Kolvetni - fyrsta śtbjóšingarumfar

 

17  Uppskot til  lųgtingslóg um fyrsta śtbjóšingarumfar til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Nevndarskjųl
D. Įlit
E. 2. višgerš
F. Broytingaruppskot
G. 3. višgerš

Įr 1999, 30. november, legši Eyšun Elttųr, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

 

Uppskot

til

lųgtingslóg um fyrsta śtbjóšingarumfar til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum

§ 1. Lųgtingslógin įsetir samsvarandi § 7, stk. 2 ķ lųgtingslóg nr. 31 frį 16. mars 1998 um kolvetnisvirksemi, hvųrji ųki verša bjóšaš śt og almennu treytirnar, iš setast skulu ķ 1. śtbjóšingarumfari til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum.

§ 2. Ųkini, sum verša bošin śt ķ 1. śtbjóšingarumfari, eru hesir teigar og partteigar į landgrunninum:
6004/1-9, 11-13, 16-17, 6005/2-5, 7-10, 12-15, 17-20, 22-25, 6103/1-9, 11-13, 16-17, 21, 26, 6104/7-10, 12-30, 6105/20, 22-25 og 27-30. Śtbošsųkiš sęst į kortinum, iš er hjįlagt sum fylgiskjal A.

§ 3. Landsstżrismašurin veitir sambęrt § 6 ķ lųgtingslógini um kolvetnisvirksemi loyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum. Almennu treytirnar, sum setast skulu, eru ķ standardloyvinum, iš er hjįlagt sum fylgiskjal B.

§ 4. Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd.

ALMENNAR VIŠMERKINGAR

1. Inngangur

Endamįliš viš lógaruppskotinum er samsvarandi § 7, stk. 2, ķ lųgtingslóg nr. 31 frį 16. mars 1998 um kolvetnisvirksemi at įseta ųkini, sum verša bošin śt ķ fyrsta śtbjóšingarumfari til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum, og at įseta almennu treytirnar, sum setast skulu ķ loyvunum.

Kolvetnislógin gevur landsstżrismanninum ķ oljumįlum heimild til, eftir at alment er lżst eftir umsóknum, at veita loyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum į neyvt įsettum ųkjum viš gjųlla įsettum treytum. Įšrenn śtbjóšingarumfar veršur sett ķ verk, verša ųkini og almennu treytirnar įsettar ķ lųgtingslóg. Ķ višmerkingunum til śtbjóšingarlógina veršur mett um avleišingarnar, iš kolvetnisvirksemiš kann hava fyri ymisk samfelagsvišurskifti. Tį śtbjóšingar-lógin er samtykt, er taš landsstżrismašurin ķ oljumįlum, sum setir śtbjóšingarumfariš ķ verk og veitir loyvini.

Tżdningamiklar hendingar fram ķmóti fyrsta śtbjóšingarumfari eru m.a. avtalan um yvirtųku av mįlsųkinum "rįevni ķ undirgrundini" ķ 1992 og lųgtingssamtyktin frį 24. september 1993, tį Lųgtingiš stašfesti, at skipaš įtti at veriš fyri einum śtbjóšingarumfari, men at forkanningar fyrst skuldu gerast fyri at lżsa jaršfrųšiligu višurskiftini į landgrunninum. Somuleišis skuldu višurskiftini višvķkjandi landgrunsmarkinum millum Fųroya og Bretlands greišast.

Sķšani lųgtingsamtyktina frį 1993 eru gjųrdar nógvar kanningar į fųroyska landgrunninum. Talan hevur fyri taš mesta veriš um seismiskar kanningar, men eisini ašrar kanningar eru gjųrdar, herundir boringin ķ Lopra, sum varš gjųrd til tess at savna inn jaršfrųšiliga vitan. Kanningarnar hava, saman viš kanningum og fundum į bretska landgrunninum, giviš fųroyskum myndugleikum eina fjųlbroytta mynd av jaršfrųšiliga bygnašinum og oljuvįnunum į fųroyskum ųki. Henda mynd bendir į, at stórir partar av landgrunninum enn ikki eru bśnir til veruligar oljuleitingar. Ķ pųrtum av landgrunninum, serliga ķ ein landsynning śr Fųroyum, tykjast leitimųguleikarnir og oljuvįnirnar tó betri. Ķ oljuhųpi mį śtbošsųkiš sum heild tó metast sum śtjašari viš stórum leitingarvįša.

Landgrunsmarkiš millum Fųroya og Bretlands varš sett ķ sįttmįlanum, sum varš undirritašur ķ Tórshavn 18. mai 1999. Sįttmįlin kom ķ gildi 21. juli 1999.

Landsstżrismašurin ķ oljumįlum metir, at višurskiftini, sum Lųgtingiš ķ 1993 ynskti at fįa greiši į, innan fyrsta śtbjóšingarumfar varš sett ķ verk, nś eru greidd, og veršur tķ mett rįšiligt at seta śtbjóšingarumfariš ķ verk.

Vónandi kann nś verša stašfest, um taš finnast kolvetni į fųroyskum ųki, sum taš loysir seg fķggjarliga at framleiša. Vónin er, at śrslitiš av leitingini veršur ein oljuvinna, sum saman viš fiskivinnuni kann tryggja framtķšar ęttarlišum ķ Fųroyum góš livikor.

Tį loyvi verša veitt, veršur dentur lagdur į leitiskyldurnar, tķ tęr įseta, hvųrjar kanningar loyvishavarin sum minstamark skal gera fyri at stašfesta, um kolvetni finst į loyvisųkinum. Dentur veršur eisini lagdur į, at fųroyskar fyritųkur fįa mųguleikar at taka lut ķ virkseminum, soleišis at tęr vinna sęr stųrri kunnleika og betra um altjóša kappingarfųriš til gagns fyri fųroyska samfelagiš sum heild.

Oljumįlastżriš fer, tį śtbjóšingarumfariš veršur lagt til ręttis og ķ umsitingini av virkseminum sambęrt veittu loyvunum, at hava endamįliš viš kolvetnislógini ķ huga, nevniliga at mišast skal móti einari "varisligari og skynsamari leiting eftir og gagnnżting av kolvetnistilfeinginum til gagns fyri fųroyskan bśskap og arbeišsvinnu ķ Fųroyum", og at "virksemiš skal verša soleišis skipaš, at neyšug fyrivarni eru tikin fyri fiskiskapi, sigling, umhvųrvis- og nįttśruįhugamįlum umframt ųšrum samfelagsligum įhugamįlum".

Allar treytir, iš settar verša oljufelųgum, eru ikki partar av hesum uppskoti. Landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum fer seinni ķ heyst at leggja fram uppskot um broyting ķ kolvetnisskattalógini (serskattur). Ętlaši serskatturin veršur kortini umrųddur ķ broti 4.3.4 nišanfyri.

Uppskotini eru tilevnaš av Oljumįlastżrinum og einum rįšgevarabólki, sum landsstżrismašurin ķ oljumįlum setti ķ juni ķ įr. Oljumįlastżriš hevur eisini leitaš sęr rįš frį altjóša višurkendum serfrųšingum viš serkunnleika til kolvetnisvinnu.

Sambęrt § 44 ķ lógini um kolvetnisvirksemi skal ein frįgreišing, iš skal vera grundarlag undir einum oljupolitiskum oršaskifti, leggjast fyri Lųgtingiš annašhvųrt įr, fyrstu ferš ķ 1999. Višgeršin av lógaruppskotinum um 1. śtbjóšingarumfar kemur ķ stašin fyri nevnda oršaskifti. Landsstżrismašurin ętlar at geva tinginum eina frįgreišing um oljumįl, tį leitingarloyvini eru veitt komandi summar.

2. Samandrįttur av hųvušstreytum

Ųkiš, sum męlt veršur til at bjóša śt, er samfast og umleiš 14.000 km2 til stųddar. Ųkiš liggur eystanfyri og ķ ein landsynning śr Fųroyum. Ętlanin viš at bjóša hetta ųkiš śt er at savna leitivirksemiš į ųkjum, har mųguleikarnir fyri skjótt at finna olju verša mettir at verša teir bestu, samstundis sum hetta ųkiš veršur mett at geva oljufelųgunum mųguleikar fyri at kanna ašrar partar av fųroyska landgrunninum.

Av tķ, at leitivįnirnar į fųroyskum ųki eru sera ymiskar, veršur męlt til at hava tvey slųg av leitingarloyvum. Leitiskeišiš veršur įvikavist 6 og 9 įr. Arbeišsskyldurnar, iš verša įlagdar hvųrjum einstųkum loyvishavara, eiga at spegla leitivįnirnar ķ einstaka loyvisųkinum.

Umsųkjarar skulu rinda eitt umsóknargjald, tį sųkt veršur um loyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum. Harafturat veršur skotiš upp, at loyvishavarar, tį teir hava fingiš loyvi til ein įvķsan part av landgrunninum, skulu rinda eitt įrligt vķddargjald, sum veršur roknaš eftir stųddini į tķ ųki, sum er fevnt av loyvinum.

Męlt veršur til at leggja eitt framleišslugjald uppį 2 % į framleidd kolvetni, roknaš av viršinum, sum framleišslan hevur, tį hon kemur upp į land. Harumframt veršur męlt til, at framleišslan skal koma undir ein partafelagsskatt upp į 27 %. Eisini veršur mett, at framleišslan eigur at koma undir ein serligan kolvetnisskatt. Samlaši landskassaparturin eigur neyvan at fara upp um 55 %.

Męlt veršur frį at seta landsoljufelag į stovn. Orsųkin til hetta er m.a. kappingarstųšan hjį Fųroyum sum oljuųki. Mett veršur eisini, at mįlini, sum vanliga verša rokkin viš landsoljufelag, kunnu rųkkast į annan hįtt, herundir viš lóggįvu og viš loyvistreytunum.

Skotiš veršur upp at įleggja loyvishavarum ymiskar skyldur, sum skulu tryggja fųroyskum fyritųkum veruligar mųguleikar fyri, ķ kapping viš ašrar, at fįa hųvušs- og undirverktųkur og at veita loyvishavarum vųrur og tęnastur. Somuleišis eiga loyvishavarar at hava skyldu til at arbeiša fyri, at avtalur verša gjųrdar millum fųroyskar og śtlendskar fyritųkur um at byggja upp fųrleika og tųkniligan kunnleika ķ fųroyskum fyritųkum. Hetta veršur gjųrt til tess at betra um kappingarfųriš hjį fųroyskum vinnulķvi og til tess at eggja fųroyskum fyritųkum til at koma inn į nżggjar marknašir.

3. Umheimurin og įvirkan į fųroysku kappingarstųšuna

Stórar rembingar hava veriš ķ oljuvinnuni seinastu tķšina. Oljuprķsirnir hava veriš skiftandi og fleiri oljufelųg eru keypt av ella hava lagt saman viš kappingarneytum.

Ķ ųšrum parti av įlitinum "Fyrireikingar til oljuleiting" (bls. 58 ff.) varš m.a. greitt frį stųšuni ķ oljubśskapinum, og veršur sum heild vķst til tann partin. Nógv er broytt seinastu tvey įrini, og veršur tķ ķ stuttum greitt frį višurskiftum sum oljuprķsi, gassmarknaši og hvųrjari strategi, oljufelųgini tykjast at fylgja ķ lųtuni. Įvirkanin, iš kringumstųšurnar hava į kappingarstųšuna hjį Fųroyum sum leitiųki, veršur umrųdd ķ stuttum.

3.1. Oljuprķsurin

Oljuprķsurin hevur stóra įvirkan į virksemiš og ķlųguhugin hjį oljufelųgum. Seinasta įriš hevur prķsurin į olju (Brentprķsurin) veriš ógvuliga skiftandi. Undir $10 fyri fatiš ķ januar 1999, men upp ķmóti $25 fyri fatiš eitt skifti ķ oktober.

Myndin nišanfyri sżnir gongdina ķ prķsinum frį januar 1983 til oktober 1999.

Oljuprķsurin (Brentolja)

Myndin vķsir, at prķsurin seinastu 10 įrini fyri taš mesta hevur ligiš millum $14 og $23 fyri fatiš. Ymisk višurskifti įvirka eftirspurning og śtboš, og harviš oljuprķsin. Eftirspurningurin veršur serliga įvirkašur av bśskapargongdini ķ stóru ķdnašarlondunum, mešan śtbošiš serliga veršur stżrt av framleišsluni ķ OPEC-londunum.

Gongdin er vanliga tann, at tį prķsurin fer nišur um framleišslukostnašin, og framleišslan gevur hall į įvķsum leišum, veršur hon stešgaš. Samstundis fįa OPEC-londini ov lķtiš fyri oljuna til at nųkta teirra inntųkutųrv, og tķ įseta tey framleišslukvotur (ein slķk er galdandi ķ lųtuni), sum avmarka śtbošiš og lyfta prķsin aftur. Tį prķsurin fer upp um framleišslukostnašin, koma fleiri framleišarar aftur į marknašin, og samstundis kann hųgi oljuprķsurin freista einstųk OPEC-lond til at framleiša meira enn avtalašu kvotuna. Tķskil veksur samlaša oljuframleišslan, og prķsurin lękkar aftur.

Eygleišarar halda, at lįgi prķsurin seinasta vetur var eitt undantak, men samstundis veršur hildiš, at verandi prķsur oman fyri $21 ikki fer at halda sum frįlķšur. Hildiš veršur, at flestu oljufelųgini gera forsagnir viš einum oljuprķsi, sum fyri įr 2000 liggur millum $14 og $18 fyri fatiš.

3.2. Gassmarknašurin

Śtlitini fyri gassmarknašinum ķ Europa kunnu įvirka kolvetnisvinnu undir Fųroyum, um taš vķsir seg, at gass er ķ fųroysku undirgrundini. Gassmarknašurin ķ Europa er ógvuliga samansettur, og her kann bara verša nortiš viš einstųk višurskifti.

Taš er sannlķkt, at gass, framleitt į fųroyska landgrunninum, veršur flutt til Bretlands. Forsųgnir sżna Bretland sum nettoinnflytara av gassi um nųkur fį įr, men hinvegin koma nżggjar rųrleišingar millum Bretland og Europa sum frįlķšur at samansjóša gassmarknašin ķ Bretlandi og į meginlandinum.

Myndin nišanfyri sżnir gassframleišsluna, verandi innflutning og vęntaša gasseftirspurningin ķ ES.

 

Javnvįgin millum śtboš og eftirspurning av gassi ķ ES

Kelda: Department of Trade and Industry / Wood Mackenzie

ES-londini hava stórar gassgoymslur, og eru Bretland og Holland stųrstu framleišararnir. Innflutta gassiš kemur serliga śr EBS-landinum Noregi umframt Russlandi og Algeria.

Hildiš veršur, at gassmarknašurin ķ Europa veršur veikur komandi fyrstu įrini, tķ śtbošiš av gassi er stórt. Um nųkur įr veršur eftirspurningurin stųrri enn verandi nżtsla, men ųkti tųrvurin kann helst nųktast viš ųktari framleišslu/innflutningi frį gassleišum, iš eru funnar, men enn ikki bygdar śt (t.d. ķ Noregi) og sum liggja nęrhendis verandi gassleišingum. Sum frįlķšur (fram ķmóti 2020) fer innflutningurin av gassi ķ ES at vaksa til umleiš 75% av samlašu nżtsluni.

Nųkur oljufelųg hava ķ felag kannaš mųguleikarnar fyri at framleiša gass į leišunum vestan fyri Hetland. Nišurstųšurnar frį kanningunum eru ikki almennar. Kortini veršur hildiš, at felųgini komu til taš śrslit, at nųgdirnar av funnum gassi higartil eru ov lķtlar til at bera stóru ķlųgurnar, sum skulu til, um gassiš skal framleišast og fįast til marknaš.

Um taš vķsir seg, at jaršgass er ķ fųroysku undirgrundini heldur enn olja, kann taš minka um įhugan hjį oljufelųgum fyri fųroyska ųkinum tey fyrstu įrini. Sum frįlķšur nżtist hetta kortini ikki at hava stórvegis tżdning.

3.3. Oljufelųgini

Prķsurin į olju hevur, sum nevnt ķ broti 3.1 frammanfyri, stóra įvirkan į ta strategi, sum oljufelųgini leggja seg eftir. Oljufelųgini og partaeigararnir ķ oljufelųgum lata seg įvirka av verandi oljuprķsum, men eisini av metingum um, hvųnn veg oljuprķsurin fer. Orsakaš av skiftandi oljuprķsum hava oljufelųgini veriš noydd at laga teirra strategi til kringumstųšurnar, soleišis sum tęr eru frį tķš til ašra.

