100-21 Fyrispurningur til Bįrš Nielsen, landsstżrismann, višvķkjandi Toll- og Skattstovu Fųroya - Eysturoyar og Noršoya ųki

Oršaskifti

Įr 2005, mikudagin 2. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Bill Justiniussenm lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Hvussu nógvar kundavitjanir eru seinastu 3 įrini skrįsettar į Toll og Skattstovuni Eysturoyar ųki og Noršoya ųki hvųr sęr? (Hvussu nógvir persónar koma inn į gólviš hjį T&S)
  2. Hevur landsstżrismašurin hoyrt deildarleišararnar į Eysturoyar deild og Noršoya deild, og hvat var hųvušsinnihaldiš ķ hoyringarsvarunum?
  3. Hvussu er neyva samstarviš viš starvsfólkini į stovninum ķ sambandi viš samanleggingina fyriskipaš?
  4. Hvųnn hevur landsstżrismašurin rįšfųrt seg viš ķ sambandi viš avgeršina um at leggja hesar bįšar deildir saman ķ eina, og hvašani kemur hugskotiš um, at samanlagda deildin hvųrki skal liggja ķ Klaksvķk ella ķ Saltangarį?
  5. Hevur landsstżrismašurin svaraš mótmęlisskrivinum frį borgarstjórunum ķ Runavķk og Klaksvķk, og hvat var svariš?
  6. Hvųrjar arbeišsuppgįvur verša lagdar til nżggju Noršurųkisdeildina, sum ikki kunnu avgreišast į verandi deildum?
  7. Hvųrjar fyrimunir og vansar sęr landsstżrismašurin ķ sambandi viš frįbošašu saman-leggingina av Toll og Skattstovuni Eysturoyar deild og Noršoya deild?
  8. Metir landsstżrismašurin, at ein almennur tęnastudepil eigur at liggja har, sum vinna og borgarar eru mest mišsavnaš?
  9. Nęr veršur samanleggingin av umtalašu deildunum framd?
  10. Hvat kostar flytingin, og hvųr veršur sparingin?
  11. Hvussu nógv stųrv verša nišurlųgd nęstu 2 įrini, og hvussu nógv, hvagar og hvašani verša stųrv flutt ķ mun til verandi stųšu.

 

 Svar

Bygnašarbroytingar

Fyri góšum įri sķšani, hin 1. oktobur 2004, sendi Bįršur Nielsen, landsstżrismašur, eitt tķšindaskriv śt um umleggingar og bygnašarbroytingar į Toll- og Skattstovu Fųroya. Serliga tann eina frįbošanin skar ķ eyguni, har sagt var, at ”fariš veršur frį einum uppbżti ķ seks ųkir til trż ųkir, iš verša: Miš/Vestur Ųki, Eysturoyar/Noršoya Ųki og Sušuroyar Ųki”. Ķ kjalarvųrrinum į tķšindaskrivinum vįttaši landsstżrismašurin, at ętlaša broytingin inniber, at deildin hjį Toll- og Skattstovuni ķ Saltangarį og deildin ķ Klaksvķk verša nišurlagdar og fluttar til annaš staš longur noršuri ķ Eysturoynni. Bęši andstųšupolitikarar į Lųgtingi og borgarstjórarnir ķ Runavķk og Klaksvķk hava munnliga og skrivliga mótmęlt hesi avgerš.

 

Orsųkirnar til óumhugsašu stųšu landsstżrismansins eru m.a. at finna ķ einum uppriti, sum lagt varš fyri landsstżrisfund 9. septembur 2004 og somuleišis ķ nevnda tķšindaskrivi. Har veršur sagt, at fyritreytirnar, sum Toll- og Skattstovan arbeišir undir, eru broyttar seinnu įrini; m.a. verša stórir partar av tollarbeišnum talgildir, og stórar broytingar eru framdar ķ undirstųšukervinum. Grundaš į hesar broytingar ķ fyritreytunum, heitti landsstżrismašurin į vįri 2004 į leišsluna fyri T&S um at gera eitt uppskot til rasjonalisering av stovninum og virksemi hansara. Rasjonaliseringsętlanin hevur viš sęr, at įrsverkini gerast fęrri, og śtreišslur verša spardar. Landsstżrismašurin sigur ķ tķšindaskrivinum, at bygnašarbroytingarnar verša gjųrdar ķ neyvum samstarvi viš starvsfólkini į stovninum.

