Almannaveitingar - javning

 

14  Uppskot til  lųgtingslóg um įseting og javning av almannaveitingum

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Nevndarskjųl
D. Įlit
E. 2. višgerš
F. 3. višgerš

Įr 1999, 23. november, legši Helena Dam į Neystabų, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

 

Uppskot

til

lųgtingslóg um įseting og javning av almannaveitingum 

§ 1. Henda lóg um įseting og javning av almannaveitingum er givin śt sambęrt § 1, stk. 2, nr. 2 og 7 ķ rķkislóg nr. 315 frį 17. mai 1995 "om sociale ydelser på Fęrųerne".

§ 2. Almannaveitingar, sambęrt lųgtingslóg um almannapensjónir o.a., lųgtingslóg um uppihald į stovni o.l. og lųgtingslóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl., verša frį og viš 1. aprķl į hvųrjum įri javnašar eftir fųroyska prķstalinum sambęrt §§ 4-6. Tó verša grundupphęddirnar til fólka- og fyritķšarpensjón ikki javnašar.

§ 3. Pensjónsupphęddirnar, upphęddirnar fyri vanligt og serligt barnagjald, umframt frįdrįttarupphęddirnar o.a. ķ teimum ķ § 2 nevndu lógum eru:

 

Upphęddir pr. 1/1-2000

Almannapensjónslógin

2000 Įrliga

Grundupphędd - gift hvųr 39.756
Grundupphędd – stųk 50.028
Višbót til fólkapensjón – gift hvųr 14.832
Višbót til fólkapensjón – stųk 18.732
Višbót til hęgstu fyritķšarpensjón – gift hvųr 53.160
Višbót til hęgstu fyritķšarpensjón – stųk 68.340
Višbót til mišal fyritķšarpensjón – gift hvųr 29.796
Višbót til mišal fyritķšarpensjón – stųk 36.036
Višbót til lęgstu fyritķšarpensjón – gift hvųr 9.828
Višbót til lęgstu fyritķšarpensjón – stųk 12.732
Hjįlparvišbót 24.000
Rųktarvišbót 47.892
Frįdrįttafrķ inntųkuupphędd fyri fólkapensjónistar 20.600
Frįdrįttafrķ inntųkuupphędd fyri fyritķšarpensjónistar 41.200

 

Lóg um uppihald į stovni o.l.

2000 Įrliga

Upphędd til persónligan tųrv

8. 100

Gjald fyri umlętting

90

 

Lóg um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl.

2000 Įrliga

Barnagjald smb. § 5

8.652

Gjald ķ samband viš fųšing eftir § 6

494

Gjald til uppihald fyri og aftanį fųšing eftir § 6

853

Barnagjald smb. § 15, stk. 1 og 2

8.652

Ųkt barnagjald smb. § 15, stk. 3

17.316

§ 4. Upphęddirnar sambęrt § 3 verša tann 1. aprķl į hvųrjum įri javnašar viš prosentvķsu broytingini ķ mišalprķstalinum fyri undanfarna įr ķ mun til mišalprķstališ fyri įriš undan hesum.
Stk. 2. Tó verša upphęddirnar sambęrt § 3 ikki javnašar 1. aprķl 2000.

§ 5. Javnašu įrligu veitingarupphęddirnar verša avrundašar til nęrmasta krónutališ, iš kann bżtast viš 12, mešan frįdrįttarupphęddirnar verša avrundašar til nęrmasta krónutališ, iš kann bżtast viš 100.

§ 6. Landsstżrismašurin įsetir viš kunngerš javnašu almannaveitingarnar ķ seinasta lagi 1. aprķl į hvųrjum įri.

§ 7. Henda lóg kemur ķ gildi 1. januar 2000.
Stk. 2. Samstundis fer śr gildi lųgtingslóg nr. 105 frį 29. desember 1998 um įseting og javning av almannaveitingum.