Tį prķsirnir vóru hųgir mišskeišis ķ nķtiįrunum, royndu flestu oljufelųgini at vaksa nįttśrliga, t.e. viš at ųkja um framleišsluna. Hetta tķšarskeišiš ųktu felųgini eisini um jįttanirnar til leiting, soleišis at ųkta framleišslan kundi verša mótvigaš av nżggjum kolvetnisfundum. Tį oljuprķsurin lękkaši ķ 1998/99 fóru felųgini undir nżggjar og umfatandi sparingar, og rakti hetta serliga leitivirksemiš. Seinastu tķšina, sķšani oljuprķsurin menti seg aftur, eru jįttanirnar til leiting ųktar nakaš aftur. Kortini tykjast felųgini at leggja seg meira eftir oljuleišum, sum tey halda kunnu geva eina nóg stóra śrtųku til partaeigararnar. Samanleggingarnar, sum hava veriš seinastu tķšina, hava m.a. taš mįl, at stųrri virši skulu umsitast av lutfalsliga fęrri fólkum, t.e. rakstrarśtreišslurnar gerast lutfalsliga lęgri.

Ķ oljuhųpi eru Fųroyar śtjašaraųki. Um leitingin fųrir til, at olja veršur funnin, er sera óvķst, og harafturat veršur fųroyska ųkiš roknaš fyri at vera dżrt at arbeiša ķ (high cost area). Felųgini, sum kunnu vęntast at sųkja um leitiloyvi, vera helst millum stųrru oljufelųgini ķ heiminum, harķmillum nųkur av teimum heilt stóru.

Havt eigur at verša ķ huga, at hetta eru felųg, sum leita eftir olju kring allan knųttin og sum seta stór krųv til śrtųkuna śr einstųku ķlųgunum. Taš er eitt eyškenni fyri oljuvinnuna seinastu įrini, at oljufelųgini hava fleiri ķlųgumųguleikar, enn tey hava pengar til, t.e. at ķlųgurnar, sum felųgini ętla at gera ķ leiting į fųroyskum ųki, verša samanhildnar viš mųguleikarnar, sum standa felųgunum ķ boši ašrastašir ķ heiminum. Serliga eru vit ķ kapping viš śtbjóšingar ķ okkara grannalondum.

Treytirnar, sum settar verša oljufelųgum į fųroyskum ųki, mugu tķ vera kappingarfųrar mótvegis ųšrum londum, har oljuvįnirnar (prospektiviteturin) eru į leiš tęr somu sum ķ Fųroyum. Ķ hesum sambandi kann verša nevnt, at uppskotini um gjųld, sum leggja byršar į felųgini ķ leitiskeišnum, t.e. umsóknar- og loyvisgjųld, leigugjųld o.l., av kappingarįvum eru lękkaš ķ mun til upprunaligu ętlanirnar. Kappingin viš onnur lond, iš bjóša oljufelųgum leitimųguleikar, er eisini ein atvoldin til, at taš ikki veršur hildiš skilagott at krevja almenna luttųku, sum oljufelųgini skulu "bera", sķ brot 4.5.

Kappingarstųšan hevur eisini ta avleišing, at serligi kolvetnisskatturin, sķ brot 4.3.4 - hóast hann er knżttur at vinningi ķ sambandi viš framleišslu og sum so ikki tyngir leitiraksturin - mį lagast soleišis, at felųgini ikki koma undir serskatt, fyrr enn ķlųgan hevur giviš munandi śrtųku.

4. Hųvušstęttir ķ fyrsta śtbjóšingarumfarinum

Nišanfyri verša hųvušstęttirnir ķ 1. śtbjóšingarumfari lżstir. Hesir snśgva seg um ųki at bjóša śt, leitingartreytir, bśskaparlig višurskifti og vinnutreytir. Ķ broti 4.7 verša einstakar ašrar almennar loyvistreytir umrųddar ķ stuttum. Nųkur višurskifti višvķkjandi landsoljufelagi verša umrųdd ķ broti 4.5, herundir hvussu mįl, iš eitt alment oljufelag vanliga virkar fyri, kunnu verša rokkin į annan hįtt.

4.1. Ųki at bjóša śt

Ųkiš, iš skotiš veršur upp at bjóša śt ķ 1. śtbjóšingarumfarinum, er į leiš 14.000 ferkilometrar til vķddar, skift sundur ķ 56 heilar teigar og 26 partteigar. Talan er um eitt samfast ųki eystan fyri og ķ ein landsynning śr Fųroyum, einar 25 – 92 fjóršingar (46 – 170 km) śr landi, t.e. uttarlaga į landgrunninum, śt eftir hellingini og śt ķ Hetlandsrennuna. Innast er dżpiš o.u. 250 metrar (130 favnar), men śti ķ rennuni rųkkur dżpiš heilt nišur į einar 1400 metrar (750 favnar). Noršureftir er ųkiš avmarkaš til 620 N, móti śtnyršingi teknar taš eitt trappuskap fram viš nųkrum heilum teigum frį 620 N / 40 V til 61020’ N / 5048’ V, vestureftir er taš avmarkaš til 5048’ V, og eystureftir og ķ ein landsynning rųkkur taš śt ķmóti bretska landgrunsmarkinum (sķ kortiš į fylgiskjali A). Partteigarnir liggja allir framviš markinum.

Ętlanin viš at bjóša hetta ųkiš śt er m.a.:

Eisini mį havast ķ huga, at taš eru fį oljufelųg, sum kunnu vęntast at hava tann neyšuga sakkunnleikan, royndir, fųrleika og fķggjarorku til munadygt at leita į einum so krevjandi ųki sum tķ fųroyska. Somuleišis er fķggjarliga og arbeišsliga orkan, oljufelųgini kunnu leggja av til fųroyska ųkiš, avmarkaš, tķ felųgini skulu eisini leggja orku av, og lutvķst nżta tey somu starvsfólkini, til samsvarandi uppgįvur ķ okkara grannalondum. Har umframt eru bert fįir boripallar, iš eru fųrar fyri at bora į djśpum vatni, og setir hetta hįmark fyri borivirkseminum.

Uppskotiš um at bjóša hetta ųkiš śt er gjųrt viš omanfyrinevndu fyrilitum og krųvum ķ huga, og veršur taš mett at kunna fųra viš sęr eitt virksemi komandi įrini, iš landiš kann vera nųgt viš. Undir summum loyvum, sum fevna um ein part av śtbošsųkinum, kann vęntast ein rųš av leitiboringum. Ašrir partar av ųkinum vęntast ķ fyrstani at koma inn undir loyvi, har ymsar ašrar kanningar, teirra millum innsavning av seismiskum upplżsingum, verša gjųrdar tey fyrstu trż įrini ella meira. Royndir ķ okkara grannalondum vķsa, at av tķ samlaša ųkinum, śtbošiš veršur, verša loyvi vanliga bert givin til ein part. Hetta kemst fyrst og fremst av, at taš eru teigar ķ tķ śtbjóšaša ųkinum, har leitihugurin helst er lķtil, og at taš kunnu vera umsųkjarar, sum ikki lśka tęr įsettu treytirnar fyri at fįa loyvi. Landsstżrismašurin kann sambęrt § 7, stk. 3, ķ lųgtingslógini um kolvetnisvirksemi lata vera viš at ganga umsóknum į mųti, og kann taš višhvųrt vera skilagott at lata vera viš at veita leitiloyvi ķ įvķsum teigum, uttan so at talan er um serstakliga dyggar umsóknir. Her kann m.a. verša hugsaš um komandi śtbjóšingarumfųr.

Mųgulig framtķšar śtbjóšingarųki kunnu sostatt fevna um teigar, iš eru viš ķ fyrsta śtbjóšingarumfari, men har eingi loyvi verša veitt ķ hesum umfari, ella sum verša latin myndugleikunum aftur, javnber brot 4.2. nišanfyri. Ķ komandi śtbjóšingarumfųrum kunnu partar av teimum ųkjum, sum marka upp til verandi śtbošsųki, eins og onnur ųki, so sum Bankarennan, eisini koma upp į tal. Śrslitini, sum so hvųrt fara at spyrjast burturśr leitivirkseminum, iš sprettur śr 1. śtbjóšingarumfari, fara vęntandi at geva munadygga nżggja vitan, eisini um ųki, har loyvi ikki eru givin ķ hesum umfari. Henda vitan er sera umrįšandi, tį iš komandi śtbjóšingarumfųr verša fyrireikaš.

4.2. Leitingartreytir

Į leišum, har tųkniligu mųguleikarnir fyri at leita eftir olju og jaršgassi eru lutfalsliga góšir, og har jaršfrųšiligi kunnleikin til ųkiš er góšur og nįgreiniligur, er taš ķ okkara grannalondum vanligt at veita loyvi til leitingar fyri 6 įr ķ senn. Hetta įramįl veršur hildiš nųktandi, til tess at oljufelųgini kunnu greiša śr hondum ta frammanundan avtalašu arbeišsskrįnna, sum ofta fatar um eina ella fleiri boringar, umframt seinni at kunna meta um tųrvin į at fremja fleiri leitingartiltųk. Treytaš av śrslitunum kann loyvishavarin sųkja um, at loyvisskeišiš veršur longt, ella hann letur ręttin til ųkiš frį sęr. Ķ truplari ųkjum kunnu loyvi til leitingar veitast fyri longri tķšarskeiš.

Į fųroyska landgrunninum lķkist ųkiš ytst ķ ein landsynning frį restini:

Taš veršur mett, at 6-įra loyvi eru hóskandi ķ einum parti av tķ śtbjóšaša ųkinum, samanber § 5, stk. 1, 1. mųguleika ķ standardloyvinum. Hetta ger seg serliga galdandi į ųkinum ytst ķ ein landsynning, men kann eisini verša galdandi ķ ųšrum pųrtum av tķ śtbjóšaša ųkinum, serliga fram viš markinum upp ķgjųgnum Hetlandsrennuna, har lķtiš ella einki av basalti er, og har nógv kanningatilfar er tųkt, longu įšrenn loyvi verša veitt.

Ķ ųšrum pųrtum av śtbošsųkinum eru basaltflįirnar tjśkkari og kanningatilfariš ikki so umfatandi. Hetta ber viš sęr, at tųrvur helst veršur į gjųllari kortleggingum, įšrenn fariš kann verša undir tęr fyrstu boringarnar. Sambęrt § 5, stk. 1, 2. mųguleika ķ standardloyvinum kunnu loyvi veitast fyri 9 įr, og soleišis fįa felųgini hųvi til at gera fleiri fyrireikandi kanningar tey fyrstu 3 įrini av 9-įra skeišinum.

4.2.1. Arbeišsskrį

Leitiskyldurnar hava stóran tżdning, tį loyvi skulu veitast. Hesar skyldur verša įsettar ķ tķ arbeišsskrį, sum veršur avtalaš, įšrenn loyvini verša veitt, sķ § 4, stk. 1, ķ standardloyvinum.

Viš stųši ķ lutfalsliga neyva kanningatilfarinum og neyvu kortleggingini yvir partar av śtbjóšaša ųkinum er taš vęntandi, at 6-įra loyvi ķ meginregluni fara at įleggja loyvishavarunum hvųr ķ sķnum lagi at gera eina ella fleiri leitiboringar afturat ųšrum kanningum. Ķ nųkrum fųrum kann taš hugsast, at onkrar eyka boriskyldur verša, sum tó gerast treytašar av teimum upplżsingum, sum fįast til hųldar frį tķ ella teimum fyrstu, fast avtalašu, boringunum.

Ķ 9-įra loyvum veršur ein arbeišsskrį avtalaš fyri tey fyrstu trż įrini. Sķšani veršur ein nżggj arbeišsskrį avtalaš fyri tey seinastu 6 įrini av leitiskeišinum. Seinna arbeišskrįin fer at spegla tey śrslit og tęr vónir, iš standast av royndunum frį teimum fyrstu kanningunum. Fyrra arbeišsskrįin fer vęntandi at fevna um seismiskar og ašrar kanningaskyldur, mešan kjarnin ķ arbeišsskrįnni fyri tey seinastu 6 įrini vęntandi fer at verša ein skylda til at gera eina ella fleiri leitiboringar.

4.2.2. Stųdd į loyvisųkjum og innlating av ųkjum

Sumstašni į tķ śtbjóšaša ųkinum er kunnleikin meira nįgreiniligur og įhugin fyri leiting so mikiš stórur, at grundarlag helst er fyri at lata 6-įra loyvi, iš fevna um lutfalsliga smį ųki hvųrt sęr, viš taš at felųgini eyšvitaš fara at kappast um loyvi til at troyta serstųk leitimiš, sum tey meta seg fųr fyri at eyšmerkja viš stųši ķ verandi kanningatilfari. Loyvi sambęrt § 5, stk. 1, 1. mųguleika ķ standardloyvinum fara tķ hvųrt sęr ętlandi at fevna um ųki į stųdd viš 1-3 teigar, t.e. einar 200 til 600 ferkilometrar.

Loyvi, sum sambęrt § 5, stk. 1, 2. mųguleika ķ standardloyvinum verša veitt fyri 9 įr, iš vęntandi verša givin į ųkjum, har kunnleikin og leitihugurin mugu haldast at vera nakaš minni, fara helst at fevna um stųrri ųki, upp til einar 5-6 teigar (1000 til 1200 ferkilometrar). Tį iš arbeišsskrįin fyri tey seinnu 6 įrini veršur avtalaš, kann tųrvur verša į, at loyvishavarin letur partar av loyvisųkinum frį sęr, įšrenn 6-įra skeišiš byrjar ella seinni. Hetta veldst um avtalašu arbeišsskrįnna og tęr royndir, iš spyrjast burtur śr kanningavirkseminum so hvųrt. Loyvishavarar, iš įtaka sęr krevjandi leitiskyldur, kunnu rokna viš at varšveita stųrri partar av upprunaliga loyvisųkinum.

Sum meginregla veršur arbeišsskrįin fyri tey seinnu 6 įrini einans góškend, um hon ķ minsta lagi fevnir um eina leitiboring. Fęst semja ikki ķ lag um arbeišsskrįnna, og um hvųrji ųki loyvishavarin skal lata frį sęr, fer loyviš śr gildi, og viš tķ veršur alt loyvisųkiš latiš myndugleikunum aftur.

4.3. Bśskaparlig višurskifti

Bśskaparligu krųvini til loyvishavarar eru beinleišis fķggjarlig krųv og óbeinleišis krųv um, at teirra virksemi veršur lagt soleišis til ręttis, at taš skapar inntųkur og elvir til ųkt virksemi ķ Fųroyum.

Beinleišis fķggjarligu krųvini eru avgjųld og skattir v.m., ofta undir einum nevnd "stjórnarpart-urin", į enskum "Government take". Greitt er frį oljuskattaspurninginum sum heild ķ kapitli 4.5 ķ "Fyrireikingar til oljuleiting".

Gjųld, iš loyvishavarin skal lata, verša partvķst grundgivin viš, at landiš eigur ognarręttin til tilfeingiš ķ undirgrundini, og tķskil hevur rętt at tilskila sęr part av tķ įgóša, iš hetta tilfeingiš kann kasta av sęr, og partvķst viš, at oljufelųg eins og onnur, iš virka ķ Fųroyum, herundir į fųroyska landgrunninum, skulu lata skatt ķ samsvari viš inntųku teirra. Talan veršur sostatt partvķst um at skatta inntųku av leitingar- og śtvinningarvirksemi eins og ašra inntųku, og partvķst at krevja upp avgjųld ella skattir, iš skulu tryggja fųroyska samfelagnum part av tķ sonevndu "tilfeingisrentuni" av kolvetnisvirkseminum. Tilfeingisrentan er tann inntųkan, sum tann, iš nżtir eitt nįttśrutilfeingi, fęr śt um taš, iš krevst fyri at gjalda teimum framleišslukreftum, iš medvirka ķ framleišsluni, vanliga samsżning, t. d. lųn til starvsfólk og vanliga rentu av ķlųgdum fę.

