100-18 Fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, lųgmann, višvķkjandi einskiljing av fyritųkum landsins 

Oršaskiftiš riggar ikki

Įr 2005, mikudagin 2. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Kristinu Hįfoss, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

 1.      Sambęrt einskiljingarętlan landsstżrisins skulu heilar 8 fyritųkur, iš eru almenn ogn, einskiljast heilt ella partvķst ķ įr 2006. Metur lųgmašur at henda tķšarętlan fer at verša hildin ?

2.      Hvussu langt er komiš įvegis viš fyrireikingararbeišinum at einskilja:
- Fųroya Banka
- Fųroya Lķvstrygging
- Hśsalįnsgrunnin
- Fųroya Tele
- Atlantic Airways
- Farmaleišir
- Elektron
- og Fiskavirking (ogn Framtaksgrunsins) ?
 

3.      Er galdandi fyri allar omanfyri nevndu einskiljingar (Fiskavirking undantikiš), at avvaršandi landsstżrismenn eru farnir ķ gongd viš greining av fyritųkunum sambęrt § 4 ķ leišreglum landsstżrisins um at einskilja fyritųkur landsins ?
 

4.      Er galdandi fyri nakrar av omanfyri nevndu einskiljingar, at einskiljingarnevndin er farin ķ gongd viš śtbjóšing av eitt nś óheftum viršismetingum og ųšrum tęnastum sambęrt § 9 ķ leišreglum landsstżrisins um at einskilja fyritųkur landsins ?
 

5.      Eru fólk viš serkunnleika til einskiljingar partar av einskiljingarnevnd landsins ?
 

6.      Hvųr er grundgevingin fyri, at landsstżriš hevur avgjųrt – sambęrt einskiljingarętlan landsstżrisins – at einskilja Fųroya Banka ķ 4 pųrtum, Fųroya Tele ķ 2 pųrtum og Atlantic Airways ķ 2 pųrtum, mešan Fųroya Lķvstrygging (50%), Hśsalįnsgrunnurin (śtlįnsrųširnar), Farmaleišir, Fiskavirking og Elektron verša einskild ķ einum ?
 

7.      Tekur lųgmašur undir viš, at taš er sannlķkt, at minni fęst fyri eina almenna fyritųku, um henda veršur einskild ķ fleiri pųrtum heldur enn ķ einum ?
 

8.      Tekur lųgmašur undir viš, at taš helst er óheppiš at seta 8 fyritųkur, iš eru almenn ogn, til sųlu ķ einum og sama įri, tķ at hetta helst kann įvirka eftirspurningin, prķsin og harviš inntųku landsins frį einskiljingunum ?
 

9.      Er stųša tikin til skrįseting av nųkrum av almennu fyritųkunum į Viršisbręvamarknaši Fųroya ķ sambandi viš einskiljingarnar ? Um so er, hvųrjar ?
 

10.  Verša inntųkur landsins frį einskiljingunum nżttar fyrst og fremst til afturrindan av skuld lansins, og harnęst til uppsparing mųguliga ķ bśskapargrunni ?
 

11.  Tekur lųgmašur undir viš, at taš hevur stóran tżdning fyri fųroyska vinnulķviš, samfelagiš og bśskaparvųksturin at fįa einskilt omanfyrinevndu almennu fyritųkurnar skjótast mųguligt, men at alneyšugt er, at alt fyrireikingararbeišiš ķ hesum sambandi veršur gjųrt til fulnar fyri at tryggja vęleydnašar einskiljingar viš fullum gjųgnumskygni ?
 

12.  Hevur landsstżriš ętlanir um, at einskilja fleiri enn tęr 8 fyritųkurnar, iš eru nevndar ķ einskiljingartķšarętlan landsstżrisins ? Um so er, hvųrjar ?
 

Višmerkingar

Einskiljingar av almennum fyritųkum, hava gjųrt um seg ķ ųllum grannalondum okkara seinastu įrini. Somuleišis ķ flest ųllum teimum europeisku londunum.
 

Ynskiš um greišan skilnaš millum alment tęnastuvirksemi og privat vinnuvirksemi hevur veriš ein av hųvušsorsųkunum.

 

At fįa vinnuligar tęnastur riknar į privatum hondum og eftir marknašartreytum fyri soleišis at fįa meira dynamik og meira menning hevur veriš ein onnur orsųk.

 

Har, fariš er fram viš skili, og har, vęleydnašar einskiljingar eru framdar, hava śrslitini sum heild veriš sera góš. Einskildu fyritųkurnar hava fingiš fręlsi til at virka meira frķtt, og til at menna seg skjótari. Hetta hevur sum heild skapt fleiri arbeišsplįss og stųrri viršisųking.