 

Grundgevingar landsstżrismansins

Grundgevingarnar hjį landsstżrismanninum hanga illa saman. Tį įrsverkini gerast fęrri, og śtreišslur verša spardar, er ikki neyšugt viš nżggjum hųlum til starvsfólkahópin ķ Eysturoy og ķ Klaksvķk. Rśmast tey har nś, fara tey at rśmast enn betri, tį stųrvini verša fęrri. Og hóast landsstżrismašurin ķ tķšindaskrivinum sigur, at įrsverkini verša fęrri, veršur ķ einum serligum og sera stuttum skrivi um ųkisskrivstovuna ķ Sušuroy sagt, at ”Ųkisskrivstovan ķ sušri veršur tann eina av teimum trimum ųkisskrivstovunum, og arbeitt veršur eisini viš at leggja uppgįvur til skrivstovuna, soleišis at starvsfólkatališ vęntandi kemur at ųkjast nakaš.” Sostatt kemur starvsfólkatališ at ųkjast ķ onkrum parti av landinum, mešan taš kemur at minka ķ ųšrum pųrtum av landinum.

 

Heldur ikki, tį talan er um talgilding og kollvelting į KT-ųkinum, hanga grundgevingarnar saman. Tį stórir partar av tollarbeišnum verša talgildir, merkir hetta, at krųvini verša minni og ikki stųrri til at savna starvsfólk undir sama taki. Talgildingin ger, at fysiska hjįveran hevur minni at siga og ikki ųvut. Sostatt grundgevur landsstżrismašurin fyri, at nś er ikki so tżšandi sum įšur at stśgva starvsfólk saman undir einum taki, men tó ger hann jśst taš. Ķ einum stuttum skrivi, sum helst er ętlaš ųkisskrivstovuni ķ Sušuroy, veršur sagt, at ”kollveltingar eru hendar į KT-ųkinum”. Hesar kollveltingar hava sjįlvandi tann fyrimun viš sęr, at samskiftiš millum ymsu ųkisskrivstovurnar og sostatt fyri allan stovnin ķ nógv minni mun enn įšur er tengt at, hvar ķ Fųroyum ųkisskrivstovurnar liggja, og hvussu nógvar tęr eru ķ tali. 

 

Tęnastan til borgaran og vinnulķviš

Tį taš sostatt fyri stovnins egna virksemi ikki hevur avgerandi tżdning, hvar hann landafrųšisliga liggur, eigur avgeršin um mųguligar broytingar at byggja į spurningin um bestu tęnastu til borgaran. Og sjįlvandi eigur ein ųkisskrivstova hjį T&S at liggja so mitt ķ fólkahópinum, sum tilber. Taš eru 4 hųvušsstašir ķ Fųroyum. Ongin ivast ķ, at Klaksvķk er hųvušsstašur ķ noršoyggjum. Heldur ongin ivast ķ, at Saltangarį/Runavķk er hųvušsstašur ķ Eysturoy. Heilt natśrliga hevur Toll- og skattstovan skrivstovur ķ hesum hųvušsstųšum. Taš nżtist als ikki at grundgeva fyri, at hetta er skilabesta loysnin. Hinvegin skal grundgevast ómetaliga vęl og sannfųrandi, um avgjųrt veršur at flyta hesa fyri vinnulķviš og borgaran tżdningarmiklu almennu tęnastu burtur śr hųvušsstašnum, og fyrimunirnir skulu vera so eyšsżndir, at ųll kunnu taka undir viš tķ.

