at taš skal gerast lęttari hjį višskiftafólki at skifta veitara.

 

Fyri tryggingarfelųgini, herundir Fųroya Lķvstrygging, fer liberaliseringin at višfųra ųkta kapping um kundarnar innan tęr tryggingargreinar, iš śtlendsk tryggingarfelųg halda vera įhugaverdar.

 

Samstundis, sum śtlendsk tryggingarfelųg kappast į jųvnum fųti viš fųroysk tryggingarfelųg um fųroyskar kundar, fer liberaliseringin at fųra viš sęr, at fųroysk tryggingarfelųg eisini fįa javnbjóšis mųguleika at fara śt um landoddarnar viš sķnum tryggingarvirksemi.

 

Ein liberalisering av marknašinum vķškar um mųguleikarnar hjį borgaranum og vinnuni at tekna tryggingar, soleišis at hesir ikki longur vera avmarkašir at tekna tryggingar ķ teimum fųroysku tryggingarfelųgunum, men nś eisini kunnu tekna tryggingar ķ śtlendskum felųgum, iš eru sinnaš at įtaka sęr vįša ķ Fųroyum.

 

Ein liberalisering er sostatt til gagns fyri tryggingartakararnar.

 

8

Ein vęlvirkandi kapitalmarknašur viš virknari kapping į millum annaš tryggingarųkinum er ein avgerandi fyritreyt fyri, at livistųšiš hjį fųroysku borgarunum veršur eins hųgt og ķ ųšrum framkomnum bśskapum. Hetta orsakaš av tķ stóra tżdninginum, iš góšar, fjųltįttašar og bķligar tęnastur į m.a. tryggingarųkinum hava fyri borgaran og vinnulķviš.

 

Fųroya Landsstżri fer at arbeiša fram ķmóti at skapa karmar fyri einum vęlvirkandi kapitalmarknaši, sum er til gagns fyri fųroyska bśskapin. 

Mįliš avgreitt