 

Fųroyar eru afturśrsigldar, tį umręšur at lata taš privata taka sęr av vinnulķvi – mešan taš almenna tekur sęr av almennum tęnastum. Enn eru ongar einskiljingar av almennu vinnufyritųkunum framdar, hóast ętlanir og kjak hava veriš frammi ķ nógv įr. Undanfarnu samgongur eins vęl og verandi samgonga hava ikki gjųrt nóg nógv fyri at fremja hetta tżšandi mįl ķ verki.

 

Tillaging er lyklaoršiš fyri framgongd ķ alheimsgeršini. Skal fųroyska samfelagiš fįa gagn av alheimsgeršini, og skal samfelagiš og vinnulķviš kunna tillagaš seg til stųšugt broyttu fyritreytirnar, er neyšugt at lata vinnuligar fyritųkur virka og tillaga seg frķtt (innan lógarinnar karmar) og harviš lata eitt nś bankavirksemi, teletęnastur, fiskavirkir v.m. į privatar hendur – mešan taš almenna kann taka sęr av almennum tęnastum so sum heilsutęnastum, śtbśgving, vatn- og elverkum, undirstųšukervi v.m.

 

Umframt at ųkja um virksemiš, vųkstur og viršisųking fyri samfelagiš sum heild, fer hetta at geva tķ almenna inntųkur til at rinda skuld og mųguliga eisini til uppsparing, eins og tķš og orka hjį politikarum kann nżtast til at reka almennar tęnastur og skapa lógarkarmar, heldur enn at hava viš vinnuligt virksemi at gera.

 

Į Ólavsųku 2005 legši lųgmašur fram tķšarętlan višvķkjandi einskiljingum av almennum fyritųkum. Hetta bar boš um, at nś skuldi ferš setast į tilgongdina. Tķšarętlanin tykist kanska at vera ķ so bjartskygd, ķ og viš at allar 8 fyritųkurnar skuldu einskiljast ķ einum og sama įri – įr 2006 – men vęntast mį at ein vęl tilręttislųgd ętlan liggur aftan fyri hesa tķšarętlan.

 

Sķšan hetta hava ymiskar śtsagnir veriš at hoyrt ķ fjųlmišlunum frį ymsum samgongupolitikarum. Meiningarnar tykjast at vera ymsar, tį umręšur hvųrjar og nęr ymsu fyritųkurnar skulu einskiljast. Hetta er ein sera óheppin gongd. Tį landsstżriš alment hevur bošaš frį eini tķšarętlan fyri einskiljing av įvķsum fyritųkum, eiga komandi ķleggjarar at kunna rokna viš hesi ętlan. Annars er skjótt, at įhugašir keyparar kunnu missa įhugan, og at viršiš į fyritųkunum harviš minkar.

Somuleišis eigur Fųroya fólk – iš eigur fyritųkurnar – at kunna rokna viš, at landsstżriš hevur tikiš viš ķ tķšarętlanina, at allar fyrireikingarnar verša gjųrdar til fulnar, og at tryggjaš veršur, at einskiljingarnar verša framdar į besta hįtt.

 

Fyri at fįa lżst, hvussu stųšan er višvķkjandi einskiljingarętlanini eru fylgjandi fyrispurningar settir.

Į tingfundi 3. november 2005 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 6. desember 2005 svaraši Jóannes Eidesgaard, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Svar til spurning 1:

Tķšarętlanin fyri einskiljingar, sum var hjįlųgd lųgmansrųšuni, er ikki ein bindandi ętlan, men ein vegleišandi ętlan. Taš er greitt, at ętlanin kann tykjast at vera eitt sindur bjartskygd, men ynski landsstżrisins er at rašfesta einskiljingar hųgt, og um arbeišiš gongur, sum vit ynskja, skuldi mųguleiki veriš fyri at hildiš tķšarętlanina. 

 

Svar til spurning 2:

Yvirskipaš kann sigast, at ein einskiljingartilgongd er ķ fleiri stigum:

 

Stig 1: er fyrireiking politiskt og fyrisitingarligt. Talan er um at framleiša og fįa tilvega t.d.

 

 

Stig 2: er fyrireikandi sųluarbeiši.

 

Fyrireikandi sųluarbeiši fevnir m.a. um at velja serkųnar rįšgevarar, sum skulu veita fķggjarliga og lųgfrųšiliga rįšgeving, sum t.d.:

 

 

Stig 3: er sjįlv sųlan.

 

Talan er m.a. um:

 

 

Enn veršur arbeitt į stigi 1 višvķkjandi nevndu fyritųkum. Tó er arbeišiš viš einskiljingini av Fųroya Fiskavirking komiš til stig 2.

 

Višvķkjandi Fųroya Lķvstrygging og Atlantsflog er stųšan hon, at lógaruppskot veršur lagt fyri Lųgtingiš um einskiljing innan stutta tķš. Somuleišis veršur višvķkjandi Fųroya Banka lagt uppskot til samtyktar fyri Lųgtingiš um ikki so drśgva tķš. Tį Lųgtingiš hevur višgjųrt og avgreitt hesi mįl, veršur fariš undir stig 2 ķ tilgongdini.
 