 

Kring hesar almennu skrivstovur hava seinnu įrini nógvar fyritųkur, sum hava regluligt og nógv samskifti viš T&S, lagt sķnar deildir. Tęnastan, sum T&S veitir, hevur stóran tżdning fyri allar partar ķ vinnuni og somuleišis fyri einstaka borgaran. Og ķ serligan mun hava eitt nś inn- og śtflutningsvinnan, roknskaparvinnan og skrivstovutęnastuvinnan sum heild stóran tųrv į skjótari og góšari T&S-avgreišslu. Ķ Eysturoynni hava flestu vinnuvirkir, sum hava tųrv į hesi tęnastu, skrivstovu nęrhendis T&S. Seinnu įrini hava nógvar grannskošarafyritųkur sett seg nišur ķ Saltangarį, og somuleišis hava sakfųraravirkir sęš mųguleikarnar. Ķ Klaksvķk ger sama fyribrigdi seg galdandi.

 

Fyri at hava eitt vęlvirkandi vinnulķv er alneyšugt, at almenna tęnastan somuleišis er vęlvirkandi. Klaksvķkar havn og Runavķkar havn eru tvęr hųvušshavnir ķ Fųroyum, har ein sera stórur partur av allari vųru bęši veršur į- og avskipašur. Nógv virksemi er įriš runt į hesum havnalųgum, og ķ ųllum, sum fer fram, hava toll- og skattamyndugleikarnir ein tżšandi leiklut. At flyta hesa lķvsneyšugu tęnastu burtur śr ųkinum, veršur til miklan bįga fyri hesar bįšar vinnudeplarnar. Hetta er beinleišis įgangur į Skįlafjųršin og Klaksvķkina sum vinnu- og fólkadeplar ķ Fųroyum.

 

Taš er viškomandi at spyrja, hvat sjįlvt grundarlagiš undir almennu stųrvunum į T&S er. Sjįlvandi er grundarlagiš eitt vęlvirkandi vinnulķv, sum kastar pening av sęr ķ almenna kassan. Tķ er taš eitt natśrligt krav, at taš almenna veitir vinnulķvinum neyšuga, skjóta og góša tęnastu. Taš er til fyrimun fyri almenna kassan. Betri tęnastan er, fleiri pengar koma ķ landskassan. Tķ kann viš fyrivarni sigast, at landsstżrismašurin er farin undir at saga greinina av, sum hann sjįlvur situr į.

 

Fyrireikingar

Vanliga verša kanningar og fyrireikingar gjųrdar, įšrenn slķkar avgeršir verša tiknar. Taš hevur ljóšaš frį samgongufólki, at sera fį vitja inn į gólviš hjį T&S, og at taš tķ er lķkamikiš, hvar deildin liggur. Tķ mį taš vera sera viškomandi at frętta frį landsstżrismanninum, hvussu nógvar vitjanir dagliga verša skrįsettar į ymsu deildunum. Sjįlvandi eiga slķkar kanningar at liggja sum grund fyri avgeršunum. Ein landsstżrismašur, sum tekur avgeršir, įšrenn hann ger viškomandi kanningar, er óumhugsašur og óbśgvin ķ sķnum starvi. Um taš er lķkamikiš, hvar deildin liggur, so er enn minni orsųk til at flyta deildirnar, sum ķ besta fųri elva til ųsing og ķ versta fųri hava oyšileggjandi avleišingar.

 

Samstarv viš starvsfólkini

Ķ tķšindaskrivinum varš dentur lagdur į, at bygnašarbroytingarnar verša gjųrdar ķ neyvum samstarvi viš starvsfólkini į stovninum. Taš er tķ viškomandi at spyrja landsstżrismannin, į hvųnn hįtt, hann hevur rįšfųrt seg viš leišararnar fyri ųkisskrivstovurnar ķ Eysturoynni og Noršoyggjum. Eisini er viškomandi at frętta, um landsstżrismašurin yvirhųvur hevur įhuga at spyrja starvsfólkini um teirra hugsan, og um taš hevur allarminstu įvirkan į stųšutakan landsstżrismansins.

