Fyrispurningur um bróstkrabba - fyribyrging

100-51 Fyrispurningur til Helenu Dam į Neystabų, landsstżrismann, višvķkjandi fyribyrging av bróstkrabba

 

Įr 2000, frķggjadagin 14. aprķl, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Katrin Dahl Jakobsen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Hvussu lķšur viš fyrireikingunum til at fara undir regluligu bróstkanningarnar (mammografi screening), sum ętlanin var at fįa at virka?
  2. Hvųrji stig eru tikin ķ hesum mįli?
  3. Er fakligur fųrleiki og śtgerš til endamįliš framvegis til stašar į Landssjśkrahśsinum?
  4. Hvussu nógv fer ętlanin at kosta at seta ķ verk, og hvat veršur įrliga śtreišslan?
  5. Nęr kunnu vit vęnta, at skipanin fer at virka?

Višmerkingar:

Ķ januar 99 spurdi eg landsstżrismannin um hesi višurskifti. Ķ svarinum varš tį greitt frį, at eftirlitsmyndugleikin hjį fųroyska heilsuverkinum, danska Sundhedsstyrelsen, hevur męlt til, at mammografi screening veršur gjųrd av kvinnum ķ aldursbólkinum 50-69 įr.

Landsstżrismašurin segši seg tį kanna, um og undir hvųrjum formi hetta įtti at veriš sett ķ verk ķ Fųroyum.

Višvķkjandi fakligum fųrleika og śtgerš helt landsstżrismašurin, at bęši vóru til stašar į Landssjśkrahśsinum.

Landsstżrismašurin segši seg samdan viš spyrjaran, at slķkar kanningar eiga at setast ķ verk ķ Fųroyum. Tó vķsir hon į, sum rķmiligt er, at mįliš mį fyrireikast, og at arbeitt varš viš hesum innan heilsuverkiš.

Nś er nakaš vęl frįlišiš, og skuldi tķ boriš til at frętt nęrri, um ętlanin er slept ella, hvat iš rųkist fyri hesum kanningum.

Į tingfundi 26. aprķl 2000, var samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 3. mai 2000 svaraši Helena Dam į Neystabų, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

Ad. 1:
Sķšani spyrjarin spurdi seinast, hevur landsstżrismašurin fingiš tilmęli frį yvirlęknum innan fųroyska heilsuverkiš. Viš stųši ķ tilmęlinum frį danska Heilsustżrinum ķ 1997 veršur męlt til at seta mammografi screening ķ verk ķ Fųroyum.

Serfrųšingar leggja tó dent į, at taš kunnu vera serlig višurskifti ķ Fųroyum, sum fįa nišurstųšuna hjį danska Heilsustżrinum at vikna eitt sindur, t.d. tykist tališ av krabbameini ķ bróstinum at vera minni ķ Fųroyum enn ķ Danmark. Hetta kann ķ sjįlvum sęr merkja, at taš heilsubśskaparliga ikki loysir seg lķka vęl viš hesari screening ķ Fųroyum sum ķ Danmark. Landsstżrismašurin er av teirri įskošan, at vit skulu miša eftir at seta hetta fyribyrgjandi tiltak ķ verk.

Ad. 2:
Ķ tilmęlinum frį serfrųšingunum varš mett, at um mammografi screening skuldi setast ķ verk ķ Fųroyum, varš kostnašurin fyri taš fyrsta įriš 6 mió. kr., og sķšani verša rakstrarśtreišslurnar helst millum 3-4 mió. kr. fyri tey komandi įrini. Taš vóru hesar upplżsingar, sum gjųrdu, at eingin mųguleiki var innan fyri tann karm, iš avsettur var til sjśkrahśsverkiš ķ įr 2000, at seta hesa screening ķ verk.

Ad. 3:
Tį spurt veršur, um fakligur fųrleiki framvegis er til stašar į Landssjśkrahśsinum, so kann svarast, at fakligur fųrleiki er framvegis til stašar at skipa fyri slķkari kanning. Taš skal tó gerast vart viš, at mammografi screening byggir į myndir. Hesar myndir skulu sķšani metast av einum persóni, sum ikki hevur sęš sjśklingin. Til tess at fįa trygdina rķmiliga góša, er vanligt, at tveir serfrųšingar hyggja at myndunum, og hesir skulu ikki kenna śrslitiš hjį hvųrjum ųšrum. Vanligir all-round rųntgenlęknar hava sum er ikki nóg stóra rutinu jśst ķ hesum slagi av myndum til at tryggja, at góšskan veršur nóg góš. Jśst hesa uppgįvuna veršur mųguliga neyšugt at senda uttanlands.

Ad. 4:
Ilt er at meta neyvt um kostnašin, men nżta vit śtreišslurnar hjį ķslendska samfelagnum at meta okkum eftir, eru taš 160-180 mió. ķsl. kr. Hetta svarar til umleiš 3 mió. kr. ķ okkara peningi. Taka vit mišal śtreišslurnar ķ donsku frįgreišingini, eru taš 500 kr. fyri hvųrja kanning, taš vil so siga 1 mió. kr. fyri 2000 kvinnur, sum skulu kannast įrliga, um vit kanna tęr millum 50-69 įr, ķ Fųroyum veršur hetta virksemiš dżrari. Leystliga mett verša śtreišslurnar at seta skipanina į stovn umleiš 2 mió. kr. umfatandi mammografitól, flutningstól og skrivstovuśtgerš. Harumframt kemur raksturin av sjįlvari screeningini at kosta minst taš, sum hon kostar ķ Ķslandi, tvs. 3 mió. kr. Harumframt kemur eisini ein meirśtreišsla til kliniska mammografi, sum vit skulu seta til 1 mió. kr. Tilsamans verša stovnsetanar- og rakstrarśtreišslur fyri taš fyrsta įriš 6 mió. kr., og sķšani verša rakstrarśtreišslurnar helst millum 3-4 mió. kr.

Ad. 5:
Tį iš spurt veršur, nęr henda skipan veršur sett ķ verk, so mį hartil svarast, at taš er eitt val, sum Lųgtingiš mį vera viš til at taka. Um vit hugsa okkum, at hetta skal verša sett ķ verk įr 2001, so skuldi fķggjarlógin fyri heilsuverkiš veriš ųkt viš 6 mió. kr. Skal man megna at klįra hetta innan fyri verandi jįttan, so mį Lųgtingiš vera viš til at taka avgerš um, hvųrjar višgeršir vit so ikki skulu hava. Mišaš veršur eftir at hava eitt oršaskifti ķ Lųgtinginum ķ heyst um sjśkrahśsmįl, har m.a. tķlķkar prioriteringar skulu višgerast.

Taš kann at enda nevnast, at ķ einum tilmęli hjį danska Heilsustżrinum eru komnar kanningar, sum gera taš uppaftur meira ivasamt um fyrimunir og lųnsemiš av mammografi screening.

Hesar nżggju upplżsingar eiga eisini at vera havdar ķ huga, tį iš stųša veršur tikin til spurningin um mammografi screening ķ Fųroyum. Sum landsstżrismašur vil eg framvegis virka fyri, at so holl og góš fyribyrgjandi tiltųk verša framd sum gjųrligt.

Mįliš avgreitt.