4.3.1. Umsóknargjald og vķddargjald

Taš hevur frį fyrsta degi veriš politikkur landsstżrisins, at umsiting av oljumįlum ikki skal kosta fųroyska skattgjaldaranum nevnivert av peningi. Forkanningarnar, iš veriš hava sķšan mįlsųkiš varš yvirtikiš ķ 1992, hava allar veriš gjųrdar og goldnar av oljuvinnuni sjįlvari, og kostnašurin av at fyrireika og umsita loyvini hevur partvķst veriš fķggjašur viš loyvisgjųldum.

Tį iš sųkt veršur um loyvi til oljuleiting, skulu umsųkjararnir lata eitt umsóknargjald, iš er ętlaš at vera viš til at fķggja kostnašin hjį fųroyskum myndugleikum av at fyrireika śtbjóšingina og višgera umsóknirnar. Umsóknargjaldiš er sett til 100.000 kr. fyri hvųrja umsókn, iš kann vera frį einum einstųkum felag ella frį einum samtaki av felųgum.

Tį iš ein umsųkjari hevur fingiš leitingar- og framleišsluloyvi til įvķsar teigar, skal loyvishavarin įr um įr lata eitt vķddargjald, jvb. § 7 ķ standardloyvinum. Vķddargjųldini fyri hvųnn ferkilometur av havbotni hękka sum frį lķšur śr 500 kr. fyri ferkilometurin tey fyrstu 6 įrini upp ķ 39.000 kr. fyri ferkilometurin 16. og mųgulig fylgjandi įr. Inntųkan av hesi hękking kann verša heilt ella lutvķst mótvigaš av, at felųgini viš tķšini lata partar av loyvisųkinum aftur. Hękkandi gjaldiš er m.a. ętlaš at įvirka felųgini til at lata loyvisųki frį sęr, iš tey ikki į fullgóšan hįtt vilja ella megna at leita į.

Tį iš framleišslan kemur ķ gongd, dettur vķddargjaldiš burtur fyri ųki, har kolvetnisfundir liggja, og onnur gjųld, tengd at framleišsluni og inntųkunum av henni, koma ķ stašin.

4.3.2. Framleišslugjald

Ein hevdvunnin mįti hjį tķ, sum eigur ein rętt, iš veršur latin ųšrum, at tryggja sęr part ķ inntųkumųguleikunum hjį tķ, iš ger brśk av ręttinum, er at krevja ein part av framleišsluni, ella av framleišslu- ella sųluviršinum, sum ręttindagjald, ella loyvisgjald, sonevnt "royalty", ofta śtroknaš sum eitt framleišslugjald.

Ķ loyvinum veršur įsett eitt framleišslugjald, iš veršur roknaš sum 2 prosent av viršinum av kolvetnisframleišsluni, jvb. §§ 8-10 ķ standardloyvinum. Upphęddin skal roknast av tķ virši, framleišslan hevur, tį iš hon kemur upp į land. Hetta veršur mett at vera ein einfaldur og lķtiš umsitingarkrevjandi hįttur at rokna slķkt avgjald.

Ein fyrimunur fyri landskassan viš framleišslugjaldi sammett viš skatt er, at hann fęr inntųkur beinanvegin, framleišslan byrjar. Av tķ at skattur av bruttovirši ofta hevur lķtiš samband viš, um virksemiš kastar nakaš av sęr, er ręttiliga trongt mark fyri, hvussu eitt slķkt amboš eigur at verša brśkt, uttan at taš kann fįa óhepnar avleišingar. Tķskil veršur mett, at hetta avgjald ikki eigur at verša sett hęgri enn 2 %.

4.3.3. Partafelagsskattur

Viš lųgtingslóg nr. 26 frį 21. aprķl 1999 um skatt av inntųku av kolvetnisvirksemi er heimild fingin til vanliga skattauppkrevjing av virksemi į fųroyska landgrunsųkinum. Hetta merkir m.a., at partafelųg, iš vinna inntųku av oljuframleišslu ella av veitingum ķ hesum sambandi, koma undir fųroyska skatting, herundir partafelagsskattin, sum nś er 27 %.

Fųroyski partafelagsskatturin, sum higartil hevur veriš 27%, er lįgur, samanborin viš grannalondini og viš heimlondini hjį mongum oljufelųgum. T.d. er partafelagsskatturin ķ Bretlandi 30 % og ķ USA 35 %. Vanligt er, at felųgini ķ heimlondum sķnum fįa góšskriving ("credit") fyri partafelagsskatt, iš er goldin ķ ųšrum londum, um so er, at tey kunnu prógva, at talan er um inntųkuskatt ķ oršsins vanligu merking, tó ikki meir enn svarandi til tann skattin, tey annars skuldu goldiš heima. At fųroyski skatturin er lęgri enn ķ heimlondunum hjį felųgunum, kann hava viš sęr, at felųgini, umframt skattin til Fųroya, eisini koma at lata skatt av sķni fųroysku inntųku til sķni heimlond. Hesin skattur kundi falliš fųroyska landskassanum til, um fųroyski skatturin var hęgri enn ķ dag, men lęgri enn ķ heimlondunum hjį felųgunum. Um so var, kom lįgi fųroyski skatturin ikki felųgunum, men heimlondum teirra til góšar.

Myndin av hesum er tó alt annaš enn einfųld. Summi lond, eitt nś Hįland, geva heldur enn góšskriving ("credit") frķtųku ("exemption") fyri inntųku śr śtlondum. Hjį felųgum śr slķkum londum hevši ein hęgri fųroyskur partafelagsskattur veriš ein verulig byrša. Hjį felųgum heimahoyrandi ķ USA eru įvķsir mųguleikar at leggja inntųku śr fleiri śtlondum saman og harviš javna śt inntųkuna frį londum viš įvikavķst hųgum og lįgum skatti, įšrenn amerikonsku skattamyndugleikarnir verša bidnir um góšskriving. Tķ er hugsandi, at lįgi fųroyski skatturin ķ flest ųllum fųrum kemur felųgunum sjįlvum til góšar, og at ein fųroyskur partafelagsskattur, iš var hęgri enn 27%, sostatt kundi gjųrst ein verulig byrša fyri felųgini. Eisini kunnu reglur hesum višvķkjandi verša avtalašar ķ dupultskattaavtalum, t.e. avtalum um, at skattaborgarar, iš vinna inntųku ķ ųšrum landi, sleppa undan dupultari skatting.

Ein grundgeving ķmóti at įseta ein partafelagsskatt fyri inntųkur av kolvetnisframleišslu, iš er hęgri enn tann higartil kendi partafelagsskatturin, er, at oljufelųgini, iš hava įhuga fyri leiting undir Fųroyum, vita, at fųroyski partafelagsskatturin er 27%, og tķ kundu uppfataš eina hękking sum eitt vįnaligt tekin um vantandi stųšufesti ķ fųroysku oljuskattaskipanini.

Nś talan er um at seta fųroyska partafelagsskattin uppaftur longur nišur, t.d. 20%, kundi veriš umhugsaš at latiš eina slķka lękking umfata inntųkur av kolvetnisframleišslu. Um so var, hevši veriš neyšugt at hękka ašrar tęttir ķ skattaskipanini, t.e. annašhvųrt framleišslugjaldiš (iš sum įšur nevnt er eitt óheppiš slag av skatti), ella serskattin, iš hevur sķnar vansar, t.d. mį hann vęntast at verša sera óstųšugur. Eisini er partafelagsskatturin tann parturin av skattinum, iš fremmand oljufelųg viš vissu kunnu rokna viš at fįa góšskrivašan ķ heimlondum sķnum. Hildiš veršur skilabest at nżta hetta hųviš til at undirstrika, at ętlanin er, at fųroyska oljuskattaskipanin skal vera stųšug, og at partafelagsskatturin fyri inntųkur av kolvetnisframleišslu tķskil veršur fasthildin į sama stigi sum higartil, nevniliga 27%, og at hetta veršur įsett ķ viškomandi lóggįvu.

4.3.4. Serskattur

Viš tķ lutfalsliga lįga fųroyska partafelagsskattinum (27%) ķ huga, veršur hildiš, at oljufelųg, iš vinna pening av at śtvinna tilfeingi śr fųroysku undirgrundini, bęši eiga og eru fųr fyri at lata hęgri skatt, um so er, at vinningurin fer upp um taš, iš krevst fyri at renta teirra ķlųgufę viš eini rentu, iš leggur upp fyri tann vįša, tey taka viš at brśka pening upp į leiting į fųroyskum ųki, og seinni at gera ķlųgur ķ framleišsluśtbśnaš undir fųroyskum višurskiftum.

Ętlanin er tķ, at inntųka, iš vunnin veršur av at framleiša kolvetni į fųroyskum ųki, umframt partafelagsskatt, skal skattast viš einum serskatti, t.e einum serligum kolvetnisinntųkuskatti. Hesin mųguleiki varš umrųddur ķ višmerkingunum til uppskotiš til lųgtingslóg um kolvetnisskatt, sķ lųgtingsmįl nr. 79/1998. Serskatturin veršur nęrri śtgreinašur ķ uppskoti til lųgtingslóg, sum landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum fer at leggja fyri Lųgtingiš ķ nęstu framtķš.

Ķ hesum višfangi kann verša upplżst, at ętlanin er, at serligi kolvetnisinntųkuskatturin skal leggjast afturat vanliga partafelagsskattinum. Talan veršur um at skatta taš avkastiš hjį viškomandi felag, iš fer upp um eitt įvķst innanavkast ("internal rate of return", "IRR" ella "ROR").

Tį iš oljufelųg meta um, hvar tey skulu gera ķlųgur, leggja tey stóran dent į mųguleikarnar fyri at fįa eitt innanavkast (oftast roknaš eftir, at partafelagsskatturin er goldin), iš svarar til eina rentu, iš er so mikiš hęgri enn marknašarrentan fyri lęnt fę, at hon eisini inniheldur eina samsżning fyri tann vįša, tey įtaka sęr. Vįšin er partvķst leitingarvįšin, t.e. vandin fyri, at leitingin ikki fųrir viš sęr, at olja veršur funnin ķ handilsligum nųgdum, partvķst vandin fyri, at ein oljuleiš kastar ov lķtiš av sęr, t.d. vegna óvęntaš hųgar śtbyggingarśtreišslur, minni śrtųku śr undirgrundini enn vęntaš, prķsfall į olju o.a.m.

Serskatturin mišar ķmóti at skatta inntųkuna av kolvetnisverkętlanum, iš kasta serliga nógv av sęr, og sum sostatt kunnu sigast at hava eina serliga hųga tilfeingisrentu. Serliga inntųkan skal sostatt gerast upp fyri hvųrja oljuleiš sęr, taš iš ofta veršur nevnt "innigiršing" ("ringfencing").

4.3.5. Samandrįttur og tilmęli um fķggjarkrųv

Samlašu skatta- og avgjaldstreytirnar eiga at verša mettar sum ein heild, og javnvįg eigur at verša millum ųšrumegin rętt samfelagsins til at fįa sum mest av inntųku burtur śr sķnum nįttśrutilfeingi, og hinumegin tann vįša, oljufelųgini įtaka sęr viš at fara undir oljuleiting.

Ķ summum av teimum oljuųkjum, iš liggja nęst viš, nevniliga Bretlandi og Ķrlandi, er skattingin av inntųkum frį nżggjum oljufundum ķ lųtuni sera lagalig, einans partafelagsskattur, sum ķ Bretlandi er 30 %, og ķ Ķrlandi 25 %. Altjóša serfrųšingar ķ oljubśskapi meta kortini ikki, at oljufelųg rokna viš, at skattingin, eitt nś ķ Bretlandi, veršur verandi so lįg, um fyritreytirnar broytast, t.d. viš at stórir fundir verša gjųrdir, ella at oljuprķsurin veršur verandi hųgur.

Tį iš loyvi skal latast til leiting į fųroyskum landgrunsųki, er mark sjįlvandi fyri, hvussu haršar treytir fųroyskir myndugleikar kunnu leggja viš ķ hesum śtbjóšingarumfari.

Taš hevur eisini stóran tżdning, at tann skattaskipan, iš nś veršur įsett fyri oljuinntųkur, veršur sett soleišis saman, at hon veršur uppfataš sum stųšug. Hon skal kunna tola tęr broytingar, iš vęntandi kunnu henda viš oljuprķsinum, eins vęl og viš ķlųgu- og framleišslukostnašinum. Skattainntųkurnar hjį tķ almenna, og harviš skattaśtreišslurnar hjį oljufelųgunum, skulu kunna laga seg eftir hesum višurskiftum į ein slķkan hįtt, at tųrvur ikki veršur į broytingum ķ skattaskipanini.

Mett veršur, at marknašurin kann bera eina skipan viš teimum trimum slųgunum av avgjųldum og skattum, iš eru umrųdd omanfyri: (i) einum lįgum framleišslugjaldi - 2 % av bruttoviršinum, (ii) partafelagsskatti sum higartil - 27 %, og (iii) einum įvķsum serskatti av serliga hųgum innanavkasti. Ein landskassapartur omanvert viš helvtina av vinninginum av eini rķmiliga lųnandi oljuleiš veršur hildiš hóskandi. Skatturin av seinastu krónuni, marginalskatturin, av hesum trimum skattum tilsamans, roknašur netto, t.e. at framleišslugjald er loyvdur frįdrįttur ķ teimum bįšum inntųkuskattunum, og at annar inntųkuskatturin, helst partafelagsskatturin, er loyvdur frįdrįttur ķ hinum inntųkuskattinum, serskattinum, eigur neyvan at fara stórvegis upp um 55 %.

Veršur landsoljufelag stovnaš, ella veršur krav sett um optión fyri landiš at krevja borna luttųku fyri eitt landsoljufelag, mį roknast viš munandi broytingum ķ ętlašu skattaskipanini. Eitt krav um, at loyvishavararnir bera leitingarśtreišslurnar fyri eitt landsoljufelag, fyri ikki at tala um ķlųguśtreišslurnar, veršur av oljufelųgunum roknaš sum ein fķggjarlig eykabyrša, iš kenst serliga tyngjandi, tį iš leitingarvįšin veršur mettur stórur. Skuldi borin luttųka av landsoljufelagi veriš kravd ķ hesum umfari, slapst neyvan undan at royna at fįa javnvįg aftur ķ skattaskipanina viš at lękka hini fķggjarligu krųvini samsvarandi, og helst meira, av tķ at nógv privat oljufelųg halda lķtiš um at fįa įlagt samstarv viš landsoljufelųg.

Samanumtikiš er sera ivasamt, um taš hevši boriš til at kravt bęši boriš landsoljufelag og serskatt samstundis. Tį iš hugsaš veršur um, at serskatturin, um vęl gongst ķ hond, kann gerast ein munandi innlųgukelda hjį landinum, kann prķsurin fyri eitt boriš landsoljufelag sostatt gerast ręttiliga hųgur.

4. Vinnutreytir – fųroysk luttųka ķ virkseminum

Sambęrt § 10 ķ lóg um kolvetnisvirksemi skulu treytir til frama fyri fųroyskt vinnulķv og fųroyska arbeišsmegi vera ķ loyvum til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum. § 11 ķ lóg um kolvetnisvirksemi įsetir harumframt, at allur flutningur av śtgerš og fólki til og frį fųroyskum ųki skal fara um fųroyskan bryggjukant ella flogvųll. Vinnutreytirnar, sum eru gjųrdar ķ tųttum og góšum samstarvi viš vinnufelųgini og Vinnumįlastżriš, eru nęrri įsettar ķ §§ 11-15 ķ standardloyvinum. Sum nevnt ķ višmerkingunum til § 10 ķ lóg um kolvetnisvirksemi er viš hesum įsetingum mišaš eftir, at vinnuligu treytirnar skulu fųra til veruligt bśskaparligt virksemi ķ Fųroyum. Ein slķk vinnumenning samsvarar somuleišis vęl viš vinnupolitikkin hjį landsstżrinum, sum oršaskifti var um ķ Lųgtinginum į vįri 1999, har hugsjónin er: "Ein sjįlvberandi bśskapur, iš byggir į fleiri ymiskar vinnur, sum skapa avkast, framburš og vęlferš ķ frķari, altjóša kapping, og sum rašfesta trivnaš og umhvųrvi ovarlaga".

Vinnuliga menningin, sum fer at taka seg upp ķ kjalarvųrrinum į oljuvirkseminum, veršur avmarkaš ķ leitiskeišnum, men virksemiš fer at ųkjast munandi ķ einum śtbyggingar- og framleišsluskeiši. Ķ lųtuni er tó ikki gjųrligt at meta serliga neyvt um, hvussu gongdin veršur, t.e um, nęr og hvussu umfatandi eitt śtbyggingar- og framleišsluskeiš veršur. Endamįliš ķ leitiskeišnum er tķ at betra um kappingarfųriš ķ fųroyskum vinnulķvi fyri at skapa mųguleikar fyri, at fųroysk virki kunnu koma inn į nżggjar marknašir og nżggj framleišsluųki, uttan mun til, hvussu gongdin veršur į fųroyska landgrunninum.