 

Broyttar arbeišsuppgįvur

Tį eitt so oyšileggjandi stig veršur tikiš, eiga fyrimunirnir at vera sera eyšsżndir, um teir skulu viga upp ķ móti missinum. Ķ tķšindaskrivinum veršur bošaš frį, at arbeišsuppgįvurnar verša umlagdar eftir einum leisti, iš leišslan hevur tilevnaš eftir įhetain frį landsstżrismanninum. Tį neyšugt er at flyta ķ onnur hųli og leggja deildir saman, fyri at kunna fremja hesar arbeišsuppgįvur, mį talan vera um arbeišsuppgįvur, sum ikki kunnu avgreišast undir verandi karmum. Taš tykist sera lųgiš, tķ ein bygningur kann ķ sjįlvum sęr ikki styrkja eina tęnastu, men heldur eru taš starvsfólkini, sum śtinna uppgįvurnar, og tey verša neyvan ųšrvķsi. Helst veršur trivnašurin minkandi, tķ longri veršur hjį teimum flestu at koyra til arbeišis, umframt at tey ķ Noršoyggjum skulu ķgjųgnum ein tunnil tvęr feršir dagliga viš teimum persónligu meirkostnašum, sum taš hevur viš sęr.

 

Tęr umleggingar, sum bošašar verša frį ķ uppritinum til landsstżrisfund, krevja als ikki nżggj hųlir til uppgįvuna. Eftirlitsuppgįvan kann fremjast og styrkjast undir verandi karmum, og talgildingin kemur als ikki at seta krųv til jųrš og betong.

 

Męr er komiš fyri oyra, at alt virksemiš višv. vinnuskrįnni er lagt til Sušuroyar. Taš er talandi dųmi um, at til ber at leggja arbeišsuppgįvur śt į ųkini, hóast talan ikki veršur um at flyta ķ onnur hųlir.

 

Sparingar

At flyta almennar deildir og stovnar hevur ongantķš veriš bķligt. Krųvini frį ųllum hugsandi og óhugsandi myndugleikum eru nś so stór, at ein og hvųr nż- ella umbygging kostar landskassanum nógvan pening. Starvsfólkini koma at kosta jśst taš sama, sum tey kosta ķdag. Tey koma frameftir at hava jśst sama tųrv į skriviborši, stóli, teldu, telefon, kaffimaskinu osfr., sum tey hava ķ dag. Mųguliga kann samanlagda deildin klįra seg viš einum telefaxi, eini kopimaskinu og eini kaffimaskinu heldur enn tvey av hvųrjum, men tann sparingin veršur neyvan meiri enn 5-10.000 kr. Eisini veršur nś ein leišari heldur enn tveir, men tann broytingin kann eins vęl fremjast, hóast talan er um tvęr deildir. Sostatt manglar landsstżrismašurin at leggja eina śtrokning fyri Lųgtingiš, sum prógvar sparingarnar, sum frįbošašar eru ķ tķšindaskrivinum.

 

Spjašing og ųsing

Hendan samgongan hevur ein ódamligan arbeišshįtt. Ķ mįlinum um mišnįmsskślan ķ Porkeris-haga megnaši hon at skapa miklan ófriš um eitt mįl, sum frišur valdaši um ķ Sušuroynni. Samgongan megnaši at skapa ein mótpart og ein višhaldsskara, uttan at hesir partar frammanundan funnust. Ein sera stuttskygdur og trongskygdur politikkur, sum meiri enn nakaš annaš vķsir ódugnaskapin hjį landsstżrinum. Mįliš um flytingina av Toll- og skattstovuni ķ noršurųkinum lķkist. Her fer taš ivaleyst eisini at eydnast samgonguni at seta partar av fólkinum upp ķmóti hvųrjum ųšrum um eitt mįl, sum als ongin ófrišur er um. Soleišis hava politikarar gjųgnum allar tķšir megnaš at sęta sęr og sķnum, og soleišis tykist primitivi framferšarhįtturin framvegis at vera. Uppskriftin er: Megnar tś at uppfinna ein mótpart, fęrt tś samstundis ein višhaldsskara. Hendan višhaldsskaran kanst tś hjśkla um og soleišis tryggja tķtt egna politiska lķv.

 

Noršoyatunnilin einvegis

Nś Noršoyatunnilin skjótt veršur tikin ķ nżtslu, tykjast nógvir politikarar halda, at almenn arbeišsplįss heilt natśrliga skulu flytast śr Noršoyggjum inn į meginųkiš. Longu nś vita vit um, at ętlanir eru frammi um at flyta HF-skeišiš śr Klaksvķk inn į Kambsdal. Eisini tykjast fleiri ķ samgonguni halda, at funksjónir į Klaksvķkar sjśkrahśsi nś natśrliga kunnu flytast til Havnar. Og longu nś eru stig tikin til at flyta Toll- og Skattstovuna śr Klaksvķk. Neyvan var hetta meiningin viš Noršoyatunlinum.