I. ALMENNAR VIŠMERKINGAR 

1. januar 1999 varš lųgtingslógin um įseting og javning av almannaveitingum sett ķ gildi. Ķ hesi lóg varš įsett, at almannaveitingar sambęrt avlamispensjónslógini, fólkapensjónslógini og lógini um barnagjald til einsamallar uppihaldarar v.fl., skulu javnast frį 1. februar į hvųrjum įri viš prosentvķsu broytingini ķ mišalprķstalinum fyri undanfarna įr ķ mun til mišalprķstališ fyri įriš undan hesum.

Henda lóg įsetir, at pensjónsupphęddirnar, upphęddirnar fyri vanligt og serligt barnagjald, umframt tęr ymsu frįdrįttarupphęddirnar verša javnašar į hvųrjum įri.

Somuleišis verša upphęddirnar ķ forsorgarlógini og lógini um samsżning fyri at ansa eldri og óhjįlpnum heima eisini javnašar, tķ hesar lógir vķsa til pensjónslógina ella avlamispensjónslógina, tį upphęddirnar verša įsettar fyri įvķsar veitingar.

Ķ įr er samtykt ein lóg, lųgtingslóg um almannapensjónir o.a., har fólka- og avlamispensjónslógirnar eru samanskrivašar. Ķ hesi lóg er įsett, at upphęddirnar verša įsettar og javnašar eftir reglum, įsettar ķ serligari lųgtingslóg. Hetta merkir, at nśgaldandi lųgtingslóg um įseting og javning av almannaveitingum mį broytast, tķ henda vķsir til galdandi lógir.

Ķ lógini um almannapensjónir er eisini įsett, at aldursvišbótin fellur burtur, men veršur varšveitt hjį teimum, sum hava fingiš hesa jįttaša. Sambęrt lógini um almannapensjónir veršur aldursvišbótin ikki javnaš. Grundupphęddin til fólka- og fyritķšarpensjónistar veršur heldur ikki javnaš.

Sambęrt hesum uppskoti um įseting og javning av almannaveitingum, hękkar višbótin til giftan fólkapensjónist viš 9.000 kr. um įriš og til stakan viš 11.000 kr. um įriš. Višbótin til giftan fyritķšarpensjónist viš 4.000 kr. og til stakan viš 5.000 kr. Henda hękking er ętlaš at koma ķ gildi frį 1. januar 2000.

Mett veršur, at henda hękking kemur at kosta umleiš 28 mió. kr. fyri įr 2000. Hetta er śtroknaš į tann hįtt, at įšrenn upphęddirnar til fyritķšarpensjón og višbótin til fólkapensjón verša śtroknašar eftir inntųku, er ein frįdrįttur gjųrdur ķ inntųkugrundarlagnum uppį 41.200 kr. ella 20.600 kr. Upphęddirnar verša hareftir lękkašar viš 60%. Hetta merkir, at fyri hvųrja krónu pensjónisturin hevur ķ inntųku umframt pensjónina, lękkar pensjónin viš 60 oyrum. Tó ikki grundupphęddin hjį fólkapensjónistum. Hetta er įsett ķ lógini um almannapensjónir.

Višbótin til fólkapensjónistar veršur įvirkaš av inntųkuni hjį bįšum hjśnafelųgunum tilsamans, mešan pensjónin til fyritķšarpensjónistar veršur įvirkaš av inntųkuni hjį pensjónistinum sjįlvum. Hetta er eisini įsett ķ lógini um almannapensjónir.

Įsett er, at javningin skal fara fram 1. aprķl į hvųrjum įri. Sambęrt uppskotinum kemur hękkingin ķ gildi 1. januar ķ įr 2000. Umsitingarliga merkir hetta, at Almannastovan fyrst skal umrokna hękkingina til 1. januar og hareftir javningina til 1. aprķl sama įr.

Mett veršur, at hetta vil hava óneyšuga umsiting viš sęr. Tķ eru javningin og hękkingin lagdar saman, so bįšar koma ķ gildi frį 1. januar 2000. Vanliga javningin veršur śtroknaš eftir prķstalinum, men tį iš javningin veršur flutt til at vera ein įseting, so er neyšugt at seta ein fastan prosentsats ķstašin. Prosentsatsurin er settur til 3%. Javningin fyri allar almannaveitingar kostar umleiš 3. mió. kr. fyri įr 2000.