Nišanfyri verša vinnuligu treytirnar nęrri lżstar. Lżsingin er bżtt upp ķ fimm ašalevni, nevniliga virksemi loyvishavarans į landi, fųroyskar veitingar, uppbygging av fųrleika, śtbśgving og gransking umframt arbeišsmųguleikar.

4.4.1. Virksemi loyvishavarans į landi

Sambęrt § 15 ķ standardloyvinum skal virksemiš hjį loyvishavarunum ganga śr Fųroyum ķ tann mun, taš veršur įsett ķ einari ętlan, sum loyvishavararnir skulu lata landsstżrismanninum til góškenningar. Krav fer ķ hesum sambandi at verša sett um, at fyristųšufelagiš hevur skrivstovu ķ Fųroyum og at umboš felagsins hevur neyšuga heimild til at umboša loyvishavaran mótvegis myndugleikunum.

Landsstżrismašurin fer ikki at seta krav um, at śtgeršarstųšir skulu liggja į įvķsum staši ķ landinum. Ansast mį hinvegin eftir, at óneyšugar ķlųgur ķ havnaśtbyggingar ikki verša gjųrdar.

Afturat kravinum um, at virksemiš skal ganga śr Fųroyum, er taš samsvarandi § 11 ķ kolvetnislógini įsett ķ § 14 ķ standardloyvinum, at śtgerš ķ sambandi viš virksemiš skal flytast um fųroyskan bryggjukant ella flogvųll.

Hesar įsetingar geva fųroyskum fyritųkum góšar mųguleikar fyri at koma ķ samband viš oljuvinnuna, og įsetingarnar fara tķ frį byrjan at fųra til eitt įvķst vinnuligt virksemi. Samstundis sum hetta gevur arbeišsplįss, veršur kappingarfųriš styrkt.

§ 11 varš sett ķ kolvetnislógina fyri at tryggja, at śtgeršarstųšir vóršu lagdar ķ Fųroyum. Lųgtingiš metti somuleišis, at įsetingin fór at geva fųroyskum fyritųkum mųguleika fyri at luttaka ķ virkseminum frį byrjan, og at hetta fór at geva fyritųkunum mųguleika fyri bęši skjótari og lęttari at gerast kappingarfųrar, eisini ķ altjóša hųpi. Endamįliš viš § 11 ķ lógini er ręttiliga lķkt endamįlinum viš § 10, og § 11 eigur tķ at verša mett sum eitt ķskoyti til § 10.

Sambęrt § 11, stk. 2, ķ lóg um kolvetnisvirksemi kann landsstżrismašurin ķ serligum fųrum gera undantak frį kravinum ķ § 11, stk. 1. Heimildin til at veita undantaksloyvi er avmarkaš og kann bert nżtast ķ fųrum, har undantaksloyvi ikki kann metast at ganga ķmóti endamįlinum viš § 11.

Undantaksloyvi kunnu fyri taš fyrsta hugsast at verša veitt ķ fųrum, sum liggja heilt uttan fyri endamįliš viš § 11. Hugsaš veršur um neyšstųšur, har taš veršur neyšugt viš skjótum flutningi av sjśkum ella meiddum fólki og av śtgerš til at ganga ķmóti dįlking, eldi o.t. Veršur undantaksloyvi sżtt ķ slķkum fųrum, kann vandi verša fyri mannalķvum umframt fyri nįttśru- og ųšrum viršum.

Stųšur kunnu eisini taka seg upp, sum gera, at taš fer at hava ein órķmiligan meirkostnaš viš sęr fyri loyvishavaran, veršur undantaksloyvi ikki veitt, t.d. framleišslustešgur, har taš er av avgerandi tżdningi, at skjótt veršur boriš at.

Somuleišis kann taš gerast neyšugt at veita undantaksloyvi, um talan er um vųrur, sum taš mį metast hųpisleyst at veita um fųroyskan bryggjukant. Hugsaš veršur um stórar sereindir til havstųšir, stóran maskinśtbśnaš og ašrar stórar lutir, sum vanliga verša fluttir beinleišis į framleišsluųkiš. Taš sama er galdandi fyri einnżtisveitingar, sum krevja serstakan flutning, herundir serskip. Undantaksloyvi kunnu somuleišis hugsast veitt, um talan er um vųrur, sum ikki kunnu handfarast ķ Fųroyum av tķ, at neyšugi śtbśnašurin ikki er tųkur.

Dentur veršur lagdur į, at landsstżrismašurin bert fer at veita undantaksloyvi frį kravinum ķ § 11, stk. 1, ķ lóg um kolvetnisvirksemi ķ serstųkum fųrum, og at landsstżrismašurin fer at fųra ein vinnupolitik, sum samsvarandi vilja Lųgtingsins, gevur fųroyskum vinnulķvi veruligar mųguleikar fyri at luttaka ķ kolvetnisvirkseminum į fųroyskum ųki.

4.4.2. Fųroyskar veitingar

Til tess ķ stųrri mun at tryggja fųroyskum fyritųkum luttųku ķ virkseminum, er taš įsett ķ § 11 ķ standardloyvinum, at loyvishavarin skal geva fųroyskum fyritųkum veruligar mųguleikar fyri, ķ kapping viš ašrar, at fįa hųvušs- og undirverktųkur og fyri at veita vųrur og tęnastur ķ sambandi viš kolvetnisvirksemi. Hendan skylda liggur į bęši loyvishavaranum og į verktakarum hansara.

Vinnupolitiska endamįliš viš at tryggja fyritųkum mųguleikar fyri at bjóša er, umframt taš bśskaparliga, at fųroyskar fyritųkur į hendan hįtt kunnu fįa royndir og tilvķsingar (referansur) umvegis veitingar til og samstarv ella samhandil viš altjóša felųg. Hesar tilvķsingar kunnu leggja stųši undir menning og undir mųguleikum fyri at koma inn į nżggjar śtflutningsmarknašir. Viš at tryggja fųroyskum vinnulķvi mųguleikar fyri at luttaka ķ virkseminum og į hendan hįtt at tryggja fųroyskum virkjum mųguleikar fyri at samstarva viš altjóša oljuvinnuna, veršur ein vinnumenning stušlaš, sum gevur mųguleikar fyri, at fųroyskt vinnulķv kann fara undir nżggjar vinnur, og fyri, at vinnulķviš ķ stųrri mun fer at arbeiša ašrastašni enn ķ Fųroyum.

Fųroyskar fyritųkur hava drśgvar royndir frį veitingum til sjóvinnuna og fųrleikin į hesum ųki er eitt nįttśrligt śtgangsstųši fyri veitingum ķ sambandi viš virksemiš į fųroyska landgrunninum. Kortini fara dųmi at verša um, at fųroyskar fyritųkur ikki hava mųguleika fyri at kappast, eitt nś orsakaš av stųddini av einstųku veitingunum ella orsakaš av, at fųroysku fyritųkurnar ikki lśka eitt formligt krav um tilvķsingar frį frįlandavirksemi.

Landsstżrismašurin fer śt frį hesum at gera mannagongdir fyri, hvussu loyvishavarar skulu kunna vinnulķviš um virksemi, sum ętlanin er at fara undir, og hvussu bišjast skal um tilboš og greišast frį sįttmįlavišurskiftum. Loyvishavarar fara sambęrt hesum mannagongdum at hava skyldu til at kunna um ętlaša virksemiš ķ góšari tķš fyri at tryggja fyritųkunum neyšugt skotbrį til at lata tilboš inn, leggja framleišsluna til ręttis, gera mųguligar tillagingar av framleišslugongdunum og finna samstarvspartar. Harumframt fer taš at verša nįgreiniliga įsett ķ mannagongdini, at veitingar skulu sundurlutast fyri at tryggja, at fųroyskir veitarar ķ stųrst mųguligan mun fįa hųvi at bjóša uppį veitingar, sum eru av einari hóskandi stųdd. Somuleišis fer krav at verša sett um, at fųrleikin hjį fųroyskum virkjum veršur mettur śt frį einari heildarmeting, og at vantandi tilvķsingar frį frįlandavinnu ikki ķ sęr sjįlvum veršur nųktandi grundarlag fyri at śtihżsa tķ einstaka fųroyska veitaranum.

Kraviš um at tryggja fųroyskum fyritųkum luttųku ķ virkseminum fer at verša knżtt til eitt krav um, at loyvishavarin og hansara veitarar skulu kunna seg um teir mųguleikar, sum fųroyskt vinnulķv hevur fyri at veita vųrur og tęnastur. Taš veršur sostatt ein fortreyt fyri mųguleikunum hjį fųroyskum virkjum fyri at veita vųrur og tęnastur, at śtlendsku felųgini uttan stórvegis trupulleikar kunnu fįa innlit ķ, hvųrjar veitingar og hvųrjir śtvegarar kunnu koma upp į tal ķ fųroyskum hųpi. Vinnan arbeišir viš hesum spurningi og fer at stovna ein dįtugrunn fyri śtvegarar, sum į ein greišan hįtt fer at kunna um fųroyskar vųrur og tęnastur, umframt um fųrleikan hjį teimum śtvegarum, sum verša skrįsettir. Ein slķkur dįtugrunnur fer at hava viš sęr, at kraviš um at geva fųroyskum fyritųkum veruligar mųguleikar fyri at veita vųrur og tęnastur, lęttari kann lśkast av oljufelųgunum og śtvegarum teirra.

Dįtugrunnar av hesum slagi verša m.a. nżttir ķ sambandi viš śtbjóšingar sambęrt innkeypsdirektivinum hjį ES, og taš at nżta ein slķkan dįtugrunn kann tķ gera sķtt til, at fųroyskt vinnulķv kann venja seg viš at arbeiša ķ altjóša hųpi, tķ dįtugrunnurin kann gerast ein lopfjųl hjį fųroyskum śtvegarum til at verša skrįsettir ašrastašni. Viš hesum sprettast mųguleikar fyri at gera seg galdandi į nżggjum marknašum.

Ķ teimum frįgreišingum, sum loyvishavarar fįa skyldu til at lata inn ķ sambandi viš sįttmįlavišurskifti, skulu m.a. vera įvķsingar um, hvussu nógvir fųroyskir śtvegarar hava fingiš mųguleika fyri at bjóša, hvussu nógvar avtalur fųroyskar fyritųkur hava fingiš, umframt įvķkavist innflutningsinnihaldiš og fųroysku viršisųkingina ķ einstųku veitingini.

Ķ umsitingini av vinnuligu treytunum veršur dentur lagdur į menningina av fųroyska vinnulķvinum, men taš veršur hinvegin eisini neyšugt at hava fyrilit fyri teimum trupulleikum, sum loyvishavararnir kunnu hava av hesum įsetingum.

4.4.3. Uppbygging av fųrleika

Umframt at fįa mųguleika fyri at bjóša upp į dagligu veitingarnar, veršur taš hildiš skilagott, um oljuvirksemiš fųrir til ein mišvķsan fųrleikaflutning millum śtlendsku luttakararnar og fųroyskt vinnulķv. Hetta samsvarar vęl viš almenna vinnupolitikkin hjį landsstżrinum og er fevnt av § 12 ķ standardloyvinum.

Ętlanin viš § 12 er at veita fųroyskum fyritųkum, sum ynskja eina mišvķsa strategiska menning, mųguleikar fyri at uppbyggja fųrleika og tųknifrųšiligan serkunnleika ķgjųgnum samstarv viš śtlendskar fyritųkur. Loyvishavarin hevur skyldu til at arbeiša fyri og birta uppundir, at slķkar avtalur verša gjųrdar. Samstarvshįtturin kann vera ymiskur, t.d. kann talan verša um sonevnd "joint ventures", "supply-chain"-avtalur, umframt tķšaravmarkaš samstarv. Taš veršur eitt krav, at fųroyska fyritųkan er viš ķ ķtųkiligum veitingum ķ ein slķkan mun, at fyritųkan fęr mųguleika fyri at uppbyggja ein tilvķsingarlista, sum er ein tżšandi fortreyt hjį fyritųkum fyri at koma inn į nżggjar marknašir.

Samstarviš sambęrt § 12 kann vera ķmillum fųroysku fyritųkuna og loyvishavaran, men kann eins vęl hugsast at verša viš systurfelųg, undirveitarar ella samstarvspartar hjį loyvishavarum. Uppgįvurnar, sum samstarvaš veršur um, skulu ikki neyšturviliga hava samband viš oljuvirksemi į fųroyska landgrunninum, men kunnu eins vęl vera ręttašar móti oljuvinnu ķ śtlondum.

Endamįliš viš skipanini er, at fųroysku fyritųkurnar, sum taka lut ķ slķkum samstarvi, skulu fįa ein nżggjan ella vķškašan fųrleika, bęši tį taš snżr seg um vitan, tųkni og leišslu, fyri į tann hįtt at betra og vķška um virkisgrundarlagiš og altjóša kappingarfųriš.

Skal skipanin virka, er umrįšandi, at loyvishavararnir fįa innlit ķ, hvųrjar fųroyskar fyritųkur hava neyšugu mųguleikarnar fyri, at eitt samstarv eftir § 12 ķ standardloyvinum kann hava ętlašu menningina viš sęr. Fyritųkur, sum ynskja at fįa gagn av skipanini, eiga tķ at gera eina skrivliga frįgreišing, har endamįliš hjį fyritųkuni viš at luttaka ķ skipanini, veršur nęrri lżst.

Landsstżrismašurin fer at krevja, at loyvishavararnir javnan greiša frį, hvussu skipanin virkar. Loyvishavarin skal ķ hesum sambandi kunna um, hvųrjar samstarvsavtalur loyvishavarin hevur ętlanir um at gera ella hevur gjųrt, og hvųrji śrslit eru komin burturśr. Ķ hesum sambandi kunnu tey mįl, sum fyritųkurnar frammanundan hava sett sęr, nżtast sum stųši undir einari eftirmeting av śrslitunum.

4.4.4. Śtbśgving og gransking

Uppbygging av fųrleika gjųgnum śtbśgving ella granskingar- og menningarvirksemi er eitt lyklaorš ķ altjóša kappingini og hevur tķ stóran vinnupolitiskan įhuga. Į hesum ųki hava oljufelųgini longu ķ forkanningarskeišinum vķst samstarvsvilja. Her veršur hugsaš um fķggjarligan stušul ķ sambandi viš śtbśgving av einstaklingum og um granskingarverkętlanir sum t.d. GEM-samstarviš. Taš er nįttśrligt at arbeiša vķšari viš hesum mųguleika fyri at hękka fųrleikastigiš ķ almennu umsitingini og ķ vinnulķvinum. Tęr įsetingar ķ standardloyvinum, sum hava tżdning ķ hesum sambandi, eru § 13, stk. 1 og 2.

Taš eru serstakliga tęr fyritųkur, sum fįa ķ lag samstarv sambęrt § 12 og tķ fara undir eina strategiska menning, sum kunnu hava tųrv į įstųšiligari eins vęl og verkligari framhaldsśtbśgving av sķnum starvsfólki og luttųku ķ granskingar- og menningarvirksemi. Ašrir veitarar, sum orsakaš av virkseminum į fųroyska landgrunninum skulu taka av nżggjum avbjóšingum og mųguleikum, hava eisini tųrv į śtbśgving av sķnum starvsfólki, ķ fyrsta umfari serliga innan fyri trygd, men ķ vaksandi mun eisini į ųšrum ųkjum.

Gransking og menning innan taš almenna eins og taš privata verša ķ dag mett sum fortreytir fyri vinnumenning. Tķ kann taš, at fųroyskir granskingarstovnar og fųroyskar fyritųkur fįa mųguleika fyri at vera viš ķ verkętlanum, sum loyvishavarin fremur, fįa tżdning fyri vinnuligu menningina ķ Fųroyum.

4.4.5. Arbeišsmųguleikar

Virksemiš og śtgeršarvirksemiš hjį loyvishavarum skal ganga śr Fųroyum, og tķ fara nżggj arbeišsplįss at verša stovnaš. Harumframt fara vinnuligu treytirnar ķ loyvunum at ųkja um virksemiš hjį fųroyskum veitarum, og sostatt veršur talan um ųktar arbeišsmųguleikar.