Arbeišiš viš at einskilja Fųroya Tele er somuleišis byrjaš, og eg eri kunnašur um, at landsstżrismašurin ķ vinnumįlum ętlar at leggja lógaruppskot fyri Lųgtingiš hesum višvķkjandi eftir nżggjįr. 

 

Svar til spurning 3:

Ķ einskiljingartilgongdini skulu gerast ymiskar greiningar. Nakrar av hesum skulu gerast tķšliga ķ tilgongdini, mešan ašrar skulu gerast av serkųnum rįšgevum seinni ķ tilgongdini. Serliga ķ sųlufyrireikandi partinum av tilgongdini (stig 2) skulu gerast neyvar greiningar.

 

Męr kunnugt, eru ella verša gjųrdar greiningar av avvaršandi landsstżrismonnum sambęrt § 4 ķ leišreglunum, har landsstżrismenn eru byrjašir eina einskiljingartilgongd.

 

Vķst veršur annars til svariš frammanfyri. 

 

Svar til spurning 4:

Arbeitt veršur viš at fyrireika tķlķka śtbjóšing m.a. višvķkjandi Atlantsflog. So skjótt lógaruppskotiš um einskiljing av hesum felag er avgreitt, og fķggjarheimild er fingin til vega, verša hesar tęnastur bodnar śt. 

 

Svar til spurning 5:
Einskiljingarnevndin er mannaš viš leišandi embętisfólkum og serfrųšingum į Lųgmansskrivstovuni, śr Vinnumįlarįšnm og śr Fķggjarmįlarįšnum.

 

Einskiljingarnevndin skal ikki sjįlv taka sęr av bśskaparfrųšiligum og lųgfrųšiligum greiningum ella samrįšingum ķ sambandi viš einskiljingar. Hetta skulu serkųnir rįšgevarar taka sęr av. Hinvegin skal nevndin m.a. gera:

 

Svar til spurning 6:

Landsstżriš hevur ikki gjųrt av at einskilja Fųroya Banka ķ 4 pųrtum og Fųroya Tele ķ 2 pųrtum. Hesin spurningur veršur framvegis višgjųrdur. Hetta eru spurningar, sum ętlanin er at višgerša vęl og viršiliga.

 

Hinvegin hevur landsstżriš męlt til, at Atlantsflog veršur einskilt soleišis, at landsstżriš fyrst selur 66% av felagnum. Orsųkin til hesa avgerš er, at landsstżriš ynskir at varšveita eina įvķsa įvirkan į felagiš eisini eftir einskiljingina. 

 

Svar til spurning 7:

Helst er taš ymiskt frį fyritųku til fyritųku, hvųr besti hįttur er at brśka, tį selt veršur. Ymisk višurskifti kunnu vera, sum tala fyri, at fyritųkan veršur seld ķ einum ella ķ fleiri pųrtum. Taš er tķ umrįšandi, at neyšugar greiningar verša gjųrdar, įšrenn stųša veršur tikin til sųluhįtt. 

 

Svar til spurning 8:
Eg dugi ikki at meta um, hvųrt taš er óheppiš ella ikki, um fleiri fyritųkur verša til sųlu ķ sama įri. Hesin spurningur eigur tó at vera tikin upp ķ sambandi viš fyrireikingararbeišiš at einskilja ymisku fyritųkurnar. 

 

Svar til spurning 9:

Nei, stųša er ikki tikin til henda spurningin enn. Hinvegin meti eg, at um partar av Atlantsflog verša seldir fųroyskum smįķleggjarum, sum eg annars haldi vera rętt, so eigur VMF at verša brśktur til hetta. Landsstżriš ynskir tó, at fleiri av almennu fyritųkunum skulu skrįsetast į viršisbręvamarknaš, soleišis at eisini Fųroya fólk kann fįa mųguleika at keypa partabrųv ķ fyritųkunum. 

 

Svar til spurning 10:

Semja er um, at inntųkur frį einskiljingum, sum mugu metast at vera serinntųkur, ikki skulu brśkast til at fķggja vanliga raksturin av samfelagnum. Samgonguskjališ sigur, at vinningurin frį einskiljingum fer til at gjalda nišur almenna skuld og/ella konsolidering. Um inntųkurnar skulu fara ķ ein grunn, er ein spurningur, sum landsstżriš fer at umrųša.

 

Svar til spurning 11:

Ja, sjįlvandi er taš sera tżdningarmikiš, at vit koma vęl frį byrjan. Tķ harmar taš meg almikiš, at Fųroyagrunnurin valdi ein sųluhįtt uttan gjųgnumskygni. 

 

Svar til spurning 12:

Nei, ķ lųtuni fyriliggja ikki beinleišis ętlanir.

 

Mįliš avgreitt.