Sambęrt hesum uppskoti verša upphęddirnar į hvųrjum įri javnašar viš prosentvķsu broytingini ķ mišalprķstalinum fyri undanfarna įr ķ mun til mišalprķstališ fyri įriš undan hesum.  

II. SERLIGAR VIŠMERKINGAR

Ad § 1. Lóg nr. 315 frį 17. mai 1995 "om sociale ydelser på Fęrųerne"- rammulógin- heimilar heimastżrinum at gera lųgtingslógir innan taš sosiala ųkiš.

Ad §§ 2 - 3. Pensjónsupphęddirnar, upphęddirnar fyri vanligt og serligt barnagjald, umframt tęr ymsu frįdrįttarupphęddirnar o.a. verša javnašar eftir fųroyska prķstalinum, sum įsett ķ hesi lóg. Somuleišis verša upphęddirnar ķ forsorgarlógini og lógini um samsżning fyri at ansa eldri og óhjįlpnum heima eisini javnašar, tķ hesar lógir ķ įvķsan mun vķsa til lógina um almannapensjónir o.a., tį upphęddirnar verša įsettar.

Gjald fyri umlętting, sambęrt lóg um uppihald į stovni o.l., er eitt gjald, sum pensjónisturin rindar fyri at vera til umlętting.

Ein giftur pensjónistur er ein persónur, sum er giftur viš einum pensjónisti ella viš einum sum ikki er pensjónistur.

Ad §§ 4 - 6. Upphęddirnar verša javnašar į hvųrjum įri. Hagstova Fųroya roknar śt javningar-prosentiš, og landsstżrismašurin ķ almannamįlum įsetir viš kunngerš upphęddirnar ķ seinasta lagi 1. aprķl į hvųrjum įri. Upphęddirnar verša tó ikki javnašar 1. aprķl 2000. Javningin og hękkingin eru lagdar saman, so bįšar koma ķ gildi frį 1. januar 2000. Vanliga javningin veršur śtroknaš eftir prķstalinum, men tį iš javningin veršur flutt til at vera ein įseting, so er neyšugt at seta ein fastan prosentsats ķstašin. Prosentsatsurin er settur til 3%.

Ad § 7. Henda lóg kemur ķ gildi 1. januar 2000.

1. višgerš 30. november 1999. Mįliš beint ķ trivnašarnevndina, sum tann 20. december 1999 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 23. november 1999, og eftir 1. višgerš 30. november 1999 er taš beint trivnašarnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum 7., 14., 15., 17. og 20. desember 1999, og hevur nevndin havt fund viš

Nevndin hevur undir višgeršini fingiš upplżsandi skrivligt tilfar frį Almanna- og heilsumįlastżrinum og Toll- og Skattstovu Fųroya. Eisini hevur nevndin fingiš skriv frį Ditleif Eldevig.

Ein meiriluti (Pįll į Reynatśgvu, Finnur Helmsdal, Rśna Sivertsen og Jóanis Nielsen) vķsir į, at įsetingarlógin er seinni partur av nżggju pensjónslóggįvuni, sum lųgd er fyri tingiš ķ hesum įlmanakkaįri.

Fyrri partur, sum varš samtyktur ķ vįr, var ein samanskriving og einfaldgerš av gomlu og fjųlbroytt samansettu pensjónslógunum. Hesin seinni parturin, sum skuldi koma fyri Lųgtingiš beint eftir ólavsųku, men av ókendum įvum er voršin seinkašur, įsetir upphęddirnar til teir ymisku pensjónsmųguleikarnar.

Meirilutin glešist um, at vit fyri fyrstu ferš ķ mong įr kunnu veita ringast stųddu pensjónistum okkara ein munandi bata.

Fyriliggjandi uppskot vendir sosialt rętt. Skilt soleišis, at vit bųta mest um stųšuna hjį teimum, sum hava minst at liva av frammanundan.