Samsvarandi kravinum ķ § 10 ķ lóg um kolvetnisvirksemi er ķ § 13, stk. 1, ķ standardloyvinum įsett, at loyvishavarin skal įtaka sęr at geva fųroyingum arbeišsmųguleikar ķ sambandi viš virksemiš į fųroyska landgrunninum.

4.5. Landsoljufelag

Fariš veršur undir oljuvinnu m.a. fyri at fįa inntųkur til landskassan, fyri at fjųltįtta okkara vinnulķv og fyri at skapa virksemi ķ Fųroyum. Til tess at nįa hesum mįlum kunnu nógv ymisk amboš nżtast. Ambošini eru m.a. fķggjarligu krųvini og vinnuligu treytirnar, sķ brotini 4.3 og 4.4 frammanfyri. Samstundis eru greinar ķ lógini um kolvetnisvirksemi og ķ standardloyvinum, sum įseta rętt myndugleikanna til innlit ķ virksemiš hjį loyvishavarunum. Eitt annaš amboš kann vera eitt alment oljufelag (landsoljufelag).

Spurningurin um eitt landsoljufelag er neyvt lżstur į bls. 205 – 228 ķ frįgreišingini "Fyrireikingar til oljuleiting" og ķ įlitinum "Skipan av fųroyskum landsoljufelag", iš ein arbeišsbólkur handaši landsstżrismanninum ķ oljumįlum ķ oktober 1999. "Skipan av fųroyskum landsoljufelag" snżr seg serliga um, hvussu eitt fųroyskt landsoljufelag eigur at verša skipaš viš atliti at ognarvišurskiftum, stżring, handilsligum og samfelagsligum stevnumišum v.m. Veršur gjųrt av at stovna eitt landsoljufelag, er ķ įlitinum eitt ķtųkiligt uppskot um, hvussu hetta kann verša skipaš, t.d. stovningarlóg, vištųkur v.m.

Sum nevnt ķ broti 3.3 frammanfyri, veršur alheims kappingin hildin at vera soleišis, at taš neyvan er skilagott at stovna eitt landsoljufelag, sum śtlendsku oljufelųgini skulu bera ķgjųgnum leitiskeišiš. Kappingarstųšan hjį Fųroyum sum leitiųki ķ 1999 kann illa sammetast viš stųšuna hjį Noršsjóvarlondunum ķ seksti- og sjeytiįrunum. Stórir partar av heiminum vóru um taš mundiš ikki atkomuligir hjį altjóša oljufelųgum, t.d. Sovjettsamveldiš, partar av arabisku londunum, Sušuramerika, partar av Asia o.s.fr. Grundaš į m.a. avmarkašu mųguleikarnar, iš stóšu altjóša oljufelųgunum ķ boši, kundu vertslondini seta teimum ręttiliga hųrš krųv um borna almenna luttųku. Vķst veršur somuleišis til brot 4.3.5 frammanfyri, har landsoljufelag veršur umrųtt saman viš ųšrum fķggjarligum krųvum. Eisini ašrar orsųkir eru til at hugsa seg vęl um, įšrenn stųša veršur tikin til at seta į stovn eitt alment oljufelag.

4.5.1. Rįšgeving uttanķfrį

Altjóša rįšgevarafyritųka, iš hevur arbeitt fyri Oljumįlastżriš ķ sambandi viš śtbjóšingarlógina, hevur eisini hugt at mųguleikanum fyri at stovna eitt landsoljufelag. Fyritųkan įsannar, at stjórnir ķ nųkrum av okkara grannalondum halda ella hava hildiš taš veriš neyšugt viš einum almennum felag, m.a. fyri at fįa stųrri eftirlitsmųguleikar viš oljuvinnuni, betri innlit ķ virksemiš hjį loyvishavarunum, stųrri part av inntųkunum o.s.fr. Ķ lųtuni tykist gongdin kortini at vera tann, at almennu felųgini verša privatiseraš heilt ella lutvķst, m.a. Noreg umhugsar nś framtķšarstųšuna hjį Statoil.

Rįšgevarafyritųkan stašfestir, at nógvar av grundgevingunum fyri einum almennum felag ikki vķsa seg at halda ķ longdini, m.a. tķ at eftirlitiš og atgongd til upplżsingar um uppstreymsvirksemiš eigur at verša tryggjaš gjųgnum lóggįvuna, sum skal seta hóskandi karmar fyri virkseminum hjį oljufelųgunum. Inntųkurnar eigur taš almenna at taka ein hóskandi part av gjųgnum skattaskipanina. Serligt fyri Fųroyar veršur mett, at viš jaršfrųšiligu óvissuni, iš framvegis er knżtt at fųroyska ųkinum, er taš ógvuliga ivasamt, um eitt alment oljufelag kann gerast nóg sterkt.

Sambęrt rįšgevarafyritųkuni veršur eitt landsoljufelag ikki vęl móttikiš av oljuvinnuni, m.a. tķ at

Sum heild heldur rįšgevarafyritųkan, at fųroyskir myndugleikar kunnu rųkka ųllum mįlunum, sum eitt landsoljufelag vanliga hevur, viš at nżta ambošini, sum liggja ķ kolvetnislógini og kolvetnisskattalógini, sķ annars 4.5.2 nišanfyri. Annar altjóša višurkendur rįšgevi, iš Oljumįlastżriš hevur sųkt sęr rįš hjį, metir, at veršur boriš landsoljufelag partur av loyvistreytunum, mį sķggjast burtur frį serskatti.

4.5.2. Uppgįvur hjį landsoljufelagnum

Eitt landsoljufelag kann hava ymisk mįl. Hesi mįlini kunnu vera:

Vķsandi til, at taš ikki veršur hildiš rįšiligt at krevja borna almenna luttųku ķ loyvunum, sum verša tillutaši ķ sambandi viš 1. śtbjóšingarumfar, veršur nišanfyri gjųgnumgingiš, hvussu nevndu mįl kunnu rųkkast į annan hįtt enn viš landsoljufelagi.

Mįlini um at byggja upp yrkisfųrleika ķ fųroyskum fyritųkum og at fųroyskar fyritųkur skulu sleppa framat at veita vųrur og tęnastur eru tryggjaš viš, at kravt veršur av loyvishavarum (§§ 11-15 ķ standardloyvinum og brot 4.4 frammanfyri), at teir skulu geva fųroyskum fyritųkum veruligar mųguleikar at veita vųrur og tęnastur umframt at menna seg innan vitan, tųkni og leišslu. Hesar treytir eru tilevnašar saman viš fųroysku vinnuni fyri at tryggja, at m.a. vinnan, iš skal hava gagn av fųrda vinnupolitikkinum, metir treytirnar nųktandi.

Landsoljufelag sum eyka ella ųšrvķsi skattleggingaramboš er ikki neyšugt, tķ fķggjarligu treytirnar eru tilevnašar soleišis, at tęr tryggja fųroyska samfelagnum so stóran part av fķggjarliga vinninginum, sum hildiš veršur mųguligt. Sum nevnt ķ broti 4.3 veršur hildiš, at um eitt boriš landsoljufelag ella optión veršur partur av loyvistreytunum, mį slakast ķ fķggjarligu krųvunum – mųguliga so nógv, at serskattur heilt mį sleppast.

Įvirkan į avgeršartilgongdina kunnu myndugleikarnir fįa viš stżring gjųgnum lóggįvu, herundir serliga at loyvishavararnir mugu fįa góškenning frį oljumyndugleikunum, įšrenn fariš veršur undir virksemi av ymiskum slagi, t.d. borigóškenning sambęrt § 15, stk. 1, ķ lógini um kolvetnisvirksemi. Somuleišis kunnu myndugleikarnir vera viš į fundum hjį samstarvsnevndum hjį teimum einstųku samtųkunum (Operating Committees). Harafturat er taš ivasamt, hvussu stóra įvirkan eitt fųroyskt landsoljufelag kann hava į hini oljufelųgini. Roknast mį viš, at eigaraparturin hjį landsoljufelagnum undir ųllum umstųšum veršur lķtil ķ einstaka loyvinum, og harafturat veršur felagiš – um taš veršur boriš – ikki rindandi partur av samtakinum. Hetta avmarkar ķ sjįlvum sęr įvirkanina, iš felagiš kann vęnta at fįa. Tey fyrstu nógvu įrini kann heldur ikki vęntast, at landsoljufelagiš hevur ein fųrleika, iš kann geva tķ serliga įvirkan ķ samtakinum.

Innlit ķ virksemiš hava myndugleikarnir tryggjaš sęr viš lóggįvuni, m.a. kann landsstżrismašurin ķ oljumįlum įseta kunngerš, iš įleggur loyvishavarunum skyldu at upplżsa um flestu tęttir av virkseminum, t.d. um fķggjarlig og jaršfrųšilig višurskifti. Ķ standardloyvinum eru margfaldar įsetingar, sum krevja, at loyvishavarin letur upplżsingar um ymisk višurskifti, t.d. um hvussu fųroyskt vinnulķv veršur tikiš viš ķ virksemiš undir loyvinum. Innlit kann eisini fįast viš at taka lut į fundum ķ samstarvsnevndunum.

Til tess at rųkka langsiktašum samfelagsmįlum kann vera gagnligt viš einum landsoljufelag. Hugsa vit okkum, at myndugleikarnir ynskja oljuvinnu viš Fųroyar, men at handilsligur įhugi ikki er fyri hesum, kundi landsoljufelagiš veriš viš til at stimbra įhugan hjį altjóša oljufelųgunum fyri fųroyska ųkinum. Ķ summum londum hava almenn oljufelųg veriš nżtt til at marknašarfųra viškomandi land sum leitiųki, t.d. Nunaoil ķ Grųnlandi. Higartil hevur fųroyski politikkurin veriš, at taš er handilsligi įhugin hjį altjóša oljufelųgunum, iš skal vera grundarlagiš undir oljuvinnu į fųroyska landgrunninum. Almennur peningur er ikki brśktur ķ sambandi viš forkanningarnar. Fųroyar liggja tętt upp at kendum oljuleišum, og ķ lųtuni veršur hildiš, at handilsligi įhugin hjį altjóša oljuķdnašinum – um treytirnar eru kappingarfųrar viš ašrar mųguleikar, iš standa felųgunum ķ boši – er nóg stórur til at fįa gongd į veruliga oljuleiting į fųroyska landgrunninum.

Veitingartrygd, t.e. skipanir iš tryggja innlendskar oljuveitingar, kann uttan iva śtvegast į fleiri mįtar, t.d. eru Fųroyar viš ķ neyšveitingarskipanini hjį IEA (International Energy Agency) undir donskum veingjabreiši. Annar mįti at tryggja veitingarnar er, soleišis sum gjųrt er ķ § 8, stk. 4, ķ standardloyvinum, at hava mųguleika fyri at krevja framleišslugjaldiš goldiš viš kolvetnum.

Nišurstųšan er sostatt, at flest ųll av nevndu samfelagsmįlunum kunnu rųkkast viš ambošum, sum myndugleikarnir longu hava ķ lógini um kolvetnisvirksemi og kolvetnisskattalógini ella sum myndugleikarnir fįa viš treytunum, iš settar verša ķ leiti- og framleišsluloyvunum.

4.5.3. Kostnašur

Spurningurin um kostnašin av einum landsoljufelag hevur eisini tżdning.

Fyrsti kostnašurin fyri fųroyska samfelagiš veršur helst, at slakast mį ķ ųšrum treytum, iš taš sambęrt hesum uppskoti veršur mett skilagott at seta. Taš mest sannlķka er, at veršur eitt landsoljufelag viš ķ leiting ķ hesum umfari, mį taš berast. Hvųrt kostnašurin av beringini veršur afturgoldin felųgunum ella ei, um rakt veršur viš kolvetni at framleiša, ger ikki stórvegis mun, tį tey skulu taka avgerš um at sųkja um loyvi. Sum heild rokna oljufelųgini berikostnašin sum eina śtreišslu, og vęnta tey tķ onkursvegna at sleppa lęttari ķ ųšrum treytum.

Sum dųmi um kostnašin, iš talan kann verša um, kann stųši takast ķ einum leitikostnaši fyri hvųrt loyvi uppį t.d. 300 mió. kr. Skal landsoljufelagiš hava ein part uppį t.d. 5%, svarar taš til 15 mió. kr. ķ berikostnaši fyri hvųrt loyvi. Verša t.d. 10 loyvi givin, er talan um 150 mió. kr.

Umframt leitikostnašin skal felagiš eisini śtvega pening til śtbygging, um rakt veršur viš kolvetni at framleiša. Her er talan um stórar upphęddir. Ikki er óhugsandi, at ein leišśtbygging kostar einar 10 mia. kr. Eigur felagiš ein part uppį 5%, skal taš śtvega 500 mió. kr. til hvųrja leiš. Dųmi eru um almenn oljufelųg, iš ikki hava kunnaš śtvegaš neyšugu upphęddirnar, og sum tķ hava seinkaš śtbyggingum av oljuleišum.

Ein annar kostnašur er so at reka felagiš. Hvussu stórur hesin kostnašur er, veldst m.a. um, hvussu nógvum starvsfólki felagiš hevur tųrv į, og eisini nęr taš veršur stovnaš. Veršur taš stovnaš beinanvegin, fer taš at rinda rakstrarkostnaš eisini ķ leitiskeišnum. Veršur taš hinvegin ikki stovnaš, fyrr enn rakt er viš kolvetni at framleiša, kann taš spara rakstrarśtreišslur hesi įrini.

Skal felagiš hava mųguleika at gera seg galdandi, mį taš hava neyšuga fųrleikan. Taš er ręttiliga trupult at siga, hvussu stórt starvsfólkatališ skal verša, men roknast kann viš, at įrligu lųnarśtreišslurnar verša nakrar milliónir krónur. Harafturat kemur kostnašur til hųli, śtgerš og – ikki minst – keyp og tulking av seismiskum upplżsingum.

4.6. Privatu fųroysku oljufelųgini

Ķ frįgreišingini "Fyrireikingar til oljuleiting" veršur taš ikki hildiš sannlķkt, at privatur fųroyskur kapitalur kann seta į stovn eitt oljufelag, iš kann roknast at fįa neyšugu styrkina til at rųkja nųkur av samfelagsįhugamįlunum viš oljuvinnu.

Tvey privat fųroysk oljufelųg eru stovnaš.

Umrįšandi er, at privatu fųroysku oljufelųgini verša višgjųrd eins og onnur oljufelųg, t.e. at samtųkini, har fųroysku felųgini eru partar, mugu lata inn umsóknir, sum eru kappingarfųrar samanboriš viš umsóknirnar hjį ųšrum felųgum/samtųkum.

Taš hevši skapt ógvuliga óhepnar avleišingar fyri fųroyska samfelagiš, um altjóša oljufelųgini – serliga tey, iš ikki eru ķ samtųkum viš fųroyskum felųgum – fingu ta fatan, at samtųkini viš privatum fųroyskum oljufelųgum fingu fyrimunir, bara tķ at fųroysk felųg eru ķ samtakinum. Taš kundi ķ ringasta fųri havt ta avleišing, at einstųk felųg ikki hildu taš vera vert at taka lut ķ śtbjóšingini.

4.7 Ašrar almennar loyvistreytir

Ķ § 17 ķ standardloyvinum er įsett, at oljumyndugleikin hevur rętt at taka lut į fundum ķ samstarvsnevndum hjį loyvishavarum. §§ 18 og 19 eru um skylduna, iš loyvishavarin hevur at veita starvsfólki hjį eftirlitsmyndugleikanum hjįlp ķ kanningarvirksemi teirra og um tęr upplżsingar, sum loyvishavarin hevur skyldu at lata myndugleikunum sambęrt reglum, iš verša nęrri įsettar viš kunngerš.

Ķ §§ 20 og 21 eru įsetingar um tagnarskyldu, trśnašarskeiš v.m.

Ķ § 24 veršur stašfest, at samloyvishavarar įbyrgjast ķ felag fyri endurgjald og skašabųtur til fiskimenn, sum skulu gjaldast sambęrt kapittul 7 ķ lųgtingslógini um kolvetnisvirksemi. Kravt veršur, at loyvishavarar veita vissu fyri, at teir megna at bųta fyri sęr, koma teir undir endurgjaldsskyldu.

Sambęrt § 26 kann loyvi ikki avhendast uttan góškenning frį landsstżrismanninum.  

