100-19 Fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, lųgmann, višvķkjandi fųroyskum EFTA limaskapi og frķhandilsavtalum

Oršaskifti

Įr 2005, mikudagin 2. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Kristinu Hįfoss, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

1.      Metir lųgmašur, at Fųroyar kunnu sųkja um EFTA limaskap umvegis heimastżrislógina, ella skal hetta verša gjųrt umvegis “uttanrķkispolitisku heimildarlógina” ?
 

2.      Um sųkt veršur um limaskap umvegis “uttanrķkispolitisku heimildarlógina”, hvųrji mįl veršur mett verša neyšug at yvirtaka, įšrenn sųkjast kann um fųroyskan limaskap ķ EFTA?
 

3.      Er fariš undir fyrireiking at yvirtaka hesi mįlsųki ?
 

4.      Hvussu skjótt metir lųgmašur, at hesi mįlsųki eru klįr at yvirtaka ?
 

5.      Hvussu nógv verša yvirtųkur av hesum mįlsųkjum mettar at kosta (įrligi kostnašurin av at umsita mįlsųkini) ?
 

6.      Feril fųroyskur EFTA limaskapur at geva Fųroyum frķa atgongd til EEA (European Economic Area) og/ella fer fųroyskur EFTA limaskapur at geva frķa atgongd til tey 14 trišjalondini (uttan fyri ES), iš EFTA hevur frķhandilsavtalur viš ?
 

7.      Tekur lųgmašur undir viš, at taš hevur alstóran tżdning at fįa fųroyskan limaskap ķ EFTA skjótast til ber ?
 

8.      Nęr kann vęntast, at frķhandilssįttmįlin viš Russland veršur undirskrivašur, og nęr verša Fųroyar partur av aleuropeiska upprunaųkinum ?

 

9.      Veršur arbeitt viš at fįa frķhandilsavtalur viš eitt nś londini ķ NAFTA (North American Free Trade Agreement), India og Kina ? 
 

Višmerkingar

Altjóša marknašaratgongd er ein av hųvušslyklunum til ųktan bśskaparvųkstur og stųrri vęlferš. Lond sum Ķsland og Ķrland eru livandi dųmi um hetta. Alheimsgeršin hevur eisini veruliga sett ferš į royndirnar hjį londum kring allan heim at gerast partar av felagsmarknašum umvegis frķhandilsavtalur v.m.

 

Skulu fųroyska vinnulķviš og kappingarfųriš stųšugt mennast, og skulu Fųroyar sum heild ikki gerast eftirbįtur ķ alheimsgeršini, er alneyšugt, at eisini Fųroyar vinna sęr alsamt betri alheims marknašaratgongd.

 

EFTA limaskapur er ein mųguleiki. Frķhandilssįttmįlar viš alskyns lond ein annar, og ES limaskapur ein trišji mųguleiki. Men sum stųšan er ķ dag, er ES limaskapur ikki viškomandi. Hųvušsorsųkirnar eru, at Fųroyar – so leingi Fųroyar ikki eru sjįlvstųšugt land – ikki fįa sjįlvstųšugan limaskap og įvirkan, og hartil foršar felags fiskivinnupolitikkurin hjį ES fyri, at vit varšveita ręšiš į hesum so tżdningarmikla ųki fyri Fųroyar. Tķ kundi EFTA limaskapur – saman viš ųšrum frķhandilsavtalum - veriš eitt gott alternativ.

 

Eyškennini fyri EFTA eru frķur handil viš vųrum og tęnastum, og fręlsi hjį ķlųgum og persónum at feršast og virka tvųrtur um landamųrk.

 

Noreg, Ķsland, Sweits og Liechtenstein eru limir ķ EFTA, og eru hesi EFTA-lond (undantikin Sweits) eisini limir ķ EEA (European Economic Area).

 

EEA fevnir um 25 ES-limalond, umframt tey 3 EFTA-limalondini, og fevnir EEA um 470 milliónir ķbśgvar. Harumframt hevur EFTA gjųrt 14 frķhandilsavtalur viš trišjalond (lond uttan fyri ES), viš ķalt 286 milliónum ķbśgvum. Samanlagt gevur hetta EFTA-londunum (viš undantaki av Sweits) frķhandilsatgongd til ein marknaš viš um 756 milliónum ķbśgvum.

 

Hartil kemur, at EFTA ķ lųtuni er ķ samrįšingum um frķhandilsavtalur viš Kanada, Egyptaland, SACU (Botswana, Lesotho, Namibia, Sušurafrika og Swaziland), Korea og Thailand.