Ķ fyriliggjandi uppskoti męlir landsstżriš til, at stųk fįa 11.000 kr. afturat įrliga, og gift fįa 9.000 kr. įrliga. Havandi ķ huga at staki pensjónisturin ķ stóran mun hevur somu śtreišslur, sum gifta pariš hevur, męlir meirilutin til at broyta tųlini, so tann staki fęr 12.000 kr., og tann gifti fęr 8.000 kr. um įriš afturat verandi pensjón.

Allir pensjónistar, giftir viš pensjónisti, fįa, um ķ minni mun, eisini ein bata, mešan pensjónistar, sum eru giftir viš einum ikki-pensjónisti, koma at missa pensjón ķ mun til galdandi lóggįvu. Landsstżriš hevur tó męlt trivnašarnevndini til at seta fram broytingaruppskot, sum ger, at pensjónistar, sum eru voršnir pensjónistar įšrenn 1/1-2000, fįa eina višbót, sum partvķs bųtir um mista pensjónspartin.

Um upphęddirnar, sum eru nevndar ķ uppskotinum, ķ stųrstan mun skulu fara óskerdar til pensjónistin, so er neyšugt viš broytingum ķ skattalóggįvuni. Upplżst er fyri nevndini, at landsstżriš innan 1/1-2000 fer at leggja fram uppskot hesum višvķkjandi. Hetta hevur viš sęr, at pensjónistarnir ikki einans fįa eina hękking ķ pensjónsupphęddini, men eisini fįa ein skattalętta. Samlaša meirnżtslan til pensjónistar okkara veršur tķ ikki 40 mió.kr ķ komandi įri, men nęrri teimum 60 milliónunum.

Uppskotiš įsetir somuleišis eitt gjald fyri umlętting upp į 90 kr. um dagin. Meirilutin er av teirri įskošan, at ųll, sum fara til umlętting į almennum ellisheimi, rųktarheimi ella sambżli, skulu fįa ókeypis innivist teir fyrstu 42 dagarnar ķ įrinum, tey eru til umlętting. Sjįlv lógarbroytingin višvķkjandi teimum fyrstu 42 dųgunum veršur ķ uppskotinum um uppihald į stovni, mešan įsetingin er ķ hesari lógini.

Meirilutin įtalar haršliga, at felųg og rįš, sum landsstżriš hevur sett og góškent reglugeršir fyri, sum vara at eldri og brekašum, ikki hava fingiš uppskotiš til ummęlis, įšrenn taš var lagt fyri Lųgtingiš. Somuleišis įtalar meirilutin haršliga, at landsstżriš legši uppskotiš fram so seint, at ikki nóg rśm tķš er at višgera mįliš fullgott įšrenn gildiskomu, sum er sett at vera 1. januar 2000. Ikki minst er taš óheppiš, tķ lųgtingsmenn og limirnir ķ trivnašarnevndini koma undir trżst frį landsstżrinum og ręttindahavarunum sbr. lógini.

Undir višgeršini hevur landsstżriš męlt til broytingar ķ uppskotinum, og tekur meirilutin ķ trivnašarnevndini undir viš uppskotnu broytingunum

Meirilutin męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskot landsstżrisins viš soljóšandi 

b r o y t i n g a r u p p s k o t i

1. Ķ § 3 verša gjųrdar hesar broytingar

  1. Oršini
  2. "Višbót til fólkapensjón – gift hvųr 14.832
    Višbót til fólkapensjón – stųk 18.732"

    verša broytt til
    "Višbót til fólkapensjón – gift hvųr 13.832
    Višbót til fólkapensjón – stųk 19.732"

  3. Afturat "Gjald fyri umlętting 90" veršur sett "(um samdųgriš)".

2. § 7 veršur oršaš soleišis:
"§ 7.
Henda lóg kemur ķ gildi 1. januar 2000, og samstundis fer śr gildi lųgtingslóg nr. 105 frį 29. desember 1998 um įseting og javning av almannaveitingum.
Stk. 2. Pensjónistur, sum er giftur viš ikki-pensjónisti, sum įšrenn 1. januar 2000 fekk eina hęgri grundupphędd, varšveitir ręttin til hesa upphędd, soleingi sum hjśnafelagin ikki er pensjónistur. Munurin millum ta grundupphędd, pensjónisturin hevši rętt til sambęrt lóg nr. 105 frį 29. desember 1998 um įseting og javning av almannaveitingum og hesi lóg, veršur śtgoldin sum persónlig višbót."