5. Trygd, arbeišsumhvųrvi, umhvųrvi og tilbśgving v.m.

Sambęrt § 14 ķ kolvetnislógini skal "leitingar- og framleišsluvirksemiš vera forsvarligt og skyn-samiligt". Kraviš um forsvarligt virksemi vendir sęr til loyvishavarar eins og til myndugleikar. Loyvishavarar bera įbyrgd av, at virksemiš veršur lagt til ręttis og śtint trygdarliga forsvarligt, mešan myndugleikar skulu ansa eftir, at meginreglan veršur fylgd.

Ķ kapittul 5 ķ lógini um kolvetnisvirksemi er heimild at įseta nęrri reglur um trygd, arbeišsumhvųrvi, umhvųrvi og tilbśgving v.m., og veršur hetta gjųrt, įšrenn kolvetnisvirksemiš fer ķ gongd. Ķ sambandi viš śtbjóšingina verša umsųkjarar tó bidnir um at lata myndugleikunum upplżsingar um įvķs trygdarvišurskifti v.m.

Tį umsųkjarar lata inn umsóknir um loyvi, verša teir bidnir um at lżsa krųv, iš teir sjįlvir seta til trygd, arbeišsumhvųrvi, umhvųrvi og tilbśgving v.m. Hesi krųv skulu spegla višurskiftini į tķ havųkinum, umsóknin fevnir um.

Umsóknin skal harumframt lżsa fųrleikan hjį umsųkjaranum at virka į tķ havųki, umsóknin fevnir um, uttan mun til um talan veršur um boringar į grunnum ella djśpum vatni. Lżsingin skal viš atliti at trygd, arbeišsumhvųrvi, umhvųrvi og tilbśgving v.m. ķ minsta lagi umrųša hesi višurskifti: (i) leišreglur umsųkjarans ķ sambandi viš boringar, (ii) serstakar avbjóšingar, iš umsųkjarin leggur dent į ķ sambandi viš boringar į djśpum vatni, (iii) stżringsambošini, iš umsųkjarin nżtir til at handfara vandar ķ sambandi viš boringar og (iv) krųv umsųkjarans um hvussu starvsfólk verša tikin upp į rįš og lęrd upp.

Ķ samband viš leitiboringar skulu fyristųšufelųg hava eina bjargingartyrlu ķ tilbśgving ķ Fųroyum, umframt at hóskandi tilbśgvingaramboš til oljuvernd skulu vera til at taka į einari stųš ķ Fųroyum.

6. Avleišingar fyri fiskivinnu, umhvųrvi v.m.

Sambęrt § 7, stk. 2, 2. pkt. ķ lógini um kolvetnisvirksemi skulu višmerkingarnar til śtbjóšingarlógina meta um avleišingarnar, iš komandi kolvetnisvirksemiš kann hava fyri sigling, fiskiskap og ašrar vinnur, umframt nįttśru-, umhvųrvis- og onnur samfelagsįhugamįl. Somuleišis skal metast um, hvat ķkast virksemiš fer at geva bśskapi og arbeišsvinnu.

Ķ brotunum 6.1 til 6.7 nišanfyri veršur mett um avleišingarnar, iš kolvetnisvirksemiš kann hava fyri nevndu įhugamįl.

Metingarnar ķ brotunum 6.1 til 6.5 eru gjųrdar av einum arbeišsbólki, iš landsstżrismašurin ķ oljumįlum setti viš umbošum śr Fiskimįlastżrinum, Fiskirannsóknarstovuni, Heilsufrųšiligu Starvsstovuni umframt Oljumįlastżrinum. Oljumįlastżriš bjóšaši fiskivinnu- og ųšrum įhugafelųgum til kunnandi fund 29. september 1999, har gjųrdu metingarnar vóršu lagdar fram. Ongar atfinningar vóru til nišurstųšurnar.

Hóast lógin um kolvetnisvirksemiš įsetir, at višmerkingarnar skulu meta um "avleišingarnar" frį kolvetnisvirkseminum, hevur arbeišsbólkurin sum heild lagt seg eftir at lżsa mųguligar negativar avleišingar heldur enn mųguligar positivar avleišingar.

Stųšiš undir metingunum er fyrst og fremst śtbošsųkiš, sķ fylgiskjal A. Metingarnar eru grundašar į eitt mišal virksemi ķ leitingarskeišinum. Her veršur m.a. hugsaš um vaviš ķ arbeišsskrįunum, įramįliš fyri leitingarskeišiš o.s.fr. Harumframt taka metingarnar stųši ķ vitanini, sum myndugleikar og stovnar hava um vinnu- og umhvųrvisvišurskifti. Sum dųmi kunnu nevnast upplżsingar śr veišidagbókum um slag av fiskiskapi į teimum ymisku havleišunum.

6.1. Avleišingar fyri sigling

Leitingarvirksemiš į fųroyska landgrunninum kann įvirka sigling hjį fiskifųrum o.ų. į tvinnar hęttir:

  1. Havstųšir leggja hald į eitt įvķst havųki og kunnu į tann hįtt vera ein foršing fyri sigling ķ fųroyskum sjógvi. Sambęrt § 28, stk. 1, ķ lógini um kolvetnisvirksemi skulu havstųšir hava eitt įvķst trygdarųki. Vķddin į trygdarųkinum veršur įsett sambęrt altjóša reglum, og vanliga vķddin er 500 m kring havstųšina.
  2. Leitingarvirksemiš į landgrunninum ųkir um skipaferšsluna ķ fųroyskum sjógvi og kann į tann hįtt įvirka sigling og umstųšurnar hjį fiskiflotanum.

Ķ hvųnn mun havstųšir fara at darva sigling, og um skipaferšslan veršur munandi ųkt, veldst um hvussu umfatandi leitingarvirksemiš veršur, hvussu nógvar havstųšir verša osfr.

Taš verša helst fįar havstųšir į fųroyskum landgrunsųki ķ leitingarskeišinum, og tųrvurin į sjóvegis flutningi til og frį havstųšum veršur vęntandi lķtil. Nišurstųšan er, at leitingarvirksemiš og tann sigling, iš stendst av hesum, ikki er mett at verša nųkur įlvarslig foršing fyri sigling.

6.2. Avleišingar fyri fiskiskap

Višvķkjandi fiskiskapinum er spurningurin ķ fyrstu atlųgu, hvar fariš veršur at leita eftir olju, um og hvųr fiskiskapur er į leišunum, hvussu nógvar havstųšir talan veršur um, og hvussu stór ųki havstųširnar leggja hald į.

Ein havstųš leggur vanliga hald į eitt ųki, sum er 500 m ķ allar ęttir kring havstųšina, jvb. brot 6.1. Fiskiskapur er ikki loyvdur innanfyri hetta ųkiš. Veršur talan um havstųšir, sum verša hildnar uppį plįss viš akkerum, kann akkersųkiš vera stųrri enn trygdarųkiš. Taš veldst um dżpiš į leišini. Vanliga veršur roknaš viš, at frįstųšan frį havstųšini til akkerini svarar til 4-5 feršir dżpiš. Tį metast skal um, hvųrjar avleišingar hetta hevur fyri fiskiskap, er neyšugt at skilja ķmillum ymisk slųg av fiskiskapi og reišskapi. Avleišingarnar eru ymiskar, alt eftir um talan er um fiskiskap viš botntroli, flótitroli, nót, lķnu ella gųrnum og um roynt veršur eftir botnfiski ella uppsjóvarfiski.

Royndin eftir botnfiski fer mest fram į ųkjum, sum eru grynri enn 500 m. Avleišingarnar fyri slķkan fiskiskap eru tķ lķtlar ella ongar, um kolvetnisvirksemiš fer fram į stųrri dżpum enn hetta. Meginparturin av tķ śtbjóšaša ųkinum liggur į meiri enn 500 m dżpi.

Trolarar, sum royna viš botntroli, verša mest įvirkašir, tį leitingarvirksemiš gongur śt frį einari havstųš. Orsųkin er 500 m trygdarųkiš, sum minkar um mųguligu fiskileišina. Avleišingarnar kunnu tį verša ymiskar alt eftir, um talan er um trolųki, iš liggur ķ eini helling, ella um trolųki, iš liggur į slęttari botni viš smįum broytingum ķ dżpinum. Orsųkin er, at mųguleikarnir fyri at tóva uttan um og rundan um eina havstųš eru betri į leišum viš slųttum botni enn ķ einari helling, har dżpiš broytist skjótt.

Įrinini į fiskiskap viš lķnu og gųrnum eru sum heild minni enn įrinini į fiskiskap viš botntroli. Taš veldst tó um, hvųr fiskiskapur er į leitingarleišunum, og ķ hvųnn mun ašrar fiskileišir kunnu bųta fyri mųguligar skerdar ella mistar fiskileišir.

Nógv tey flestu fiskifųrini ķ Fųroyum verša nżtt til śtróšur viš snellu ella lķnu. Talan er ķ flestu fųrum um smį fųr, iš royna nęr landi. Komandi leitingarvirksemiš fęr ikki stórvegis avleišingar fyri śtróšurin.

Fiskiskapur eftir uppsjóvarfiski fer ķ hųvušsheitum fram viš nót (sild og makrelur) ella flótitroli (svartkjaftur). Hvar og nęr fiskiskapurin fer fram er treytaš av, hvussu fiskurin feršast, og hvar hann stendur. Hetta kann verša ymiskt frį einum įri til nęsta. Kanningar ašrastašni hava vķst, at kolvetnisvirksemi neyvan įvirkar feršingarmynstriš. Harnęst hava havstųšir sjįldan tżdning fyri, hvar fiskaš veršur eftir uppsjóvarfiski. Mett veršur tķ ikki, at havstųšir fara at darva fiskiskapinum eftir uppsjóvarfiski munandi.

Tį taš snżr seg um seismiskt virksemi hava kanningar ašrastašni vķst, at hetta kann styggja fiskin. Roknast mį viš, at soleišis er taš eisini undir Fųroyum. Frįbošanarskipanin, sum Fiskiveišieftirlitiš hevur rikiš sķšani 1998, hevur virkaš vęl. Sum er, er seismiskt virksemi bert loyvt ķ tķšarskeišinum frį 15. aprķl til 1. november. Neyšugt kann verša viš neyvari tķšaravmarking fyri seismiskt virksemi į įvķsum leišum, t.d. į leišunum sušur av Munkagrunninum um taš mundiš, tį svartkjafturin kemur ķ fųroyskan sjógv, t.e. ķ mai mįnaša.

Nišurstųšan višvķkjandi avleišingunum fyri fiskiskapin er, at hóast leiting eftir kolvetnum eystan- og sunnanfyri kann įvirka mųguleikarnar at troyta leiširnar, so fer leitingarvirksemiš ikki at verša fiskiskapinum til įlvarsligan ampa. Hetta kemst fyrst og fremst av, at stórsti parturin av śtbjóšaša ųkinum liggur į meiri enn 500 metra dżpi, mešan stųrsti parturin av fiskiflotanum roynir į grynri leišum. Havstųširnar verša vęntandi fįar ķ tali, og havųkiš, tęr leggja hald į, veršur samsvarandi lķtiš. Vert er eisini at hava ķ huga, at fyribils er talan um avmarkaš tķšarskeiš, tķ vanliga varir ein leitiboring einar 50-80 dagar. Talan veršur ikki um munandi skerdar veišumųguleikar hjį fiskiflotanum.

Roynt veršur at leggja višurskiftini soleišis til ręttis, at įvirkanin į fiskivinnuna veršur so lķtil sum gjųrligt. Ķ tķ sambandi er taš av alstórum tżdningi, at tęr reglur og fyriskipanir, iš skulu regulera višurskiftini ķmillum fiskivinnu og oljuvinnu, verša gjųrdar viš atliti at įhugamįlunum hjį bįšum pųrtum. Kjarnin ķ hesum er samskifti millum partarnar. Įhugamįlini hjį fiskivinnuni eiga at verša havd ķ huga, so hvųrt fariš veršur undir ķtųkiligar ętlanir um leiting. Landsstżrismašurin ķ oljumįlum ętlar sum frį lķšur at seta eitt samstarvsrįš viš umbošum fyri fiski- og oljuvinnuna, men ķ fyrstu atlųgu er avtalaš viš fiskivinnufelųgini, at landsstżrismašurin komandi įr, tį leitingarloyvini eru latin, tekur stig til ein kunnandi fund. Tį loyvini eru latin, veršur mųguligt at upplżsa, hvųrjir teigar eru tillutašir, hvųrjar arbeišsskyldurnar hjį oljufelųgunum eru (boringar og seismiskt virksemi), nęr taš eftir ętlan vešur boraš į hvųrjari leiš o.s.fr.

6.3. Avleišingar fyri ašrar vinnur – kapping um arbeišsmegi

Tį leitingarvirksemiš tekur seg upp, kann taš hava viš sęr ųkta kapping um arbeišsmegina. Vandi kann verša fyri, at fólk fara at rżma śr verandi vinnum og flyta ķ ašra. Avleišingarnar fyri eitt nś fiskivinnuna kunnu verša beinleišis ella óbeinleišis.

Beinleišis įvirkanin kemst av, at ein nżggj vinna kemur inn į fųroyska arbeišsmarknašin. Kapping um arbeišsmegi kann standast av eftirspurninginum eftir fólki į sjónum (havstųšir, śtgeršar- og vaktarskip o.t.) og į śtgeršarstųšum į landi.

Eftirsum virksemiš vanliga er lķtiš ķ leitingarskeišinum, er taš neyvan sannlķkt, at havstųšir og śtgeršarstųšir fara at ųkja munandi um eftirspurningin eftir fųroyskari arbeišsmegi. Vanliga leiga fyristųšufelųgini havstųšir viš manning og śtgerš. Į mųguligum śtgeršarstųšum er bert grundarlag fyri heilt fįum įrsverkum. Hetta er eisini galdandi, um fleiri havstųšir virka ķ senn.

Óbeinleišis įvirkanin stendst av, at virksemiš ķ ųšrum vinnugreinum veksur vegna ųktan eftirspurning eftir vųru- og tęnastuveitingum. Hetta kann hava viš sęr, at kappingin um arbeišsmegina fer at standa millum oljuvinnuna og ašrar vinnugreinar. Óbeinleišis įvirkanin hevur vanliga stųrri tżdning fyri kappingina um arbeišsmegina.

Hvussu stór óbeinleišis įvirkanin veršur, veldst ųšrumegin um, hvussu umfatandi leitingar-virksemiš veršur, leiklutin hjį fųroyska vinnulķvinum, og um hetta skapar nżggj arbeišsplįss. Hinumegin hevur kappingarstųšan hjį fiskivinnuni nógv at siga. Hava fólk ķ fiskivinnuni heldur hug at arbeiša innan kolvetnisvinnuna ella innan taš virksemiš, sum henda vinna skapar į landi, mį hyggjast nęrri eftir, hvųrji višurskifti eru avgerandi fyri, at fólk flyta ķ ašra vinnu. Royndir ašrastašni vķsa, at taš ikki bert eru inntųkuvišurskifti, sum hava tżdning, men eisini hvussu frķtķšin er skipaš, lųnar- og eftirlųnarvišurskifti, framtķšarśtlit o.s.fr.

Grundaš į vęntaša leitingarvirksemiš og vęntaša eftirspurningin eftir arbeišsmegi er taš lķtiš, iš bendir į, at hetta fer at įvirka ašrar vinnugreinar stórvegis ķ einum leitiskeiši.

6.4. Avleišingar fyri nįttśruįhugamįl

Ein beinleišis avleišing av leitingarvirkseminum er, at djóralķviš ķ įvķsan mun veršur órógvaš ķ leitingarųkinum. Hugsaš veršur serliga um botnbiotu, sjóverur, fisk, fugl og havsśgdjór. Hesi djór feršast ķ og śti į havinum og kunnu tķ flyta seg burtur śr ųkinum og annars ótarnaš venda aftur, tį leitingarvirksemiš er lišugt. Avleišingarnar verša mettar sum avmarkašar.

6.5. Avleišingar fyri umhvųrvisįhugamįl

Kolvetnisvirksemiš veršur ķ sķni heild mett sum ein dįlkingarkelda, har dįlkingin fyrst og fremst stavar frį śrleišingum ķ sjógv og luft. Hvųrjar og hvussu umfatandi avleišingarnar kunnu gerast fyri umhvųrviš er treytaš av trygdarskipanum, tiltųkum til verju av umhvųrvinum v.m. Sum heild hevur oljuvinnan tikiš seg fram seinastu įrini, tį talan er um at leggja virksemiš til ręttis viš neyšugum fyrilitum fyri umhvųrvis- og nįttśruįhugamįlum.