 

Į tingfundi 3. november 2005 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

 

Į tingfundi 9. desember 2005 svaraši Bįršur Nielsen, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

 

Vit vita ųll, hvussu skjótt menningin ķ dag gongur į KT- og samferšsluųkjunum, og skal eg tķ byrja viš at gera vart viš, at talan her er um eina rasjonalisering, iš er tvingandi neyšug at fremja, um fųroysku skattgjaldararnir frameftir skulu fįa sum mest burtur śr skattakrónunum

 

Ad. 1. T&S skrįsetur ikki kundavitjanir; men fólk, iš kenna virksemiš hjį stovninum, upplżsa, at tališ į vitjandi inni į skrivstovunum kann ikki samanberast viš taš, iš taš hevur veriš. 

 

Ad. 2. Landsstżrismašurin hevur ikki sent leišarunum hoyringsskriv, men hevur tryggjaš sęr, at leišararnir eru kunnašir soleišis, at teir hava havt mųguleika at gera sķnar višmerkingar.

Ųkisstjórar og deildarstjórar į Toll- og Skattstovuni luttóku į eini 2-daga  “work shop” um bygnašarbroytingarnar, iš var hildin į Hotel Vįgum. Eisini hava ašrir kunnandi fundir veriš hildnir.

 

Ad. 3.  Ein stżrisbólkur varš settur at skipa arbeišiš viš bygnašar­broytingunum. Ķ stżrisbólkin vóršu vald 2 umboš fyri starvsfólkini. Eisini vóru arbeišsbólkar settir, iš skuldu kanna allar partar av arbeišsgongdini hjį T&S. Limirnir ķ hesum arbeišsbólkum vóršu settir eftir tilmęli frį deildarstjórum, ųkisstjórum og deildarleišarum. Arbeišsbólkarnir hava gjųrt tilmęli til stżrisbólkin.

 

Ad. 4. Stżrisbólkurin legši eitt uppskot fyri landsstżrismannin um nżggjan bygnaš fyri T&S, herundir uppskot til plasering av ųkisskrivstovum. Uppskotiš byggir į tilfar frį arbeišsbólkunum.

 

Ad. 5.  Nei. Talan var ikki um fyrispurningar til landsstżrismannin, men sum spyrjarin eisini nevnir, um mótmęlisskriv.  Kommunurnar hava tķ ikki fingiš nakaš skrivligt svar, men spurningurin er umrųddur į fundum viš kommunurnar.

 

Ad. 6.  Stórar uppgįvur liggja fyri framman, uppgįvurnar hjį T&S gerast alt meira fųrleikakrevjandi, viš ķ dag 20 og 12 starvsfólkum er trupulleikin, bęši ķ Eysturoyar og Noršoya ųki, at ov fį starvsfólk eru til, at uppgįvurnar kunnu rųkjast į ein haldgóšan hįtt frameftir. Orsųkin er, at taš eru ov fį starvsfólk fyri hvųrja uppgįvu, og tķ er taš trupult at hava eina meira holla vitan innan fyri eitt  fakųki.

Av uppgįvum, sum   arbeitt veršur viš at leggja til Noršurųki, kunnu nevnast, uttanlandsdeild, eftirlit viš framleišslu og śtflutningsvinnuni.

Uttanlandsdeildin skal taka sęr av samskiftinum viš śtlond višvķkjandi innheinting, og av lųntakarum viš inntųku, vunnin uttan fyri Fųroyar. Deildin skal eisini rįšgeva um śtlendsk skattavišurskifti.

Ein ment eftirlitsdeild į Noršurųki skal taka sęr av ųllum eftirliti innan framleišslu og śtflutningsvinnuna. Eisini skal eftirlitsdeildin samstarva viš hinar eftirlitsdeildirnar ķ Miš- og Sušurųkinum.

T&S Noršurųki skal vera eitt mennandi arbeišsplįss viš avbjóšandi uppgįvum, iš lokkar til sķn starvsfólk viš śtbśgving og hollum royndum. Fųrleikamenning av verandi starvsfólki į T&S skal eisini rašfestast.