Minnilutin (Hans Pauli Strųm, Kristian Magnussen og Marjus Dam) stašfestir, at aftur einaferš er taš hent, at višgeršin av pensjónunum er hurraš so ķgjųgnum, at nevndarvišgeršin er blivin ein hurlivasi. Vit eru nś tvingašir at skriva įlit ķ mįlinum, uttan at vit ķ nógvum fųrum hava kunnaš fingiš upplżsingar um, hvųrjar fylgjur nżggja pensjónslóggįvan fęr fyri teir ymisku bólkarnar av pensjónistum. Vit įtala haršliga, at meirilutin tvingar eitt įlit ķgjųgnum, hóast vit vęl og viršiliga halda okkum innan fyri tķšarįsetingarnar ķ tingskipanini, og uttan at vit hava fingiš svar upp į avgerandi spurningar, sum eru umbidnir ķ sambandi viš nevndarvišgeršina. Vit įtala eisini, at umboš fyri pensjónistar og brekaš eru innkallaš ķ slķkum skundi, at hesi ikki hava fingiš stundir at seta seg inn ķ lógaruppskotini.

Minnilutin stašfestir, at heldur ikki hesaferš megnar landsstżriš at veita pensjónistunum taš munagóšu hękking av pensjónunum, sum so leingi hevur veriš tosaš um. Samgongumeirilutin hevur sķšan vališ 3 feršir felt uppskot frį andstųšuni um munandi hękkingar av pensjónunum, tķ uppskot skuldi koma frį landsstżrinum, sum skuldi geva einar 1000 kr. ķ hękking av fólkapensjónini og samsvarandi hękking av fyritķšar- (avlamis-) pensjónum.

Nś, vit ķ sķšstu lųtu hava fingiš ein lķtlan part av konsekvensśtrokningunum, kemur fram, at hesar verša upphęddirnar eftir skatt: Ķ eini kommunu viš hęgsta skattaprosenti fęr stakur pensjónistur 542 kr. meir um mįnašin, og giftur fęr 508 kr. Minstu hękkingina fįa tey viš hęgstu og mišal avlamis-/fyritķšarpensjón, har veršur hękkingin til stųk bert 240 kr. meir um mįnašin og til gift bert 190 kr. meir. Tey viš lęgstu avlamis-/fyritķšarpensjón standa til at fįa stųrstu hękkingina, 1850 til stųk og 1420 til gift, men hartil er at siga, at flestu viš lęgstu avlamispensjón longu eftir galdandi lóg fįa eitt tilsvarandi ķskoyti eftir forsorgarlógini. Hetta ķskoytiš fellur nś burtur og kemur hękkingin ķstašin.

Višvķkjandi fólkapensjónistum skjżtur minnilutin tķ upp, at višbótin til pensjónistar, gift hvųr, veršur hękkaš til 14.832 (landsstżrisuppskotiš) + 1.200, taš er 16.032 kr., og til stakar fólkapensjónistar veršur višbótin hękkaš til 18.732 (landsstżrisuppskotiš) + 4.600 kr., taš er 23.332 kr. Eftir hesum uppskoti veršur samanlagda hękkingin (landstżrisuppskotiš hękkaš viš uppskoti minnilutans) soleišis, at višbótin hjį giftum hvųr hękkar viš 850 kr. um mįnašin, og hjį stųkum viš 1300 kr. um mįnašin – bįšar upphęddir umframt javningina.