Undir leitiboringum kunnu serliga hesar śrleišingar vęntast: borispónir og borievja, sementleivdir, hśsarhaldsspillivatn, frįrensluvatn, kųlivatn, roykur og avdamping umframt lekar, sum koma av óvart. Um ikki rętt veršur boriš at, er vandi fyri, at hesi evni dįlka umhvųrviš, og at dįlkingin fęr vistfrųšiligar avleišingar. Hetta kann elva til įrin į djóralķviš į ųkinum og skapa trupulleikar hjį ųšrum vinnum.

Avleišingarnar fyri umhvųrviš kunnu m.a. verša samansavning av eiturevnum ķ biotu, grugg ķ sjónum og roykur. Meginreglan ķ § 14 ķ kolvetnislógini įsetir, at virksemiš skal verša umhvųrvisliga forsvarligt. Neyšugt er tķ at leggja dent į umhvųrvisfyrilit ķ ųllum skeišum ķ kolvetnisvirkseminum.

§ 6, stk. 1, 2. pkt., ķ lógini um kolvetnisvirksemi įsetir, at "loyvi kann bert veitast umsųkjarum, sum ętlandi hava neyšugan sakkunnleika, royndir, fųrleika og fķggjarorku". Tį umsóknir um loyvi verša višgjųrdar, veršur ansaš eftir, at umhvųrvisfųrleikin hjį umsųkjaranum er nųktandi.

Tį fariš veršur undir virksemiš, verša onnur og meira ķtųkilig umhvųrviskrųv įsett. Skipanin ķ kolvetnislógini er soleišis hįttaš, at loyvishavarin skal hava serstakt loyvi ella góškenning til hvųrt virksemiš sęr, t.d. skal loyvishavarin sųkja um góškenning til at bora hvųnn einstakan brunn, jvb. § 15, stk. 1. Sambęrt kap. 4 ķ lųgtingslógini um kolvetnisvirksemi kann verša kravt, at loyvishavarin, įšrenn fariš veršur at bora, ger eina kanning til tess at meta um fylgjur og įrin, iš boringin kann hava fyri umhvųrviš. Hvųrjar umhvųrvistreytir, iš verša settar fyri borigóškenningina, veldst um nišurstųšurnar ķ kanningunum.

Lagt kann verša afturat, at borievni, iš loyvishavarin ętlar at brśka, skulu verša góškend. Sambęrt § 30 ķ kgl. fyriskipan nr. 646 um verju av havumhvųrvinum hevur landsstżriš (t.e. landsstżrismašurin ķ umhvųrvismįlum) heimild til at įseta kunngerš um slķk borievni. Kunngeršin skal, įšrenn hon veršur sett ķ gildi, góškennast av danska umhvųrvismįlarįšharranum fyri at tryggja, at hon sampakkar viš altjóša avtalur. Heilsufrųšiliga Starvsstovan, iš umsitur kgl. fyriskipanina til verju av havumhvųrvinum, fer ķ nęstum at įseta kunngerš um nżtslu av borievnum.

6.6. Avleišingar fyri onnur samfelagsįhugamįl

Višvķkjandi avleišingum fyri onnur samfelagsįhugamįl veršur ķ sķni heild vķst til kap. 5.3 ķ "Fyrireiking til oljuleiting". Har er vķst į, at įriniš į samfelagiš neyvan veršur munandi ķ einum leitiskeiši. Men eydnast leitingin, so oljuleišir verša śtbygdar og framleišsla av kolvetnum kemur ķ gongd undir Fųroyum, kann roknast viš munandi įrini į nógvum samfelagsųkjum. Tķ varš męlt til, at tķšin, įšrenn śtbygging og framleišsla mųguliga fara ķ gongd, og ikki minst taš vęntaša leitiskeišiš, m.a. veršur nżtt til at kortleggja hesi įrin, granska, hvussu tey mest skilagott kunnu handfarast, og at orša ein politikk hesum višvķkjandi.

Granskingarverkevni, iš umsųkjarar til leiti- og framleišsluloyvi mųguliga kunnu bjóša sęr at verša viš til at stušla sambęrt § 13, stk. 1, ķ standardloyvinum, umfata sjįlvsagt eisini gransking av samfelagsligum avleišingum av oljuvirksemi. Best hevši veriš, um fųroyskir granskingarstovnar, m.a. ķ ljósinum av einum framhaldandi politiskum oršaskifti um, hvat fųroyska samfelagiš helst vil hava burtur śr oljuvirkseminum, og hvųrjum avleišingum, samfelagiš helst vil sleppa undan, kundu vķst į evni, iš verša mett av tżdningi at granska.

6.7. Metingar um, hvat ķkast virksemiš fer at geva bśskapi og arbeišsvinnu

Fariš veršur undir 1. śtbjóšingarumfar ķ vón um, at hetta fer at kasta inntųkur av sęr til fųroyska samfelagiš bęši beinleišis til landskassan sum skattir og avgjųld og óbeinleišis viš, at fųroysk virki og fųroyskir einstaklingar kunnu vinna pening av at taka lut ķ oljuvirkseminum.

Į nśverandi stigi er ógjųrligt at siga nakaš viš vissu. Vķsast kann til kap. 4.6. ķ "Fyrireiking til oljuleiting", har roynt veršur at greiša frį nųkrum mųguligum menningargongdum.

Ķ forkanningarskeišinum hevur ikki veriš roknaš viš nųkrum munandi ķkasti til fųroyska samfelagsbśskapin av sjįlvum forkanningarvirkseminum. Hųvušsendamįliš hevur veriš at hękka viršiš av fųroysku undirgrundini ķ framtķšini viš at fįa vitan til vega.

Virksemiš ķ leitiskeišnum veršur ķ fyrsta lagi meira av teimum kanningum, vit kenna frį forkanningarskeišnum, t.e. fyrst og fremst fleiri seismiskar upptųkur. Sķšan koma nakrar leitiboringar. Leitingarvirksemiš į sjónum fer ķ hųvušsheitum at fara fram ķ summarhįlvuni.

Sambęrt lógini um kolvetnisvirksemi og loyvistreytunum skal komandi leitivirksemiš ganga śr Fųroyum. Śtgerš skal flytast frį fųroyskum havnum og fólk frį fųroyskari floghavn. Hetta javnstillar fųroyskar veitarar viš śtlendskar og fųroyska arbeišsmegi viš śtlendska ķ tann mun, tey annars eru kappingarfųr. Ikki kann roknast viš, at kraviš um veiting um fųroyskan bryggjukant ķ sjįlvum sęr kastar meira inntųku av sęr enn lastingar- og lossingarvirksemi annars.

Hugsast kann, at krųvini um, at fųroyskar fyritųkur skulu sleppa framat viš veitingum og kunnu sleppa at ogna sęr neyšuga vitan og sambond viš altjóša oljuvinnu, sum frį lķšur kunnu leggja grundina undir lųnandi servinnur av ymiskum slag. Eisini kraviš til oljufelųgini um at seta og śtbśgva fųroyska arbeišsmegi kann sum frį lķšur fara at ųkja um virkismųguleikarnar hjį fųroyingum.

Veršur olja funnin veršur stųšan ųšrvķsi. Tį kann roknast viš munandi ųktum virksemi ķ sambandi viš framleišsluboringar, śtbyggingar av oljuleišum og mųguliga eisini śtbygging til móttųku į landi. Hetta fer at ųkja munandi um virksemiš og feršsluna. Eisini raksturin av havstųšum og ųšrum framleišsluśtbśnaši kann tį koma ķ eina fasta legu og bjóša bęši varandi arbeišsplįss og stųšugar veitingarmųguleikar fyri fųroyskar fyritųkur. Veršur olja funnin, eggjar taš har umframt til stųrri leitivirksemi.

Ķ einum śtbyggingarskeiši, serliga um taš eisini fevnir um śtbyggingar į landi, fer vandin fyri ovurhiting av fųroyska bśskapinum at gerast so stórur, at tiltųk mugu gerast til tess at tryggja, at eftirspurningurin eftir fųroyskum vųrum og tęnastum og fųroyskari arbeišsmegi veršur hildin į einum hóskandi stigi ķ hesum avmarkaša tķšarskeiši. Verša nżggir fundir gjųrdir, og fleiri śtbyggingar framdar į raš, kann śtbygging viš hartil hoyrandi trżsti į fųroyska bśskapin gerast gerandiskostur ķ einum longri – men kortini avmarkašum - skeiši.

Hóast roynt veršur at fremja fųroyska luttųku sum heild, mį serliga ķ fyrstani roknast viš, at krųvini um serkunnleika eru so sterk, at meginparturin av teimum starvandi vera śtlendingar, og meginparturin av veitingunum verša frį śtlendskum fyritųkum. Taš er eitt ręttiliga trongt mark fyri, hvussu nógv arbeišsųki fųroyskar fyritųkur kunnu breiša seg yvir.

Eitt av endamįlunum viš kolvetnisskattalógini er at tryggja, at eisini śtlendingar og śtlendsk virki, iš taka lut ķ virkseminum į landgrunninum, rinda skatt til Fųroya. Tķskil kann verša roknaš viš įvķsum skattainntųkum frį tķ tilknżtta virkseminum longu ķ leitiskeišinum.

Fer framleišsla ķ gongd, fer nakaš at koma inn ķ framleišslugjaldi. Munandi skattainntųkum skal kortini ikki verša roknaš viš, fyrrenn komiš er so langt viš framleišsluni, at leitingarśtreišslurnar eru avskrivašar, og rakstrarinntųkurnar eru voršnar stųrri enn avskrivingarnar av śtbyggingunum, so at oljufelųgini fara at gjalda partafelagsskatt. Gongst felųgunum vęl, fara tey nųkur įr seinri eisini at rinda serskatt.

7. Gongdin ķ fyrsta śtbjóšingarumfarinum

Ķ hesum broti veršur ķ stuttum greitt frį gongdini ķ śtbjóšingini, eftir at lųgtingsvišgeršin av śtbjóšingarlógini er lišug.

7.1. Kunngerš

Tį uppskotiš til śtbjóšingarlóg er samtykt, veršur fyrsta śtbjóšingarumfar sett ķ verk viš frįbošan ķ fųroyskum og śtlendskum blųšum og tķšarritum. Landsstżrismašurin ętlar, at hetta skal gerast beinanvegin, lógaruppskotiš er samtykt. Umsóknarfreistin veršur vęntandi umleiš 3 mįnašir.

Śtbjóšingarskjališ fer at lżsa hųvušstreytirnar, sum umsųkjararnir skulu lśka fyri at fįa leitiloyvi, eins og krųvini til skjalprógvan o.t. Har umframt fer śtbjóšingarskjališ at lżsa śtbošsųkiš og almennu loyvistreytirnar.

Stųk felųg eins vęl og samtųk av felųgum kunnu sųkja um loyvi. 

7.2. Fortreytir fyri veitan av loyvum

Sambęrt § 6 ķ kolvetnislógini kunnu loyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum bara veitast umsųkjarum, sum ętlandi hava neyšugan sakkunnleika, royndir, fųrleika og fķggjarorku. Hvat tųkniligum fųrleika višvķkur er taš fyristųšufelagiš, iš skal lśka krųvini, mešan taš eru loyvishavararnir ķ felag, iš skulu lśka fķggjarligu krųvini. Loyviš įsetir, at loyvishavarar samįbyrgjast fyri endurgjaldsskyldum v.m. Landsstżrismašurin skal harumframt leggja dent į, at taš almenna fęr innlit ķ og gagn av virkseminum.

Ein onnur fortreyt, sum stórur dentur veršur lagdur į ķ sambandi viš veitan av loyvum, er fųrleikin hjį umsųkjarum ķ trygdar-, heilsu-, arbeišsumhvųrvis- og umhvųrvisvišurskiftum umframt tilbśgvingarvišurskiftum, jvb. brotini 5 og 6.5 omanfyri.

7.3. Metingarstųši, tį loyvishavarar verša valdir

Tį loyvishavarar verša valdir millum umsųkjarar, sum lśka fortreytirnar fyri at fįa loyvi, veršur dentur fyrst og fremst lagdur į uppskotiš til arbeišsskrį, herundir ta skjalprógvan, iš skal vķsa fųrleikan og viljan hjį umsųkjaranum til gjųlla at leita eftir kolvetnum į tillutaša ųkinum. Kolvetni kunnu bert stašfestast viš boringum, og tķ veršur stórur dentur lagdur į, at boringar verša partur av arbeišsskyldunum, jvb. brot 4.2. omanfyri.

Umframt arbeišsskyldurnar veršur dentur lagdur į at tryggja fųroyska luttųku ķ virkseminum, herundir vųru- og tęnastuveitingar, handilssamstarv, arbeišsmųguleikar umframt śtbśgvingar o.a., jvb. brot 4.4 omanfyri.

8. Fyrisiting o.a.

Oljumįlastżriš varš sett į stovn ķ august 1999, eftir at landgrunsmarkiš millum Fųroya og Bretlands varš avtalaš, og greitt varš, at farast skuldi undir śtbjóšing av ųkjum til oljuleiting.

Ķ Oljumįlastżrinum eru 12 starvsfólk og į Jaršfrųšisavninum eru 11 starvsfólk. Jaršfrųšisavniš, iš er partur av Fųroya Nįttśrugripasavni, rųkir eisini ašrar jaršfrųšiligar uppgįvur enn tęr, iš hava samband viš arbeišiš hjį Oljumįlastżrinum. Arbeišiš at fyrireika śtbjóšingina hevur kravt munandi av serkųnari hjįlp uttanķfrį, og hevur Oljumįlastżriš ķ hesum sambandi fingiš jįttašar 3,0 mió. kr. ķ eykajįttan fyri 1999 (upprunaliga 1999-jįttanin var 6,35 mió. kr.).

Torfųrt er at meta um inntųkurnar, iš kunnu standast av lógaruppskotinum um 1. śtbjóšingarumfar til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum. Inntųkurnar eru treytašar av, hvussu leitiskeišiš, iš nś veršur fariš undir, hepnast, sķ brotini 4.3 og 6.7 frammanfyri.

Ķ sambandi viš višgerš av umsóknum veršur kravt eitt umsóknargjald į kr. 100.000,- fyri hvųrja umsókn. Fyri ųki, iš verša tillutaš, koma loyvishavararnir at gjalda eitt įrligt vķddargjald, sum fyrstu įrini veršur kr. 500,- fyri ferkilometurin. Hesi gjųldini eru umrųdd ķ broti 4.3.1 frammanfyri og koma bert at geva tķ almenna avmarkašar inntųkur. Verša umsóknirnar t.d. 10 ķ tali og samlaša tillutaša loyvisųkiš helvtin av teimum 14.000 km2, iš skotiš veršur upp at bjóša śt, verša inntųkurnar frį umsóknar- og vķddargjųldum 4,5 milliónir krónur įr 2000 og 3,5 milliónir krónur ķ įrunum 2001 og 2002.

Oljuleitingin fer alt eftir, hvussu nógv loyvi verša latin, at fųra til, at dagligu fyrisitingaruppgįvurnar gerast fleiri, bęši ķ Oljumįlastżrinum og į Jaršfrųšisavninum. Roknast mį tķ viš, at tališ į starvsfólkum kemur at ųkjast, men torfųrt er at siga nakaš endaligt um tųrvin į starvsfólki, įšrenn vit kenna śrslitiš av śtbjóšingarumfarinum.

Ķ fķggjarlógaruppskotinum fyri įr 2000 er ętlanin, at Oljumįlastżriš fęr eina nettojįttan į 9,63 mió. kr. Roknaš veršur viš inntųkum (umsóknargjųld) į 1,0 mió. kr., soleišis at bruttojįttanin er 10,63 mió. kr. Oljumįlastżriš kemur at brśka nakaš av peningi til at keypa serkųna hjįlp ķ sambandi viš višgeršina av umsóknum, og kann taš tķ koma at vķsa seg, at nettojįttanin er ķ minna lagi.

Jaršfrųšisavniš fęr sambęrt fķggjarlógaruppskotinum fyri įr 2000 eina nettojįttan į 3,927 mió. kr. Inntųkurnar eru mettar til 1,596 mió. kr, herav eru millum 1,0 og 1,5 mió. kr. fyri tęnastur, iš Jaršfrųšisavniš letur Oljumįlastżrinum.