 

EFTA er sostatt ein handilsfelagsskapur ķ stųšugari menning - ein felagsskapur og ein menning, iš Fųroyar kundu fingiš stórt gagn av at veriš partur av.

 

Men fyri at hetta skal gerast veruleiki krevst, at fariš veršur til verka, og at avgeršir verša tiknar.

 

Eisini er neyšugt at fįa avgreitt frķhandilssįttmįlan viš Russland og at fįa avtaluna um, at Fųroyar gerast partur av aleuropeiska upprunaųkinum, ķ hśs – eins og neyšugt er stųšugt at menna verandi sįttmįlar og gera nżggjar sįttmįlar viš fleiri lond eitt nś USA, Kanada, India og Kina.

 

Ķ vónini um, at fįa framt hesi tżšandi mįl ķ verki, verša hesir fyrispurningar settir lųgmanni.

Į tingfundi 3. november 2005 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 15. desember 2005 svaraši Jóannes Eidesgaard, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Svar til spurning 1 og 2:

Komiš er inn į višurskifti višvķkjandi spurningi 1 og 2 fyri kortum ķ samband viš svar mķtt uppį fyrispurning frį Hųgna Hoydal, lųgtingslimi, višvķkjandi EFTA. Fari tķ fyrst at vķsa til tingmįl nr. 100-7 og annars at lżsa višurskiftini nęrri viš nišanfyristandandi.

 

EFTA-limaskapur fevnur um tey fżra fręlsini, iš skulu tryggja, at vųrur, tęnastur, kapitalur og persónar frķtt kunnu feršast um landamųrk. Mįlsųki, sum hava tżdning ķ hesum višfangi, og sum enn ikki eru yvirtikin, eru:

 

1.   Flogferšsla (fręlsi fyri tęnastur og lųgfrųšiligar persónar)

2.   Fķggjarųkiš, herundir fķggjareftirlit – tó ikki realkreditt- og tryggingarvirksemi og eftirlit viš hesum (fręlsi fyri tęnastur, kapital og lųgfrųšiligar persónar)

3.   Ķdnašarhugverksręttur (fręlsi fyri vųrur)

4.   Upphavsręttur (fręlsi fyri vųrur)

5.   Śtlendingaųkiš og marknaeftirlit (fręlsi fyri nįtśrligar persónar)

6.   Įrsroknskaparųkiš (fręlsi fyri tęnastur og kapital)

7.   Elektronisk undirritan (fręlsi fyri vųrur, tęnastur, kapital, nįtśrligar persónar og lųgfrųšiligar persónar)

8.   Felagsskapsręttur og grunsręttur (fręlsi fyri tęnastur, kapital og lųgfrųšiligar persónar)

9.   Fķggjarręttur (fręlsi fyri tęnastur, kapital og lųgfrųšiligar persónar)

10. Mįt og vekt (fręlsi fyri vųrur og tęnastur)

11. Sakfųrarastarvssemi (fręlsi fyri tęnastur)

12. Sjóręttur (fręlsi fyri tęnastur, kapital og lųgfrųšiligar persónar)

 

Eru hesi mįlsųki yvirtikin, kann EFTA-limaskapur grundast į Lóg um altjóšarręttarligu sįttmįlar Fųroya at gera. Eru mįlsųkini hinvegin ikki yvirtikin, kann limaskapur mųguliga grundast į Lóg um Fųroya Heimastżri, eftir góškenning frį donskum myndugleikum. 

 

Eg eri farin undir at greina framferšarhęttir ķ sambandi viš EFTA-limaskap, umframt vķškan av sįttmįlanum millum Fųroyar og ES til at fevna um tey fżra fręlsini. 

 

Svar til spurning 3 og 4:

Samgonguskjališ lżsir tęr yvirtųkur, sum fremjast skulu ķ hesum valskeišnum, og ętli eg męr at halda meg til hetta. Eg mį tó įsanna, at skal taš hepnast at fįa Fųroyar viš ķ altjóšageršina, mį spurningurin um yvirtųkumįl takast upp til višgeršar. Ętli męr at venda aftur til hesi višurskifti, tį iš omanfyrinevnda greiningararbeiši višvķkjandi EFTA-limaskapi v.m. er fingiš frį hondini. 

 

Svar til spurning 5:

Fyribilsmetingar eru gjųrdar av nųkrum av mįlsųkjunum, sum nevnd eru ķ svarinum til spurning 1 og 2. Hesi mįlsųki eru samstundis at meta sum tey tyngstu, umsitingarliga og fķggarliga:

 

Flogferšsla eigur meginregluliga at vera sjįlvfķggjandi. Įvķsur kostnašur kann tó vęntast ķ samband viš lógarsmķš og ašrar mišfyrisitingaruppgįvur.