Fyri įvķsar fyritķšar- (avlamis) pensjónistar eru broytingarnar beinleišis eitt afturstig. Taš snżr seg um tey, sum eru gift viš ikki-pensjónisti. Har hevur nżggja lógin viš sęr, at t.d. pensjónistur viš hęgstu fyritķšarpensjón, sum er giftur viš ikki-pensjónisti, eftir uppskoti landsstżrisins fęr góšar 2.000 kr. minni um mįnašin ķ brutto! Landsstżriš er komiš ķ trivnašarnevndina viš einum broytingaruppskoti, sum viš skiftisreglum hevur viš sęr, at verandi fyritķšarpensjónistar ķ hesum bólkinum verša ikki fyri hesi afturgongdini - tó veršur hon galdandi fyri allar av hesum fyritķšarpensjónistum, sum koma til eftir 1.1.2000. Śrslitiš veršur so taš lųgna, at taš veršur stórur munur į pensjónunum hjį hesum bólkinum av fyritķšarpensjónistum, alt eftir um teir eru ķ skipanini nś, ella koma ķ skipanina eftir 1.1.2000.

Minnilutin er ikki samdur viš landsstżrinum ķ, at galdandi skattafrķa avlamisvišbót, sum er endurgjald fyri brek hjį fyritķšar- (avlamis) pensjónistum, nś veršur lųgd saman viš ųšrum višbótum ķ eina višbót, sum ųll veršur gjųrd skattskyldug. Tķ fyrislęr minnilutin, at frįdrįttarfrķa inntųkuupphęddin (botnfrįdrįtturin) fyri fyritķšarpensjónistar veršur hękkaš viš kr. 9.300 (henda upphędd svarar til at geva višbótini sama virši eftir skatt, sum hon hevši frammanundan hjį einum fyritķšarpensjónisti).

Minnilutin skjżtur eisini upp, at munurin millum giftar og stakar fyritķšarpensjónistar veršur tikin burtur, soleišis at allir fyritķšarpensjónistar ķ lógini verša mettir sum stakir.

Minnilutin skjżtur eisini upp, at allir pensjónistar, sum fįa lęgstu fyritķšarpensjón, fįa somu višbót, sum stakir fólkapensjónistar.

Minnilutin fyrislęr eisini, at javningin av grundarupphęddini hjį ųllum pensjónistum framvegis veršur javnaš eftir 1.1.2000, tvs. at seinasta punktum ķ §2 ķ lógaruppskotinum um įseting og javning av almannaveitingum veršur strikaš

Kostnašin av broytingaruppskotum minnilutans hava vit ikki havt stundir at rokna neyvari enn einar 25 mió. kr. afturat teim 40 mió. kr., sum eru settar av ķ fķggjarlógaruppskotinum. Vónandi fįa vit hųvi at koma viš neyvari śtreišslumetingum undir framhaldandi lųgtingsvišgeršini av uppskotunum.

Samsvarandi hesum setir minnilutin fram soljóšandi

b r o y t i n g a r u p p s k o t

  1. § 2, 2. pkt. veršur strikaš.
  2. Ķ fyrstu talvuni ķ § 3 verša gjųrdar hesar broytingar:
  1. Tališ " 39.756" veršur broytt til "40.949"
  2. Tališ "50.028" veršur broytt til "51.529"
  3. Tališ "14.832" veršur broytt til "16.032"
  4. Tališ "18.732" veršur broytt til "23.332"
  5. "Višbót til hęgstu fyritķšarpensjón – gift hvųr 53.160" veršur strikaš
  6. "Višbót til mišal fyritķšarpensjón – gift hvųr 29.796" veršur strikaš
  7. "Višbót til lęgstu fyritķšarpensjón – gift hvųr 9.828" veršur strikaš
  8. Tališ "12.732" veršur broytt til "23.332"
  9. Tališ "20.600" veršur broytt til "29.900"
  10. Tališ "41.200" veršur broytt til "50.500"
  11. Ķ ųllum fųrum gongur oršiš "stųk" śt.

2. višgerš 22. december 1999. Broytingaruppskot frį minnilutanum til §§ 2 og 3 fall 12-0-18. Broytingaruppskot frį meirilutanum til §§ 3 og 7 samtykt 19-11-0. Uppskotiš soleišis broytt samtykt 19-11-0. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš. 

3. višgerš 22. december 1999. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 30-0-0.

Ahs. j.nr. 0.21-9900414
Lms. j.nr. 687-18/99

Ll. nr. 107/1999 frį 22.12.1999