Lógaruppskotiš um 1. śtbjóšingarumfar til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum kemur ķ įvķsan mun at įvirka virksemiš hjį ųšrum myndugleikum og stovnum, t.d. ķ sambandi viš fyrisitingina av havumhvųrvislógini, lógini um kolvetnisskatt v.m. 

VIŠMERKINGAR TIL EINSTŲKU LÓGARGREINIRNAR

Til § 1

Sambęrt § 7, stk. 2, ķ lógini um kolvetnisvirksemi er taš lųgtingiš, iš tekur avgerš um, hvųrji ųki verša bošin śt til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum og hvųrjar almennar treytir skulu setast ķ hesum sambandi.

Eftir at lóg um śtbjóšing er samtykt, er taš landsstżrismašurin ķ oljumįlum, sum setir śtbjóšingarumfariš ķ verk og veitir loyvi til teir umsųkjarar, sum verša mettir at lśka fortreytirnar fyri at fįa loyvi, og sum vilja įtaka sęr bestu leitiskyldurnar ķ įvķsu teigunum.

Loyvini verša veitt viš heimild ķ lógini um kolvetnisvirksemi, sum hevur reglur um bęši veiting av loyvum og um ųll skeišini ķ kolvetnisvirkseminum, t.e. forkanningar, leiting og meting, śtbygging og framleišslu umframt avrigging.

Til § 2

Lógin įsetir samsvarandi § 7, stk. 2, ķ lógini um kolvetnisvirksemi ųkini, iš verša bošin śt ķ 1. śtbjóšingarumfari.

Vķst veršur til kortiš, sum er hjįlagt hesi lóg sum fylgiskjal A og til brot 4 ķ almennu višmerkingunum frammanfyri.

Til § 3

Lógin įsetir samsvarandi § 7, stk. 2, ķ lógini um kolvetnisvirksemi almennu treytirnir fyri loyvunum, iš verša veitt ķ 1. śtbjóšingarumfari. Almennu treytirnar eru at finna ķ standardloyvinum, sum er hjįlagt hesi lóg sum fylgiskjal B.

Almennu treytirnar verša tęr somu fyri ųll loyvi, og samrįšingar verša tķskil ikki um hesar treytir, įšrenn loyvini verša veitt. Skuldu avgerandi grundir fyri smęrri broytingum ķ almennu treytunum vķst seg neyšugar undir śtbjóšingarumfarinum, eigur landsstżrismašurin at hava heimild at gera hesar.

Ķ loyvum til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum fara umframt almennar treytir at verša treytir, sum eru serstakar fyri einstųku loyvini. Serstųku treytirnar lķkjast frį almennu treytunum į tann hįtt, at talan er um treytir, sum ikki kunnu verša settar, įšrenn umsóknirnar eru komnar inn og samrįšingar hava veriš viš einstųku umsųkjararnar. Serstųku treytirnar, iš samrįšst fer at verša um ķ 1. śtbjóšingarumfari, eru ųki, sum skulu vera fevnd av einstaka loyvinum og arbeišsskyldunum fyri einstųku loyvini. Har umframt skal samrįšast um partar av teimum treytum, iš višvķkja luttųkuni hjį fųroyskum vinnulķvi ķ kolvetnisvirkseminum.

Fleiri av įsetingunum ķ standardloyvinum geva landsstżrismanninum ķ oljumįlum heimild at įseta nęrri reglur um ymisk višurskifti. Eitt nś įsetir § 11, stk. 1, at landstżrismašurin ger mannagongdir fyri, hvussu loyvishavarin skal greiša frį virkseminum, hvussu arbeiši verša bošin śt v.m. Ansaš veršur eftir, at mannagongdirnar verša gjųrdar viš fyriliti fyri vinnulóggįvuni, handilsavtalum o. ų.  

 

Skjalayvirlit:

Skjal A:

Uppskot um śtbošsųki

Skjal B:

Standardloyvi

Fylgiskjal 1:

Standardloyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum, 1. śtbjóšingarumfar

Fylgiskjal 2:

Standardloyvi til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum, 1. śtbjóšingarumfar

 1. višgerš 2. december 1999. Mįliš beint ķ vinnunevndina, sum tann 26. januar 2000 legši fram soljóšandi

Į l i t

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 30. november 1999, og eftir 1. višgerš tann 2. desember 1999 er taš beint vinnunevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 9. og 14. desember 1999 og tann 4., 6., 11., 14., 18., 20., 25. og 26. januar 2000.

Nevndin hevur undir višgeršini havt fund viš umboš fyri nevndina, sum hevur skrivaš įlit um alment oljufelag, Amerada Hess bólkin, Atlants Kolvetni, Fųroya Kolvetni, Hydro (Saga Petroleum Fųroyar), Vinnuhśsiš, fiskirannsóknarstovuna og landsstżrismannin ķ oljumįlum.

Fųroyingar hava altķš dugaš vęl at fariš um sķtt umhvųrvi og hava burturav livaš av nįttśrunnar gįvum śr bų, haga, firšum og havi. Fyri framman liggur ein mųgulig oljuvinna, sum, um hon fęr fótin fyri seg, fer at įvirka fųroyska umhvųrviš og samfelagiš munandi bśskaparliga, vinnuliga, mentanarliga og sosialt.

Vandi kann eisini verša fyri, at sosialu og mentanarligu broytingarnar skjótt kunna kollrenna fųroysku bygdasamfelųgini eins og mišstašarųkiš. Neyv atlit eiga tķ at verša tikin hesum višvķkjandi, so at fųroyingar eisini frameftir fara at kenna seg vęl ķ egnum landi viš óspiltum umhvųrvi, egnum mįli og egnari mentan.

Henda nżggja vinnan fęr ein enda og fer ikki į sama hįtt sum fiskivinnan at halda lķv ķ sęr sjįlvari viš skynsamari stovnsrųkt. Hon er tķ ein stór avbjóšing fyri eitt samfelag, sum ķ ųldir hevur livaš av nįttśrunnar gįvum śr einum óspiltum umhvųrvi.

Vandi er ķ hvųrji vęlferš. Leypa vit fram av og lata kolvetnisvinnuna og peningavaldiš fara avstaš viš okkum, kann hetta kollrenna fųroyska samfelagiš, soleišis at taš, tį iš ęvintżriš er av, ikki er at kenna aftur sum fiskivinnusamfelag og kanska fęr ilt viš at fóta sęr aftur sum slķkt.

Landsstżriš eigur ķ sķni umsiting at leggja dent į, at kapping er millum oljufelųgini. Samstundis eiga vit at ansa eftir, hvųrjar ķlųgur vit gera, soleišis at hesar ikki verša burturspiltar ķ kapping millum ųkini.

Ķ fķggjarlógaruppskotinum fyri įr 2000 sęst, at keyp av vųrum og tęnastum kosta landskassanum 550 mió.kr. įrliga, og liggur dastiš av hesi vinnu ķ mišstašarųkinum. Sjįlvsagt er, at jśst hendan vinnan eisini fer at veita vųrur og tęnastur til oljuvinnuna uttan mun til, hvar ķ landinum vinnan setir seg nišur verkliga.

Landsstżriš eigur at skipa so fyri, at allar Fųroyar fįa lut ķ śrtųkuni og menningini av kolvetnisvinnuni, og hetta gerst einans viš, at ųllum landinum veršur tryggjašur lutur ķ og umsiting av śtgeršarvinnuni, longu tį leitingarskeišiš tekur seg upp og frameftir.

Tann tųkniliga menningin, iš stendst av hesi nżggju vinnu, eigur at koma fųroyska framtķšarsamfelagnum til gagns til at byggja upp eitt vitanarstųši, iš nżtast kann ķ avleiddum vinnum frameftir, eins og įleggjast kann fremmanda kapitalinum at byggja śt og framleiša mest mųguligan part av sķni śtgerš ķ Fųroyum.

Vit eiga somuleišis at brśka neyšugan pening til gransking, vųrumenning og annaš mennandi arbeiši, iš kann vera viš til at stušla upp undir og skapa karmar um framtķšarręttašar vinnur, iš eru vitanartungar og geva nógv avkast til fųroyska samfelagiš. Taš vil siga, at fųroyska samfelagiš (fólkiš) er fųrt fyri at taka kappingina upp, tį oljan ikki er her meir.

Ķ įlitinum frį vinnunevndini, sum višgjųrdi uppskotiš til lųgtingslóg um kolvetninsvirksemi, veršur upplżst, at oljufelųgini, iš hendan nevndin hevši vitjaš, męltu frį at seta teimum ov nógvar treytir, tķ taš kom av sęr sjįlvum. Harafturķmóti vóru stórtingslimir ķ Noregi ikki ķ iva um, at rętt er at seta treytir, sum innan rķmilig mųrk kunnu stżra kolvetnisvirkseminum śt į so stóran part av landinum sum mųguligt og samstundis kunna ansa eftir, at nżggja virksemiš ikki kollrennir annaš virksemi.

Ein samd vinnunevnd męlir tķ til, at landsstżriš ķ ųllum avgeršum sķnum frameftir tekur neyšug fyrilit, grundaši į omanfyri standandi višmerkingar, og at infrastruktururin veršur skipašur soleišis, at virksemiš av oljuvinnuni kemur at gagna ųllum landinum.

Vinnunevndin heldur eisini, at landsstżriš eigur at koma viš ķtųkiligum uppskoti um, hvussu fķggjarliga avkastiš av oljuvinnuni veršur umsitiš.

Meirilutin ķ nevndini (Heini O. Heinesen, Jógvan į Lakjuni, Jįkup Suni Joensen og Jįkup Sverri Kass) tekur undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš óbroytt.

Ein minniluti ķ nevndini (Alfred Olsen, Henrik Old og Katrin D. Jakobsen) tekur undir viš uppskotinum, men męlir Lųgtinginum til at broyta uppskotiš soleišis, at taš veršur įlagt landsstżrismanninum at tryggja, at eitt mųguligt framtķšar alment fųroyskt oljufelag skal kunna fįa ein part ķ loyvinum.

Samsvarandi hesum setir hesin minnilutin fram soljóšandi:

broytingaruppskot

Ķ § 3 veršur sett inn nżtt stk. 2, sum veršur soljóšandi: "Ķ loyvum sambęrt stk. 1 skal landsstżrismašurin treyta sęr, at eitt mųguligt alment fųroyskt oljufelag skal kunna fįa ein part ķ loyvinum (optión), sum er millum 1 og 5%."

Ein annar minniluti ķ nevndini (Henrik Old og Katrin D. Jakobsen) męlir harumframt Lųgtinginum til at broyta uppskotiš soleišis, at taš ķ standardloyvinum veršur įsett, at virksemiš hjį loyvishavaranum ķ Fųroyum skal ganga śr Sušuroy.

Undir 1. višgerš bošaši framsųgumašur Javnašarfloksins frį, at hann ikki kundi góštaka, at vinnan einsamųll skuldi taka avgeršina um śtgeršarstųšir, tķ henda avgerš fęr stórar samfelagsligar avleišingar. Framsųgumašurin bošaši samstundis frį, at minnilutin vildi gera taš, sum var neyšugt til tess, at henda avgerš gjųrdist politisk.

Ein įvķs mišsavnan av virksemi og her serstakliga innan umsiting og tęnastuvinnu hevur altķš veriš og fer altķš at verša. Men til tķšir er henda mišsavnan virknari enn vanligt, og seinastu 20 įrini hevur hon ręttiliga tikiš dik į seg.

Nś alt meira veršur tikiš upp og mett śt frį marknašarbśskaparligum treytum, so tykist taš vera munandi torfųrari at grundgeva fyri at leggja vinnuvirksemi, almenna umsiting og tęnastuvinnur ķ śtjašaranum. Hetta er bara ein av nógvu veruleikunum ķ gongdini seinastu įrini.

Minnilutin hevur fyri drśgvari tķš sķšan įsannaš, at gongdin, sum nś er, um ikki alt ov langa tķš, veršur trupul fyri ikki at siga ógjųrlig at venda. Fólkatališ ķ įvķsum ųkjum er ķ stórari minking, stórt buršarhall er, og ungdómurin vendir ikki aftur eftir lokna śtbśgving.

Skal henda gongd vendast, so er neyšugt, at hesi ųki umframt vanligt virksemi eisini fįa arbeišsplįss, sum krevja ymiskar fųrleikar. Fųrleikar, sum eisini śtjašaraungdómurin hevur nomiš sęr, men har arbeišsplįssini, iš seta hesi fųrleikakrųv, ķ lųtini eru heldur sparsom ķ śtjašarum. Stóri vųksturin innan almenna umsiting seinastu įrini hevur so dyggiliga undirstrikaš hetta.

Minnilutin tekur hesar trupulleikar ķ stųrsta įlvara, og heldur hann, at taš eigur at verša tikin ein politisk avgerš um, hvar framtķšar oljuvirksemiš skal liggja. Hetta eigur ikki at verša latiš upp ķ hendurnar į śtlendskum kapitali at gera av, tķ avgeršin hevur ķ sera stóran mun samfelagsligar avleišingar, alt eftir hvar henda vinna fęr sķna hųvušsmišstųš.

Samsvarandi hesum setir hesin minnilutin fram soljóšandi:

b r o y t i n g a r u p p s k o t

Ķ § 15, stk. 1, ķ fylgiskjali B, veršur nżtt pkt. 2 sett inn, sum veršur soljóšandi: "Leitingar- og framleišsluvirksemi śr Fųroyum, herundir m.a. viš śtgeršarstųšum, skal ganga śr Sušuroy".

2. višgerš 2. februar 2000. Įšrenn atkvųšugreišsluna las formašurin upp lųgfrųšiligt upprit. Broytingaruppskot frį minnilutanum Henrik Old og Katrin Dahl Jakobsen til § 15, stk. 1,  ķ fylgiskjali B fall 11-1-19. Broytingaruppskot frį minnilutanum Alfred Olsen, Henrik Old og Katrin Dahl Jakobsen til § 3 fall 14-0-17.   Uppskot landsstżrisins  samtykt 22-7-2. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

Į tingfundi 4. februar 2000 lųgdu tingmenninir Annita į Frķšriksmųrk, Jógvan į Lakjuni, Sįmal Petur ķ Grund og Hergeir Nielsen  fram soljóšandi

B r o y t i n g a r u p p s k o t

Ķ § 3 veršur sett inn nżtt stk. 2, sum veršur soljóšandi: "Tį iš landsstżrismašurin veitir loyvi, skal hann leggja dent į, at leitingar- og framleišsluvirksemi śr Fųroyum, eisini fer fram ķ śtjašaranum."

Višmerkingar
Sum nevnt ķ įlitinum hjį vinnunevndini frį 26. januar 2000, eigur įgóšin av eini mųguligari oljuvinnu at koma ųllum landinum til góšar – bęši ķ leitingar- og mųguligum framleišsluskeiši. Hetta er galdandi fyri inntųkur, vinnuframtųk og umsiting. Virksemiš kann hava alstórar sosialar, mentanarligar, umhvųrvisligar og bśskaparligar avleišingar viš sęr. Vandi er fyri, at virksemiš veršur savnaš į einum staš og į fįum hondum, og hetta kann hava stóran ójavnaš viš sęr millum samfelagsbólkar og ųkir ķ landinum.

Endamįliš er at spjaša virksemiš, so ikki eitt plįss ella ųki ķ landinum fęr allar avleišingar – bęši fyrimunir og óhepnar avleišingar. Taš veršur tó įsannaš, at taš kann verša trupult at nįa hesum endamįli ķ einum leitiskeiši viš avmarkašum virksemi.

Hetta eigur ikki bert at vera eitt politiskt stevnumiš, men eitt mįl, tį komiš veršur til ymisku stigini ķ eini oljumenning. Tķ veršur taš hildiš at vera rętt, at taš ķ lógini er įlagt landsstżrismanninum at leggja dent į, at virksemi veršur lagt soleišis til ręttis, at taš gagnar ųllum landinum.

3. višgerš 4. februar 2000. Broytingaruppskot frį Annitu į Frķšriksmųrk, Jógvan į Lakjuni, Sįmal Petur ķ Grund og Hergeir Nielsen til § 3 samtykt 16-15-1.Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, og soleišis broytt viš 3. višgerš, endaliga samtykt 27-4-1. Mįliš avgreitt.

Lms. j.nr. 693-1/99
Ll. nr. 5/2000 frį 08.02.2000