 

Fķggjarųkiš eigur meginregluliga at vera sjįlvfķggjandi, tį iš ręšur um eftirlitsuppgįvur. Įvķsur kostnašur kann tó vęntast ķ samband viš lógarsmķš og ašrar mišfyrisitingaruppgįvur. Neyvan er talan um at seta munandi meiri arbeišsorku av til hetta endamįliš enn ķ dag.

 

Fyritųkugjųld ķ sambandi viš eftirlitsuppgįvurnar kunnu gerast nakaš hęgri enn ķ dag, um nżggjur eftirlitsstovnur veršur at skipa frį grundini av. Veršur uppgįvan lųgd til virkandi stovnar, sum landsbankan og tryggingareftirlitiš at rųkja, kann roknast viš į leiš verandi kostnašarstųši hjį fķggjarfyritųkunum. Umframt hetta kann mišfyrisitingin troyta fakligt tilfeingi hjį hesum stovnum ķ sambandi viš lógarsmķš o.t..

 

Ķdnašarhugverksręttur og upphavsręttur verša leysliga mett at kosta 1,5-2,2 mió kr fyrstu įrini eftir yvirtųku, men eiga, sum frį lķšur, helst at verša skipaš viš sjįlvfķgging.

 

Śtlendingaųkiš og marknaeftirlit verša mett at kosta į leiš 2 mió kr ķ samband viš, at eini 3 fyrisitingarstųrv verša at seta.

 

Sķ annars hjįlagt fylgiskjal 1, višvķkjandi kostnaši av at reka ikki-yvirtikin mįlsųki undir fųroyskum mįlsręši (Uttanrķkisdeildin, 13. juni 2005, mįl: 403-002/05) 

 

Svar til spurning 6 og 7:

Verša Fųroyar EFTA-land, kunnu Fųroyar gerast partur ķ EBS-sįttmįlanum (the European Economic Area Agreement), sum skipar samstarviš millum ES og EFTA-londini (undantikiš Sveis) um tey fżra fręlsini o.a., treytaš av, at EBS-sįttmįlin veršur broyttur til eisini at fevna um ósjįlvstųšug lond, ella um ES veršur sįttmįlapartur ķ EBS-sįttmįlanum ķ stašin fyri einstųku ES-londini.

 

Somuleišis kunnu Fųroyar sum EFTA-land gerast partur ķ frķhandilsavtalum, sum EFTA ger viš lond uttanfyri ES.

 

Eg eri sannfųrdur um, at fųroyskur EFTA-limaskapur er millum tżdningarmiklastu mįl, fųroyingar kunnu seta sęr fyri at skapa bśskaparliga menning her į landi. 

 

Svar til spurning 8:

Arbeišiš viš handilssįttmįlanum viš Russland er tikiš uppaftur, nś uttanrķkispolitiska lógin er samtykt. Eg kann ikki siga nęr, og um sįttmįli ķ hesum sambandi veršur undirritašur millum Fųroyar og Rusland.

 

Til spurningin um, nęr Fųroyar gerast partur av aleuropeiska-mišjaršarhavs-upprunaųkinum er at siga, at hetta mįliš er avgreitt mótvegis ES og Ķslandi. Frumskjųlini hesum višvķkjandi til handilssįttmįlar Fųroya viš onnur lond – t.v.s. Sveis og Noreg - verša somuleišis undirritaš ķ nęstum. Fari ķ hesum sambandi at vķsa til kunningartilfar, sum er at finna į heimasķšuni hjį Lųgmansskrivstovuni (www.tinganes.fo) og sendistovu okkara ķ Brśssel (www.faroes.be). 

 

Svar til spurning 9:

Lķtiš og einki hevur veriš arbeitt viš handilsmįlum ķ samband viš NAFTA, India og Kina.

 

Ķ uttanrķkispolitisku frįgreišing lųgmans, sum veršur lųgd fyri tingiš til vįrs, er ętlanin at lżsa strategiskar mųguleikar og handilspolitiskar rašfestingar, sum eitt lķtiš land viš lķtlari fyrisiting til eina og hvųrja tķš mį gera. Mųguleikar fyri at skipa frķhandilsavtalur viš eitt nś NAFTA, India og Kina verša ętlandi lżstar ķ hesari frįgreišing. Eg vóni ķ hesum sambandi, at sįttmįlar viš NAFTA, India og Kina saman viš ųšrum uttanrķkispolitiskum stórmįlum fara at fįa eina djśptųkna višgerš į tingi.

Fylgiskjal 1