 

Ad. 7.

Fyrimunir:

Eftirlitiš munandi ment, og  meira śtgangandi eftirlit

Effektivari mįlsvišgerš og arbeišsgongdir

Samskiftiš viš borgara og virkir veršur betri

Fakligi fųrleikin hjį starvsfólkunum munandi styrktur

Fingiš veršur sum mest burtur śr hvųrjari skattakrónu

Vansar:

Summir borgarar fįa nakaš longri til toll- og skattaskrivstovuna.

Tį bygnašarbroytingar verša framdar, skapar hetta ofta órógv millum starvsfólk og helst eisini millum politikarar ķ sjįlvum tķšarskeišnum, tį broytingarnar verša framdar.

 

Ad. 8. Ķ dag fęr borgarin automatiska skattauppgerš frį Toll- og Skattstovuni. Eisini er ment ein eTollskipan til vinnulķviš, og tķ er ikki neyšugt at fara inn į gólviš fyri at avgreiša toll, MVG, punktgjųld ķ sambandi viš innflutning. Ķ lųtuni veršur arbeitt viš eini ętlan, at MVG-uppgeršir skulu latast inn um eina eMVG-skipan, į sama hįtt sum eTollskipanin. eMVG-skipanin er ętlaš til fyrsta hįlvįr 2007.

Tųrvurin at koma inn į gólviš hjį T&S er tķ munandi minkašur sķšstu įrini og veršur enn minni. Viš hesum ķ huganum, og at taš śr Klaksvķk eru 10 min, og undir 15 min śr Runavķk til Gųtu, so kemur T&S ikki at liggja ķ einum śtjašara, men har sum vinna og borgarar eru mest mišsavnaš.

Veršur ętlanin um fast samband av Toftum til Hvķtanesar eru bert  u.l 15 min. til T&S Tórshavn.

 

Ad. 9. Nżggjur ųkisstjóri byrjaši 1. nov. fyri Noršurųki, iš umfatar Eysturoyar og Noršoya ųki. Tann formella samanleggingin til eitt ųki er 1. jan. 2006,  men longu nś er felags leišsla fyri Eysturoyar og Noršoya ųki.

 

Ad. 10. Ķ alt fyri T&S kann vęntast ein sparing upp į uml. 3 – 4,5 mió. kr. ķ lųnum.

Tęr sparingar, sum eru śrslitiš av fęrri starvsfólkum,   koma partvķst at verša nżttar til fųrleikamenning av starvsfólkum og at betra tęr teknisku skipanirnar hjį T&S. Her er hugsaš um at gera skipanirnar meira brśkaravinarligar og harviš veršur lęttari at fįa upplżsingar śr skipanunum, eitt nś ķ sambandi viš eftirlit.  Eisini er tżdningarmikiš, at skipanirnar verša  meira sjįlvvirkandi.

Hvat sjįlv flytingin kostar, ber ikki til at siga ķ dag, men talan er um eingangskostnaš, iš skjótt veršur afturgoldin,

(Tųrvur veršur į at flyta nęrarkiv, skrivstovuśtgerš o.a., vęntandi tekur flytingin 2-3 dagar).

 

Ad. 11. Ķ Eysturoyar og Noršoya ųki er ętlanin at ųkja starvsfólkatališ.

Tį tilgongdin byrjaši vóru 141 fólk į stovninum. Ķ dag eru 136 įrsverk ķ alt į stovninum, og um 2 įr er ętlanin, at hetta tališ er komiš nišur į uml. 120-125, viš verandi uppgįvum. Til ber ikki at siga ķ dag, hvagar og hvašani stųrv verša flutt ķ mun til verandi stųšu, men landsstżrismašurin hevur tryggjaš sęr, at hędd veršur tikin fyri nśverandi stųšu hjį starvsfólkunum.

 

Eg vil enda viš enn einaferš at vķsa į tżdningin av at fremja neyšugar bygnašarbroytingar. Hetta hevur tżdning fyri, at umsitingin skal vera bķlig, og góšskan į arbeišnum hųg.

Mįliš avgreitt.